M T S BI N PHÁP GIÚP H C SINH L P 1 RÈN KĨ NĂNG
PHÁT ÂM CHU N KHI H C MÔN TI NG VI T
1. Lý do ch n bi n pháp
Trong nhi u th p k qua, Đng và Nhà n c ta đã luôn n l c không ng ng ướ
cho s phát tri n toàn di n c a đt n c. V i xu th toàn c u hóa nh hi n nay thì ướ ế ư
giáo d c đc đt lên v trí đu v i vai trò là chìa khóa cho s phát tri n c a đt ượ
n c” . Trong nh ng năm g n đây đã ti n hành c i cách giáo d c nh m tìm raướ ế
nh ng bi n pháp m i, nh ng ph ng pháp t i u nh m nâng cao ch t l ng d y ươ ư ượ
h c lên m t b c theo quá trình phát tri n c a xã h i. ướ
Môn Ti ng Vi t l p 1theo ch ng trình GDPT 2018 chi m th i l ng kháế ươ ế ượ
nhi u 420 ti t/năm (12ti t/tu n), tăng 2 ti t/tu n so v i ch ng trình cũ. ế ế ế ươ
Trong năm h c 2020 2021, tr ng chúng tôi ch n b sách Ti ng Vi t 1 ườ ế
“Cùng h c đ phát tri n năng l c”. M i bài h c trong sách giáo khoa, h c sinh
th c hi n 4 ho t đng: kh i đng, khám phá, luy n t p, v n d ng. Thông qua d y
âm, v n cung c p v n t cho h c sinh, rèn cho h c sinh đc, phát âm đúng, nói
đúng, vi t đúng các câu ng n, t o cho các em lòng yêu thích th văn.ế ơ
Vi c phát âm đúng là n n t ng giúp h c sinh đc đúng, đc hay t đó d y
cho h c sinh bi t suy nghĩ logic và t duy có hình nh. ế ư
Kĩ năng phát âm chu n còn giúp h c sinh t tin chi m lĩnh s phong phú c a ế
Ti ng Vi t, chi m lĩnh n i dung c a nh ng bài h c đc cung c p cũng nh đi uế ế ượ ư
ki n đ h c t t các môn h c khác.
Thông qua vi c phát âm chu n, h c sinh s vi t đúng, nói đúng n i dung c n ế
trao đi t đó các em giao ti p t t h n trong h c t p và trong cu c s ng. ế ơ
Phát âm chu n t o s th ng nh t v m t âm thanh trong Ti ng Vi t, đó nh ế ư
là m t công c h tr , m t quy c đc đnh s n đ giáo viên giúp h c sinh rèn ướ ượ
luy n và phát tri n năng l c ngôn ng .
Trong th c t quá trình d y h c, tôi nh n th y h c sinh l p tôi còn m c ế
nhi u l i phát âm. Các em phát âm sai d n đn đc sai, vi t sai và g p khó khăn ế ế
h n khi trao đi cùng b n và giao ti p v i th y cô và m i ng i. Qua kh o sát kĩơ ế ườ
năng phát âm c a h c sinh l p mình đu năm h c 2020 - 2021, các em còn m c khá
nhi u l i v phát âm, c th nh sau: ư
T ng
s HSHS phát
âm chu nHS phát âm ch a chu nư
SL % s/x v/d nh/d âc/ cưanh/ân h i/ngã
28 6 21,4 SL % SL % SL % SL % SL % SL %
3 10,7 2 7,1 3 10,7 5 17,9 4 14,3 5 17,9
V y nguyên nhân nào d n đn tình tr ng h c sinh phát âm ch a chu n và ế ư
làm th nào đ kh c ph c tình tr ng này? Đó là nh ng câu h i mà b n thân tôiế
ngày đêm trăn tr khi đc phân công gi ng d y l p h c đu c p. ượ Nh n th c
đc t m quan tr ng c a d y h c Ti ng Vi t cho h c sinh l p 1 và th c t nh ngượ ế ế
l i sai v phát âm do h c sinh m c ph i nên tôi đã ch n "M t s bi n pháp giúp
h c sinh l p 1 rèn kĩ năng phát âm chu n khi h c môn Ti ng Vi t ế " đ nghiên
c u và tìm ra gi i pháp kh c ph c giúp h c sinh l p mình thu n l i h n trong quá ơ
trình h c t p và chi m lĩnh tri th c cũng nh phát tri n năng l c ngôn ng cho các ế ư
em.
2. M c đích c a bi n pháp
Nghiên c u đ tìm ra bi n pháp ch a l i phát âm cho h c sinh nh m h n
ch đn ch m d t l i phát âm ch a chu n gế ế ư iúp h c sinh phát tri n năng l c ngôn
ng .
Kh c ph c vi c s d ng ph ng ng trong giao ti p. ươ ế
Giúp h c sinh phát tri n ba năng l c chung nh : t ch và t h c, giao ti p ư ế
và h p tác, gi i quy t v n đ và sáng t o. ế
Giúp giáo viên n m ch c ph ng pháp d y h c theo h ng phát tri n ph m ươ ướ
ch t, năng l c c a h c sinh và đánh giá h c sinh l p 1 theo TT27 nh m góp ph n
vào quá trình c i cách giáo d c, nâng cao ch t l ng d y h c. ượ
Góp ph n gi gìn s trong sáng c a Ti ng Vi t, đng th i kh c ph c tình ế
tr ng h c sinh ng i nh m l p.
3. Cách th c ti n hành ế
1. Đi u tra nguyên nhân h c sinh phát âm ch a chu n các âm, v n và d u ư
thanh nh th ng kê trên.ư
M t s em còn phát tri n ch m nên h c y u vì v y khi vào l p 1 còn ch a ế ư
thu c h t b ng ch cái. ế
M t s em còn nói ng ng, nói ch t t nh , phát âm không rõ m t s âm,
v n…
Do cách phát âm c a ph ng ng đa ph ng t o cho các em thói quen nghe ươ ươ
và nói t khi nh .
2. Các bi n pháp giúp h c sinh s a l i
Bi n pháp 1: Giáo viên đc m u
Phát âm theo m u là m t ph ng pháp truy n th ng có hi u qu l n b i đc ươ
đi m tâm sinh lí c a h c sinh ti u h c là d b t ch c. Khi v n d ng ph ng ướ ươ
pháp đc m u cho h c sinh, tôi rèn luy n cho các em bi t k t h p c kĩ năng nghe ế ế
và nhìn (nghe ti ng phát âm và quan sát môi, mi ng, l i c a ng i phát âm). ế ưỡ ườ
Đc m u không đn gi n ch là phát ra âm ti t mà c n bi t ph i h p v i ơ ế ế
thu t “hình môi” nh m h ng d n các em phát âm chu n xác h n. N u h c sinh ướ ơ ế
ch nghe mà không quan sát cách phát âm đ th y đc s thay đi kh u hình ượ
mi ng c a giáo viên thì vi c phát âm s không đt hi u qu cao.
Giáo viên c n làm m u đúng, chu n đ tránh s sai l ch trong cách phát âm
c a các em.
Ví d : Khi h ng d n h c sinh đc ti ng nh , tôi đc m u ch m, phát âmướ ế
rõ (nh - u- nhu n ng nh ), đ h c sinh b t ch c r i đc theo vì nh ng t ướ
ng này th ng không ch h c sinh đc sai vì m i đc mà m t s em do nh ườ
h ng c a ph ng ng , ti ng m đ nên phát âm nh m l n âm nh và âm d ho cưở ươ ế
ng c l i. Tôi cũng khuy n khích h c sinh t s a cho nhau b ng cách h c sinhượ ế
quan sát cách b n đc và phát âm r i đa ra nh n xét và s a sai cho b n (n u có). ư ế
Làm m u không ch là giáo viên mà h c sinh cũng có th là m u đ b n h c t p.
Bi n pháp 2: H ng d n h c sinh phát âmướ
a. H ng d n h c sinh phát âm chu n các âmướ
Âm /s/ và âm /x/
+ Âm /s/: l i u n h i cong, b t đu l i cho h i thoát nh , d t khoát. ưỡ ơ ưỡ ơ
+ Âm /x/: l i ép sát l i trên, cho h i thoát ra gi a hai hàm răng, sau đó m mi ngưỡ ơ
cho h i thoát ra. ơ
Ví d : Khi khi tôi đc m u ti ng ế su thì ph i th c hi n phát âm v i âm s l i u nư
h i cong, b t đu l i cho h i thoát nh , d t khoátơ ưỡ ơ đ chu n âm giúp h c sinh
l ng nghe và làm theo chu n ( s - u- su).
Phát âm âm /v/ thành âm /d/
+ Âm /v/: khi phát âm ta đt răng c a trên ch m v i môi d i và đy lu ng h i ra, ướ ơ
rung nh dây thanh qu n.
+ Âm /d/: hai răng khép l i, đu l i ch m vào chân răng c a c a hàm trên, h ưỡ
đu l i xu ng đng th i nh nhàng phát âm /d/. ưỡ
Ví d : Khi tôi phát âm m u ti ng ế v thì ph i th c hi n phát âm v i âm v răng c a
trên ch m v i môi d i và đy lu ng h i ra (v - e ve ngã - v ) rung nh dây ướ ơ
thanh qu n đ chu n âm giúp h c sinh l ng nghe và làm theo chu n.
Phát âm âm /nh/ thành âm /d/: Lí do các em phát âm ch a chu n hai âm nàyư
là do các em b nh h ng b i ti ng đa ph ng. Tôi nh c nh các em phát âm ưở ế ươ
theo âm ph thông.
Ví d : Khi tôi phát âm m u ti ng ế nho thì ph i th c hi n phát âm v i âm nh theo
âm ph thông (nh - o – nho).
b. H ng d n h c sinh phát âm chu n các v nướ
V n /âc/ các em phát âm thành v n / c/ ư
+ V n âc: mi ng há, h i b t ra m nh. ơ
+ V n c: khi phát âm mi ng m h p. ư
Ví d : Khi tôi đc m u ti ng ế g c thì ph i th c hi n phát âm v i v n âc mi ng há,
h i b t ra m nh ( g - âc – gâc - s c – g c ).ơ
V n /anh/ các em phát âm thành /ân/
+ V n anh: mi ng m r ng.
+ V n ân: mi ng h p, đu l i ch m l i trên. ưỡ
Ví d : Khi tôi đc m u ti ng ế tranh thì ph i th c hi n phát âm v n anh mi ng m
r ng ( tr - anh – tranh ).
c. H ng d n h c sinh phát âm chu n các ti ng ch a d u thanh h i/ ngã.ướ ế
Đ ch a l i này, tr c h t, tôi cho các em phân tích các ti ng. ướ ế ế
Sau đó, h c sinh s d ng b đ dùng h c Ti ng Vi t đ ghép ti ng phân ế ế
bi t các d u thanh g n trên các ti ng đó. H c sinh s t mình chi m lĩnh cách đc, ế ế
cách phát âm các d u thanh, phát hi n đc s khác nhau khi đc ti ng ch a thanh ượ ế
h i và thanh ngã đ các em nh sâu h n. ơ
Đi v i nh ng h c sinh phát âm ch a phân bi t đc d u thanh, tôi tr c ư ượ
ti p đc m u và gi i thích cách đc đúng cho các emế :
+ Thanh ngã các em c n nh n gi ng, kéo dài ti ng ch a d u thanh. ế
+ Thanh h i thì không nh n gi ng và đc d t khoát h n. ơ
Ví d : ph n t o ti ng m i 2b khi đánh v n và đc tr n ti ng ế ơ ế ch các em th ngườ
đc sai là ch . Tôi yêu c u h c sinh phát âm ti ng ế ch có thanh ngã c n nh n
gi ng, kéo dài ti ng. ế
Bi n pháp 3: H ng dân h c sinh th c hành đc ươ
H c sinh đc ch trên b ng l p: V i cách làm này thì giáo viên có th
ki m tra đc t ng h c sinh, u n n n đ h c sinh t s a l i sai c a mình. Khi đc ượ
có th g i nh ng h c sinh có năng l c đc tr c và yêu c u các em h c sinh y u ướ ế
l ng nghe và nh m th m theo sau đó giáo viên g i các em y u đc, n u các em ế ế
v n ch a đc đc thì yêu c u các em đánh v n và đc tr n l i. ư ượ ơ
H c sinh luy n đc trong sách giáo khoa: Khi h c sinh đc thì giáo viên
ph i theo dõi, u n n n nh ng em đc y u, t c đ đc còn ch m. Đi v i nh ng ế
em đc y u ch yêu c u đc t ng ti ng và t ng câu, nh ng em đc t t khuy n ế ế ế
khích các em đc t c đ nhanh h n, ng t ngh đúng d u câu. Trong t t c quá trình ơ
đc giáo viên chú ý nh c nh h c sinh:
+T th ng i đcư ế
+ Cách c m sách
Bi n pháp 4: T ch c trò ch i trong d y h c đ giúp h c sinh phát âm ơ
chu n các âm, v n, ti ng. ế
- Trò ch i:ơ “G i tên b n mình”
* M c đích c a trò ch i: ơ Giúp h c sinh đc đúng ti ng có âm d l n. ế
* Cách t ch c : Tôi cho m t s h c sinh có tên ph âm đu là nh ng âm các em
m c l i cho các em đi tr n. Em b m c l i phát âm s đng lên và g i “b n tên,
b n tên”, các em tr n s đáp l i “tên gì, tên gì”, em m c l i đó s g i tên 1 b n,
n u em phát âm đúng thì b n đó s ch y ra, còn n u phát âm ch a đúng thì c l pế ế ư
nh c “sai r i, sai r i” đ em t s a l i phát âm và g i l i.
- Trò ch i: ơ“Tìm ti ng có ch a v n v a h c”ế
* M c đích c a trò ch i: ơ Giúp h c sinh ghi nh v n v a h c, tìm ti ng có ch a ế
v n m i v a h c. C ng c ki n th c, kĩ năng đã h c cho h c sinh. ế
* Cách t ch c : D a vào v n đã h c, trong kho ng th i gian quy đnh, tu theo
trình đ h c sinh (t 5- 10 phút), m i ng i (ho c nhóm) ph i tìm đc th t nhi u ườ ượ
ti ng có v n v a h c và ghi vào gi y (ho c ghi b ng nhóm). H t th i gian quyế ế
đnh m i ng i cùng nhau đánh giá k t qu tìm đc. Cá nhân (ho c nhóm) nào ườ ế ư
tìm đc nhi u ti ng nh t thì nhóm đó th ng cu c th ng cu c. Sau đó, cho h cượ ế
sinh đc l i các ti ng v a tìm đc. ế ượ
Giai phap 5: Khuy n khích các em t phát hi n và nh n xét l n nhau" ế
Ch n ra m t s h c sinh phát tri n t t v ngôn ng luôn phát âm chu n và
thêm n a là có đôi tai nghe tinh đ cùng cô phát hi n ra b n mình phát âm ch a ư
đúng đ h ng ướ h ng d n l i.ướ
Giáo viên theo dõi và k p th i đng viên khen ng i h c sinh đã phát hi n ra
b n và s a l i ngay cho b n, ti p đó cũng khen ng i luôn h c sinh đã bi t s a l i. ế ế
Ví d : Trong gi ra ch i h c sinh ch i v i nhau trò ch i ơ ơ ơ “nh y dây” b t ch t em
Đăng D ng nói ươ “d y dây” th là em B o đã ch nh ngay cho b n là c u nói l iế
theo tnh y dây” v y là em D ng đã s a đc theo b n, các em vào khoe ngay ươ ượ
v i cô giáo, và tôi đã k p th i tuyên d ng luôn c 2 em, các em r t thích thú. ươ
Bi n phap 6: X p h c sinh phát âm chu n ng i c nh h c sinh phát âm ch a ế ư
chu n đ các em kèm c p, giúp đ, s a sai cho b n khi trao đi, th o lu n.
Trong l p có 2 em nói gi ng mi n Nam và 1 em l i nên các em g p nhi u
khó khăn trong vi c phát âm chu n. Do v y tôi đã s p x p em ti p thu bài nhanh, ế ế
phát âm chu n ng i bên c nh đ kèm c p, giúp đ b n.
Ví d : Trong l p có các c p đôi nh : ư B n Ti n Đt- Đc Nghĩa; Ki u Trinh- ế
Đăng D ng.ươ
Bi n phap 7: Th ng xuyên trò chuy n, đng viên, khuy n khích, khen ườ ế
th ng.ưở
Tôi tranh th đi u ch nh l i phát âm cho các em vào gi ngh gi i lao cô trò
nói chuy n v i nhau, khuy n khích h c sinh đc th , hát…đ phát hi n và s a l i ế ơ
phát âm cho các em. G i ý, h ng d n các em t i th vi n m n nh ng quy n ướ ư ượ
truy n tranh, báo thi u nhi, … đ các em rèn đc thêm. ế
Th ng xuyên đng viên khích l h c sinh b ng nh ng l i khen. Ví d : “Emườ
đã đc đc r i đy, em c g ng lên nhé”, “Em đã đc t t h n r i, em c n c ượ ơ
g ng thêm tí n a”,Đc đng viên nh v y, h c sinh s không n n lòng vì nghĩ ượ ư
r ng mình s làm đc, s p làm đc, b n làm đc thì mình cũng s làm ượ ượ ư
đc…T đó h c sinh s quy t tâm h n.ượ ế ơ
Bi n phap 8: Giáo viên k t h p v i ph huynh rèn phát âm chu n cho h c ế
sinh.
Tôi đã s u t m m t s tài li u h ng d n cách đánh v n, cách đc m t sư ướ
âm và phôtô g i t i t ng ph huynh đ ph huynh h ng d n con mình đc bài. ướ
Trong các bu i h p ph huynh, tôi gi i thích đ các b c ph huynh n m
đc t m quan tr ng khi phát âm đúng. T đóượ ph huynh có ý th c đ luy n phát
âm chu n khi giao ti p v i con cái, ế ph i h p v i nhà tr ng đ cùng s a l i khi ườ
các em phát âm ch a đúng, rèn cho các em kĩ năng, thói quen phát âm chu n.ư
Tôi th ng xuyên liên l c, trao đi v i ph huynh qua s liên l c và cácườ
ph ng ti n thông tin.ươ N u h c sinh phát âm sai, tôi s g p g ph huynh đ traoế
đi v tình hình h c t p c a em đó. Đ ngh ph huynh k t h p rèn phát âm chu n ế
cho các em
4. Kêt qua đat đc:" + ươ+
Qua m t th i gian áp d ng th c hi n m t s gi i pháp rèn kĩ năng phát âm
chu n các t ng cho h c sinh l p 1 qua môn Ti ng Vi t 1 theo ch ng trình ế ươ
GDPT 2018 b c đu đã thu đc nh ng k t qu đáng ph n kh i đó là:ướ ượ ế
* Đi v i giáo viên: