UBND QUẬN THANH XUÂN
TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT
PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 3
Môn : Tiếng Việt
Cấp học : Tiểu học
Tên tác giả : Nguyễn Thu Ngân
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung
Chức vụ : Giáo viên
Năm học 2020 - 2021
1
1. PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lí do chọn đề tài:
Tiếng Việt là một môn học ở trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành
năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh. Năng lực hoạt động ngôn ngữ được
thể hiện trong bốn hoạt động tương ứng với chúng là bốn kĩ năng : nghe, nói,
đọc, viết.
Với tư cách là một phân môn thực hành của môn Tiếng Việt ở trường tiểu
học, Luyện từ và câu có nhiệm vụ hình thành và phát triển cho học sinh năng lực
sử dụng từ và câu trong giao tiếp và học tập. Đây là một trong những phân môn
có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ nói riêng và môn tiếng
Việt nói chung. Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức
tổng hợp từ nhiều phân môn. Phân môn Luyện từ và câu nhằm mở rộng, hệ
thống hóa làm phong phú vốn từ của học sinh, cung cấp cho học sinh những
hiểu biết sơ giản về từ và câu, rèn cho học sinh kĩ năng dùng từ đặt câu và sử
dụng các kiểu câu để thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình, đồng thời có khả
năng hiểu và sử dụng các kiểu câu của người khác nói ra trong hoàn cảnh giao
tiếp nhất định. Vì vậy, Luyện từ và câu được coi là phân môn có tính tổng hợp,
có liên quan mật thiết đến các môn học khác. Trên cơ sở nội dung, chương trình
phân môn Luyện từ và câu có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy luyện từ và
câu phải đạt được mục đích cụ thể hơn, rõ ràng hơn. Ngoài phương pháp của
người giáo viên, học sinh cần có vốn kiến thức ngôn ngữ về đời sống thực tế.
Chính vì vậy, việc dạy tốt phân môn Luyện từ và câu không chỉ là nguồn cung
cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kĩ năng nói, viết, cách thành văn cho
học sinh. Đây là nhiệm vụ chính yếu, cuối cùng của dạy từ và câu ở tiểu học.
Dạy luyện từ chính là dạy thực hành từ ngữ trên quan điểm giao tiếp, dạy từ trên
bình diện phát triển lời nói. Đó chính là công việc làm giàu vốn từ cho học sinh,
giúp học sinh mở rộng, phát triển vốn từ (phong phú hóa vốn từ), nắm nghĩa của
từ (chính xác hóa vốn từ), luyện tập sử dụng từ (tích cực hoá vốn từ).
Để thực hiện việc đổi mới phương pháp có hiệu quả và có sự thống nhất
trong nhà trường và trong việc chỉ đạo dạy và học phân môn Luyện từ và câu.
Giáo viên phải chủ động tổ chức tốt việc thực hiện đổi mới phương pháp và các
hình thức tổ chức dạy học phân môn Luyện từ và câu nhằm đạt được mục tiêu
đề ra đó là nhằm rèn cho học sinh thực hiện tốt bốn kỹ năng “nghe, nói, đọc,
viết”.
Ngôn ngữ (nói – viết) giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã
hội. Chính vì vây, hướng dẫn cho học sinh nói đúng và viết đúng là hết sức cần
thiết. Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy môn Tiếng
2
Việt nói chung và phân môn Luyện từ và câu lớp 3 nói riêng. Với đặc thù của
môn Luyện từ và câu là mang tính khô khan, trừu tượng đối với học sinh, vốn từ
ngữ của học sinh còn rất hạn hẹp, học sinh chưa mạnh dạn trong việc nói trước
tập thể,các bài tập trong sách giáo khoa nhiều, đa dạng và cấu tạo tương đối khó
với học sinh, học sinh gặp khó khăn trong việc giải nghĩa từ, đặt câu chưa hay,
chưa đúng so với yêu cầu, chưa phân biệt được nghĩa của từ.
Bởi những lí do trên nên tôi chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp học sinh
học tốt phân môn Luyện từ và câu ở lớp 3”
3
1.2. Mục đích nghiên cứu:
Đề tài nhằm mục đích nghiên cứu, đề xuất những biện pháp giúp giáo
viên dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 3 đạt hiệu quả hơn. Việc đổi mới
phương pháp dạy của giáo viên góp phần quan trọng trong việc đổi mới cách
học của học sinh, giúp học sinh hứng thú học tập, phát huy hết khả năng tư duy
ngôn ngữ của học sinh, rèn cho học sinh kĩ năng nói – viết câu văn giàu hình ảnh. Tôi
viết đề tài này với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy của giáo viên,
từ đó nâng cao chất lượng học của học sinh ở phân môn Luyện từ và câu.
1.3. Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:
1 - Phương pháp nghiên cứu tài liệu, lí luận.
2 - Phương pháp phân tích, tổng hợp.
3 - Phương pháp điều tra, khảo sát
4 - Phương pháp luyện tập, thực hành
5 - Phương pháp thực nghiệm
6 - Phương pháp trao đổi, tranh luận.
1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu :
- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, sách giáo viên môn Tiếng việt
lớp 3 để tìm hiểu nội dung, các dạng bài tập về phân môn Luyện từ và câu lớp 3
ở trường tiểu học hiện nay.
- Tìm hiểu thực trạng dạy và học phân môn Luyện từ và câu lớp 3 trong
trường tiểu học, những khó khăn vướng mắc của giáo viên và học sinh hiện còn
đang gặp phải.
- Nghiên cứu và tham khảo các sách nâng cao, các tài liệu có liên quan
như: Tạp chí Thế giới trong ta, các chuyên đề về môn Tiếng Việt ở Tiểu học.
- Tham khảo ý kiến đồng nghiệp và những người có tâm huyết, có kinh
nghiệm trong nghề.
1.5. Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài này tôi đã nghiên cứu và áp dụng qua thực tế giảng dạy tại lớp 3 nơi
tôi đang công tác.
1.6. Thời gian nghiên cứu:
Tôi đã nghiên cứu đề tài này từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 3 năm 2021.
4
2. PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
2.1. Cơ sở thực hiện đề tài
2.1.1 Cơ sở lý luận :
Mục tiêu của giáo dục Tiểu học đặt ra là: “ Giúp học sinh hình thành
những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ,
phẩm chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học Trung học
cơ sở”.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, ngành giáo dục nói chung và giáo dục
Tiểu học nói riêng cũng đòi hỏi có sự đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện, chính vì vậy cần phải có sự điều chỉnh mục tiêu, nội dung và phương
pháp dạy học một cách phù hợp.
Luyện từ và câu là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của
môn Tiếng Việt. Phân môn Luyện từ và câu có nhiệm vụ hình thành và phát
triển cho học sinh năng lực sử dụng từ và câu trong giao tiếp và học tập, góp
phần dạy học sinh sử dụng Tiếng việt trong đời sống sinh hoạt. Bên cạnh đó,
nhiệm vụ của việc rèn luyện về câu ở tiểu học nói chung là thông qua các hoạt
động thực hành giúp học sinh hệ thống lại những kiến thức sơ giản về ngữ pháp
mà các em đã được tích luỹ trong vốn sống của mình, dần dần hình thành các
quy tắc dùng từ, đặt câu và tạo lập văn bản trong giao tiếp. Từ đó giúp học sinh
nói năng đúng chuẩn, phù hợp với mục đích và môi trường giao tiếp đồng thời
góp phần rèn luyện tư duy và giáo dục thẩm mĩ cho học sinh.
Đó chính là yêu cầu cần đạt trong việc rèn luỵên khả năng giao tiếp và góp
phần đắc lực vào việc giữ gìn, phát huy sự trong sáng của Tiếng Việt và hình
thành nhân cách con người Việt Nam.
2.1.2. Cơ sở thực tiễn :
Phân môn Luyện từ và câu cũng nhằm mở rộng, hệ thống hóa làm phong
phú vốn từ của học sinh, cung cấp cho học sinh những hiểu biết sơ giản về từ và
câu, rèn cho học sinh kĩ năng dùng từ đặt câu và sử dụng các kiểu câu để thực
hiện tư tưởng, tình cảm của mình, đồng thời có khả năng hiểu và sử dụng các
kiểu câu của người khác nói ra trong hoàn cảnh giao tiếp nhất. Có thể nói Luyện
từ và câu là phân môn thực hành và rèn luyện tổng hợp, có tính chất tích hợp các
phân môn khác trong môn Tiếng Việt.
Ngôn ngữ giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội.
Chính vì vậy hướng dẫn cho học sinh nói đúng, viết đúng là hết sức cần thiết.
Nhiệm vụ đó phụ thuộc phần lớn vào việc dạy Tiếng Việt nói chung và phân
môn Luyện từ và câu nói riêng.