Mét sè biÖn ph¸p rÌn kÜ n¨ng lµm v¨n miªu t¶ cho häc sinh líp 5
A. M ĐUỞ Ầ
1. Lí do ch n đ tàiọ ề :
Trong ch ng trình Ti u h c, môn Ti ng Vi t đc chia thành các phânươ ể ọ ế ệ ượ
môn, m i phân môn có nhi m v rèn cho h c sinh m t s kĩ năng nh t đnh. Phânỗ ệ ụ ọ ộ ố ấ ị
môn t p làm văn là phân môn mang tính t ng h p cao nh t, rèn cho h c sinh cậ ổ ợ ấ ọ ả
b n kĩ năng trong đó chú tr ng vào các kĩ năng nghe, nói, vi t. Đi v i phân mônố ọ ế ố ớ
này, h c sinh ph i đc hình thành và rèn luy n năng l c trình bày văn b n (nói vàọ ả ượ ệ ự ả
vi t) nhi u th lo i khác nhau. Đ s n sinh đc các bài văn này, h c sinh ph iế ở ề ể ạ ể ả ượ ọ ả
có thêm nhi u kĩ năng khác. Đó là các kĩ năng phân tích đ, quan sát, tìm ý và l aề ề ự
ch n ý, kĩ năng l p dàn ý, vi t đo n và liên k t đo n... các kĩ năng này không đcọ ậ ế ạ ế ạ ượ
phân môn nào trong môn Ti ng Vi t rèn luy n và phát tri n ngoài phân môn T pế ệ ệ ể ậ
làm văn, cho nên có th nói nhi m v c b n và ch y u c a phân môn T p làmể ệ ụ ơ ả ủ ế ủ ậ
văn là giúp h c sinh sau m t quá trình luy n t p lâu dài và có ý th c, d n d n n mọ ộ ệ ậ ứ ầ ầ ắ
đc cách vi t các bài văn theo nhi u lo i phong cách khác nhau do ch ng trìnhượ ế ề ạ ươ
quy đnh.ị
phân môn T p làm văn, th lo i văn miêu t là m t trong nh ng ki u bàiỞ ậ ể ạ ả ộ ữ ể
thu c phong cách ngh thu t chi m nhi u th i gian h c t p nh t. Ch ng trìnhộ ệ ậ ế ề ờ ọ ậ ấ ươ
T p làm văn l p 5 ti p t c d y v văn miêuậ ớ ế ụ ạ ề t .ả
Đ giúp h c sinh h c t t văn miêu t thì các em ph i hình thành đc các kĩể ọ ọ ố ả ả ượ
năng nh : quan sát đi t ng miêu t , có óc t ng t ng, s quan sát tinh t , bi tư ố ượ ả ưở ượ ự ế ế
rung đng tr c cái đp, l a ch n và s p x p ý đ miêu t … Riêng l p 5,ộ ướ ẹ ự ọ ắ ế ể ả ở ớ
ch ng trình còn chú tr ng rèn luy n m t s kĩ năng b ph n g n v i đc đi mươ ọ ệ ộ ố ộ ậ ắ ớ ặ ể
c a ki u bài c th . Ví d : luy n t p v cách t t ng ph n c a c nh theo khôngủ ể ụ ể ụ ệ ậ ề ả ừ ầ ủ ả
gian, t s thay đi c a c nh theo th i gian, t ngo i hình c a ng i, t ho tả ự ổ ủ ả ờ ả ạ ủ ườ ả ạ
đng c a ng i. ộ ủ ườ
V i h c sinh l p 5, vi c rèn kĩ năng làm văn miêu t cho các emớ ọ ớ ệ ả là r t c nấ ầ
thi t. H c t t văn miêu t là đi u ki n t t đ các em h c t t các môn h c khác vàế ọ ố ả ề ệ ố ể ọ ố ọ
h c lên l p trên. Vi t đc bài văn miêu t đúng và hay s góp ph n nâng caoọ ớ ế ượ ả ẽ ầ
năng l c c m th văn h c cho các em, giúp các em khám phá đc cái đp quaự ả ụ ọ ượ ẹ
vi c xây d ng văn b n, các em thêm yêu thiên nhiên, yêu cu c s ng. ệ ự ả ộ ố
Qua th c t gi ng d y l p mình, tôi nh n th y phân môn T p làm văn làự ế ả ạ ở ớ ậ ấ ậ
m t phân môn khó nh t trong các phân môn c a môn Ti ng Vi t. Đ th c hi nộ ấ ủ ế ệ ể ự ệ
đc m c tiêu là xây d ng các văn b n ( nói và vi t), h c sinh ph i huy đng t tượ ụ ự ả ế ọ ả ộ ấ
c các ki n th c ti p thu đc qua vi c h c T p đc, Chính t , Luy n t câu, Kả ế ứ ế ượ ệ ọ ậ ọ ả ệ ừ ể
chuy n...Trong khi đó, h c sinh Ti u h c v n s ng còn h n ch , v n t l i ch aệ ọ ể ọ ố ố ạ ế ố ừ ạ ư
phong phú. H c sinh ch a bi t t mình vi t lên nh ng gì mình quan sát đc. Cácọ ư ế ự ế ữ ượ
em thi u ý t ng đ tri n khai bài vi t, ít quan sát th c t , ch a có c m xúc khiế ưở ể ể ế ự ế ư ả
làm bài,… nên đ đt đc các yêu c u trên là đi u không d chút nào.ể ạ ượ ầ ề ễ
Chính vì th , vi c d y và h c T p làm văn là v n đ luôn c n có s điế ệ ạ ọ ậ ấ ề ầ ự ổ
m i. Xu t phát t m c đích, m c tiêu giáo d c c p h c, l p h c; t v trí, nhi mớ ấ ừ ụ ụ ụ ấ ọ ớ ọ ừ ị ệ
Gi¸o viãn: TrÇn ThÞ YÕn
1
Mét sè biÖn ph¸p rÌn kÜ n¨ng lµm v¨n miªu t¶ cho häc sinh líp 5
v và yêu c u c a phân môn T p làm văn; t m t s t n t i và v ng m c trongụ ầ ủ ậ ừ ộ ố ồ ạ ướ ắ
quá trình d y và h c T p làm văn c a c giáo viên và h c sinh; t các chuyên đ,ạ ọ ậ ủ ả ọ ừ ề
th c t d gi , thăm l p c a đng nghi p t kinh nghi m tr c ti p gi ng d y,ự ế ự ờ ớ ủ ồ ệ ừ ệ ự ế ả ạ
góp ph n đi m i ph ng pháp d y h c, nâng cao ch t l ng d y h c trong nhàầ ổ ớ ươ ạ ọ ấ ượ ạ ọ
tr ng nói chung, d y h c sinh l p 5 h c t t văn miêu t nói riêng, tôi đã ch n đườ ạ ọ ớ ọ ố ả ọ ề
tài: M t s bi n pháp rèn kĩ năng làm văn miêu t cho h c sinh l p 5.ộ ố ệ ả ọ ớ
2. M c đích nghiên c u:ụ ứ
Giúp h c sinh l p 5: ọ ớ
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, l p dàn ý. ậ
- Rèn kĩ năng dùng t , đt câu, vi t đo n, liên k t đo n, di n đt l u loát,ừ ặ ế ạ ế ạ ễ ạ ư
m ch l c. ạ ạ
- Rèn kĩ năng vi t văn giàu hình nh, c m xúc. ế ả ả
- B i d ng tình c m yêu m n, g n bó, bi t trân tr ng nh ng gì xung quanhồ ưỡ ả ế ắ ế ọ ữ
các em.
Giúp giáo viên: Nhìn nh n l i sâu s c h n vi c d y văn miêu t cho h cậ ạ ắ ơ ệ ạ ả ọ
sinh đ v n d ng ph ng pháp, bi n pháp và hình th c t ch c d y h c m t cáchể ậ ụ ươ ệ ứ ổ ứ ạ ọ ộ
linh ho t; T tòm tòi, nâng cao tay ngh , đúc rút kinh nghi m trong gi ng d y TLVạ ự ề ệ ả ạ
nói chung và trong d y h c sinh vi t văn miêu t nói riêng; Nâng cao kh năngạ ọ ế ả ả
nghiên c u khoa h c.ứ ọ
3. Nhi m v nghiên c u:ệ ụ ứ
- Tìm hi u m c tiêu, n i dung d y h c văn miêu t l p 5.ể ụ ộ ạ ọ ả ớ
- Th c tr ng d y văn miêu t l p 5.ự ạ ạ ả ớ
- M t s bi n pháp d y h c văn miêu t l p 5. ộ ố ệ ạ ọ ả ớ
4. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ :
- H c sinh l p 5B.ọ ớ
- Th lo i văn miêu t : T ng i và t c nh l p 5. ể ạ ả ả ườ ả ả ớ
5. Ph ng pháp th c hi nươ ự ệ :
- Ph ng pháp nghiên c u lý lu n (Đc tài li u).ươ ứ ậ ọ ệ
- Ph ng pháp phân tích t ng h p.ươ ổ ợ
- Ph ng pháp đi u tra, ph ng v n.ươ ề ỏ ấ
- Ph ng pháp th c nghi m.ươ ự ệ
- Ph ng pháp đàm tho i.ươ ạ
- Ph ng pháp t ng k t rút kinh nghi m.ươ ổ ế ệ
6. Ph m vi nghiên c uạ ứ :
- Các d ng văn miêu t l p 5: Luy n t p t c nh; Luy n t p t ng i. ạ ả ở ớ ệ ậ ả ả ệ ậ ả ườ
Gi¸o viãn: TrÇn ThÞ YÕn
2
Mét sè biÖn ph¸p rÌn kÜ n¨ng lµm v¨n miªu t¶ cho häc sinh líp 5
- Th c tr ng d y- h c vi t văn miêu t c a h c sinh l p 5 tr ng tôi ti uự ạ ạ ọ ế ả ủ ọ ớ ườ ể
h c Th tr n Gio Linh năm h c 2015- 2016. ọ ị ấ ọ
B. N I DUNG CHÍNHỘ
Ch ng I. ươ C s lí lu n:ơ ở ậ
1. Ph ng pháp d y h c:ươ ạ ọ
Ph ng pháp d y h c là bao g m ph ng pháp d y và ph ng pháp h c.ươ ạ ọ ồ ươ ạ ươ ọ
- Ph ng pháp d y: Ph ng pháp t ch c nh n th c, ph ng pháp đi uươ ạ ươ ổ ứ ậ ứ ươ ề
khi n ho t đng trí tu và th c hành, ph ng pháp giáo d c thái đ và hình thànhể ạ ộ ệ ự ươ ụ ộ
ý th c đúng đn cho h c sinh.ứ ắ ọ
- Ph ng pháp h c: Ph ng pháp nh n th c và rèn luy n đ hình thành hươ ọ ươ ậ ứ ệ ể ệ
th ng tri th c và kĩ năng th c hành, hình thành nhân cách cho ng i h c.ố ứ ự ườ ọ
Khi s d ng đúng ph ng pháp s đem l i k t qu theo d đnh. N u m cử ụ ươ ẽ ạ ế ả ự ị ế ụ
đích không đt đc thì có nghĩa là ph ng pháp không phù h p v i m c đíchạ ượ ươ ợ ớ ụ
ho c nó không đc s d ng đúng.ặ ượ ử ụ
B t kì ph ng pháp nào, cho dù là ph ng pháp nh n th c hay ph ng phápấ ươ ươ ậ ứ ươ
th c hành - luy n t p, đ th c hi n có k t qu vào đi t ng nào đó thì cũng bi tự ệ ậ ể ự ệ ế ả ố ượ ế
tính ch t c a đi t ng, ti n trình bi n đi c a nó d i tác đng c a ph ngấ ủ ố ượ ế ế ổ ủ ướ ộ ủ ươ
pháp đó. Nghĩa là ph i nh n th c đc nh ng quy lu t khách quan c a đi t ngả ậ ứ ượ ữ ậ ủ ố ượ
thì m i đ ra nh ng bi n pháp cùng v i nh ng ph ng ti n t ng ng đ nh nớ ề ữ ệ ớ ữ ươ ệ ươ ứ ể ậ
th c và đ hành đng th c ti n.ứ ể ộ ự ễ
2. Khái ni m v văn miêu t :ệ ề ả
Miêu t là th lo i văn dùng l i nói có hình nh và c m xúc làm cho ng iả ể ạ ờ ả ả ườ
nghe, ng i đc hình dung m t cách rõ nét c th v ng i, v t, c nh v t s vi cườ ọ ộ ụ ể ề ườ ậ ả ậ ự ệ
nh nó v n có trong đi s ng. M t bài văn miêu t hay không ph i th hi n chínhư ố ờ ố ộ ả ả ể ệ
xác, rõ nét, sinh đng đi t ng miêu t mà còn th hi n đc trí t ng t ng,ộ ố ượ ả ể ệ ượ ưở ượ
c m xúc và đánh giá c a ng i vi t v i đi t ng đc miêu t . Các bài văn miêuả ủ ườ ế ớ ố ượ ượ ả
t Ti u h c ch yêu c u t nh ng đi t ng mà mình yêu m n, thích thú. Vì v yả ở ể ọ ỉ ầ ả ữ ố ượ ế ậ
qua bài làm c a mình các em ph i g i g m tình yêu th ng v i nh ng gì mìnhủ ả ử ắ ươ ớ ữ
miêu t .ả
3. Đc đi m c a văn miêu t :ặ ể ủ ả
a. Văn miêu t là th văn sáng tácả ể
Văn miêu t không ph i là s sao chép, ch pả ả ự ụ l i nh ng s v t, s vi c, conạ ữ ự ậ ự ệ
ng i m t cách máy móc mà là k t qu c a s nh n xét, t ng t ng, đánh giáườ ộ ế ả ủ ự ậ ưở ượ
h t s c phong phú.ế ứ
Đó là s miêu t th hi n đc cái m i m , riêng bi t c a ng i vi t. N uự ả ể ệ ượ ớ ẻ ệ ủ ườ ế ế
nh miêu t m t cây hoa, m t con mèo, hay m t cái c p… mà ai cũng t nh nhauư ả ộ ộ ộ ặ ả ư
thì không ai thích đc c . Khi ta b t g p m t đo n văn miêu t ta đc c m th yọ ả ắ ặ ộ ạ ả ọ ả ấ
Gi¸o viãn: TrÇn ThÞ YÕn
3
Mét sè biÖn ph¸p rÌn kÜ n¨ng lµm v¨n miªu t¶ cho häc sinh líp 5
r t hay và khâm ph c ng i vi t. Nh ng l n sau ta l i b t g p cũng đo n vănấ ụ ườ ế ư ầ ạ ắ ặ ạ
miêu t đó thì ta s th y không hay n a.ả ẽ ấ ữ
b. Tính chân th t trong văn miêu tậ ả
Văn miêu t không h n ch s t ng t ng, không ngăn c n cái m i mả ạ ế ự ưở ượ ả ớ ẻ
c a ng i vi t. Nh ng nh v y không có nghĩa văn miêu t cho phép ng i vi tủ ườ ế ư ư ậ ả ườ ế
b a m t cách tu ti n, mu n nói sao thì nói, vi t sao thì vi t.ị ộ ỳ ệ ố ế ế Khi miêu t cái m i,ả ớ
cái riêng ph i g n ch t v i cái chân th t.ả ắ ặ ớ ậ Th y đúng nh th nào thì t nh v y.ấ ư ế ả ư ậ
c. Văn miêu t mang tính sinh đng và t o hìnhả ộ ạ
Đây là m t đc đi m n i b t c a văn miêu t . Trong miêu t ng i taộ ặ ể ổ ậ ủ ả ả ườ
th ng hay so sánh. So sánh thì vô cùng. Có khi ng i ta so sánh ng i v iườ ườ ườ ớ
ng i:ườ “Cô giáo có dáng ng i m m m i, thanh thoát nh m t di n viênườ ề ạ ư ộ ễ
múa” hay “B n y hát ch ng khác nào m t ca sĩ chuyên nghi p”ạ ấ ẳ ộ ệ … ho c ng i taặ ườ
có th so sánh ng i v i v t:ể ườ ớ ậ “Trông anh ta nh m t con g u, dáng v ng ngácư ộ ấ ẻ ơ
nh m t con nai”…ư ộ
Có tr ng h p ng i vi t l y nh đ so sánh v i to ho c ng c l i hay soườ ợ ườ ế ấ ỏ ể ớ ặ ượ ạ
sánh t ng đng:ươ ồ “Sông r ng l m, l ng l ng mênh mông nh v ng trán m ”;ộ ắ ồ ộ ư ầ ẹ
“Dòng sông m m m i u n l n nh d i l a v t qua cánh đng”; “Sóng v m nề ạ ố ượ ư ả ụ ắ ồ ỗ ạ
thuy n rì r m nh là ng i m âu y m v v tr c lúc con đi”; “B n c ng dangề ầ ư ườ ẹ ế ỗ ề ướ ế ả
r ng cánh tay chào đón thuy n nh vòng tay ân tình c a nh ng ng i m ôm pộ ề ư ủ ữ ườ ẹ ấ
nh ng đa con thân yêu”…ữ ứ
Trong miêu t ng i ta th ng hay nhân hoá. Đi u đó ai cũng bi t. Nh ngả ườ ườ ề ế ư
ch c n chú ý là ng i ta có th nhân hoá theo nhi u cách. Nhân hoá đ t bênỉ ầ ườ ể ề ể ả
ngoài, có khi nhân hoá đ t tâm tr ng. Ví d :ể ả ạ ụ “Gi n d nh t là cây na v i chi cả ị ấ ớ ế
áo xanh bàng b c. Hoa na tr ng xanh khéo léo núp sau đám lá nh e th n nhạ ắ ư ẹ ư
ng ng ngùng, khi ng i ta ng i th y h ng th m ng t ngào c a mình”; “Chượ ườ ử ấ ươ ơ ọ ủ ị
gió đánh nh p cho cây hát rì rào, vào b n nh c đu tiên c a m t ngày m i” ;ị ả ạ ầ ủ ộ ớ
“Dòng sông ch y l ng l nh m t con đò nh v năm x a” ; “Hay chi c lá úaả ặ ờ ư ộ ớ ề ư ế
dính đy b i, thân lá nh đang thoi thóp, gân lá n i cao nh l u luy n khung tr iầ ụ ư ổ ư ư ế ờ
mà ngày nào lá cũng reo vui v i chim chóc”….ớ
Có khi v a so sánh v a nhân hoá:ừ ừ “Nh đ khoe h t v đp c a mìnhư ể ế ẻ ẹ ủ
nh ng bông hoa t t hé n đ l nh y hoa vàng to h ng th m ngát khi n ongữ ừ ừ ở ể ộ ụ ả ươ ơ ế
b m v đây t h i…”ướ ề ụ ộ .v.v.
Do đó, khi vi t m t bài văn miêu t , ng i vi t ph i huy đng, ch n l cế ộ ả ườ ế ả ộ ọ ọ
ki n th c v ngôn ng c a mình đ “tô đi m” cho ng i và s v t làm cho chúngế ứ ề ữ ủ ể ể ườ ự ậ
hi n lên qua t ng trang miêu t s ng đng nh trong đi s ng th c.ệ ừ ả ố ộ ư ờ ố ự
d. Văn miêu t mang tính thông báo th m m và ch a đng tình c m c aả ẩ ỹ ứ ự ả ủ
ng i vi tườ ế
B t k m t s v t hi n t ng nào trong th c t khách quan cũng có th trấ ỳ ộ ự ậ ệ ượ ự ế ể ở
thành đi t ng c a văn miêu t . Nh ng không ph i b t k m t hi n t ng miêuố ượ ủ ả ư ả ấ ỳ ộ ệ ượ
t nào cũng tr thành văn miêu t . Văn miêu t ph i là lo i văn giàu nh ng c mả ở ả ả ả ạ ữ ả
Gi¸o viãn: TrÇn ThÞ YÕn
4
Mét sè biÖn ph¸p rÌn kÜ n¨ng lµm v¨n miªu t¶ cho häc sinh líp 5
xúc, nh ng rung đng, nh ng nh n xét tinh t , d i dào sáng t o nh m m c đíchữ ộ ữ ậ ế ồ ạ ằ ụ
thông báo th m m . Ng i đc qua văn b n miêu t nh n th c th c t khách quanẩ ỹ ườ ọ ả ả ậ ứ ự ế
không ph i b ng con đng lý trí mà ch y u b ng nh ng c m xúc, nh ng rungả ằ ườ ủ ế ằ ữ ả ữ
đng m nh m c a tâm h n.ộ ạ ẽ ủ ồ
e. Ngôn ng miêu t giàu c m xúc và hình nhữ ả ả ả
Ngôn ng trong văn miêu t là s phong phú, đa d ng c a các tính t . Cóữ ả ự ạ ủ ừ
th th y đ lo i tính t : màu s c, tính ch t, đánh giá … đan xen nhau t oể ấ ủ ạ ừ ắ ấ ạ
thành nh ng chùm sáng ngôn ng lung linhữ ữ trong lòng ng i đc, g i lên trongườ ọ ợ
lòng h nh ng c m xúc, tình c m, n t ng, hình nh v s v t đc miêuọ ữ ả ả ấ ượ ả ề ự ậ ượ
t .ả Ngôn ng miêu t là giai đi u ch đo trong văn b n miêu t . Và ng i vi tữ ả ệ ủ ạ ả ả ườ ế
còn đan xen giai đi u ph tr nh : t ng thu t, k chuy n … làm cho vi c trìnhệ ụ ợ ư ườ ậ ể ệ ệ
bày n i dung sinh đng h n giúp ng i đc h ng thú trong vi c ti p nh n vănộ ộ ơ ườ ọ ứ ệ ế ậ
b n. Khi vi t v “S u riêng”ả ế ề ầ tác gi Mai Văn T o đã s d ng ngôn ng khá đcả ạ ử ụ ữ ặ
s c:ắ
“S u riêng là lo i trái quý, trái hi m c a Mi n Nam. H ng v nó h t s cầ ạ ế ủ ề ươ ị ế ứ
đc bi t, mùi th m đm bay r t xa, lâu tan trong không khí. Còn hàng ch c métặ ệ ơ ậ ấ ụ
m i t i n i đ s u riêng, h ng đã ngào ng t xông vào cánh mũi. S u riêng th mớ ớ ơ ể ầ ươ ạ ầ ơ
mùi th m c a mít chín quy n v i h ng b i, béo cái béo c a tr ng gà, ng t cáiơ ủ ệ ớ ươ ưở ủ ứ ọ
v c a m t ong già h n. H ng v quy n rũ k l ... chi u qu n, chi u l n,ị ủ ậ ạ ươ ị ế ỳ ạ ề ằ ề ượ
h ng to ng t ngào, v ng t đn đam mê”.ươ ả ạ ị ọ ế
bài này đc tác gi s d ng ngôn ng r t phong phú và đa d ng, Ở ượ ả ử ụ ữ ấ ạ ở
nhi u m c đ khác nhau và nhi u hình th c khác nhau. Đ ch m c đ cao c aề ứ ộ ề ứ ể ỉ ứ ộ ủ
ph m ch t, tác gi dùng nhi u hình th c di n đt: h t s c đc bi t, bay r t xa,ẩ ấ ả ề ứ ễ ạ ế ứ ặ ệ ấ
th m ngát, th m đm, cao vút, th ng du t, h ng đã ngào ng t … Đ so sánh, tácơ ơ ậ ẳ ộ ươ ạ ể
gi dùng nhi u t khác nhau: th m ngát nh h ng cau, cánh hoa … hao haoả ề ừ ơ ư ươ
gi ng cánh sen, nhìn trái s u riêng … trông gi ng nh ng t ki n, lá nh xanhố ầ ố ữ ổ ế ỏ
vàng… t ng nh lá héo, th m mùi th m c a mít, béo cái béo c a tr ng gà, ng tưở ư ơ ơ ủ ủ ứ ọ
cái vị c a m t ong già.ủ ậ
4. M c tiêu và n i dung ch ng trình T p làm văn miêu t l p 5ụ ộ ươ ậ ả ớ
a. M c tiêuụ
* Ki n th c:ế ứ
- H c sinh n m đc c u t o các d ng văn miêu t .ọ ắ ượ ấ ạ ạ ả
- Trang b ki n th c và rèn các kĩ năng làm văn miêu t .ị ế ứ ả
- Góp ph n cùng v i các môn h c khác cung c p cho h c sinh các ki n th cầ ớ ọ ấ ọ ế ứ
t ng h p v văn hóa, T nhiên và xã h i.ổ ợ ề ự ộ
* Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng làm văn cho h c sinh.ọ
Gi¸o viãn: TrÇn ThÞ YÕn
5
