1. PH N M ĐUẦ Ở Ầ
1. 1. LÍ DO CH N SÁNG KI N: Ọ Ế
a) Sáng ki nế nghiên c u các ứn i dungộ d y h c, các d ng toán v ạ ọ ạ ề
chuy n đi đn v đo l ng và m t s bi n pháp giúp h c sinh làm t t cácể ổ ơ ị ườ ộ ố ệ ọ ố
bài toán đó góp ph n nâng cao ch t l ng d y h c môn toán tr ng ầ ấ ượ ạ ọ ở ườ
ti u h c .ể ọ
Trong các môn h c ti u h c, cùng v i môn TV, môn Toán có v trí h tọ ở ể ọ ớ ị ế
s c quan tr ng . ứ ọ Các ki n th c, kĩ năng c a môn Toán ti u h c có nhi uế ứ ủ ở ể ọ ề
ng d ng trong đi s ng; chúng r t c n thi t cho ng i lao đng, r t c nứ ụ ờ ố ấ ầ ế ườ ộ ấ ầ
thi t đ h c t t các môn h c khác Ti u h c và chu n b cho vi c h c t tế ể ọ ố ọ ở ể ọ ẩ ị ệ ọ ố
môn Toán b c trung h c. Môn Toán giúp HS nh n bi t nh ng m i quan hở ậ ọ ậ ế ữ ố ệ
v s l ng và hình d ng không gian c a th gi i hi n th c. Đi t ngề ố ượ ạ ủ ế ớ ệ ự ố ượ
nghiên c u c a toán h c v i quan h v s l ng và hình d ng là th gi iứ ủ ọ ớ ệ ề ố ượ ạ ế ớ
c a hi n th c vì th ti u h c cho dù là nh ng ki n th c đn gi n nh tủ ệ ự ế ở ể ọ ữ ế ứ ơ ả ấ
cũng là nh ng th hi n c a các m i quan h v s l ng và hình dáng khôngữ ể ệ ủ ố ệ ề ố ượ
gian. Ch ng h n, các m i quan h v s l ng bao g m các quan h c ng,ẳ ạ ố ệ ề ố ượ ồ ệ ộ
tr , nhân, chia, l n h n, nh h n, b ng ho c nh ng quan h gi a nh ng điừ ớ ơ ỏ ơ ằ ặ ữ ệ ữ ữ ạ
l ng : VD : quãng đng, th i gian, v n t c ; di n tích v i chi u dài, chi uượ ườ ờ ậ ố ệ ớ ề ề
r ng ho c v i c nh đáy, chi u cao… Các hình dáng không gian bao g m : cácộ ặ ớ ạ ề ồ
bi u t ng hình h c : hình tròn, hình ch nh t, hình vuông,… ể ượ ọ ữ ậ
Môn Toán còn góp ph n r t quan tr ng trong vi c rèn luy n ph ngầ ấ ọ ệ ệ ươ
pháp suy nghĩ, gi i quy t v n đ, góp ph n phát tri n trí thông minh. Nh ngả ế ấ ề ầ ể ữ
thao tác t duy có th rèn luy n cho HS qua môn Toán bao g m phân tích t ngư ể ệ ồ ổ
h p, so sáng, t ng t , khái quát hóa, t ng h p hóa, c th hoá, đc bi t hóa.ợ ươ ự ổ ợ ụ ể ặ ệ
Các ph m ch t trí tu có th rèn luy n cho HS bao g m : tính đc l p, tínhẩ ấ ệ ể ệ ồ ộ ậ
linh ho t, tính nhu n nhuy n, tính sáng t o. ạ ầ ễ ạ
1
Ch ng trình môn Toán Ti u h c có nhi u m ng ki n th c nh : Y uươ ở ể ọ ề ả ế ứ ư ế
t hình h c, y u t th ng kê, s h c, t l b n đ, gi i toán có l i văn,…ố ọ ế ố ố ố ọ ỉ ệ ả ồ ả ờ
Trong đó, y u t đo l ng gi vai trò r t quan tr ng vì m ng ki n th c nàyế ố ườ ữ ấ ọ ả ế ứ
s giúp h c sinh v n d ng vào th c ti n cu c s ng r t nhi u. ẽ ọ ậ ụ ự ễ ộ ố ấ ề H th ng cácệ ố
ki n th c trong n i dung đo l ng tiế ứ ộ ườ ở ểu h c đc xây d ng theo c u trúcọ ượ ự ấ
đng tâm nh các n i dung khác c a toán h c nói riêng và các môn h c khácồ ư ộ ủ ọ ọ
nói chung. H th ng các ki n th c đc s p x p t d đn khó, t đn gi nệ ố ế ứ ượ ắ ế ừ ễ ế ừ ơ ả
đn ph c t p. ế ứ ạ N i dung gi ng d y đn v đo l ng các em đc làm quen tộ ả ạ ơ ị ườ ượ ừ
l p 1 và hoàn ch nh l p 5. ớ ỉ ở ớ Ngay t l p 1, h c sinh đã đc làm quen v iừ ớ ọ ượ ớ
đn v đo đ dài là cm, bi t đc, vi t và đo các đo n th ng ho c các v t cóơ ị ộ ế ọ ế ạ ẳ ặ ậ
đ dài d i 20cm. L p 2 , 3 các em d n d n làm quen l n l t v i các đn vộ ướ ớ ầ ầ ầ ượ ớ ơ ị
đo đ dài, đn v đo kh i l ng, đn v đo th i gian, bi t th c hành cân, đo vàộ ơ ị ố ượ ơ ị ờ ế ự
đi m t s đn v đo đã h c. L p 4 h c sinh đã đc hoàn ch nh b ng đn vổ ộ ố ơ ị ọ ớ ọ ượ ỉ ả ơ ị
đo kh i l ng, đo đ dài, đo th i gian, đc h c các đn v đo di n tích t mố ượ ộ ờ ượ ọ ơ ị ệ ừ
2
mm
2
và b c đu bi t đi các đn v đo đn gi n. L p 5 hình thành b ngướ ầ ế ổ ơ ị ơ ả ớ ả
đn v đo di n tích, đc bi t v m t s đn v đo th tích th ng dùng,ơ ị ệ ượ ế ề ộ ố ơ ị ể ườ
c ng c toàn b h th ng các đn v đo l ng thông qua nhi u ti t luy n t p.ủ ố ộ ệ ố ơ ị ườ ề ế ệ ậ
Ch ng trình đo l ng toán 5 chi m t l l n h n so v i ch ng trình đoươ ườ ế ỉ ệ ớ ơ ớ ươ
l ng c a các l p d i, rèn k năng đi đn v nhi u h n và mang tính t ngườ ủ ớ ướ ỹ ổ ơ ị ề ơ ổ
h p h n. M t khác, l p 5 h c sinh đã đc h c đn s th p phân nên cácợ ơ ặ ở ớ ọ ượ ọ ế ố ậ
d ng bài t p cũng phong phú h n.ạ ậ ơ
Các bài t p v chuy n đi đn v đo l ng mang tính khái quát cao vàậ ề ể ổ ơ ị ườ
là m t trong nh ng d ng bài t p đ rèn luy n t duy.ộ ữ ạ ậ ể ệ ư Đi v i l a tu i ti uố ớ ứ ổ ể
h c, ho t đng nh n th c ch y u là c m tính, tr c quan sinh đng, ch aọ ạ ộ ậ ứ ủ ế ả ự ộ ư
nh n th c rõ thu c tính đc tr ng c a s v t. Do đó h c sinh r t khó khănậ ứ ộ ặ ư ủ ự ậ ọ ấ
trong vi c nh n th c đi l ng và đi các đn v đo đi l ng. Vì v y đệ ậ ứ ạ ượ ổ ơ ị ạ ượ ậ ể
nâng cao ch t l ng d y h c các bài toán v đi đn v đo l ng tôi đãấ ượ ạ ọ ề ổ ơ ị ườ
nghiên c u và ch n đ tài “ứ ọ ề Rèn k năng đi đn v đo l ng cho h c sinh l pỹ ổ ơ ị ườ ọ ớ
2
5”.
b) Ph m vi và nh ng đi m m i c a sáng ki n kinh nghi m ạ ữ ể ớ ủ ế ệ .
- Đi t ng, ph m vi nghiên c u c a đ tài là n i dung, các d ng toánố ượ ạ ứ ủ ề ộ ạ
đi đn v đo l ng l p 5.ổ ơ ị ườ ở ớ
- Đi m m i c a sáng ki n đã nêu ra m t cách có h th ng cácể ớ ủ ế ộ ệ ố d ng toánạ
v chuy n đi các đn v đo l ng trong toán 5, m t s bi n pháp giúp h cề ể ổ ơ ị ườ ộ ố ệ ọ
sinh nh n d ng và làm đúng các bài t p có liên quan. Sáng ki n cũng đã đa raậ ạ ậ ế ư
m t s ví d c th , th ng g p trong SGK toán 5 và cách th c gi i quy tộ ố ụ ụ ể ườ ặ ứ ả ế
t ng ví d đó.ừ ụ
1.2. PH M VI ÁP D NG C A SÁNG KI N:Ạ Ụ Ủ Ế
Sáng ki n đc áp d ng trong công tác gi ng d y môn Toán cho h c sinhế ượ ụ ả ạ ọ
l p 5 tr ng ti u h c và b i d ng đi tuy n h c sinh tham gia các kì thiớ ở ườ ể ọ ồ ưỡ ộ ể ọ
HSG .
2. PH N N I DUNGẦ Ộ
2.1. TH C TR NG C A N I DUNG C N NGHIÊN C U:Ự Ạ Ủ Ộ Ầ Ứ
Qua th c t gi ng d y l p 5 tôi nh n th y r ng: Khi làm bài t p vự ế ả ạ ớ ậ ấ ằ ậ ề
đi đn v đo l ng, h c sinh th ng lúng túngổ ơ ị ườ ọ ườ không bi t b t đu t đâu,ế ắ ầ ừ
không bi t xác đnh d ng toán chuy n đi, không ch c ch n k t qu bài làmế ị ạ ể ổ ắ ắ ế ả
c a mình chính xác hay ch a. H c sinh th ng nh m l n cách chuy n điủ ư ọ ườ ầ ẫ ể ổ
gi a các đn v đo kh i l ng, đ dài, di n tích, th tích, th i gian. Do đó k tữ ơ ị ố ượ ộ ệ ể ờ ế
qu làm bài ch a cao.ả ư C th , ch t l ng kĩ năng đi đn v đo l ng trongụ ể ấ ượ ổ ơ ị ườ
đt ki m tra toán cu i h c kì 1 l p 5 tr ng chúng tôi trong năm h c 2013 -ợ ể ố ọ ớ ở ườ ọ
2014 nh sau:ư
Kh i/ l pố ớ
Gi i ỏKháTB Y uế
SL TL SL TL SL TL SL TL
Kh i 5ố20 23,8 40 47,7 17 20,2 7 8,3
3
Lóp 5C 8 26,7 12 40 8 26,7 2 6,6
Qua kh o sát ch t l ng, b n thân tôi đã nh n th y HS l p 5 tr ngả ấ ượ ả ậ ấ ớ ở ườ
chúng tôi khi làm toán v đi đn v đo l ng th ng sai doề ổ ơ ị ườ ườ nh ng nguyênữ
nhân sau:
a) Do ch a thu c k th t b ng đn v đo. HS không xác đnh đc ư ộ ỹ ứ ự ả ơ ị ị ượ
trong bài toán đi đn v đo đn v nào là đn v l n, đn v nào là đn v bé ổ ơ ị ơ ị ơ ị ớ ơ ị ơ ị
h n nên s d ng các phép tính đ đi sai, t đó d n t i k t qu sai. Vì v y ơ ử ụ ể ổ ừ ẫ ớ ế ả ậ
khi h c m i hay ôn t p b t c b ng đn v đo đi l ng nào, GV ph i ọ ớ ậ ấ ứ ả ơ ị ạ ượ ả
th ng xuyên ki m tra m c đ n m th t các đn v đo trong t ng b ng t ườ ể ứ ộ ắ ứ ự ơ ị ừ ả ừ
l n đn bé hay t bé đn l n.ớ ế ừ ế ớ
VD: 4,3 y n = ... t nế ấ
- M t s HS th c hi n: 4,3 y n = 430 t n.ộ ố ự ệ ế ấ HS đã sai khi cho r ng ằ
1 y n = 100 t nế ấ .
b) Do còn nh m l n quan h gi a 2 đn v li n nhau c a đn v đo đ ầ ẫ ệ ữ ơ ị ề ủ ơ ị ộ
dài v i đn v đo di n tích và đn v đo th tích. GV c n h ng d n h c sinh ớ ơ ị ệ ơ ị ể ầ ướ ẫ ọ
n m ch c m i quan h gi a các đn v đo trong t ng b ng đn v đo đi ắ ắ ố ệ ữ ơ ị ừ ả ơ ị ạ
l ng. ượ
VD: 15 dm3 = ...m3
- Có HS th c hi n: 15 mự ệ 3 = 1500 dm3. HS đã sai khi nh m l n: 1 mầ ẫ 3 = 100
dm3
( nh m l n đn v đo th tích v i đn v đo di n tích)ầ ẫ ơ ị ể ớ ơ ị ệ
c) Do kh năng tính toán còn h n ch . Đây cũng là m t trong nh ng sai ả ạ ế ộ ữ
l m khá ph bi n c a h c sinh. Vì v y tr c khi làm toán GV c n nh c nh ầ ổ ế ủ ọ ậ ướ ầ ắ ở
HS tính toán c n th n.ẩ ậ
d) Do ch a xác đnh đc các d ng toán c b n và cách gi i các bài ư ị ượ ạ ơ ả ả
toán c b n v chuy n đi đn v đo l ng.ơ ả ề ể ổ ơ ị ườ
4
2.2. GI I PHÁP TH C HI N:Ả Ự Ệ
2.2.1. Phân lo i bài t p đi đn v đo l ng.ạ ậ ổ ơ ị ườ
Đ rèn luy n k năng đi đn v đo cho h c sinh tr c h t giáo viên ể ệ ỹ ổ ơ ị ọ ướ ế
ph i tìm hi u kĩ n i dung, yêu c u c a sách giáo khoa, t đó phân lo i đc ả ể ộ ầ ủ ừ ạ ượ
các bài t p v đi đn v đo l ng. Có th chia thành 4 lo i bài nh sau:ậ ề ổ ơ ị ườ ể ạ ư
Lo i th nh t: Đi đn v đo đ dài và kh i l ngạ ứ ấ ổ ơ ị ộ ố ượ
Lo i th hai: Đi đn v đo di n tích.ạ ứ ổ ơ ị ệ
Lo i th ba: Đi đn v đo th tíchạ ứ ổ ơ ị ể
Lo i th t : Đi đn v đo th i gianạ ứ ư ổ ơ ị ờ
Trong m i lo i bài trên đu có các d ng bài t p:ỗ ạ ề ạ ậ
D ng 1ạ: Đi t đn v l n sang đn v béổ ừ ơ ị ớ ơ ị
Lo i 1. Đi t danh s đn sang danh s đn.ạ ổ ừ ố ơ ố ơ
Lo i 2. Đi t danh s ph c sang danh s đn.ạ ổ ừ ố ứ ố ơ
Lo i 3. Đi t danh s đn sang danh s ph c.ạ ổ ừ ố ơ ố ứ
D ng 2:ạ Đi t đn v bé sang đn v l n.ổ ừ ơ ị ơ ị ớ
Lo i 1. Đi t danh s đn sang danh s đn.ạ ổ ừ ố ơ ố ơ
Lo i 2. Đi t danh s ph c sang danh s đn.ạ ổ ừ ố ứ ố ơ
Lo i 3. Đi t danh s đn sang danh s ph c.ạ ổ ừ ố ơ ố ứ
2.2.2 Cách gi i t ng d ng bài c th :ả ừ ạ ụ ể
a) Đi đn v đo đ dài và đn v đo kh i l ngổ ơ ị ộ ơ ị ố ượ
D ng 1. Đi t đn v l n sang đn v bé.ạ ổ ừ ơ ị ớ ơ ị
Lo i 1. Đi t danh s đn sang danh s đn:ạ ổ ừ ố ơ ố ơ
Ví d ụ: 4,583 t n = .........tấ ạ
Cách 1. Nhân v i 10, 100, 1000,..ớ
B c 1ướ : GV ph i cho HS so sánh hai đn v ả ơ ị t n và tấ ạ đ xác đnh đc đây ể ị ượ
là d ng đi t đn v đo kh i l ng l n sang đn v bé.ạ ổ ừ ơ ị ố ượ ớ ơ ị
5
