SKKN: Sử dụng phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức và so sánh trong dạy học môn lịch sử ở trường THPT

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ĐỀ TÀI THỨ NHẤT:

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP LẬP BẢNG HỆ THèNG KIẾN THỨC VÀ SO SÁNH TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Người viết: Trần Thị Hải. Đơn vị: Trường THPT Chuyên Lào Cai.

A. MỞ ĐẦU. Trong dạy học Lịch sử, phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức có vai trò hết sức quan trọng: tạo hứng thú học tập, khắc sâu kiến thức, phát triển các thao tác tư duy và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh. Qua thực tiễn nhiều năm giảng dạy, tôi xin trình bày một số kinh nghiệm sử dụng phương pháp trên trong dạy- học Lịch sử ở bậc trung học phổ thông. 1.Cơ sở khoa học và thực tiễn của việc lập bảng hệ thống kiến thức trong dạy- hoc lịch sử. Lịch sử loài người là một quá trình phát triển không ngừng từ thấp đến cao: từ chế độ nguyên thuỷ dã man, mông muội đến chế độ xã hội chủ nghĩa văn minh. Nhận thức của học sinh ở bậc trung học phổ thông không dừng lại ở cảm tính mà là nhận thức lý tính. Nhận thức là cơ sở để hình thành tư tưởng, tình cảm. Nhận thức càng chắc chắn, sâu sắc thì tư tưởng tình cảm càng đúng dắn, tốt đẹp. Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục nhận thức để hình thành thế giới quan, nhân sinh quan cho học sinh. a. Cơ sở khoa học - Giúp nhìn nhận đúng về vị trí, vai trò của việc hệ thống hoá kiến thức đối trong đổi mới phương pháp dạy và học. - Từ đó, có thể tăng cường đưa loại câu hỏi lập bảng niên biểu vào việc đánh giá kết quả học tập của học sinh để rèn cho các em kĩ năng hệ thống hoá kiến thức, đánh giá trình độ và kĩ năng tực hành của học sinh.h b. Cơ sở thực tiễn. Là một giáo viên đã dạy học lịch sử lâu năm , tôi đã cố gắng tìm tòi những cách thức, phương pháp giúp học sinh ôn thi và làm bài thi đạt kết quả . Tôi đề cao việc hướng dẫn học sinh phương pháp nắm được kiến thức nhanh nhất, sâu sắc nhất và nhớ lâu bằng những cách càng đơn giản càng tốt; nhờ đó học sinh có thể vận dụng làm bài hiệu quả. Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc hướng dẫn học sinh hệ thống kiến thức bằng cách lập bảng niên biểu có tác dụng rất lớn, nhất là với một môn học có nhiều sự kiện như môn Lịch sử. - Với giáo viên: nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học, nâng cao năng lực chuyên môn của mình. - Với học sinh: + Giúp học sinh nắm được một cách hệ thống những kíên thức cơ bản về lịch sử để dễ nhớ, nhớ lâu, hiểu sâu sắc lịch sử và vận dụng làm bài tập, bài thi hiệu quả.

1 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

+ Rèn luyện các kĩ năng tư duy, thực hành (tổng hợp, khái quát kiến thức, kĩ năng lập bảng biểu) + Giáo dục các em lòng say mê, yêu thích học tập môn Lịch sử, ý thức học tập chủ động và tích cực. 2. Lịch sử vấn đề Việc sử dụng phương pháp hệ thống hoá kiến thức lịch sử qua lập niên biểu không phải là một phương pháp mới. Vấn đề này đã được đề cập trong một số công trình nghiên cứu khoa học, tiêu biểu: * Phan Ngọc Liên-Trần Văn Trị, Phương pháp dạy học lịch sử, NXB Giáo dục, 1999 * Phan Ngọc Liên (chủ biên), Các loại bài thi học sinh giỏi môn Lịch sử, NXB Hà Nội, 2007 Đó là những công trình nghiên cứu chung về phương pháp dạy học lịch sử hoặc về các loại bài thi lịch sử...nên mặc dù các tác giả đã chú trọng tới vị trí và tầm quan trọng của vấn đề lập bảng niên biểu hệ thống kiến thức nhưng chưa chuyên sâu. Ngoài ra vấn đề này cũng được đề cập tới một số sách tham khảo khác, các bài viết trên báo. Tuy nhiên, chưa có công trình nào, bài viết nào chuyên sâu về vấn đề này. Đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã bắt đầu viết làm nội dung bồi dưỡng giáo viên trong hè năm 2003, nhưng mới chỉ là một số nội dung trong chương trình lịch sử lớp 12, sau đó liên tục bổ sung qua các năm học và đã được đưa lên trangWeb của nhà trường, được nhiều đồng chí giáo viên và học sinh tham khảo trong giảng dạy và học tập có hiệu quả. 3. Mục đích- Phương pháp - phạm vi nghiên cứu a Mục đích - Giúp bản thân nâng cao hơn chất lượng giảng dạy, năng lực chuyên môn của mình. - Chia sẻ kinh nghiệm và tâm huyết của bản thân với các đồng nghiệp về một cách thức hướng dẫn học sinh ôn tập hiệu quả. b. Phương pháp: sử dụng hai phương pháp chính là phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc c. Phạm vi nghiên cứu Đề tài đề cập đến cách thức nâng cao hiệu quả ôn thi môn lịch sử cho học sinh thông qua việc lập một số bảng hệ thống hoá kiến thức lịch sử trung học phổ thông ( chương trình cơ bản). 4. Kết cấu của đề t(cid:31)i A. Mở đầu B. Nội dung B. NỘI DUNG 1. Khái quát về lập bảng hệ thống kiến thức lịch sử. Bảng hệ thống kiến thức lịch sử còn được gọi là bảng niên biểu. Thực chất đó là bảng hệ thống kiến thức theo thứ tự thời gian, hoặc nêu các mối liên hệ giữa các sự

2 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước trong một thời kì. Hệ thống kiến thức bằng bảng niên biểu giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản, tạo điều kiện cho tư duy lôgíc, liên hệ tìm ra bản chất của sự kiện, nội dung lịch sử. Trên cơ sở đó vận dụng làm các bài tập đòi hỏi kĩ năng thực hành hoặc yêu cầu tổng hợp kiến thức. a. Các loại niên biểu hệ thống hoá kiến thức. Niên biểu được tạm chia thành 3 loại chính - Niên biểu tổng hợp: bảng liệt kê những sự kiện lớn xảy ra trong thời gian dài. Loại niên biểu này giúp học sinh không chỉ ghi nhớ những sự kiện chính mà còn nắm được các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng. Ví dụ niên biểu những thành tựu của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chíên chống Pháp 1945-1954... - Niên biểu chuyên đề: đi sâu trình bày nội dung một vấn đề quan trọng nổi bật nào đó của một thời kì lịch sử nhất định nhờ đó mà học sinh hiểu được bản chất sự kiện một cách toàn diện, đầy đủ. Ví dụ niên biểu "Các giai đoạn chính trong cách mạng tư sản Pháp thế kỉ XVIII" . - Niên biểu so sánh dùng để đối chiếu, so sánh các sự kiện xảy ra cùng một lúc trong lịch sử, hoặc ở thời gian khác nhau nhưng có những điểm tương đồng, dị biệt nhằm làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện ấy, hoặc để rút ra một kết luận khái quát. Bảng so sánh là một dạng của niên biểu so sánh nhưng có thể dùng số liệu và cả tài liệu sự kiện chi tiết để làm rõ bản chất, đặc trưng của các sự kiện cùng loại hoặc khác loại. b. Cách thức lập bảng niên biểu hệ thống hoá kiến thức Có thể tiến hành việc lập bảng theo các bước sau. - Trước hết, giáo viên tìm hoặc hướng dẫn học sinh tìm những vấn đề, những nội dung có thể hệ thống hoá bằng cách lập bảng. Đó là các sự kiện theo trình tự thời gian, các lĩnh vực ... Tuy nhiên chỉ nên chọn những vấn đề tiêu biểu giúp việc nắm kiến thức tốt nhất, đơn giản nhất, không nên đưa ra quá nhiều các loại bảng làm việc hệ thống kiến thức trở nên rối. - Thứ hai, lựa chọn hình thức lập bảng với các tiêu chí phù hợp. + Với bảng niên biểu sự kiện: có thể lập theo các tiêu chí thời gian, sự kiện, kết quả- ý nghĩa… + Với bảng niên biểu tổng hợp: tùy vấn đề mà xác định tiêu chí phù hợp. Ví dụ, với bảng niên biểu những thành tựu toàn diện của cuộc kháng chiến chống Pháp có thể lập với các tiêu chí: lĩnh vực, thành tựu, kết quả - ý nghĩa; niên biểu những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận quân sự trong kháng chiến chống Pháp với các tiêu chí thời gian, chiến thắng, kết quả-ý nghĩa... + Niên biểu so sánh : C¸c néi dung so s¸nh cµng cô thÓ th× ý nghÜa khoa häc cµng cao : vÊn ®Ò ®−îc ®Æt ra ®Ó lµm næi bËt b¶n chÊt sù kiÖn lÞch sö. Cã thÓ so s¸nh ë c¸c mÆt: + TÝch cùc, tiÕn bé víi tÝch cùc, tiÕn bé. + TiÕn bé, tÝch cùc víi tiªu cùc, ph¶n ®éng.

3 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

+ Tiªu cùc, ph¶n ®éng víi tiªu cùc, ph¶n ®éng. Nhê ®ã, gióp häc sinh nhËn thøc d−îc ch©n lÝ kÞch sö mét c¸ch cô thÓ, cã tÝnh thuyÕt phôc.Nếu là bảng so sánh 2 phong trào có thể lập với các tiêu chí hoàn cảnh, nhiệm vụ-mục tiêu, lãnh đạo, động lực, kết quả, xu hướng phát triển...; so sánh các chiến dịch có thể dựa vào hoàn cảnh, diễn biến, kết quả,ý nghĩa … - Thứ ba, lựa chọn kiến thức, đảm bảo các yêu cầu cơ bản,chính xác, ngắn gọn. Có rất nhiều sự kiện, vì vậy phải biết chọn lọc những gì cơ bản nhất, sử dụng từ ngữ chính xác, cô đọng nhất. Không nên ôm đồm quá nhiều kiến thức khiến việc lập bảng trở nên nặng nề, khó theo dõi nội dung và lôgíc vấn đề. §iÒu kiÖn lËp b¶ng HTKT cµng cô thÓ, phong phó th× kÕt qu¶ gi¸o dôc, gi¸o d−ìng, ph¸t triÓn cµng cao. §iÒu kiÖn ®ã lµ: + Sù kiÖn h×nh thµnh ph¶i râ rµng, ch©n thùc. + Sè liÖu ph¶i chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ, cã chän läc. + VÊn ®Ò ®−a ra cÇn ®−îc ph©n tÝch s©u s¾c, biÖn chøng ®Ó rót ra nhËn xÐt chÝnh x¸c, khoa häc. 2. Hướng dẫn lập bảng hệ thống hoá kiến thức a. Lựa chọn các vấn đề để lập bảng hệ thống kiến thức. b. Lựa chọn hình thức lập bảng với các tiêu chí phù hợp. 3. Các bảng hệ thông kiến thức trong chương trình trung häc phæ th«ng:

Líp10.

l«ng líp

Bμi 1. 1.Qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn tõ v−în thμnh ng−êi gåm nh÷ng b−íc nh¶y vät nμo? LËp b¶ng so s¸nh cÊu t¹o c¬ thÓ cña v−în ng−êi, ng−êi th−îng cæ, ng−êi tinh kh«n . V−în ng−êi ( 6 triÖu n¨m tr−íc ) - Tr¸n thÊp , bît ra sau. - U mµy næi cao. - Cßn 1 líp l«ng bao phñ c¬ thÓ. - Cã thÓ ®i ®øng b»ng 2 ch©n.

Ng−êi tinh kh«n (4 v¹n n¨m tr−íc) - Tr¸n cao - MÆt ph¼ng - Kh«ng cßn líp l«ng máng . - Hoµn toµn ®i ®øng b»ng 2 ch©n. - Hép sä , thÓ tÝch n·o ph¸t triÓn h¬n ng−êi th−îng cæ - Bµn tay nhá , khÐo lÐo Ng−êi th−îng cæ ( 1 triÖu n¨m tr−íc ) - Tr¸n thÊp, bît ra sau - U mµy næi cao -Ng−êi cã máng. - HÇu nh− hoµn toµn ®i ®øng b»ng 2 ch©n . -Hép sä lín h¬n v−în cæ . N·o cã trung t©m ph¸t tiÕng nãi - Bµn tay to, vông vÒ

Bμi 2. - LËp biÓu ®å s¬ kÕt c¶ bμi 1, 2.

4 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

triÖu triÖu v¹n

4 v¹n n¨m tr−íc.

4 n¨m tr−íc. 1 n¨m tr−íc. 1 n¨m tr−íc. 5500 n¨m tr−íc. 4000 n¨m tr−íc. 3000 n¨m tr−íc

tinh

Ng−êi tèi cæ. Ng−êi kh«n.

V−în gièng ng−êi.

S¾t.

§ång thau. §ång ®á.

Thêi. gian Néi dung. Sù tiÕn ho¸ loμi ng−êi. ChÕ t¹o c«ng cô.

GhÌ hßn ®¸ 2 r×a c¹nh: §¸ cò hËu k×. GhÌ hßn ®¸ võa tay cÇm: §¸ cò s¬ k×.

Dïng hßn cµnh ®¸, c©y cã s½n trong thiªn nhiªn.

Cung tªn, s¨n b¾n. ë lÒu.

N«ng nghiÖp, thñ c«ng nghiÖp. Ph−¬ng thøc kiÕm s«ng. N«ng nghiÖp, thñ c«ng nghiÖp, th−¬ng nghiÖp biÓn. H¸i l−îm, s¨n b¾t.

Trång lóa n−íc ven s«ng.

GhÌ hßn ®¸ (cid:198) mµi s¾c : §¸ míi. C¸ch m¹ng ®¸ míi. Trång rau cñ, ch¨n nu«i. Lµm gèm, ®¸nh c¸. Bé l¹c X· téc

ThÞ nguyªn thuû. BÇy ng−êi nguyªn thuû BÇy v−în gièng ng−êi Quan x· hÖ héi.

Nhµ n−íc më réng.

héi cã giai cÊp, nhµ n−íc

Bμi 3, 4. 1. LËp b¶ng vÒ m« h×nh x· héi cæ ®¹i ph−¬ng §«ng vμ x· héi cæ ®¹i ph−¬ng T©y.

X· héi cæ ®¹i ph−¬ng §«ng. X· héi cæ ®¹i ph−¬ng T©y.

Néi dung so

5 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

tù

s¸nh. §iÒu kiÖn nhiªn.

L−u vùc c¸c dßng s«ng lín ë ch©u ¸, ch©u Phi.ThuËn lîi : ®Êt phï sa ven s«ng, mÒm, mµu mì ; khÝ hËu Êm nãng thuËn lîi ph¸t triÓn ®éng thùc vËt ; n−íc t−íi dåi dµo. Khã kh¨n : thiªn tai, lò lôt.

Tr×nh ®é kÜ thuËt.

BiÕt sö dông ®å ®ång thau, ch−a lo¹i trõ ®¸, tre, gç. BiÕt lµm thuû lîi ( ®¾p ®ª, ®µo kªnh m−¬ng...). Ra ®êi sím nh−ng ph¸t triÓn víi tr×nh ®é thÊp, tèc ®é chËm h¬n c¸c n−íc ph−¬ng T©y.

Bê b¾c §Þa Trung H¶i, gåm b¸n ®¶o vµ nhiÒu ®¶o nhá, thuËn lîi cho ho¹t ®éng hµng h¶i, ng− nghiÖp, th−¬ng nghiÖp biÓn. KhÝ hËu Êm ¸p. Khã kh¨n : ®Êt trång Ýt, kh« cøng, chØ thÝch hîp c¸c lo¹i c©y l−u niªn. BiÕt sö dông ®å s¾t sím nhÊt thÕ giíi( 1000 n¨m TCN), n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng, Thóc ®Èy x· héi ph¸t triÓn tèc ®é tr×nh ®é cao h¬n nhanh h¬n, ph−¬ng §«ng. N«ng nghiÖp gi÷ vai trß thø yÕu. Ngµnh chñ yÕu : thñ c«ng nghiÖp, th−¬ng nghiÖp biÓn.

§Æc ®iÓm kinh tÕ. C¬ cÊu giai cÊp.

Ngµnh chñ yÕu : n«ng nghiÖp lóa n−íc ; trång c©y ¨n qu¶, ch¨n nu«i gia sóc.Cã thñ c«ng nghiÖp, trao ®æi s¶n phÈm. - Quý téc ( vua, quan l¹i, t¨ng l÷, chØ huy qu©n ®éi). - Thµnh phÇn chñ yÕu : n«ng d©n c«ng x·.Lµ lùc l−îng nu«i sèng x· héi. - N« lÖ : nguån gèc ( tï binh chiÕn tranh, ng−êi nghÌo kh«ng tr¶ ®−îc nî). Gãp phÇn cïng n«ng d©n c«ng x· nu«i sèng x· héi.

Chuyªn chÕ cæ ®¹i.

ThÓ chÕ nhμ n−íc.

Cã nh÷ng tri thøc vÒ khoa häc. Thµnh tùu vÒ nghÖ thuËt.

- Giai cÊp thèng trÞ : chñ n« (chñ x−ëng, chñ lß, chñ thuyÒn, chñ ®¹i tr¹i ). - B×nh d©n ( n«ng d©n, thî thñ c«ng). Chñ yÕu sèng nhê vµo trî cÊp x· héi. - N« lÖ : Hoµn toµn lµ n« lÖ ngo¹i téc. Sè l−îng hÕt søc ®«ng ®¶o. Gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh trong tÊt c¶ c¸c ngµnh kinh tÕ. Lµ lùc l−îng nu«i sèng x· héi. Céng hoµ d©n chñ chñ n« ( kh«ng cã vua, chÝnh quyÒn thuéc vÒ c«ng d©n). Khoa häc thùc sù trë thµnh khoa häc ( to¸n häc, vËt lý häc, sö häc). V¨n häc - nghÖ thuËt ph¸t triÓn rùc rì. Tr×nh ®é ph¸t triÓn v¨n ho¸.

6 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§Çu thiªn niªn kû I TCN ®Õn n¨m 476.

Kho¶ng thiªn niªn kû IV - III TCN ®Õn nh÷ng thÕ kØ tiÕp gi¸p c«ng nguyªn.

Thêi gian tån t¹i.

2. LËp b¶ng hÖ thèng v¨n ho¸ cæ ®¹i ph−¬ng §«ng vμ v¨n ho¸ cæ ®¹i ph−¬ng T©y.

V¨n hãa cæ ®¹i ph−¬ng §«ng. V¨n hãa cæ ®¹i ph−¬ng T©y.

Mét n¨m cã 365 vµ 1/4 ngµy.

Néi dung LÞch ph¸p.

Mét n¨m cã 365 ngµy. Cã n«ng lÞch: n¨m chia thµnh mïa ®Ó tÝnh thêi vô gieo trång. Ch÷ t−îng h×nh, ch÷ t−îng ý gåm qu¸ nhiÒu ký hiÖu phøc t¹p.

Ch÷ viÕt.

Gi¶i nh÷ng bµi to¸n riªng biÖt.

To¸n häc.

Sö häc. Sö biªn niªn : ghi chÐp sù kiÖn.

Chñ yÕu lµ v¨n häc d©n gian.

V¨n häc

C¸c c«ng tr×nh ®iªu kh¾c, kiÕn tróc ®å sé, th©m trÇm, bÝ Èn.

NghÖ thuËt.

Ch÷ viÕt ®¹t tr×nh ®é kh¸i qu¸t cao : Ýt ký hiÖu nh−ng c¸ch ghÐp linh ho¹t, ng÷ ph¸p chÆt chÏ cã thÓ thÓ hiÖn mäi kÕt qu¶ cña t− duy. Lµ c¬ së cña nhiÒu lo¹i ch÷ viÕt ngµy nay. Cã c¸c nhµ to¸n häc cã tªn tuæi. §Ó l¹i nh÷ng ®Þnh lý, ®Þnh ®Ò cã gi¸ trÞ kh¸i qu¸t cao, lµ nh÷ng thµnh phÇn c¨n b¶n cu¶ to¸n häc. TËp hîp sù kiÖn, chØnh lý, ph©n tÝch , tr×nh bµy cã hÖ thèng lÞch sö mét n−íc hay mét cuéc chiÕn tranh. Chñ yÕu lµ v¨n häc viÕt, cã c¸c nhµ v¨n cã tªn tuæi. Cã gi¸ trÞ nh©n v¨n. §¹t tr×nh ®é hoµn thiÖn vÒ ng«n ng÷. C¸c c«ng tr×nh ®iªu kh¾c tinh tÕ; kiÕn tróc nhÑ nhµng, thanh tho¸t, t−¬i m¸t, ®¹t tr×nh ®é tuyÖt mü.

Bμi 6, 7.

1. LËp b¶ng vÒ V−¬ng triÒu Håi gi¸o §ª li vμ V−¬ng triÒu M« g«n.

V−¬ng triÒu Håi gi¸o §ª li . V−¬ng triÒu M« g«n.

Néi dung so s¸nh.

7 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Sù thμnh lËp.

Mét bé phËn d©n Trung ¸, còng theo ®¹o Håi tÊn c«ng Ên §é lËp V−¬ng triÒu M« g«n.

Ng−êi Håi gi¸o gècTrung ¸, chinh phôc c¸c tiÓu quèc Ên, lËp nªn V−¬ng quèc Håi gi¸o Ên §é, ®ãng ®« ë §ª li.

Gièng nhau.

- §Òu lµ ng−êi ngo¹i téc vµo cai trÞ. - §Òu thèng nhÊt ®−îc l·nh thæ Ên §é. - §Òu tån t¹i m©u thuÉn giai cÊp. - §Òu x©y dùng nhiÒu c«ng tr×nh kiÕn tróc Håi gi¸o ®Æc s¾c.

ChÝnh s¸ch kú thÞ t«n gi¸o. ChÝnh s¸ch hoµ ®ång t«n gi¸o.

Kh¸c nhau. Bμi 9.

LËp b¶ng hÖ thèng kiÕn thøc V−¬ng quèc Lan xang víi V−¬ng quèc Cam pu chia.

Néi dung . V−¬ng quèc Lan xang .

§iÒu kiÖn tù nhiªn.

V−¬ng quèc Cam pu chia. Xung quanh lµ rõng nói vµ cao nguyªn, cã BiÓn Hå ( thuËn lîi : ®Êt ®ai, n−íc t−íi, thuû s¶n, l©m s¶n ).

D©n téc.

Ng−êi Kh¬ me - mét nhãm cña ng−êi M«n cæ.

ThÕ kØ VI ®Òn ®Çu thÕ kØ IX.

gian Thêi h×nh thμnh.

Thêi k× ph¸t triÓn.

S«ng Mª C«ng : ®ång b»ng ven s«ng, tµi nguyªn thuû v¨n, ®−êng giao th«ng huyÕt m¹ch cña ®Êt n−íc. Ng−êi Lµo Th¬ng - c− d©n b¶n ®Þa, chñ nh©n cña nÒn v¨n ho¸ ®å ®¸, ®å ®ång. Ng−êi Lµo Lïm ( Lµo Th¸i). 1353 Pha Ngõm lËp n−íc - thÕ kØ XV. ThÕ kØ XV - XVII. BiÓu hiÖn :N«ng nghiÖp ph¸t triÓn. Khai th¸c c¸c s¶n vËt quý, bu«n b¸n ph¸t triÓn. Bé m¸y nhµ n−íc hoµn chØnh. ChÊn chØnh qu©n ®éi, c−¬ng quyÕt chèng x©m l−îc b¶o vÖ l·nh thæ. Ho¹ch ®Þnh biªn giíi. Lµ trung t©m PhËt gi¸o cña §«ng Nam ¸. Tõ 802 - 1432. BiÓu hiÖn :N«ng nghiÖp ph¸t triÓn, cã hÖ thèng thuû lîi hoµn chØnh. §¸nh c¸, s¨n b¾t thó, khai th¸c l©m s¶n. Thñ c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. X©y dùng nhiÒu c«ng tr×nh kiÕn tróc ®å sé . Më réng l·nh thæ.

8 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Thêi k× suy vong.

Ch÷ viÕt.

ThÕ kØ XVII. BiÓu hiÖn : Tranh chÊp ng«i b¸u trong hoµng téc. BÞ Xiªm thèng trÞ. 1893 thµnh thuéc ®Þa cña Ph¸p. Dùa trªn ch÷ Cam pu chia vµ MiÕn §iÖn, s¸ng t¹o ra ch÷ viÕt riªng.

ThÕ kØ XIII, ®¹o PhËt truyÒn b¸ vµo Lµo. T«n gi¸o. V¨n ho¸.

V¨n häc d©n gian.

V¨n häc.

KiÕn tróc. C«ng tr×nh kiÕn tróc PhËt gi¸o tiªu biÓu : Th¹t Luæng.

Tõ thÕ kØ XV. BiÓu hiÖn : BÞ ng−êi Th¸i x©m chiÕm, tµn ph¸. Néi bé chÝnh quyÒn chia rÏ : m−u s¸t, tranh giµnh quyÒn lùc. 1863 thµnh thuéc ®Þa cña Ph¸p. Häc ch÷ Ph¹n. ThÕ kØ VII, s¸ng t¹o ra ch÷ viÕt riªng cña d©n téc. Thêi kú ®Çu tiÕp thu Hin ®u gi¸o. ThÕ kØ XII - PhËt gi¸o. V¨n häc d©n gian, v¨n häc viÕt ph¸t triÓn phong phó. KiÕn tróc Hin ®u gi¸o,PhËt gi¸o : ¨ng co V¸t, ¨ng co Thom.

Bμi 10.

a. LËp b¶ng so s¸nh chÕ ®é phong kiÕn ph−¬ng §«ng víi chÕ ®é phong kiÕn ph−¬ng T©y.

ChÕ ®é phong kiÕn ph−¬ng T©y.

Néi dung so s¸nh. C¬ së h×nh thμnh.

KÕt hîp hai nh©n tè : sù khñng ho¶ng cña chÕ ®é chiÕm n« vµ sù tan r· chÕ ®é nguyªn thuû cña ng−êi GiÐc man (cid:198) lµ sù ®i xuèng so víi thêi cæ ®¹i ë ph−¬ng T©y.

gian

Thêi tån t¹i.

ChÕ ®é phong kiÕn ph−¬ng §«ng . Sö dông ®å s¾t, n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng dÉn ®Õn ph©n ho¸ x· héi (cid:198) h×nh thµnh quan hÖ bãc lét míi - > lµ sù ph¸t triÓn ®i lªn so víi thêi cæ ®¹i ë ph−¬ng §«ng. H×nh thµnh sím : Nh÷ng thÕ kØ tiÕp gi¸p cña C«ng nguyªn. Tån t¹i dai d¼ng. Khñng ho¶ng : thÕ kØ XVIII - XIX. Nguyªn nh©n : cßn tµn d− cña chÕ ®é c«ng x· nguyªn thuû nªn H×nh thµnh muén : n¨m 476. KÕt thóc sím. Khñng ho¶ng : thÕ kØ XVI - khi chñ nghÜa t− b¶n ra ®êi. Nguyªn nh©n : kh«ng cã tµn d− cña chÕ ®é c«ng x· nguyªn thuû, t−

9 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

chñ nghÜa t− b¶n bÞ k×m h·m.

®iÓm

§Æc kinh tÕ.

Mang tÝnh chÊt tù nhiªn, tù cÊp, tù tóc. Chñ yÕu lµ n«ng nghiÖp. ( V¨n minh n«ng nghiÖp). T− liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ruéng ®Êt. Cã c¸c nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng, bu«n b¸n.

X· héi.

h÷u triÖt ®Ó nªn chñ nghÜa t− b¶n cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn. Mang tÝnh chÊt tù nhiªn, tù cÊp, tù tóc. Chñ yÕu lµ n«ng nghiÖp. ( V¨n minh n«ng nghiÖp). T− liÖu s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ruéng ®Êt. §Õn thÕ kØ XI, khi thµnh thÞ trung ®¹i ra ®êi, xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt hµng ho¸ gi¶n ®¬n. Hai giai cÊp chÝnh ®èi kh¸ng : l·nh chóa > < n«ng n«. Quan hÖ bãc lét chñ yÕu : ®Þa t«. Møc ®é bãc lét kh¾c nghiÖt, tµn nhÉn h¬n ë ph−¬ng §«ng.

Hai giai cÊp chÝnh ®èi kh¸ng : ®Þa chñ > < t¸ ®iÒn. Quan hÖ bãc lét chñ yÕu : ®Þa t«. §êi sèng n«ng d©n ®Çu mçi triÒu ®¹i t−¬ng ®èi dÔ chÞu. Qu©n chñ chuyªn chÕ trung −¬ng tËp quyÒn.

chÕ

ChÝnh trÞ thÓ ( nhμ n−íc).

ChÕ ®é phong kiÕn ph©n quyÒn ; ®Õn thêi k× ph¸t triÓn , chuyÓn sang chÕ ®é qu©n chñ chuyªn chÕ trung −¬ng tËp quyÒn. T«n gi¸o : Ki t« gi¸o. Lµ t«n gi¸o cã tr−íc chÕ ®é phong kiÕn.

NÒn t¶ng t− t−ëng.

T«n gi¸o : Nho gi¸o, Hin ®u gi¸o, PhËt gi¸o, Håi gi¸o... Lµ nh÷ng t«n gi¸o cã tr−íc chÕ ®é phong kiÕn.

b. LËp b¶ng so s¸nh l·nh ®Þa víi thμnh thÞ trung ®¹i.

L·nh ®Þa phong kiÕn. Thμnh thÞ trung ®¹i.

L·nh chóa, n«ng n«.

Néi dung so s¸nh. Thμnh phÇn d©n c−.

®iÓm

ThÞ d©n : thî thñ c«ng, th−¬ng nh©n. Kinh tÕ hµng ho¸ gi¶n ®¬n ph¸t triÓn. §ãng kÝn : mang tÝnh chÊt tù nhiªn, tù cÊp tù tóc.

§Æc kinh tÕ. ChÝnh trÞ.

Lµ ®¬n vÞ chÝnh trÞ vµ kinh tÕ c¬ b¶n cña chÕ ®é phong kiÕn ph©n quyÒn ë ch©u ¢u. Lµ c¬ së ®Ó xo¸ bá chÕ ®é phong kiÕn ph©n quyÒn , x©y dùng chÕ ®é phong kiÕn tËp quyÒn.

10 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

®iÓm

L·nh chóa vµ n«ng n« ®Òu mï ch÷. V¨n ho¸ kÐm ph¸t triÓn. §Æc v¨n ho¸.

Më mang tri thøc cho mäi ng−êi, t¹o tiÒn ®Ò h×nh thµnh c¸c tr−êng ®¹i häc lín ë ch©u ¢u.

c. LËp b¶ng so s¸nh mét så h×nh thøc kinh doanh ban ®Çu cña chñ nghÜa t− b¶n ë

T©y ¢u víi chÕ ®é phong kiÕn T©y ¢u :

so Chñ nghÜa t− b¶n . Thμnh thÞ phong kiÕn .

c«ng

Néi dung s¸nh. Thñ nghiÖp.

C«ng tr−êng thñ c«ng. Gièng nhau : ®Òu s¶n xuÊt b»ng tay. Kh¸c nhau : - Quy m« x−ëng lín. - Ng−êi thî chØ lµm mét kh©u trong qu¸ tr×nh t¹o ra s¶n phÈm ( chuyªn m«n ho¸ theo tõng c«ng ®o¹n) (cid:198) n¨ng suÊt cao h¬n, chÊt l−îng tèt h¬n. - T− liÖu s¶n xuÊt lµ cña chñ. Thî chØ lµ ng−êi b¸n søc lao ®éng. Lµm thuª. ¨n l−¬ng.

Ph−êng héi thñ c«ng. Gièng nhau : ®Òu s¶n xuÊt b»ng tay. Kh¸c nhau : - Quy m« x−ëng nhá. - Ng−êi thî lµm tõ ®Çu ®Õn cuèi t¹o ra mét s¶n phÈm. - T− liÖu s¶n xuÊt lµ cña thî c¶ vµ thî b¹n, chia nhau s¶n phÈm, møc ®é nhiÒu Ýt kh¸c nhau gi÷a thî c¶, thî b¹n, thî häc viÖc.

N«ng nghiÖp.

N«ng n« nhËn ruéng ®Êt cña l·nh chóa, nép t«, thuÕ.

Th−¬ng nghiÖp. Th−¬ng héi.

Trang tr¹i, ®ån ®iÒn. Chñ lµ t− s¶n n«ng nghiÖp, quý téc míi ; ng−êi lµm lµ c«ng nh©n n«ng nghiÖp. C«ng ty th−¬ng m¹i, ph¹m vi ho¹t ®éng réng h¬n th−¬ng héi.

Bμi 13.

a. So s¸nh c¸c mèc thêi gian gi÷a lÞch sö thÕ giíi thêi nguyªn thuû víi mèc thêi gian lÞch sö ViÖt Nam thêi nguyªn thuû:

ViÖt Nam thêi nguyªn thuû

C¸ch ngμy nay 1 triÖu n¨m. C¸ch ngμy nay 30 - 40 v¹n n¨m.

C¸ch ngμy nay 4 v¹n n¨m. C¸ch ngμy nay 2 v¹n n¨m.

Mèc thêi gian ThÕ giíi thêi nguyªn thuû DÊu tÝch Ng−êi tèi cæ. DÊu tÝch Ng−êi tinh kh«n.

11 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Thêi ®¸ míi. C¸ch ngμy nay 1 v¹n n¨m. C¸ch ngμy nay 6.000 - 12.000

n¨m.

b. LËp b¶ng thèng kª nh÷ng ®iÓm chÝnh vÒ cuéc sèng cña c¸c bé l¹c Phïng Nguyªn, Sa Huúnh, §ång Nai.

Bé l¹c Sa Huúnh. Bé l¹c §ång Nai. Phïng l¹c

Bé Nguyªn. L−u vùc s«ng Hång. Nam Trung Bé. Nam Bé.

Chñ yÕu b»ng ®¸, cã mét sè hiÖn vËt b»ng ®ång. §ång thau. B¾t ®Çu biÕt chÕ t¸c vµ sö dông c«ng cô s¾t. Néi dung so s¸nh. §Þa bμn c− tró. C«ng cô lao ®éng.

®éng

Ho¹t kinh tÕ.

Chñ yÕu b»ng ®¸, tre, gç, x−¬ng. S¬ kú ®ång thau ( côc ®ång, d©y ®ång, dïi ®ång…). Trång lóa n−íc. Ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm. Lµm ®å gèm b»ng bµn xoay, xe chØ, dÖt v¶i. Trång lóa n−íc.Lµm gèm, dÖt v¶i, lµm ®å trang søc b»ng ®¸ quý, thuû tinh…

Trång lóa n−íc. Lµm gèm, dÖt v¶i, lµm thuû tinh… Khai th¸c s¶n vËt rõng.

Bμi 14.

LËp b¶ng so s¸nh nh÷ng ®iÓm gièng nhau, kh¸c nhau trong ®êi sèng kinh tÕ, v¨n ho¸, tÝn ng−ìng cña c− d©n V¨n Lang - ¢u L¹c, L©m Êp - Cham pa, Phï Nam.

C− d©n Phï Nam.

lµ n«ng

sèng

Néi dung so s¸nh. Thêi gi¹n tån t¹i. §êi kinh tÕ

thñ c«ng

l©m

ThÕ kØ I ®Õn cuèi thÕ kØ VI. Chñ yÕu lµ n«ng nghiÖp lóa n−íc ( dïng cµy ). c«ng cô chñ yÕu b»ng s¾t. Lµm v−ên. Ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm. §¸nh c¸.C¸c . nghÒ Ngo¹i th−¬ng ®−êng biÓn rÊt ph¸t C− d©n L©m Êp - Cham pa. Cuèi thÕ kØ II ®Õn thÕ kØ XVII. Chñ yÕu nghiÖp lóa n−íc ( dïng cµy ). c«ng cô b»ng yÕu chñ s¾t.Lµm v−ên. Ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm. C¸c nghÒ thñ c«ng rÊt ph¸t triÓn. Khai th¸c thæ s¶n. Bu«n b¸n víi bªn C− d©n V¨n Lang - ¢u L¹c. §Çu thiªn niªn kØ I TCN ®Õn 179 TCN. lµ n«ng Chñ yÕu nghiÖp n−íc lóa (dïng cµy ). c«ng cô chñ yÕu b»ng ®ång, cã mét Ýt ®å s¾t. Lµm v−ên. Ch¨n nu«i gia sóc, gia cÇm. C¸c nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng, trong ®ã nghÒ ®óc ®ång ®¹t ®Õn tr×nh

12 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ngoµi ph¸t triÓn. triÓn.

- ¡n : g¹o nÕp, g¹o tÎ nÊu thµnh c¬m, rau, cñ, c¸ thÞt. ë: nhµ sµn.

§êi sèng vËt chÊt.

®é kÜ thuËt ®iªu luyÖn, mÜ thuËt tinh vi. - ¡n : g¹o nÕp, g¹o tÎ nÊu thµnh c¬m, rau, cñ, c¸ thÞt, m¾m t«m tÐp. - ë: nhµ sµn. - MÆc : n÷ mÆc ¸o v¸y, nam ®ãng khè, cëi trÇn. - Nhuém r¨ng ®en, ¨n trÇu, x¨m m×nh, thÝch dïng ®å trang søc.

- ¡n : g¹o nÕp, g¹o tÎ nÊu thµnh c¬m, rau, cñ, c¸ thÞt. - ë: nhµ sµn. - MÆc : n÷ mÆc ¸o v¸y, nam ®ãng khè, cëi trÇn. - ¨n trÇu cau. thÝch dïng ®å trang søc. Ho¶ t¸ng ng−êi chÕt. PhËt gi¸o, Hin ®u gi¸o. Cã ch÷ viÕt riªng.

PhËt gi¸o, Hin ®u gi¸o. Ca, móa, nh¹c ph¸t triÓn. V¨n ho¸, tÝn ng−ìng.

TÝn ng−ìng; thê thÇn linh s«ng, nói; thê cóng tæ tiªn, anh hïng tôc phån hµo kiÖt, thùc.

Bμi 16.

So s¸nh ý nghÜa mét sè cuéc khëi nghÜa trong thêi B¾c thuéc.

ý nghÜa lÞch sö. cuéc nghÜa,

Tªn khëi kh¸ng chiÕn. Hai Bμ Tr−ng. Lý BÝ - Ng« QuyÒn.

Më ®Çu, khai mµo cho truyÒn thèng yªu n−íc cña d©n téc. Ph¸t triÓn truyÒn thèng yªu n−íc. Lµ ®iÓm ®ét ph¸ lín trong lÞch sö h¬n mét ngh×n n¨m chèng B¾c thuéc cña nh©n d©n ta. Nãi lªn sù tr−ëng thµnh cña ý thøc d©n téc, lßng tù tin v÷ng ch¾c ë kh¶ n¨ng tù m×nh v−¬n lªn ph¸t triÓn mét c¸ch ®éc lËp, ngang nhiªn phñ ®Þnh quyÒn lµm " b¸ chñ thiªn h¹" cña hoµng ®Õ ph−¬ng B¾c, cñng cè niÒm tin vµo th¾ng lîi cuèi cïng cña ng−êi d©n ViÖt trªn con ®−êng ®Êu tranh l©u dµi, gian khæ giµnh ®éc lËp. Cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp chèng B¾c thuéc giµnh th¾ng lîi c¨n b¶n, t¹o ®iÒu kiÖn ®i ®Õn giµnh th¾ng lîi hoµn toµn vµo n¨m 938.

Khóc Thõa Dô. Ng« QuyÒn -

§¸nh dÊu mét b−íc ngoÆt vÜ ®¹i : Lµ trËn chung kÕt lÞch sö, chÊm døt hoµn toµn thêi k× B¾c thuéc, më ra thêi kú ®éc lËp l©u dµi, ph¸t

13 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

triÓn rùc rì cña d©n téc ta.

th¾ng

chiÕn B¹ch §»ng.

Bμi 17. LËp b¶ng so s¸nh nhμ n−íc phong kiÕn qua mét sè triªu ®¹i.

Thêi Lª S¬.

- Th¨ng Long. - §¹i ViÖt. Thêi §inh - TiÒn Lª. - Hoa L−. - §¹i Cå Viªt,

:

Thêi Lý - TrÇn - Hå. - Th¨ng Long. - §¹i ViÖt - §¹i Ngu. - §øng ®Çu : Hoµng ®Õ. Gióp vua: TÓ t−íng, c¸c §¹i hµnh khiÓn. - C¸c s¶nh, viÖn, ®µi. - §øng ®Çu Hoµng ®Õ. - Ba ban: V¨n ban, Vâ ban, T¨ng ban.

Néi dung so s¸nh. Kinh ®«. Quèc hiÖu. ChÝnh quyÒn trung −¬ng.

- 10 ®¹o.

ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng. - §øng ®Çu : Hoµng ®Õ. Bá chøc TÓ t−íng, c¸c §¹i hµnh khiÓn. - 6 bé do c¸c th−îng th− ®øng ®Çu. QuyÒn cña Hµn l©m viÖn, Ngù sö ®µi cao h¬n tr−íc. - 13 ®¹o thõa tuyªn ( cã 3 ti ). - Phñ huyÖn , ch©u. - X· ( ®øng ®Çu lµ X· tr−ëng).

Ch−a cã.

LuËt ph¸p.

Tæ theo chøc h−íng chÝnh quy.

Qu©n ®éi.

Quèc triÒu h×nh luËt ( LuËt Hång §øc). 722 ®iÒu. Tæ chøc quy cñ : Qu©n chÝnh quy,ngo¹i binh ( chÕ ®é " ngô binh − n«ng". Trang bÞ vò khÝ ®Çy ®ñ, cã vµi lo¹i sóng.

- Lé, trÊn. - Phñ huyÖn , ch©u. - X· ( ®øng ®Çu lµ X· quan). - Thêi Lý: H×nh th−. - Thêi TrÇn: H×nh luËt. Tæ chøc quy cñ : chÝnh quy, Qu©n ngo¹i binh ( chÕ ®é " ngô binh − n«ng"). Thêi TrÇn khi cã chiÕn tranh cã qu©n cña c¸c v−¬ng hÇu. Trang bÞ vò khÝ ®Çy ®ñ.

Bμi 19. a. LËp b¶ng so s¸nh cuéc kh¸ng chiÕn chèng Tèng thêi TiÒn Lª vμ thêi Lý.

14 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Néi dung so s¸nh. Hoμn c¶nh.

Kh¸ng chiÕn chèng Tèng thêi Lý. ( 1075 - 1077). - Nhµ Tèng b−íc vµo giai ®o¹n khñng ho¶ng: trong n−íc n«ng d©n næi dËy nhiÒu n¬i, bªn ngoµi bÞ Liªu, H¹ x©m lÊn. - Nhµ Lý : chÝnh trÞ v÷ng ch¾c, qu©n ®éi hïng m¹nh, kinh tÕ ph¸t triÓn, nh©n d©n no Êm.

Kh¸ng chiÕn chèng Tèng thêi TiÒn Lª ( 981 ). - Nhµ Tèng thµnh lËp n¨m 860 nªn ®ang ë thêi kú thÞnh ®¹t. - TriÒu ®×nh nhµ §inh gÆp khã kh¨n: Vua §inh bÞ s¸t h¹i, vua míi lªn ng«i cßn nhá tuæi. §¸nh tan qu©n Tèng trªn vïng §«ng B¾c cña Tæ quèc, nhiÒu t−íng giÆc bÞ b¾t. Kh¸c biÖt trong diÔn biÕn.

- Chñ ®éng tÊn c«ng ®Ó tù vÖ: tËp kÝch th¼ng sang ®Êt Tèng, sau ®ã chñ ®éng rót vÒ n−íc tæ chøc chèng x©m l−îc. §Ì bÑp ý chÝ x©m l−îc cña kÎ thï. ý nghÜa.

Lµm chïn mét b−íc ý chÝ x©m l−îc cña kÎ thï.

b .LËp b¶ng so s¸nh trËn chiÕn trªn s«ng B¹ch §»ng n¨m 938 vμ 1288.

trªn s«ng B¹ch

Néi dung so s¸nh. TrËn chiÕn trªn s«ng B¹ch §»ng n¨m 1288.

Kh¸c nhau.

TrËn chiÕn §»ng n¨m 938. - §¸nh qu©n Nam H¸n trªn ®−êng tiÕn vµo n−íc ta nªn vÉn cßn hung h¨ng. - Thuû qu©n lµ thÕ m¹nh cña qu©n Nam H¸n: thuyÒn chiÕn to khoÎ, qu©n Nam H¸n dµy d¹n chiÕn trËn.

- §¸nh qu©n Nguyªn trªn ®−êng rót khái n−íc ta, chóng mang nÆng t©m lý thÊt b¹i nªn tinh thÇn chiÕn ®Êu gi¶m sót. - Thuû qu©n lµ ®iÓm yÕu cña qu©n Nguyªn: kh«ng thiÖn chiÕn, chë theo mét sè qu©n bé kh«ng quen t¸c chiÕn trªn s«ng n−íc. Trong khi ®ã , thuû chiÕn l¹i lµ së tr−êng cña qu©n ®éi nhµ TrÇn. - Trong diÔn biÕn cã sö dông chiÕn thuËt ho¶ c«ng.

15 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Gièng nhau.

- X©y dùng trËn ®Þa : Lîi dông chÕ ®é thuû triÒu ®Ó x©y dùng trËn ®Þa cäc. Lîi dông ®Þa h×nh: c¸c nh¸nh s«ng, ghÒnh nói, rõng c©y hai bªn bê s«ng ®Ó giÊu qu©n mai phôc. T¹o søc m¹nh tæng hîp gi÷a qu©n thuû víi qu©n bé, gi÷a yÕu tè "thiªn t¹o" víi yÕu tè " nh©n t¹o". - C¸ch ®¸nh : khiªu chiÕn nh»m kiÒm chÕ, nghi binh, dô ®Þch vµo trËn ®Þa bµy s½n ®óng thêi ®iÓm n−íc triÒu b¾t ®Çu rót, sau ®ã tÊn c«ng, truy kÝch. - Thêi gian: trËn chiÕn chØ diÔn ra trong mét ngµy, kÞch chiÕn chØ nöa ngµy - ý nghÜa: §Òu lµ trËn quyÕt chiÕn chiÕn l−îc cã ý nghÜa kÕt thóc chiÕn tranh. §Ì bÑp h¼n ý chÝ x©m l−îc cña kÎ thï.

Giai ®o¹n III ( 2 / 6 / 1793 - 27 / 7 / 1794 ). Giai ®o¹n I ( 14 / 7 / 1789 - 10 / 8 / 1792 ). Giai ®o¹n II ( 10 / 8 / 1792 - 2 / 6 / 1793 ). Giai ®o¹n IV ( 27 / 7 / 1794 - 1815 ).

tiÕp

C¸ch m¹ng ®¹t ®Õn ®Ønh cao. C¸ch m¹ng tôc ph¸t triÓn. trµo c¸ch

Tho¸i cña m¹ng. C¸ch m¹ng bïng næ, lan réng trong c¶ n−íc.

s¶n c¸ch s¶n s¶n tµi t−

c«ng T− th−¬ng nghiÖp. ThiÕt lËp nÒn céng hoµ. §¹i chÝnh. ThiÕt lËp nÒn qu©n chñ lËp hiÕn.

Bμi 31. LËp b¶ng hÖ thèng c¸c giai ®o¹n cña C¸ch m¹ng t− s¶n Ph¸p. Giai ®o¹n. ND So s¸nh. §Æc ®iÓm giai ®o¹n. TÇng líp l·nh ®¹o - chÝnh quyÒn. T− m¹ng. lËp nÒn ThiÕt chÝnh chuyªn d©n chñ c¸ch m¹ng Gia c« banh.

T− s¶n míi giµu lªn trong c¸ch m¹ng. ThiÕt lËp chÕ ®é ®èc chÝnh. - Nap«lª on ng«i lªn Hoµng ®Õ. - Thñ tiªu mét sè thµnh qu¶ cña c¸ch m¹ng. - C¸c cuéc chiÕn tranh cña Nap«lªon - Chia ®Êt ®ai tõng thµnh m¶nh nhá vµ b¸n, tr¶ trong thêi h¹n 10 n¨m, l¹i tr¶ n«ng d©n ruéng ®Êt c«ng. - Phæ th«ng ®Çu phiÕu bÇu Quèc −íc. - ThiÕt lËp nÒn Céng hoµ, xö tö vua Lui XVI. - ChiÕn tranh b¶o vÖ Tæ quèc. - 8/ 1789 th«ng qua Tuyªn ng«n Nh©n quyÒn vµ D©n quyÒn. - Xo¸ bá mét sè nghÜa vô phong kiÕn; thu ruéng ®Êt cña Gi¸o héi b¸n Thùc hiÖn

16 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

lµm lung lay chÕ ®é phong kiÕn ch©u ¢u. nhiÖm vô c¸ch m¹ng.

luËt ng−êi

cho n«ng d©n víi gi¸ cao. - Th«ng qua HiÕn ph¸p 1791, bÇu ra Quèc héi lËp ph¸p, h¹n chÕ quyÒn vua, - Thèng nhÊt thÞ tr−êng d©n téc. - 4/ 1792 chiÕn tranh cña nh©n d©n chèng sù can thiÖp cña ¸o - Phæ.

- Xo¸ bá hoµn toµn mäi ®Æc quyÒn phong kiÕn. - S¾c lÖnh tæng ®éng viªn. - §¹o nh÷ng t×nh nghi. - LuËt gi¸ tèi ®a víi nhu yÕu phÈm, tiÒn l−¬ng tèi ®a cña c«ng nh©n. KÕt qu¶: ®¸nh b¹i trong thï giÆc ngoµi.

Bμi 29, 30, 31, 33. LËp b¶ng hÖ thèng kiÕn thøc mét sè cuéc c¸ch m¹ng t− s¶n thêi cËn ®¹i.

ND so s¸nh. Anh. 1640- 1689 B¾c Mü. 1775-1783 Ph¸p. 1789-1815

Néi chiÕn ë Mü. 1861-1865. s¶n T− miÒn B¾c.

chñ T− s¶n( ba tÇng líp thay nhau). téc s¶n §øc. 1864- 1871 téc Quý qu©n phiÖt Phæ.

T− s¶n. Chñ n« ( chèt). Italia. 1859- 1871 T− s¶n. Quý t− ho¸. Giai cÊp l·nh ®¹o.

Gi¶i

NhiÖm vô c¸ch m¹ng.

- Thèng nhÊt ®Êt n−íc , më ®−êng cho CNTB ph¸t triÓn. Gi¶i Gi¶i

- quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n. - Xo¸ bá chÕ ®é n« lÖ.

T− s¶n. Quý téc míi. ( chñ chèt). - LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn, më ®−êng cho CNTB ph¸t triÓn. - quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n.

- LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn, xo¸ bá sù ®« hé cña ¸o. - Thèng nhÊt ®Êt n−íc, më ®−êng cho CNTB ph¸t triÓn. - LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn, më ®−êng cho CNTB ph¸t triÓn. - quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n. - B¶o vÖ Tæ - §¸nh ®æ chÕ ®é d©n thùc Anh giµnh ®éc lËp, më ®−êng cho CNTB ph¸t triÓn. Gi¶i - quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng

17 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Gi¶i

®æ ®é

d©n. Giµnh ®éc lËp, thµnh lËp quèc gia t− s¶n.

KÕt qu¶. Thèng nhÊt ®Êt n−íc. Më ®−êng cho chñ nghÜa t− b¶n ph¸t triÓn.

- quyÕt ruéng ®Êt n«ng cho d©n. - Xo¸ bá chÕ ®é n« lÖ. Më ®−êng cho chñ nghÜa t− b¶n ph¸t triÓn nhanh chãng h¬n. quèc. Xo¸ bá tËn gèc chÕ ®é phong kiÕn më ®−êng chñ cho t− nghÜa ph¸t b¶n triÓn. Gi¶i quyÕt tho¶ ®¸ng vÊn ®Ò ruéng ®Êt.

LËt chÕ phong kiÕn vµ sù thèng trÞ cña ¸o. Thèng nhÊt ®Êt n−íc. Më ®−êng cho chñ nghÜa t− b¶n ph¸t triÓn.

t−

C¸ch m¹ng t− s¶n triÖt ®Ó. C¸ch m¹ng s¶n . TÝnh chÊt.

C¸ch m¹ng t− s¶n kh«ng triÖt ®Ó. C¸ch m¹ng t− s¶n kh«ng triÖt ®Ó. ®iÓn LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn. LËp ®é chÕ qu©n chñ lËp hiÕn. Cßn nhiÒu tµn d− cña chÕ ®é phong kiÕn ch−a bÞ xo¸ bá.Kh«ng gi¶i quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n. C¸ch m¹ng t− s¶n kh«ng triÖt ®Ó.

C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n triÖt ®Ó h×nh.

Bμi 35. LËp b¶ng hÖ thèng c¸c ®Æc ®iÓm chñ yÕu cña chñ nghÜa ®Õ quèc ë c¸c n−íc Anh, §øc, Ph¸p. MÜ cuèi thÕ kØ XIX ®Çu thÕ kØ XX..

§øc. Anh. Ph¸p. MÜ.

ti ra

Ra ®êi sím ( thËp kØ 70 ). H×nh thøc: C¸c ten, xanh ®i ca.

§Æc ®iÓm. C«ng ti ®éc quyÒn.

®éc C«ng quyÒn ®êi muén ( thËp kØ trung 90). TËp c«ng trong nghiÖp, ng©n hµng ®¹t møc cao.

ThÕ lùc kh¸ lín. C«ng ®éc ti quyÒn ra ®êi chi phèi nÒn kinh tÕ nh−ng c¸c xÝ nghiÖp võa vµ nhá vÉn ®ãng trß quan vai träng ( 70 %).

ti ®éc C«ng quyÒn ra ®êi sím. Møc ®é ®éc quyÒn cao: h×nh thøc- T¬ rít. Khèng chÕ vÒ kinh tÕ - x· héi. lùc ThÕ lín.Khèng chÕ kinh tÕ, chÝnh trÞ râ nÐt nhÊt. TËp ®oμn t− b¶n tμi

18 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

XuÊt khÈu rÊt Ýt, thËm chÝ nhËp khÈu t− b¶n. Cã nh−ng Ýt. Chñ yÕu ®Çu t− trong n−íc.

PhÇn lín t− b¶n ®em xuÊt khÈu. Chñ yÕu cho vay l·i. chÝnh. XuÊt khÈu t− b¶n.

PhÇn lín t− b¶n ®em xuÊt khÈu. Chñ yÕu ®Çu t− trùc tiÕp ë thuéc ®Þa. NhiÒu thuéc ®Þa nhÊt. NhiÒu thuéc ®Þa nh×.

Thuéc ®Þa Ýt - l¹i. ®ßi chia thÕ Dïng −u kinh tÕ ®Ó th©u tãm thuéc ®Þa. Ph©n chia thuéc ®Þa.

ChiÕm nèt nh÷ng vïng cßn l¹i mµ Anh, Ph¸p ch−a kÞp chiÕm. Thuéc ®Þa Ýt - dïng vò lùc ®ßi chia l¹i.

Bμi 36, 37. LËp b¶ng so s¸nh chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng víi chñ nghÜa x· héi khoa häc:

Chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng. Chñ nghÜa x· héi khoa häc.

§Çu thÕ kØ XIX.

Néi dung so s¸nh. Thêi gian ra ®êi. §iÒu kiÖn ra ®êi.

Gi÷a thÕ kØ XIX: th¸ng 2-1848 . - Chñ nghÜa t− b¶n ph¸t triÓn cao h¬n. - Phong trµo c«ng nh©n ph¸t triÓn cao h¬n.

MÆt tÝch cùc.

- Chñ nghÜa t− b¶n b−íc ®Çu ph¸t triÓn, ph¬i bµy nh÷ng mÆt tr¸i xÊu xa. - Phong trµo c«ng nh©n cßn non yÕu. - Dù ®o¸n thiªn tµi vÒ x· héi t−¬ng lai: kh«ng cã ¸p bøc, bÊt c«ng , bãc lét, Kh«ng cã chiÕn tranh. Kh«ng cã sù ®èi lËp gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n. - B¶o vÖ quyÒn lîi cña c«ng nh©n. - Phª ph¸n s©u s¾c x· héi t− b¶n. Néi KÕ thõa, ph¸t triÓn mÆt tÝch cùc cña chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng.

19 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

dung.

MÆt h¹n chÕ.

- Kh«ng nhËn thøc ®−îc b¶n chÊt, quy luËt ph¸t triÓn cña chÕ ®é t− b¶n. - Kh«ng v¹ch ra ®−îc con ®−êng gi¶i phãng cho nh©n d©n lao ®éng. - Kh«ng nh×n thÊy sø mÖnh lÞch sö cña giai cÊp v« s¶n.

- Ph©n tÝch quy luËt ph¸t triÓn, b¶n chÊt cña chÕ ®é t− b¶n. - V¹ch ra ®−îc con ®−êng gi¶i phãng cho nh©n d©n lao ®éng : ®Êu tranh giai cÊp. - Sø mÖnh lÞch sö cña giai cÊp v« s¶n: " ng−êi ®µo huyÖt" ch«n chñ nghÜa t− b¶n, gi¶i phãng loµi ng−êi khái ¸p bøc bãc lét.

Bμi 38 a. LËp b¶ng: Qu¸ tr×nh thμnh lËp C«ng x·.

C¸ch m¹ng 18- 3 - 1871 thµnh lËp C«ng x· Pa ri.

Nh©n d©n Ph¸p b¶o vÖ Tæ quèc > < t− s¶n Ph¸p ®Çu hµng.

C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n 4 - 9 - 1870 thµnh lËp nÒn Céng hoµ.

ChiÕn tranh Ph¸p - Phæ. b. Bμi häc kinh nghiÖm cña C«ng x· Pa ri.

Ph¶i cã §¶ng l·nh ®¹o.

§Ëp tan nhµ n−íc t− s¶n LËp nhµ n−íc v« s¶n. Ph¶i cã liªn minh c«ng n«ng.

Bµi häc.

20 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

72 ngµy ®ªm ®Çu tiªn cña chuyªn chÝnh v« s¶n.

Bμi 38, 39. LËp b¶ng so s¸nh Quèc tÕ thø nhÊt víi Quèc tÕ thø hai.

Néi dung so s¸nh. Quèc tÕ thø hai (Quèc tÕ x· héi chñ nghÜa ).

ra

Hoμn c¶nh ®êi.

- Quèc tÕ thø nhÊt ®· gi¶i t¸n (1876). - C¸c chÝnh ®¶ng c«ng nh©n cã tÝnh chÊt quÇn chóng, c¸c nhãm XHCN ®−îc thµnh lËp ë nhiÒu n−íc. - 14 / 7 / 1889, Quèc tÕ x· héi chñ nghÜa thµnh lËp.

Chñ yÕu d−íi h×nh thøc nh÷ng k× ®¹i héi.

Ho¹t ®éng chñ yÕu.

Vai trß.

Quèc tÕ thø nhÊt (Héi Liªn hiÖp lao ®éng quèc tÕ ). - §¹i c«ng nghiÖp t− b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn m¹nh mÏ, giai cÊp c«ng nh©n thªm ®«ng ®¶o. - ¸ch ¸p bøc bãc lét t¨ng. - C¸c cuéc ®Êu tranh cña c«ng nh©n ch©u ¢u ph¸t triÓn nh−ng cßn ph©n t¸n vÒ tæ chøc, thiÕu thèng nhÊt vÒ t− t−ëng. - 28 / 9 / 1864, Héi Liªn hiÖp lao ®éng quèc tÕ thµnh lËp. TiÕn hµnh 5 kú ®¹i héi. TruyÒn b¸ häc thuyÕt M¸c, chèng nh÷ng t− t−ëng lÖch l¹c trong néi bé, th«ng qua nh÷ng nghÞ quyÕt cã ý nghÜa kinh tÕ, chÝnh trÞ quan träng. - Gãp phÇn truyÒn b¸ réng r·i chñ nghÜa M¸c. - §oµn kÕt, thèng nhÊt lùc l−îng v« s¶n quèc tÕ.

C¸c M¸c. §ãng gãp quan träng vµo sù ph¸t triÓn cña phong trµo c«ng nh©n thÕ giíi cuèi thÕ kØ XIX vµ viÖc thµnh lËp nh÷ng chÝnh ®¶ng v« s¶n ë c¸c n−íc. Ph. ¨ng ghen.

Ng−êi s¸ng lËp, l·nh ®¹o chñ yÕu.

21 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Bμi 40. a. So s¸nh §¶ng C«ng nh©n X· héi D©n chñ Nga víi c¸c ®¶ng X· héi ch©u ¢u:

C«ng nh©n X· héi D©n chñ Nga. C¸c ®¶ng X· héi ch©u ¢u.

Tõ bá dÊu tranh giai cÊp ®Ó lËt ®æ chÝnh quyÒn t− s¶n, chØ cÇn ®Êu tranh nghÞ tr−êng.

L·nh ®¹o cuéc ®Êu tranh giai cÊp, lËt ®æ chÝnh quyÒn cña giai cÊp t− s¶n, thiÕt lËp chuyªn chÝnh v« s¶n.

- §ßi xo¸ bá chÕ ®é thuéc ®Þa. - Lªn ¸n chiÕn tranh ®Õ quèc, ®−a ra khÈu hiÖu " BiÕn chiÕn tranh ®Õ quèc thµnh néi chiÕn c¸ch m¹ng". VÊn ®Ò so s¸nh. VÒ nhiÖm cña vô giai cÊp c«ng nh©n. VÒ vÊn ®Ò thuéc ®Þa chiÕn vμ tranh ®Õ quèc. - Kh«ng ®Êu tranh ®ßi xo¸ bá chÕ ®é thuéc ®Þa. - T¸n thµnh, ñng hé chÝnh phñ t− s¶n n−íc m×nh tham gia chiÕn tranh ®Õ quèc d−íi khÈu hiÖu " B¶o vÖ Tæ quèc".

b. LËp b¶ng so s¸nh cuéc c¸ch m¹ng Nga 1905- 1907 víi c¸c cuéc c¸ch m¹ng t− s¶n ®· häc.

VÊn ®Ò so s¸nh.

C¸ch m¹ng t− s¶n thêi cËn ®¹i. ( C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n kiÓu cò). C¸ch m¹ng Nga 1905- 1907) ( C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n kiÓu míi).

cÊp Giai cÊp v« s¶n.

Giai l·nh ®¹o.

§éng lùc. Liªn minh c«ng- n«ng.

Giai cÊp t− s¶n. Mét sè cuéc c¸ch m¹ng do thµnh phÇn xuÊt th©n phong kiÕn l·nh ®¹o. Liªn minh t¹m thêi gi÷a t− s¶n vµ n«ng d©n. LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn; gi¶i quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n.

Chuyªn chÝnh t− s¶n.

Môc ®Ých. LËt ®æ chÕ ®é phong kiÕn, më ®−êng cho chñ nghÜa t− b¶n ph¸t triÓn; gi¶i quyÕt ruéng ®Êt cho n«ng d©n. X« viÕt ®¹i biÓu c«ng nh©n- mÇm mèng cña chÝnh quyÒn v« s¶n.

ChÝnh quyÒn thμnh lËp

22 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

TiÕn lªn chñ nghÜa x· héi. TiÕn lªn chñ nghÜa t− b¶n.

sau c¸ch m¹ng. ChiÒu h−íng ph¸t triÓn.

Líp11. Bμi 1,3. a.so s¸nh t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi cña Trung Quèc cuèi thÕ kØ XIX víi t×nh h×nh NhËt B¶n ®Çu thÕ kØ XIX, tõ ®ã lÝ gi¶i v× sao Duy t©n ë NhËt B¶n thμnh c«ng cßn ë Trung Quèc thÊt b¹i.

NhËt B¶n ®Çu thÕ kØ XIX. Trung Quèc cuèi thÕ kØ XIX.

N−íc. T×nh h×nh. Kinh tÕ.

Kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn m¹nh mÏ c¶ trong c«ng nghiÖp, th−¬ng nghiÖp, n«ng nghiÖp.

ChÝnh trÞ.

- ChÕ ®é phong kiÕn ( M¹c phñ) suy yÕu. - NhËt ph¶i kÝ c¸c hiÖp −íc kh«ng b×nh ®¼ng víi c¸c n−íc t− b¶n ph−¬ng T©y biÕn NhËt thµnh n−íc nöa thuéc ®Þa.

Kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn trong c«ng nghiÖp, th−¬ng nghiÖp. N«ng nghiÖp hoµn toµn mang tÝnh chÊt phong kiÕn. - ChÕ ®é phong kiÕn b¶o thñ vÉn n¾m quyÒn thèng trÞ. - C¸c n−íc ®Õ quèc x©u xÐ Trung Quèc, chia vïng ¶nh h−ëng biÕn Trung Quèc thµnh n−íc nöa thuéc ®Þa. T− s¶n, n«ng d©n, thî thñ c«ng m©u thuÉn víi chÕ ®é phong kiÕn. X· héi.

Giai cÊp t− s¶n, Xa mu rai t− s¶n ho¸, n«ng d©n , thÞ d©n m©u thuÉn víi chÕ ®é phong kiÕn. NhËn xÐt:

Kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa ë NhËt B¶n ph¸t triÓn h¬n ë Trung Quèc nªn thÕ lùc chèng phong kiÕn còng m¹nh h¬n ( ®Æc biÖt lμ tÇng líp Xa mu rai t− s¶n ho¸) nªn lùc l−îng tiÕn hμnh c«ng cuéc Duy t©n m¹nh h¬n lùc l−îng chèng ®èi, v× thÕ Duy t©n ë NhËt thμnh c«ng cßn ë Trung Quèc thÊt b¹i.

b. So s¸nh nhiÖm vô ®Æt ra cho c¸ch m¹ng Trung Quèc ®Çu thÕ kØ XX víi ®−êng lèi cña Trung Quèc §ång minh héi vμ kÕt qu¶ C¸ch m¹ng T©n Hîi, tõ ®ã rót ra nhËn xÐt.

23 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§Çu thÕ kØ XX.

§−êng lèi cña Trung Quèc §ång minh héi.

NhiÖm vô. D©n téc. §¸nh ®uæi ®Õ quèc, giµnh ®éc lËp d©n téc.

- §¸nh ®uæi M·n phôc kh«i Thanh, Trung Hoa. Thµnh lËp d©n quèc. - Chia ruéng ®Êt cho d©n cµy. D©n chñ.

KÕt qu¶ C¸ch m¹ng T©n Hîi. Ch−a xo¸ bá ®−îc ¸ch n« dÞch cña n−íc ngoµi. - §¸nh ®æ chÕ ®é qu©n chñ chuyªn chÕ, thiÕt lËp nÒn céng hoµ. - Ch−a xo¸ bá chÕ ®é së h÷u ruéng ®Êt phong kiÕn. Ch−a chia ruéng ®Êt cho d©n cµy.

- §¸nh ®æ chÕ ®é phong kiÕn, thiÕt lËp nÒn céng hoµ. - Chia ruéng ®Êt cho d©n cµy. - Thùc hiÖn c¸c quyÒn tù do d©n chñ cho nh©n d©n.

NhËn xÐt: C−¬ng lÜnh cña Trung Quèc §ång minh héi ch−a ®¸p øng ®−îc yªu cÇu kh¸ch quan cña c¸ch m¹ng Trung Quèc. KÕt qu¶ C¸ch m¹ng T©n Hîi kh«ng thùc hiÖn ®Çy ®ñ C−¬ng lÜnh cña Trung Quèc §ång minh héi nªn chØ lµ cuéc c¸ch m¹ng t− s¶n kh«ng triÖt ®Ó. Bμi 4. a. So s¸nh hai xu h−íng ®Êu tranh ë Phi lip pin cuèi thÕ kØ XIX.

Néi dung. Xu h−íng c¶i c¸ch. Xu h−íng b¹o ®éng.

L·nh ®¹o. H« xª Ri dan.

B« ni pha xi «. §«ng ®¶o nh©n d©n.

TrÝ thøc yªu n−íc, ®Þa chñ vµ t− s¶n tiÕn bé. Mét sè d©n nghÌo. Tuyªn truyÒn, kh¬i dËy ý thøc d©n téc, ®Êu tranh ®ßi quyÒn b×nh ®¼ng cho ng−êi Phi lip pin.

Thøc tØnh nh©n d©n. Lùc l−îng tham gia. Ph−¬ng ph¸p ®Êu tranh. KÕt qu¶. ý nghÜa

Khëi nghÜa vò trang, lËp chÝnh quyÒn nh©n d©n, chia ruéng ®Êt cho n«ng d©n, thµnh lËp nÒn céng hoµ. Lµ cuéc c¸ch m¹ng mang tÝnh chÊt t− s¶n, chèng ®Õ quèc ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸.

24 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Bμi 7.

a. So s¸nh v¨n häc ph−¬ng §«ng vμ v¨n häc ph−¬ng T©y tõ ®Çu thÕ kØ XIX ®Õn ®Çu thÕ kØ XX.

Néi dung . V¨n häc ph−¬ng T©y.

Hoμn c¶nh s¸ng t¸c.

V¨n häc ph−¬ng §«ng. Chñ nghÜa t− b¶n chuyÓn sang giai ®o¹n ®Õ quèc chñ nghÜa, më réng viÖc x©m chiÕm, ®« hé c¸c n−íc thuéc ®Þa.

gia

Giai cÊp t− s¶n n¾m quyÒn thèng trÞ . Chñ nghÜa t− b¶n chuyÓn sang giai ®o¹n ®Õ quèc chñ nghÜa. §êi sèng nh©n d©n lao ®éng ngµy cµng khèn khæ. VÝch to Huy g«. LÐp T«n xt«i. M¸c Tuªn... T¸c tiªu biÓu.

Ph¶n ¸nh toµn diÖn x· héi.ThÓ hiÖn lßng yªu th−¬ng v« h¹n ®èi víi nh÷ng con ng−êi ®au khæ, mong t×m nh÷ng gi¶i ph¸p ®em l¹i h¹nh phóc cho hä. Néi dung chñ yÕu. Ra bin ®ra n¸t Ta go. Lç TÊn. H« xª Ri dan. H« xª M¸c ti... Ph¶n ¸nh cuéc sèng cña nh©n d©n d−íi ¸ch thùc d©n phong kiÕn, tè c¸o téi ¸c cña kÎ thï x©m l−îc. Lßng kh¸t khao vµ ý chÝ anh hïng, quËt khëi trong ®Êu tranh cho ®éc lËp, tù do.

b. Mèi liªn quan gi÷a nh÷ng thμnh tùu khoa häc x· héi tr−íc chñ nghÜa M¸c víi chñ nghÜa M¸c.

Chñ nghÜa M¸c.

Khoa häc x· héi tr−íc chñ nghÜa M¸c. Chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng.

Chñ nghÜa x· héi khoa häc: TiÕp thu yÕu tè tÝch cùc, kh¾c phôc h¹n chÕ cña chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng. TriÕt häc M¸c xÝt : duy vËt biÖn chøng.

TriÕt häc §øc: - Hª ghen: Duy t©m biÖn chøng. - Phoi - ¬ - b¸ch: Duy vËt siªu h×nh. Kinh tÕ chÝnh trÞ häc t− s¶n: - TÝch cùc : më ®Çu lý luËn vÒ gi¸ trÞ lao Kinh tÕ chÝnh trÞ häc M¸c xÝt: TiÕp thu yÕu tè tÝch cùc, kh¾c phôc h¹n chÕ cña

25 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

kinh tÕ chÝnh trÞ häc t− s¶n.

®éng. - H¹n chÕ: ch−a nh×n thÊy mèi quan hÖ gi÷a ng−êi víi ng−êi ®»ng sau sù trao ®æi hµng ho¸.

Bμi 9. C¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa th¸ng M−êi Nga 1917.

a. So s¸nh biÖn ph¸p x©y dùng chÕ ®é míi cña n−íc Nga X« viÕt víi C«ng x· Pa ri:

C«ng x· Pa ri.

N−íc Nga X« viÕt. - §Ëp tan bé m¸y nhµ n−íc cò cña t− s¶n vµ ®Þa chñ, thiÕt lËp mét nhµ n−íc v« s¶n

- C«ng an nh©n d©n thay cho c¶nh s¸t, mËt vô cò; qu©n ®éi ®−îc tæ chøc l¹i thµnh qu©n ®éi c¸ch m¹ng - Hång qu©n.

- Xo¸ bá nh÷ng ®Æc quyÒn cña nhµ thê, t¸ch nhµ thê khái nhµ n−íc, tr−êng häc.

- Nhanh chãng ®Ëp tan bé m¸y nhµ n−íc t− s¶n cò, lËp nªn chÝnh quyÒn cña giai cÊp v« s¶n. - Qu©n ®éi vµ c¶nh s¸t cò bÞ gi¶i t¸n, thay b»ng lùc l−îng vò trang vµ lùc l−îng an ninh nh©n d©n. - QuyÕt ®Þnh t¸ch nhµ thê khái nhµ n−íc, song ®¶m b¶o quyÒn tù do tÝn ng−ìng. Tr−êng häc kh«ng d¹y kinh Th¸nh. Phô n÷ ®−îc h−ëng quyÒn c«ng d©n. - ChÝnh phñ c«ng bè nam n÷ b×nh quyÒn.

b. So s¸nh bμi häc kinh nghiÖm thÊt bai cña C«ng x· Pa ri víi bμi häc kinh nghiÖm thμnh c«ng cña C¸ch m¹ng th¸ng M−êi:

C¸ch m¹ng th¸ng M−êi.

C«ng x· Pa ri. Ch−a cã mét chÝnh ®¶ng cã kh¶ n¨ng l·nh ®¹o c¸ch m¹ng ®Õn th¾ng lîi.

Cã chÝnh ®¶ng v« s¶n kiÓu míi, cã ®−êng lèi c¸ch m¹ng ®óng ®¾n, n¾m ®éc quyÒn l·nh ®¹o c¸ch m¹ng. Thùc hiÖn ®−îc liªn minh c«ng n«ng.

C«ng x· kh«ng liªn minh ®−îc víi n«ng d©n. Bá lì thêi c¬, ch−a kiªn quyÕt trÊn ¸p kÎ thï.

DÌ dÆt trong viÖc tÞch thu tµi s¶n cña bän ph¶n ®éng. N¾m ch¾c thêi c¬, kiªn quyÕt tiÕn hµnh khëi nghÜa vò trang tiªu diÖt kÎ thï. TÊt c¶ ruéng ®Êt trong c¶ n−íc lµ thuéc quyÒn së h÷u toµn d©n; quèc h÷u ho¸ c¸c

26 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

xÝ nghiÖp lín, giao th«ng vËn t¶i, ng©n hµng.

Bμi 10. Liªn X« x©y dùng chñ nghÜa x· héi ( 1921 - 1941 ). a. LËp b¶ng so s¸nh ChÝnh s¸ch Céng s¶n thêi chiÕn víi ChÝnh s¸ch kinh tÕ míi.

Céng s¶n thêi chiÕn. Kinh tÕ míi.

Tr−ng thu l−¬ng thùc thõa cña n«ng d©n.

C/s¸ch Néi dung. N«ng nghiÖp.

Quèc h÷u ho¸ hÕt th¶y c¸c xÝ nghiÖp.

C«ng nghiÖp.

ThuÕ l−¬ng thùc cè ®Þnh, quy ®Þnh tr−íc khi gieo h¹t mïa xu©n. N«ng d©n sau khi nép dñ thuÕ ®−îc tù do b¸n l−¬ng thùc thõa ®Ó mua hµng c«ng nghiÖp. C¸c xÝ nghiÖp tõ 20 c«ng nh©n trë xuèng tr¶ l¹i cho t− nh©n, t− nh©n ®−îc phÐp thuª xÝ nghiÖp, thuª ruéng ®Êt vµ tù do mua nguyªn liÖu, b¸n hµng ho¸. Cho t− b¶n n−íc ngoµi thuª xÝ nghiÖp, hÇm má ( T« nh−îng ). Më l¹i c¸c chî. Cho tù do bu«n b¸n trong n−íc. Th−¬ng nghiÖp.

NÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ n−íc. Thùc chÊt.

T¸c dông.

tíi 3

CÊm chî. Nhµ n−íc ®éc quyÒn ph©n phèi l−¬ng thùc, thùc phÈm, hµng tiªu dïng. Nhµ n−íc n¾m ®éc quyÒn vÒ kinh tÕ trªn c¬ së lao ®éng c−ìng bøc ( kh«ng lµm th× kh«ng ¨n). Huy ®éng ®−îc cña c¶i vµ nh©n lùc ®Ó x©y dùng Hång qu©n ®«ng triÖu ng−êi, ®ñ søc ®¸nh b¹i qu©n thï.

N«ng d©n hµo høng s¶n xuÊt --> 1922 thµnh thÞ cã ®ñ thùc phÈm, c«ng nh©n lµnh nghÒ trë vÒ c¸c nhµ m¸y. Liªn minh c«ng n«ng ®−îc cñng cè.1926 c«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ hoµn thµnh.

b. So s¸nh ®−êng lèi c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« ( 1926- 1929) víi ®−êng lèi c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam tr−íc thêi k× ®æi míi.

- Néi dung: gièng nhau.

27 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

+ ¦u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghiÖp nÆng. + C«ng nghiÖp ho¸ víi tèc ®é nhanh. - Hoµn c¶nh : hoµn toµn kh¸c nhau. NhËn xÐt: B¾t ch−íc, rËp khu«n m¸y mãc. c. TËp thÓ ho¸ n«ng nghiÖp ë Liªn X« ( 1928 - 1932).

NhiÖm vô. Thùc hiÖn.

HËu qu¶. - Phó n«ng ®èt ph¸ mïa mµng, nhµ cöa, ®Çu ®éc gia sóc, g©y ra nh÷ng vô rèi lo¹n ë n«ng th«n.

chÕ, H¹n tiÕn tíi tiªu diÖt giai cÊp phó n«ng.

N«ng d©n giÕt hÕt gia sóc ®Ó ¨n tr−íc khi vµo n«ng trang. N¨m 1929 - 1930: 14,6 triÖu gia sóc lín cã sõng bÞ giÕt lµm ngµnh ch¨n nu«i bÞ thiÖt h¹i nÆng nÒ. N«ng d©n ®−îc phÐp tÞch thu ruéng ®Êt, sóc vËt, n«ng cô vµ tµi s¶n cña phó n«ng ®Ó chuyÓn thµnh së h÷u cña n«ng trang tËp thÓ. Phó n«ng bÞ ®uæi khái khu vùc tËp thÓ ho¸ vµ ®−a ®i khai khÈn, c¶i t¹o. Ch¹y theo tèc ®é, vi ph¹m nguyªn t¾c tù nguyÖn: Dïng ph−¬ng ph¸p c−ìng bøc, mÖnh lÖnh b¾t n«ng d©n ph¶i gia nhËp n«ng trang. Cã n¬i tËp thÓ ho¸ c¶ nhµ cöa, gia sóc nhá, gµ vÞt… TËp thÓ ho¸ toμn bé nÒn n«ng nghiÖp ( §−a n«ng vμo d©n trang n«ng tËp thÓ).

NhËn xÐt: ThiÕu nh©n ®¹o.

Nãng véi, chñ quan, duy ý chÝ.

d. LËp b¶ng nhiÖm vô kÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn thø nhÊt(1928- 1932) víi nhiÖm vô kÕ häach 5 n¨m lÇn thø hai ( 1933 - 1937).

KÕ häach 5 n¨m lÇn thø hai. KÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn thø nhÊt

TiÕp tôc ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa nh»m ®æi míi kÜ thuËt toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n.

TiÕp tôc ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa nh»m trang bÞ l¹i nÒn kinh tÕ quèc d©n vÒ mÆt kÜ thuËt. Hoµn thµnh tËp thÓ ho¸ n«ng nghiÖp.

§Èy m¹nh c¸ch m¹ng v¨n ho¸.

§Èy lïi råi tiÕn tíi tiªu diÖt hoµn toµn thµnh phÇn kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa ë Cñng cè vµ hoµn thµnh tËp thÓ ho¸ n«ng nghiÖp. §Èy m¹nh c¸ch m¹ng v¨n ho¸. Xo¸ bá nh÷ng tµn d− cña chñ nghÜa t− b¶n trong x· héi Liªn X«.

28 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

thµnh thÞ, nong th«n.

N©ng cao h¬n mét b−íc n÷a ®êi sèng cña nhan d©n Liªn X«.

lao

Quèc tÕ Céng s¶n. ( Quèc tÕ III ). NhËn xÐt: -Môc tiªu kÕ ho¹ch sau cao h¬n kÕ ho¹ch tr−íc. - §· xo¸ bá hoμn toμn chÝnh s¸ch Kinh tÕ míi cña Lª nin (cid:198) Nãng véi, chñ quan, duy ý chÝ. Bμi 11. LËp b¶ng: Quèc tÕ thø nhÊt, Quèc tÕ thø hai, Quèc tÕ thø ba. VÊn ®Ò so s¸nh.

§iÒu kiÖn thμnh lËp.

- Quèc tÕ thø hai ®· ph©n ho¸, bÞ chñ nghÜa c¬ héi ®¸nh b¹i tõ 1914. -NhiÒu §¶ng Céng s¶n thµnh lËp. - C¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa th¸ng M−êi thµnh c«ng vµ sù tån t¹i cña Nhµ n−íc X« viÕt. - 2 /3 / 1919 Quèc tÕ Céng s¶n thµnh lËp. Quèc tÕ X· héi chñ nghÜa. ( Quèc tÕ II ). - Quèc tÕ thø nhÊt ®· gi¶i t¸n (1876). - C¸c chÝnh ®¶ng c«ng nh©n cã tÝnh chÊt quÇn chóng, c¸c nhãm XHCN ®−îc thµnh lËp ë nhiÒu n−íc. - 14 / 7/ 1889, Quèc tÕ XHCN thµnh lËp.

Chñ yÕu d−íi h×nh thøc nh÷ng k× ®¹i héi.

Ho¹t ®éng. Chñ yÕu d−íi h×nh thøc nh÷ng k× ®¹i héi. Quan träng nhÊt lµ §¹i héi II ( 1920), §¹i héi VII (1935 ).

Héi Liªn hiÖp ®éng quèc tÕ. ( Quèc tÕ I ). - §¹i c«ng nghiÖp t− b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn m¹nh mÏ, giai cÊp c«ng nh©n thªm ®«ng ®¶o. - ¸ch ¸p bøc bãc lét t¨ng. -- C¸c cuéc ®Êu tranh cña c«ng nh©n ch©u ¢u ph¸t triÓn nh−ng cßn ph©n t¸n vÒ tæ chøc, thiÕu thèng nhÊt vÒ t− t−ëng. - 28 / 9 / 1864, Héi Liªn hiÖp lao ®éng quèc tÕ thµnh lËp. TiÕn hµnh 5 kú ®¹i héi. - TruyÒn b¸ häc thuyÕt M¸c, chèng nh÷ng t− t−ëng lÖch l¹c trong néi bé, th«ng qua nh÷ng nghÞ quyÕt cã ý nghÜa kinh tÕ, chÝnh trÞ

29 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Vai trß.

quan träng. - Gãp phÇn truyÒn b¸ réng r·i chñ nghÜa M¸c. - §oµn kÕt, thèng nhÊt lùc l−îng v« s¶n quèc tÕ.

V¹ch ra ®−êng lèi chiÕn l−îc, s¸ch l−îc c¸ch m¹ng kÞp thêi cho tõng thêi k× ph¸t triÓn cña phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi.

V. I. Lª nin. C¸c M¸c. §ãng quan gãp träng vµo sù ph¸t triÓn cña phong trµo c«ng nh©n thÕ giíi cuèi thÕ kØ XIX vµ viÖc thµnh lËp nh÷ng chÝnh ®¶ng v« s¶n ë c¸c n−íc. Ph. ¨ng ghen. Ng−êi s¸ng lËp.

Bμi 12.

a. So s¸nh c¸ch m¹ng th¸ng M−êi Mét ë §øc ( 1918) víi C¸ch m¹ng th¸ng

Hai ë Nga( 1917).

.C¸ch m¹ng th¸ng M−êi Mét ë §øc. C¸ch m¹ng th¸ng Hai ë Nga.

18 / 2- 27 / 2 - 1917. 3/ 11 - 9/ 11- 1918.

B·i c«ng -> tæng b·i c«ng chÝnh trÞ -> khëi nghÜa vò trang. Tæng b·i c«ng chÝnh trÞ --> khëi nghÜa vò trang

- X« viÕt ®¹i biÓu c«ng nh©n vµ binh lÝnh. - ChÝnh phñ l©m thêi ( cña giai cÊp t− s¶n). VÊn ®Ò so s¸nh. Thêi gian. H×nh thøc ®Êu tranh ë thñ ®«. ChÝnh quyÒn ®−îc thμnh lËp.

KÕt qña, chiÒu h−íng ph¸t triÓn. - X« viÕt ®¹i biÓu c«ng nh©n vµ binh lÝnh. - ChÝnh phñ " Héi ®ång c¸c uû viªn nh©n d©n"( thùc chÊt lµ chÝnh phñ t− s¶n). ChÝnh phñ t− s¶n ®µn ¸p c¸c cuéc b·i c«ng, tµn s¸t nh÷ng l·nh tô céng s¶n, gi¶i t¸n c¸c X« viÕt , thiÕt lËp chÕ ®é céng hoµ t− s¶n. - Hai chÝnh quyÒn song song tån t¹i. - Thñ tiªu ChÝnh phñ l©m thêi, chuyÓn toµn bé chÝnh quyÒn vÒ tay X« viÕt.

Bμi 12, 14.

So s¸nh chÝnh s¸ch ®èi néi, ®èi ngo¹i cña ph¸t xÝt §øc víi NhËt B¶n. Bμi 16.

30 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§¶ng Céng s¶n. §¶ng d©n téc.

Khëi nghÜa vò trang.

ThÊt b¹i, mÊt quyÒn l·nh ®¹o.

So s¸nh phong trμo ®éc lËp d©n técë In ®« nª xi a do §¶ng Céng s¶n l·nh ®¹o víi phong trμo do §¶ng d©n téc l·nh ®¹o. VÊn ®Ò so s¸nh. Ph−¬ng ph¸p ®Êu tranh. KÕt qu¶.

§Êu tranh b»ng con ®−êng hoµ b×nh, bÊt hîp t¸c. N¾m ®−îc quyÒn l·nh ®¹o phong trµo.

Nguyªn nh©n: Do In ®« nª xia lμ quèc ®¶o, l·nh thæ rÊt ph©n t¸n; lμ quèc gia ®a d©n téc nªn ®Êu tranh vò trang lμ kh«ng phï hîp; h×nh thøc ®Êu tranh hoμ b×nh, bÊt hîp t¸c lμ phï hîp.

Bμi 17. ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai ( 1939 - 1945 ). a. LËp b¶ngvÒ ®−êng lèi ®èi ngo¹i cña 3 lùc l−îng trong quan hÖ quèc tÕ tr−íc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai.

Liªn X«. §øc- Italia- NhËt B¶n.

Tiªu diÖt Liªn X«. §¸nh b¹i Anh- Ph¸p - MÜ, ph¸ vì hÖ thèng VÐc xai- Oa sinh t¬n, ph©n chia l¹i thÞ tr−êng thÕ giíi.

§Ò nghÞ Anh- Ph¸p - MÜ hîp t¸c, thµnh lËp mÆt trËn thèng nhÊt chèng ph¸t xÝt, chèng chiÕn tranh nh−ng bÞ cù tuyÖt.

MÜ- Anh - Ph¸p. Tho¶ hiÖp, dung d−ìng ph¸t xÝt, ®Èy ph¸t xÝt ®¸nh Liªn X« ®Ó hai bªn suy yÕu, hä ®øng ngoµi kiÕm lîi. Duy tr× nguyªn tr¹ng hÖ thèng VÐc xai- Oa sinh t¬n. b. Vai trß cña Liªn X« vμ Anh- MÜ trong viÖc tiªu diÖt chñ nghÜa ph¸t xÝt.

Vai trß. Ph¸t xÝt §øc. Ph¸t xÝt Italia.

Liªn X«.

Ph¸t xÝt NhËt. Quan träng: §Ëp tan qu©n Quan ®¹o §«ng- x−¬ng sèng chiÕn tranh cña NhËt, buéc NhËt ®Çu hµng.

QuyÕt ®Þnh: Liªn X« tù gi¶i phãng m×nh. Gãp phÇn gi¶i phãng c¸c n−íc §«ng ¢u. TÊn c«ng vµo tËn sµo huyÖt n−íc §øc.

Gãp phÇn: Nh÷ng th¾ng lîi trªn mÆt trËn X« - §øc buéc §øc ph¶i ®iÒu bít lùc l−îng ®Ó chèng ®ì, qu©n Italia mÊt chç dùa nªn thÊt b¹i nhanh chãng.

31 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

TÊn tiÕp vµo trùc

QuyÕt ®Þnh: c«ng Italia, buéc chóng ®Çu hµng. Anh- MÜ.

Gãp phÇn: Më “mÆt trËn thø hai”, gi¶i phãng mét sè n−íc T©y ¢u, lµm cho chiÕn tranh nhanh chãng kÕt thóc h¬n.

träng: Gi¶i Quan phãng ®¶o nhiÒu ëTh¸i B×nh D−¬ng, mét sè n−íc §«ng Nam ¸, ®æ bé lªn ¤ ki na oa. Tiªu diÖt sè qu©n t−¬ng ®−¬ng sè qu©n NhËt mµ Hång qu©n Liªn X« tiªu diÖt.

Bμi 18. LËp b¶ng sù chuyÓn biÕn cña phong trμo c¸ch m¹ng thÕ giíi sau C¸ch m¹ng XHCN th¸ng M−êi Nga.

Néi dung

Sau C¸ch m¹ng XHCN th¸ng M−êi Nga. Thµnh lËp c¸c §¶ng Céng s¶n, chÊm døt h¹n chÕ cña thêi k× tr−íc.

Tr−íc C¸ch m¹ng XHCN th¸ng M−êi Nga. BÊt ®ång vÒ t− t−ëng, kh«ng thèng nhÊt vÒ ®−êng lèi, chia rÏ vÒ tæ chøc.

Khñng ho¶ng vÒ l·nh ®¹o, ®−êng lèi.

Kh«ng cã quan hÖ.

Mét sè n−íc thµnh lËp c¸c §¶ng Céng s¶n, c¸c n−íc kh¸c chÝnh ®¶ng t− s¶n tr−ëng thµnh. ChÊm døt khñng ho¶ng l·nh ®¹o vµ ®−êng lèi. Cã quan hÖ mËt thiÕt cïng chèng kÎ thï chung lµ chñ nghÜa ®Õ quèc.

Phong trμo c«ng nh©n. Phong trμo gi¶i phãng d©n téc. Quan hÖ gi÷a hai phong trμo.

Bμi 21. So s¸nh phong trμo CÇn v−¬ng víi phong trμo n«ng d©n Yªn ThÕ. Bμi 23. LËp b¶ng phong trμo yªu n−íc, c¸ch m¹ng ®Çu thÕ kØ XX víi phong trμo yªu n−íc CÇn V−¬ng.

32 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Néi dung Phong trμo yªu n−íc CÇn V−¬ng.

Hoμn c¶nh.

- Sau §iÒu −íc Pat¬nèt, thùc d©n Ph¸p ®· c¨n b¶n hoµn thµnh x©m l−îc n−íc ta; chóng ©m m−u tiªu diÖt phe chñ chiÕn trong triÒu. - Phe chñ chiÕn chñ ®éng tÊn c«ng qu©n Ph¸p nh−ng thÊt b¹i. T«n ThÊt ThuyÕt thay mÆt vua Hµm Nghi h¹ chiÕu CÇn V−¬ng.

V¨n th©n, sÜ phu yªu n−íc. Mét sè lµ thæ hµo, n«ng d©n. T− t−ëng:” trung qu©n ¸i quèc”.

L·nh ®¹o.

N«ng d©n ( ng−êi Kinh, d©n téc Ýt ng−êi miÒn nói).

Lùc l−îng tham gia.

§¸nh ®uæi thùc d©n Ph¸p, kh«i phôc quèc gia phong kiÕn ®éc lËp. Môc tiªu.

B¹o ®éng vò trang.

H×nh thøc ®Êu tranh.

ThÊt b¹i.

KÕt qu¶. Phong trμo yªu n−íc, c¸ch m¹ng ®Çu thÕ kØ XX - Thùc d©n Ph¸p dËp t¾t phong trµo CÇn V−¬ng, c¨n b¶n hoµn thµnh c«ng cuéc b×nh ®Þnh, chóng b¾t tay vµo c«ng cuéc khai th¸c lÇn thø nhÊt. X· héi ViÖt Nam b−íc ®Çu ph©n ho¸, c¸c giai tÇng x· héi míi ra ®êi lµ c¬ së x· héi ®Ó tiÕp nhËn nh÷ng t− t−ëng míi. - Nh÷ng t− t−ëng t− s¶n tõ Trung Quèc, NhËt B¶n déi vµo ViÖt Nam. V¨n th©n, sÜ phu yªu n−íc tiÕn bé: Hä ®−îc ®µo t¹o trong nÒn khoa cö cò nh−ng ®· tiÕp thu t− t−ëng míi cña thêi ®¹i: g¾n “ n−íc” víi “d©n”. N«ng d©n( ng−êi Kinh, d©n téc Ýt ng−êi miÒn nói), c«ng nh©n, c¸c tÇng líp c«ng th−¬ng, binh lÝnh ng−êi ViÖt trong qu©n ®éi Ph¸p. §¸nh ®uæi thùc d©n Ph¸p giµnh ®éc lËp d©n téc, x©y dùng chÕ ®é tiÕn bé v× d©n. B¹o ®éng vò trang ( Hµ thµnh ®Çu ®éc, khëi nghÜa cña binh lÝnh ë HuÕ 1916, ë Th¸i Nguyªn 1917; cña c¸c d©n téc Ýt ng−êi miÒn nói, n«ng d©n Yªn ThÕ). ChÝnh trÞ, ngo¹i giao, c¶i c¸ch x· héi: më tr−êng häc kiÓu míi, diÔn thuyÕt,b×nh v¨n, c¶i c¸ch lèi sèng. LËp héi bu«n, c«ng ti. B·i c«ng, biÓu t×nh. ThÊt b¹i. TiÕp nèi truyÒn thèng yªu n−íc cña d©n téc. Chøng tá sù khñng ho¶ng l·nh ®¹o TiÕp nèi truyÒn thèng yªu n−íc cña d©n téc. Chøng tá con ®−êng cøu n−íc theo

33 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ý nghÜa. m« h×nh thiÕt chÕ cò ®· ph¸ s¶n, dän ®−êng cho phong trµo c¸ch m¹ng ®Çu thÕ kØ XX. vµ ®−êng lèi cøu n−íc, dän ®−êng cho phong trµo c¸ch m¹ng sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt.

Bμi 23. a.LËp b¶ng vÒ xu h−íng cøu n−íc cña Phan Béi Ch©u víi Phan Ch©u Trinh.

Néi dung

së

Phan Ch©u Trinh. - Quª h−¬ng Qu¶ng Nam lµ n¬i cã truyÒn thèng vÒ ho¹t ®«ng giao l−u bu«n b¸n ( Héi An ). Kh«ng ph¶i lµ trung t©m khai th¸c, bãc lét cña thùc d©n Ph¸p. - TiÕp thu t− t−ëng d©n chñ t− s¶n ë møc ®é s©u s¾c h¬n. C¬ h×nh thμnh t− t−ëng c¸ch m¹ng.

Phan Béi Ch©u. - Quª h−¬ng Nam §µn- NghÖ An lµ n¬i cã truyÒn thèng ®Êu tranh vò trang; lµ mét trong nh÷ng trung t©m khai th¸c, bãc lét cña thùc d©n Ph¸p. - TiÕp thu ¶nh h−ëng tõ NhËt B¶n ( ®¸nh b¹i ®Õ quèc Nga trong chiÕn tranh Nga- NhËt), sau ®ã lµ C¸ch m¹ng T©n Hîi ( Trung Quèc) råi ¶nh h−ëng cña C¸ch m¹ng th¸ng M−êi Nga. Cøu n−íc råi cøu d©n.Ph−¬ng ph¸p: b¹o ®éng vò trang nh−ng vÉn chñ tr−¬ng c¶i c¸ch , lËp héi bu«n ,c«ng ti ®Ó t¹o tiÒn b¹c cho khëi nghÜa. §−êng lèi chÝnh trÞ.

Ho¹t ®éng chñ yÕu.

Cøu d©n råi cøu n−íc. Ph−¬ng ph¸p: C¶i c¸ch x· héi ( khai d©n trÝ, chÊn d©n khÝ, hËu d©n sinh), xo¸ bá chÕ ®é phong kiÕn lçi thêi sau ®ã giµnh ®éc lËp d©n téc. Thùc hiÖn phong trµo Duy t©n: tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, më tr−êng häc kiÓu míi, vËn ®éng c¶i c¸ch lèi sèng ( ®Çu tãc, ¨n mÆc theo lèi ¢u ho¸), diÔn thuyÕt. ¶nh h−ëng ®Õn phong trµo chèng thuÕ ë Trung K×.

KÕt qu¶. ThÊt b¹i.

-ViÕt hÞch “ B×nh T©y thu B¾c”, lËp ®éi thÝ sinh qu©n h−ëng øng chiÕu CÇn V−¬ng. - LËp Duy t©n héi, tæ chøc phong trµo §«ng Du, ®−a 200 thanh niªn sang NhËt häc tËp ®Ó chuÈn bÞ c¸n bé cho viÖc ®¸nh vÒ trong n−íc. - LËp ViÖt Nam Quang phôc héi, cho ng−êi vÒ n−íc tiÕn hµnh c¸c vô ¸m s¸t; cö Quang phôc qu©n tiÕn c«ng c¸c ®ån Ph¸p däc biªn giíi ViÖt - Trung. ThÊt b¹i.

34 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ý nghÜa. T¹o ®µ cho nh÷ng cuéc vËn ®éng

T¹o ®µ cho nh÷ng cuéc vËn ®éng c¸ch m¹ng míi. c¸ch m¹ng míi.

b. So s¸nh phong trμo §«ng du víi phong trμo Duy t©n.

Líp 12.

1. Bμi 1. a. LËp b¶ng vÒ tæ chøc Héi Quèc Liªn ( thμnh lËp sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt) víi tæ chøc Liªn Hîp Quèc ( thμnh lËp sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai):

Héi Quèc Liªn. Liªn Hîp Quèc.

KhuyÕn khÝch sù hîp t¸c quèc tÕ, thùc hiÖn nÒn hoµ b×nh an ninh thÕ giíi.

Néi dung Môc ®Ých

c¬

C¸c quan chÝnh.

Duy tr× hoµ b×nh vµ an ninh thÕ giíi, thóc ®Èy quan hÖ h÷u nghÞ, hîp t¸c gi÷a c¸c n−íc trªn c¬ së t«n träng quyÒn b×nh ®¼ng gi÷a c¸c quèc gia thµnh viªn vµ nguyªn t¾c d©n téc tù quyÕt. - §¹i héi ®ång. - Héi ®ång B¶o an( 5 uû viªn th−êng trùc). - Ban th− kÝ.

- §¹i héi. - Héi ®ång ( 4 uû viªn th−êng trùc). - Ban th− kÝ. Lµ c«ng cô b¶o vÖ quyÒn lîi cña c¸c c−êng quèc th¾ng trËn, kh«ng gi÷ g×n ®−îc nÒn hoµ b×nh an ninh thÕ giíi.

Vai trß.

Gi÷ vai trß quan träng trong viÖc g×n gi÷ hoµ b×nh, an ninh quèc tÕ, thóc ®Èy viÖc gi¶i quyªt c¸c vô tranh chÊp. ®Èy m¹nh sù hîp t¸c cña c¸c quèc gia thµnh viªn trªn nhiÒu lÜnh vùc. Thóc ®Èy viÖc gi¶i trõ qu©n bÞ. Cøu trî nh©n ®¹o.

b. So s¸nh viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò c¸c n−íc chiÕn b¹i trong "(cid:31)TrËt tù hai cùc Ianta(cid:31) víi viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò c¸c n−íc chiÕn b¹i trong "TrËt tù VÐcxai- Oasington(cid:31). - TrËt tù VÐcxai- Oasington: Chµ ®¹p lªn lîi Ých c¸c n−íc b¹i trËn( bÞ chia c¾t l·nh thæ, bÞ qu©n ®éi c¸c n−íc th¾ng trËn chiÕm ®ãng l©u dµi, ph¶i båi th−êng chiÕn phÝ nÆng nÒ, bÞ t−íc hÕt thuéc ®Þa).

35 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

- TrËt tù hai cùc Ianta: Quy ®Þnh biªn giíi, l·nh thæ, chÕ ®é chÝnh trÞ qu©n sù, båi th−êng chiÕn tranh mét c¸ch tho¶ ®¸ng, võa ®¸p øng ®−îc lîi Ých c¸c nuíc th¾ng trËn, võa kh«ng qu¸ nÆng nÒ, kh¾t khe víi c¸c n−íc b¹i trËn. (cid:198) Nguyªn nh©n sù kh¸c nhau ?( Do thμnh phÇn tham gia: TrËt tù VÐcxai- Oasington hoμn toμn lμ c¸c n−íc ®Õ quèc; TrËt tù hai cùc Ianta cã Liªn X« lμ n−íc XHCN). 2. Bμi 2. a.So s¸nh tæn thÊt vÒ ng−êi cña Liªn X«: 27 triÖu, trong khi toµn bé ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai lµ 60 triÖu. NhËn xÐt: mét m×nh Liªn X« g¸nh chÞu gÇn 50% sè ng−êi chÕt trong ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai v× Liªn X« lµ lùc l−îng ®i ®Çu, chñ chèt gãp phÇn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi. b. So s¸nh nh÷ng sai lÇm, thiÕu sãt trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë §«ng ¢u víi Liªn X«. NhËn xÐt: §«ng ¢u sao chÐp m« h×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë Liªn X«. 3. Bμi 3, 4, 5. a. LËp b¶ng vÒ c«ng cuéc c¶i c¸ch cña Trung Quèc víi (cid:31)c¶i tæ(cid:31) ë Liªn X«;

(cid:31) C¶i tæ(cid:31) ë Liªn X« C¶i c¸ch ë Trung Quèc.

toµn diÖn, Néi dung Bèi c¶nh: - ThÕ giíi, Trong n−íc

- T¸c ®éng cña cuéc khñng ho¶ng chung toµn thÕ giíi. - Khñng ho¶ng nghiªm träng.

1985. -T¸c ®éng cña khñng ho¶ng chung toµn thÕ giíi. - Khñng ho¶ng: kinh tÕ khã kh¨n, chÝnh trÞ sau mét thêi gian dµi hçn lo¹n b¾t ®Çu ®i vµo æn ®Þnh. 1978.

X©y dùng Trung Quèc thµnh n−íc x· héi chñ nghÜa hiÖn ®¹i ho¸, giµu m¹nh, d©n chñ, v¨n minh.

Thêi gian b¾t ®Çu. Môc ®Ých.

Nh»m söa ch÷a nh÷ng sai lÇm, thiÕu sãt, ®−a ®Êt n−íc tho¸t khái khñng ho¶ng, x©y dùng mét chñ nghÜa x· héi d©n chñ, nh©n v¨n ®óng nh− b¶n chÊt cña nã.

36 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ChÝnh trÞ

BiÖn ph¸p

- Kh«ng thùc hiÖn chÕ ®é tæng thèng. -Kh«ng chÊp nhËn ®a nguyªn vÒ chÝnh trÞ. Kiªn tr× sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n. - Kiªn tr× chuyªn chÝnh d©n chñ nh©n d©n. - Kiªn tr× con ®−êng CNXH, kiªn tr× chñ nghÜa M¸c- Lª nin.

- Thùc hiÖn chÕ ®é tæng thèng nhiÒu quyÒn lùc. - §a nguyªn, ®a ®¶ng. Tõ bá ®éc quyÒn l·nh ®¹o Nhµ n−íc cña §¶ng Céng s¶n. - Thùc hiÖn d©n chñ, c«ng khai v« nguyªn t¾c. - §i chÖch môc tiªu ban ®Çu cña chñ nghÜa x· héi.Tõ bá chñ nghÜa M¸c- Lª nin

Kinh tÕ

LÊy x©y dùng kinh tÕ lµm trung t©m. Thùc hiÖn c¶i c¸ch, më cöa. X©y dùng ®−îc nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng x· häi chñ nghÜa linh ho¹t h¬n.

KÕt qu¶.

- ChuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr−êng nh−ng ch−a thùc hiÖn ®−îc v× véi v·, thiÕu sù ®iÒu tiÕt cña nhµ n−íc. Quan hÖ kinh tÕ cò bÞ ph¸ vì, Quan hÖ kinh tÕ míi ch−a h×nh thµnh. Kinh tÕ suy sôp. ChÝnh trÞ rèi lo¹n kh«ng kiÓm so¸t ®−îc. §êi sèng nh©n d©n hÕt søc khã kh¨n. ChÕ ®é x· héi chñ nghÜa sôp ®æ (sôp ®æ m« h×nh). Liªn bang X« viÕt tan vì ( 25- 12- 1991). §Þa vÞ quèc tÕ sa sót.

Kinh tÕ t¨ng tr−ëng nhanh, bÒn v÷ng. C¬ cÊu thay ®æi theo h−íng tÝch cùc. V¨n ho¸, gi¸o dôc, khoa häc kÜ thuËt ph¸t triÓn. ChÝnh trÞ æn ®Þnh. §êi sèng nh©n d©n ®−îc c¶i thiÖn. X©y dùng ®−îc m« h×nh chñ nghÜa x· héi mang mµu s¾c Trung Quèc. Tõ 1987, chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i thay ®æi. §Þa vÞ cña Trung Quèc trªn tr−êng quèc tÕ ®−îc n©ng cao.

b. LËp b¶ng vÒ néi dung ®−êng lèi x©y dùng CNXH cña Trung Quèc tõ khi c¶i c¸ch víi ®−êng lèi x©y dùng CNXH cña §¶ng vμ Nhμ n−íc ta tõ khi ®æi míi.

§−êng lèi x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë ViÖt Nam.

§−êng lèi x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë Trung Quèc. 1. Trong giai ®o¹n ®Çu cña CNXH sÏ 1. Trong chÆng ®−êng ®Çu ®i lªn CNXH,

37 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

x©y dùng chñ nghÜa x· héi mang mµu s¾c Trung Quèc.

2. LÊy x©y dùng kinh tÕ lµm nhiÖm vô trung t©m.

3. Kiªn tr× 4 nguyªn t¾c c¬ b¶n: - Kiªn tr× con ®−êng XHCN. - Kiªn tr× chuyªn chÝnh d©n chñ nh©n d©n. - Kiªn tr× sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n Trung Quèc. - Kiªn tr× chñ nghÜa M¸c- Lª nin vµ t− t−ëng MaoTr¹ch §«ng.

ph¶i cã nh÷ng h×nh thøc, b−íc ®i, gi¶i ph¸p thÝch hîp víi t×nh h×nh, ®Æc ®iÓm cña ®Êt n−íc. 2. §æi míi toµn diÖn nh−ng träng t©m lµ ®æi míi kinh tÕ. 3.Kiªn ®Þnh 4 nguyªn t¾c: - Kiªn ®Þnh ph−¬ng h−íng XHCN trong sù nghiÖp ®æi míi trªn mäi lÜnh vùc. - Kiªn ®Þnh con ®−êng ®éc lËp d©n téc vµ CNXH. - Kiªn ®Þnh vai trß l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. - Kiªn tr× chñ nghÜa M¸c - Lª nin vµ t− t−ëng Hå ChÝ Minh. 4. X©y dùng n−íc Céng hoµ XHCN ViÖt Nam víi d©n giµu, n−íc m¹nh.x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh.

1973 ®Õn n¨m 1991. 1945 ®Õn 1973.

thÕ

1991 ®Õn n¨m 2000. §øng ®Çu giíi

4. X©y dùng Trung Quèc thµnh n−íc XHCN hiÖn ®¹i ho¸, giµu m¹nh, d©n chñ, v¨n minh. c. So s¸nh ®Æc ®iÓm cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc ë c¸c n−íc ch©u ¸, ch©u Phi, khu vùc MÜ La tinh. 4. Bμi 6: N−íc Mü. LËp b¶ng hÖ thèng kiÕn thøc. G/ ®o¹n. Néi dung. Kinh tÕ. Khñng ho¶ng, suy tho¸i. 1983 phôc håi, ph¸t triÓn

Ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Khoa häc - kü thu©t.

Ph¸t triÓn m¹nh mÏ.

- Ph¸t triÓn m¹nh mÏ ( c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, tµi chÝnh - tiÒn tÖ ) --> hai m−¬i n¨m sau chiÕn tranh, MÜ trë thµnh trung t©m kinh tÕ tμi chÝnh lín nhÊt thÕ giíi. - Nguyªn nh©n. Lµ n−íc khëi ®Çu cuéc c¸ch m¹ng khoa häc kÜ thuËt hiÖn ®¹i, ®¹t ®−îc nhiÒu thµnh tùu lín. - ChÝnh s¸ch ®èi néi : + Nh»m c¶i thiÖn t×nh h×nh

38 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ChÝnh s¸ch ®èi néi.

ChÝnh s¸ch ®èi ngo¹i.

- “ Häc thuyÕt Ri g©n” - ch¹y ®ua vò trang -> ®èi ®Çu X« - Mü -> HËu qu¶. - 12 / 1989 Liªn X« vµ Mü tuyªn bè chÊm døt ChiÕn tranh l¹nh.

x· héi, kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n trong n−íc. + Ng¨n chÆn, ®µn ¸p phong trµo ®Êu tranh cña c«ng nh©n vµ c¸c lùc l−îng tiÕn bé. - X· héi : chøa ®ùng nhiÒu m©u thuÉn gi÷a c¸c tÇng líp x· héi --> ®Êu tranh cña nh©n d©n. Tham väng lµm b¸ chñ thÕ giíi. - Ba môc tiªu cña chiÕn l−îc toµn cÇu. - C¸c chuyÕn th¨m cña NÝch x¬n ®Õn Trung Quèc, Liªn X« ( 1972 ) - Môc ®Ých.

- Ba môc tiªu cña chiÕn l−îc “Cam kÕt vµ më réng” . - ChÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña MÜ trong thÕ kØ XXI.

III. 1973 - 1991. IV. 1991 - 2000. II. 1950 - 1973. I. 1945 - 1950.

5. Bμi 7. T©y ¢u. LËp b¶ng hÖ thèng kiÕn thøc ( tõ môc I ®Õn môc IV ). G/ ®o¹n Néi dung Kinh tÕ.

Khã kh¨n: - Suy tho¸i, ph¸t triÓn kh«ng æn ®Þnh, kÐo dµi ®Õn thËp kû 90. - VÊp ph¶i sù c¹nh tranh quyÕt liÖt. - Ph¸t triÓn m¹nh. T©y ¢u thµnh mét trong ba trung t©m kinh tÕ - tµi chÝnh cña thÕ giíi. - Nguyªn nh©n ( 3 ).

- Phôc håi,vµ ph¸t triÓn. T©y ¢u vÉn lµ mét trong ba trung t©m kinh tÕ - tµi chÝnh lín nhÊt thÕ giíi.

- ChÝnh trÞ : c¬ b¶n æn ®Þnh.

ChÝnh trÞ - x· héi.

- NÒn d©n chñ t− s¶n tiÕp tôc ph¸t triÓn. - H¹n chÕ : Ph©n ho¸ giµu nghÌo, tÖ n¹n x· héi

ph¸t tôc -TiÕp triÓn nÒn d©n chñ t− s¶n. ChÝnh tr−êng nhiÒu n−íc trong khu vùc cã biÕn ®éng. - Kh«i phôc nÒn kinh tÕ bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ trong chiÕn tranh. KÕt qu¶ 1950… - Nguyªn nh©n ( 2 ). cè - Cñng chÝnh quyÒn cña giai cÊp t− s¶n. - æn ®Þnh t×nh h×nh chÝnh trÞ - x· héi.

39 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

sù ®iÒu

ChÝnh s¸ch ®èi ngo¹i.

- Liªn minh chÆt chÏ víi Mü. - Trë l¹i x©m l−îc c¸c thuéc ®Þa cò. * §¸nh gi¸ chung…

Xu thÕ hoµ ho·n, c¨ng gi¶m bít th¼ng trong quan hÖ gi÷a c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa vµ t− b¶n chñ nghÜa ë ch©u ¢u.

- NhiÒu n−íc vÉn liªn minh chÆt chÏ víi Mü. - Mét sè n−íc cã chÝnh s¸ch t−¬ng ®èi ®éc lËp víi Mü, ®a ph−¬ng ho¸ quan hÖ ngo¹i giao. - NhiÒu thuéc ®Þa cña Anh, Ph¸p, Hµ Lan tuyªn bè ®éc lËp.

Cã chØnh: - Cã n−íc liªn minh chÆt chÏ víi Mü. - Cã n−íc ®èi träng víi Mü trong nhiÒu vÊn ®Ò quèc tÕ quan träng. - C¸c n−íc chó ý më réng quan hÖ.

C¸c n−íc ¸, 6. Bμi 9. So s¸nh xu thÕ chñ ®¹o trong quan hÖ quèc tÕ thêi k× (cid:31) chiÕn tranh l¹nh: víi(cid:31) thêi k× sau chiÕn tranh l¹nh(cid:31): - Thêi k× “ chiÕn tranh l¹nh”: §èi ®Çu gi÷a 2 cùc X« > < MÜ, 2 khèi §«ng > < T©y, 2 khèi qu©n sù chñ yÕu : NATO > < V¸c sa va. - “Thêi k× sau chiÕn tranh l¹nh”: Xu thÕ ®èi tho¹i, hîp t¸c trªn c¬ së hai bªn cïng cã lîi, t«n träng lÉn nhau trong cïng tån t¹i hoµ b×nh. 7. Bμi 10. a. So s¸nh ®Æc ®iÓm, néi dung cña c¸ch m¹ng khoa häc- kÜ thuËt lÇn thø hai víi c¸ch m¹ng kÜ thuËt ( c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp tr−íc ®©y): quan hÖ gi÷a khoa häc víi kÜ thuËt, thêi gian tõ ph¸t minh khoa häc ®Õn øng dông kÜ thuËt… b. So s¸nh (liªn hÖ) thµnh tùu khoa häc kÜ thuËt cña ViÖt Nam ë c¸c lÜnh vùc: “ c¸ch m¹ng xanh”, n¨ng l−îng míi, c¸ch m¹ng trong giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn l¹c. 8 Bμi 11. Bμi tæng kÕt lÞch sö thÕ giíi hiÖn ®¹i. LËp b¶ng phÇn ph©n k× lÞch sö thÕ giíi hiÖn ®¹i: chia 6 cét theo hµng ngang ( cét1: 4 thêi k×, 5 cét tiÕp theo t−¬ng øng víi 5 bµi trong lÞch sö líp 12: quan hÖ quèc tÕ, chñ nghÜa x· héi, c¸c n−íc¸, Phi, Mü la tinh,chñ nghÜa t− b¶n, c¸ch m¹ng khoa häc -kÜ thuËt). Néi dung thêi kú Chñ nghÜa x· héi Chñ nghÜa t− b¶n Quan hÖ quèc tÕ c¸ch m¹ng kh - kt

40 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

1945- 1950

®Çu B¾t cuéc c¸ch m¹ng khoa häc-kÜ thuËt lÇn thø hai. lîi

MÜ lµ trung t©m Kinh tµi tÕ chÝnh lín nhÊt (cid:198) thùc hiÖn chiÕn l−îc toµn cÇu.

Phi, MÜ La tinh. Cao trµo gi¶i phãng d©n téc dÊy lªn m¹nh giµnh mÏ, to th¾ng Trung lín: Quèc, Ên §é...

ThiÕt thÕ lËp giíi míi" hai cùc Ian ta" - MÜ ph¸t ®éng " ChiÕn tranh l¹nh"-> b¾t ®Çu t¹o ra xu thÕ ®èi ®Çu hai cùc X« > < Mü ë ch©u ¢u. - " ChiÕn tranh l¹nh"-> ®èi ®Çu hai cùc X« > < Mü hai khèi §«ng - T©y.

§¹t nhiÒu thµnh tùu lín-> biÕn chuyÓn quan träng trong côc diÖn thÕ giíi

nhiÒu sãt

- Liªn X« hoµn thµnh kh«i phôc kinh tÕ. - §«ng ¢u thµnh hoµn m¹ng c¸ch d©n chñ nh©n d©n. - Thµnh hÖ thèng thÕ giíi. - §¹t nhiÒu thµnh tùu, t¸c ®éng to lín vµo vµo sù ph¸t triÓn côc diÖn thÕ giíi. - Cã thiÕu nghiªm träng. 1950- nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70.

triÓn - Ph¸t m¹nh kinh tÕ, khoa häc kü thuËt - XuÊt hiÖn ba trung t©m kinh tÕ - tµi chÝnh. -Nh÷ng > < néi t¹i kh«ng kh¾c phôc ®−îc.

ChuyÓn sang giai ®o¹n II: C¸ch m¹ng c«ng nghÖ ®−îc ®Æt lªn hµng ®Çu.

HÇu hÕt c¸c n−íc ¸, Phi, Mü La tinh giµnh ®−îc ®éc lËp, gãp phÇn thóc ®Èy lÞch sö thÕ giíi ph¸t triÓn. - NhiÒu n−íc ®¹t nh÷ng thµnh tùu to lín trong x©y dùng ®Êt n−íc. - Hoµn thµnh cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp d©n téc. - Mét sè n−íc ho¶ng khñng kinh tÕ, chÝnh trÞ.

- TrËt tù " Hai ta"" Ian cùc sôp ®æ, - ChÊm døt tranh "chiÕn l¹nh" -> xu thÕ hoµ dÞu, ®èi tho¹i, hîp t¸c.

Nöa sau nh÷ng n¨m 70 ®Õn 1991.

- Khñng ho¶ng tµi tÕ kinh chÝnh, chÝnh trÞ.- - x· héi. -V−ît qua khñng ho¶ng: Ph¸t triÓn kinh tÕ, ®Þnh æn chÝnh trÞ. n©ng cao møc sèng cña ng−êi d©n. - Xu h−íng liªn kÕt khu vùc. - VÉn tån t¹i m©u nh÷ng - ®é ChÕ XHCN ë §«ng ¢u, Liªn X« ho¶ng khñng toµn diÖn, nghiªm träng -> sôp ®æ. - Lµ thÊt b¹i nÆng nÒ -> CNXH kh«ng cßn lµ hÖ thèng thÕ giíi. - Mét sè n−íc tiÕn hµnh c¶i c¸ch, ®æi míi

41 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

®¹t thµnh tùu b−íc ®Çu.

Xu thÕ toµn cÇu ho¸.

TrËt tù thÕ giíi míi ®ang dÇn dÇn h×nh thµnh.

Bªn c¹nh thµnh tùu to lín trong x©y dùng ®Êt n−íc, vÉn cßn niÒu khã kh¨n, th¸ch thøc.

thuÉn, nh÷ng mÆt xÊu b¶n chÊt. Kinh tÕ, khoa häc kÜ thuËt ph¸t triÓn tr×nh ®é cao. §iÒu chØnh chÝnh s¸ch dèi ngo¹i ( trõ MÜ ).

C«ng cuéc c¶i c¸ch, ®æi míi ®¹t thµnh tùu to tÕ lín: kinh tr−ëng t¨ng nhanh, chÝnh trÞ æn ®Þnh, ®êi sèng nh©n d©n n©ng cao.

1991 (cid:31) 2000. Bμi 12,13,14. a. So s¸nh møc ®é ®Çu t− å ¹t cña t− b¶n Ph¸p vμo ViÖt Nam : trong 6 n¨m ( 1924- 1929), sè vèn ®Çu t− t¨ng gÊp 6 lÇn sè vèn ®Çu t− trong 20 n¨m tr−íc chiÕn tranh. NhËn xÐt: ®Çu t− 1 n¨m trong thêi k× nµy b»ng 20 n¨m tr−íc chiÕn tranh. b.So s¸nh diÖn tÝch trång cao su: 1918 1930 15.000ha. 120.000 ha. NhËn xÐt: trong 12 n¨m diÖn tÝch trång cao su t¨ng 8 lÇn. c.Bμi tËp: LËp b¶ng vÒ cuéc khai th¸c lÇn I víi cuéc khai th¸c lÇn II vÒ kinh tÕ, ph©n ho¸ x· héi.

Néi dung.

1. Kinh tÕ. - C«ng nghiÖp

Cuéc khai th¸c lÇn I. ( 1897 - 1914 ) + Khai th¸c má than, thiÕc… + Cã mét sè c¬ së c«ng nghiÖp phôc vô ®êi sèng bän thùc d©n. - C−íp ®Êt lËp ®ån ®iÒn. Cuéc khai th¸c lÇn II. ( 1919 - 1929). + Më réng khai th¸c má. + Më thªm mét sè c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn. - C−íp ®Êt lËp ®ån ®iÒn nhiÒu h¬n. - N«ng nghiÖp.

42 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

- Giao th«ng vËn t¶i. - Th−¬ng nghiÖp

- Ph¸t triÓn h¬n. - §éc chiÕm thÞ tr−êng. - X©y dùng hÖ thèng ®−êng s¾t, ®−êng bé, lËp bÕn c¶ng, cÇu cèng. - §éc chiÕm thÞ tr−êng.

- §Þa chñ lín lµ chç dùa cña ®Õ quèc. Ra søc chiÕm ®o¹t ruéng ®Êt, bãc lét n«ng d©n, lµ kÎ thï cña c¸ch m¹ng. - §Þa chñ võa vµ nhá Ýt nhiÒu cã tinh thÇn yªu n−íc.

- Lµ tÇng líp nhá bÐ. 2. Ph©n ho¸ x· héi. - §Þa chñ phong kiÕn. - T− s¶n.

-§Þa chñ lín c©u kÕt víi ®Õ quèc chÆt chÏ h¬n. T¨ng thªm vÒ sè l−îng, thÕ lùc, lµ kÎ thï cña c¸ch m¹ng. - §Þa chñ võa vµ nhá Ýt nhiÒu cã tinh thÇn yªu n−íc. - Ph¸t triÓn thµnh giai cÊp. Ra ®êi muén, sè l−îng Ýt, thÕ lùc kinh tÕ yÕu. Ph©n ho¸ thµnh 2 tÇng líp: t− s¶n m¹i b¶n, t− s¶n d©n téc. - Ph¸t triÓn thµnh giai cÊp.Lµ lùc l−îng quan träng cña c¸ch m¹ng. - H¬n 90% sè d©n. BÇn cïng ho¸, ph¸ s¶n trªn quy m« lín h¬n. Cã truyÒn thèng ®Êu tranh kiªn c−êng. Lµ ®éng lùc c¬ b¶n cña c¸ch m¹ng. Lµ tÇng líp nhá bÐ. - §«ng ®¶o, bÞ bÇn cïng ho¸, ph¸ s¶n trªn quy m« lín. Cã truyÒn thèng ®Êu tranh.

-TiÓu t− s¶n. - N«ng d©n.

43 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

- Lµ giai cÊp míi. - C«ng nh©n.

- T¨ng nhanh vÒ sè l−îng. ChÊt l−îng: ®Çy ®ñ phÈm chÊt cña c«ng nh©n quèc tÕ, cã 4 ®Æc ®iÓm riªng. Lµ giai cÊp cã kh¶ n¨ng l·nh ®Ëo c¸ch m¹ng.

d. LËp b¶ng vÒ Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn víi ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng Néi dung. ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng.

t− t¶ng Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn. Chñ nghÜa M¸c- Lª nin.

Chñ nghÜa Tam d©n cña T«n Trung S¬n.

C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n kiÓu míi ( v« s¶n). NÒn t−ëng chÝnh trÞ. Khuynh h−íng c¸ch m¹ng.

Réng kh¾p c¶ n−íc.

phÇn

C¸ch m¹ng d©n chñ t− s¶n kiÓu cò (t− s¶n). Nhá hÑp: mét sè tØnh ë B¾c K×. NhiÒu tÇng líp: trõ c«ng nh©n,n«ng d©n nghÌo. §Þa bμn ho¹t ®éng chñ yÕu. Thμnh ®¶ng viªn.

Tæ chøc.

Ban ®Çu chñ yÕu lµ tiÓu t− s¶n, sau ph¸t triÓn ®Õn c«ng nh©n, n«ng d©n. ChÆt chÏ. §ñ 5 cÊp tõ trung −¬ng ®Õn chi bé c¬ së.

Láng lÎo. 4 cÊp, ch−a bao giê thµnh hÖ thèng trong c¶ n−íc. Kh«ng huÊn luyÖn. luyÖn

HuÊn chÝnh trÞ.

Chia rÏ.

thøc

T×nh h×nh néi bé. Ph−¬ng ho¹t ®éng.

Thiªn vÒ qu©n sù, manh ®éng, ¸m s¸t c¸ nh©n. B¹o ®éng non.

Më nhiÒu líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ. §oµn kÕt, thèng nhÊt. Tuyªn truyÒn, gi¸c ngé, tËp hîp, tæ chøc, l·nh ®¹o quÇn chóng ®Êu tranh ®¸nh ®æ c¸c giai cÊp ¸p bøc, bãc lét.

e. LËp b¶ng vÒ phong trμo ®Êu tranh cña t− s¶n d©n téc víi phong trμo ®Êu tranh cña v« s¶n ( 1919- 1930 ).

44 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Néi dung. phong trμo ®Êu tranh cña t− s¶n

phong trμo ®Êu tranh cña v« s¶n. Cã 25 cuéc ®Êu tranh quy m« t−¬ng ®èi lín. 8/ 1925 c«ng nh©n Ba Son b·i c«ng.

C¸c cuéc ®Êu tranh chñ yÕu.

d©n téc. - ChÊn h−ng néi ho¸. Bµi trõ ngo¹i ho¸. - Chèng sù chÌn Ðp cña t− b¶n Ph¸p: Chèng ®éc quyÒn th−¬ng c¶ng Sµi Gßn, chèng ®éc quyÒn xuÊt c¶ng lóa g¹o Nam K×. LËp §¶ng LËp hiÕn nh−ng ch−a ph¶i lµ chÝnh ®¶ng. Tæ chøc.

Thêi k×. 1919- 1925. §ßi quyÒn lîi kinh tÕ cho giai cÊp m×nh. Tho¶ hiÖp, c¶i l−¬ng. Môc tiªu ®Êu tranh. TÝnh chÊt. 1920 LËp C«ng héi Sµi Gßn - Chî Lín. 6. 1925 lËp Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn. NÆng môc tiªu kinh tÕ, ®ßi c¶i thiÖn ®êi sèng. Tù ph¸t.

1929 ¸m s¸t Ba danh. 1930 khëi nghÜa Yªn B¸i. C¸c cuéc ®Êu tranh chñ yÕu.

25. 12. 1927 LËp ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng. Tæ chøc.

§¸nh ®uæi giÆc Ph¸p, ®¸nh ®æ ng«i vua, thiÕt lËp d©n quyÒn. tiªu Môc ®Êu tranh.

1926- 1930.

TÝnh chÊt. KÕt qu¶.

Manh ®éng, b¹o ®éng non. ThÊt b¹i. MÊt quyÒn l·nh ®¹o c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc.

C¸c cuéc ®Êu tranh næ ra liªn tôc kh¾p c¶ n−íc. 1928 - 1929 cã 40 cuéc ®Êu tranh. 1929 lËp 3 tæ chøc Céng s¶n. 3. 2. 1930 lËp §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. KÕt hîp môc tiªu kinh tÕ víi chÝnh trÞ. §¶ng ra ®êi x¸c ®Þnh 2 môc tiªu: §éc lËp d©n téc, ruéng ®Êt cho d©n cµy. Tõ tù ph¸t lªn tù gi¸c. 1930 tù gi¸c hoµn toµn. N¾m ®éc quyÒn l·nh ®¹o c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc.

45 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

g.LËp biÓu tæng hîp vμ so s¸nh 3 tæ chøc c¸ch m¹ng tõ 1925: tªn tæ chøc, thêi gian - ®Þa ®iÓm, l·nh ®¹o, t«n chØ môc ®Ých, ho¹t ®éng, kÕt qu¶.

Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn. T©n ViÖt C¸ch m¹ng ®¶ng. ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng.

Th¸ng 6 - 1925 t¹i Qu¶ng Ch©u ( Trung Quèc).

Tæ chøc Néi dung. Thêi gian - ®Þa ®iÓm thμnh lËp

Tõ c¬ së h¹t nh©n ®Çu tiªn lµ Nam §ång th− x· ( Hµ Néi), ngµy 25 - 12- 1927 lËp ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng.

V¨n

Hu©n, §×nh L·nh ®¹o

14- 7-1925 lËp Héi Phôc ViÖt t¹i Trung Kú, sau nhiÒu lÇn ®æi tªn, ®Õn 14- 7- 1928 ®æi thµnh T©n ViÖt C¸ch m¹ng ®¶ng. Lª NguyÔn Kiªn…

NguyÔn ¸i Quèc, Lª Hång S¬n, Hå Tïng M©ô… Tæ chøc, l·nh ®¹o quÇn chóng ®oµn kÕt tranh ®Êu ®Ó ®¸nh ®æ ®Õ quèc chñ nghÜa Ph¸p vµ tay sai ®Ó tù cøu lÊy m×nh. T«n chØ môc ®Ých

L·nh quÇn ®¹o chóng ë trong n−íc vµ liªn l¹c víi c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc trªn thÕ giíi ®Ó ®¸nh ®æ ®Õ quèc chñ nghÜa, nh»m thiÕt lËp mét x· héi b×nh ®¼ng, b¸c ¸i.

Ho¹t ®éng

NguyÔn Th¸i Häc, Phã §øc ChÝnh, NguyÔn Kh¾c Nhu.. Lóc míi thµnh lËp: tr−íc c¸ch lµm m¹ng d©n téc, sau lµm c¸ch m¹ng thÕ giíi. §Õn 1929: nªu nguyªn t¾c t− t−ëng “ Tù do - B×nh ®¼ng - B¸c ¸i”…Thêi kú cuèi cïng lµ bÊt hîp t¸c víi ChÝnh phñ Ph¸p vµ triÒu ®×nh nhµ ®éng NguyÔn,cæ b·i c«ng, ®¸nh ®uæi giÆc Ph¸p, ®¸nh ®æ ng«i vua, thiÕt lËp d©n quyÒn. Chñ tiÕn tr−¬ng hµnh c¸ch m¹ng b»ng b¹o lùc. Ngµy 9 th¸ng 2 n¨m 1929, ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng tæ chøc vô s¸m s¸t tªn trïm mé phu Da -Th«ng qua b¸o Thanh niªn, t¸c phÈm §−êng K¸ch mÖnh vµ ho¹t ®éng cña ®éi ngò c¸n bé ®Ó tuyªn truyÒn lý luËn c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc ®Õn giai cÊp c«ng nh©n, nh©n d©n lao ChÞu ¶nh h−ëng m¹nh mÏ t− t−ëng c¸ch m¹ng cña NguyÔn ¸i Quèc, néi bé §¶ng T©n ViÖt ph©n hãa m¹nh mÏ: mét sè ®¶ng tiªn tiÕn gia nhËp tiÕn

46 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

l¹i

®éng. - Phong trµo (cid:31) v« s¶n hãa(cid:31): nhiÒu c¸n bé cña Héi®i vµo c¸c ®ån ®iÒn, nhµ m¸y, hÇm má. Cïng sinh ho¹t vµ lµm viÖc víi c«ng nh©n ®Ó tuyªn truyÒn vËn ®éng c¸ch m¹ng, n©ng cao ý thøc chÝnh trÞ cña c«ng nh©n. Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn. sè ®¶ng viªn tiªn tiÕn cßn tÝch cùc chuÈn bÞ ®Ó tiÕn tíi thµnh lËp mét chÝnh ®¶ng c¸ch m¹ng theo t− t−ëng cña NguyÔn ¸i Quèc vµ chñ nghÜa M¸c - Lª nin.

danh. Nh©n sù kiÖn nµy, thùc d©n Ph¸p tiÕn hµnh ®µn ¸p d· man. ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng tæn thÊt n¨ng nÒ, c¸c nhµ l·nh ®¹o chñ chèt cña tæ chøc quyÕt ®Þnh dèc hÕt lùc l−îng tiÕn hµnh cuéc b¹o ®éng. - 9 - 2 - 1930 cuéc khëi nghÜa næ ra ë Yªn B¸i vµ mét sè n¬i kh¸c nh−ng nhanh chãng thÊt b¹i.

KÕt qu¶.

Th¸ng 9 - 1929, nh÷ng ng−êi gi¸c ngé céng s¶n trong §¶ng T©n ViÖt tuyªn bè chÝnh thøc thµnh lËp §«ng D−¬ng Céng s¶n liªn ®oμn.

ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng tan r·, chÊm døt vai trß lÞch sö víi t− c¸ch lµ mét chÝnh ®¶ng trµo trong phong gi¶i phãng d©n téc ViÖt Nam.

-Thóc ®Èy phong trµo c«ng nh©n chuyÓn m¹nh sang tÝnh chÊt tù gi¸c, phong trµo yªu n−íc ph¸t triÓn. - B¶n th©n Héi ViÖt Nam C¸ch m¹ng thanh niªn. kh«ng ®ñ søc l·nh ®¹o phong trµo nªn ®· tù chuyÓn hãa thµnh §«ng D−¬ng Céng s¶n ®¶ng vµ An Nam Céng s¶n ®¶ng. Hai tæ chøc céng s¶n nµy ®É thèng nhÊt víi §«ng D−¬ng Céng s¶n liªn ®oµn vµo th¸ng 2 n¨m 1930 thµnh §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, n¾m ®éc quyÒn l·nh ®¹o c¸ch m¹ng n−íc ta.

h.LËp b¶ng vÒ néi dung C−¬ng lÜnh chÝnh trÞ ®Çu tiªn víi LuËn c−¬ng chÝnh trÞ.

47 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

C−¬ng lÜnh chÝnh trÞ ®Çu tiªn. LuËn c−¬ng chÝnh trÞ.

TiÕn hµnh t− s¶n d©n quyÒn c¸ch m¹ng vµ thæ ®Þa c¸ch m¹ng®Ó ®i tíi x· héi céng s¶n. Néi dung TÝnh chÊt c¸ch m¹ng

NhiÖm vô chiÕn l−îc cña c¸ch m¹ng t− s¶n d©n quyÒn

Hai giai ®o¹n: tõ c¸ch m¹ng t− s¶n d©n quyÒn tiÕn lªn c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa bá qua giai ®o¹n t− b¶n chñ nghÜa. Chèng phong kiÕn giµnh ruéng ®Êt cho d©n cµy. Chèng ®Õ quèc vµ tay sai lµm cho §«ng D−¬ng hoµn toµn ®éc lËp . Hai nhiÖm vô quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau.

C«ng nh©n, n«ng d©n.

Lùc l−îng c¸ch m¹ng.

Sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng ( ChÝnh ®¶ng v« s¶n kiÓu míi ). tè quyÕt Nh©n lîi th¾ng ®Þnh c¸ch m¹ng.

Chèng ®Õ quèc vµ tay sai giµnh ®éc lËp d©n téc( nhiÖm vô hµng ®Çu). Thu ruéng ®Êt cña ®Õ quèc, phong kiÕn tay sai chia cho d©n cµy nghÌo, lµm c¸ch m¹ng ruéng ®Êt ®em l¹i ruéng ®Êt cho n«ng d©n (Chèng phong kiÕn). C«ng nh©n, n«ng d©n, tiÓu t− s¶n,lîi dông hay Ýt nhÊt lµ trung lËp víi t− s¶n d©n téc, ®Þa chñ võa vµ nhá. Sù l·nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ( ChÝnh ®¶ng v« s¶n kiÓu míi ). Liªn l¹c víi c¸c d©n téc bÞ ¸p bøc vµ v« s¶n thÕ giíi. víi thÕ

Quan hÖ c¸ch m¹ng giíi.

ph¸p Ch−a ®Ò cËp.

Ph−¬ng c¸ch m¹ng.

C¸ch m¹ng ViÖt Nam cã quan hÖ mËt thiÕt. TËp hîp ®¹i bé phËn quÇn chóng, l·nh ®¹o quÇn chóng ®Êu tranh cho nh÷ng quyÒn lîi tr−íc m¾t, khi t×nh thÕ c¸ch m¹ng xuÊt hiÖn th× vâ trang b¹o ®éng giµnh chÝnh quyÒn.

Tõ khi §¶ng ra ®êi. so

l·nh

Giai cÊp c«ng nh©n. ChÊm døt khñng ho¶ng. h. So s¸nh c¸ch m¹ng ViÖt Nam tr−íc vμ sau khi §¶ng Céng s¶n ra ®êi. Néi dung s¸nh. Giai cÊp ®¹o. Tr−íc khi §¶ng ra ®êi. SÜ phu yªu n−íc, sÜ phu yªu n−íc tiÕn bé (cid:198) khñng

48 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§−êng lèi ®óng ®¾n. ChÊm døt khñng ho¶ng. §−êng lèi c¸ch m¹ng.

Liªn minh c«ng n«ng.

§éng lùc c¸ch m¹ng.

ph¸p

Ph−¬ng ph¸p: b¹o lùc c¸ch m¹ng (gåm chÝnh trÞ vµ vò trang). Ph−¬ng c¸ch m¹ng.

ho¶ng. Khñng ho¶ng: ch−a ®óng ®¾n. N«ng d©n tham gia nh−ng kh«ng ®−îc coi lµ ®éng lùc. Kh«ng cã ph−¬ng ph¸p ®óng. Tõ ®Çu thÕ kØ XX cã quan hÖ nh−ng kh«ng chÆt chÏ. Lµ mét bé phËn kh¨ng khÝt cña c¸ch m¹ng cña c¸ch m¹ng thÕ giíi.

ThÊt b¹i. Quan hÖ víi c¸ch m¹ng thÕ giíi. KÕt qu¶.

§i tõ th¾ng lîi nµy ®Õn th¾ng lîi kh¸c.

i. So s¸nh t×nh h×nh ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng víi §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng sau khñng bè tr¾ng cña thùc d©n Ph¸p. - Gièng nhau: ®Òu bÞ tæn thÊt nÆng nÒ. - Kh¸c nhau: + ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng tan r· vÒ tæ chøc, bu«ng r¬i ngän cê l·nh ®¹o c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc. + §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng dÇn phôc håi, ph¸t triÓn, gi÷ v÷ng quyÒn l·nh ®¹o c¸ch m¹ng . (cid:198) Nguyªn nh©n cña sù kh¸c nhau ? Bμi 15. a. so s¸nh mét suÊt s−u ( thuÕ th©n - tÝnh trÞ gi¸ b»ng g¹o ë ViÖt Nam trong thêi k× khñng ho¶ng kinh tÕ 1929- 1933).

N¨m 1929 1932

50kg 100kg 1933 300kg

Mét suÊt s−u

b.LËp b¶ng so s¸nh ®−êng lèi c¸ch m¹ng cña §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng trong phong trμo c¸ch m¹ng 1930- 1931 víi cuéc vËn ®éng d©n chñ 1936- 1939.

Phong trμo 1930- 1931. Phong trμo 1936- 1939. so dung

Chèng dÕ quèc, chèng phong kiÕn tay sai. Néi s¸nh NhiÖm vô c¸ch m¹ng.

Chèng ph¸t xÝt, chèng chiÕn tranh, chèng bän ph¶n ®éng Ph¸p ë thuéc ®Þa vµ tay sai.

49 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Tù do, d©n chñ, c¬m ¸o, hoµ b×nh. tiªu ®Êu

Môc tranh.

thøc tËp

H×nh hîp lùc l−îng

Tæ chøc chÝnh trÞ quÇn chóng phong phó h¬n, lËp MÆt trËn D©n chñ §«ng D−¬ng.

ph¸p

§éc lËp d©n téc, ruéng ®Êt cho d©n cµy. C¸c tæ chøc chÝnh trÞ cña quÇn chóng, ch−a cã mÆt trËn. Chñ yÕu lµ bÝ mËt, bÊt hîp ph¸p.

C«ng nh©n, n«ng d©n. C¸c tÇng líp kh¸c Ýt tham gia. Chñ yÕu lµ c«ng khai, nöa c«ng khai, hîp ph¸p nöa hîp ph¸p. C«ng nh©n, n«ng d©n. C¸c tÇng líp kh¸c tham gia ®«ng ®¶o.

Ph−¬ng ®Êu tranh. Lùc l−îng tham gia ®Êu tranh.

Bμi 16. a. So s¸nh chñ tr−¬ng cña Héi nghÞ Tr−¬ng −¬ng lÇn 6 ( 11 - 1939 ) vÒ x¸c ®Þnh nhiÖm vô chiÕn l−îc c¸ch m¹ng víi c¸c v¨n kiÖn tr−íc ®ã cña §¶ng ta. - C−¬ng lÜnh chÝnh trÞ ®Çu tiªn: + Chèng ®Õ quèc vµ tay sai giµnh ®éc lËp d©n téc( nhiÖm vô hµng ®Çu). + Chèng phong kiÕn giµnh ruéng ®Êt cho d©n cµy. - LuËn c−¬ng chÝnh trÞ: + Chèng phong kiÕn giµnh ruéng ®Êt cho d©n cµy. + Chèng ®Õ quèc vµ tay sai giµnh ®éc lËp d©n téc. - Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 6: + Chèng ®Õ quèc vµ tay sai giµnh ®éc lËp d©n téc ( nhiÖm vô hµng ®Çu). + H¹ thÊp yªu cÇu, môc tiªu nhiÖm vô chèng phong kiÕn: t¹m g¸c khÈu hiÖu c¸ch m¹ng ruéng ®Êt, chØ nªu gi¶m t«, gi¶m tøc, chia ruéng ®Êt cña ®Õ quèc vµ ViÖt gian cho d©n cµy. NhËn xÐt: Chñ tr−¬ng Héi nghÞ trung −¬ng 6 quay trë l¹i chñ tr−¬ng ®óng ®¾n cña C−¬ng lÜnh chÝnh trÞ ®Çu tiªn, kh¾c phôc c¬ b¶n h¹n chÕ cña LuËn c−¬ng chÝnh trÞ. b. LËp b¶ng vÒ Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 6 ( 11-1939) víi néi dung Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 8 ( 5- 1941).

Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 6. Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø 8.

h×nh

Néi dung. T×nh thÕ giíi.

ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai bïng næ. NhËt l¨m le nh¶y vµo §«ng D−¬ng.

Ph¸t xÝt §øc chuÈn bÞ tÊn c«ng Liªn X«, tÝnh chÊt chiÕn tranh thay ®æi.

T×nh h×nh Thùc d©n Ph¸p thùc hiÖn chÝnh NhËt- Ph¸p ra søc ¸p bøc, bãc lét.

50 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

trong n−íc.

s¸ch ph¸t xÝt ho¸, t¨ng c−êng bãc lét. M©u thuÉn d©n téc gay g¾t.

®Þnh vô

X¸c nhiÖm c¸ch m¹ng.

Ph−¬ng ph¸p ®Êu tranh.

- Gi¶i phãng d©n téc lµ nhiÖm vô hµng ®Çu. -T¹m g¸c khÈu hiÖu c¸ch m¹ng ruéng ®Êt, thay b»ng khÈu hiÖu gi¶m t«, gi¶m tøc, chia ruéng ®Êt cña ®Õ quèc, ViÖt gian cho d©n cµy. - ChuyÓn tõ ho¹t ®éng hîp ph¸p, nöa hîp ph¸p sang ho¹t ®éng bÝ mËt, bÊt hîp ph¸p.

VÊn ®Ò ®oμn kÕt d©n téc.

LËp MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt ph¶n ®Õ §«ng D−¬ng gåm c¸c héi Ph¶n ®Õ – Môc ®Ých.

B−íc ®Çu chuyÓn h−íng chØ ®¹o chiÕn l−îc c¸ch m¹ng cña §¶ng.

ý nghÜa. M©u thuÉn d©n téc gay g¾t h¬n bao giê hÕt. Nh©n d©n ngµy cµng c¸ch m¹ng ho¸ . 28 - 01 - 1941, NguyÔn ¸i Quèc vÒ n−íc trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸ch m¹ng. - Gi¶i phãng d©n téc lµ nhiÖm vô bøc thiÕt nhÊt. - TiÕp tôc t¹m g¸c khÈu hiÖu c¸ch m¹ng ruéng ®Êt, thay b»ng khÈu hiÖu gi¶m t«, gi¶m thuÕ, chia l¹i ruéng c«ng, thu ruéng ®Êt cña ®Õ quèc, ViÖt gian chia cho d©n cµy, tiÕn tíi ng−êi cµy cã ruéng. - Xóc tiÕn mäi ®iÒu kiÖn tiÕn tíi vò trang khëi nghÜa. H×nh th¸i : tõ khëi nghÜa tõng phÇn tiÕn lªn tæng khëi nghÜa Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò d©n téc trong khu«n khæ tõngn−íc.LËp MÆt trËn ViÖt Nam ®éc lËp ®ång minh ( ViÖt Minh) gåm c¸c héi Cøu quèc - Môc ®Ých. Hoµn chØnh chuyÓn h−íng chØ ®¹o chiÕn l−îc c¸ch m¹ng cña §¶ng.

Bμi 17. So s¸nh c¸c kÎ thï Anh, Ph¸p, Trung Hoa D©n quèc ®Ó rót ra kÎ thï nμo nguy hiÓm nhÊt nh»m ®Ò ra s¸ch l−îc ®èi phã ®óng ®¾n. Bμi 18. a. So s¸nh lùc l−îng ®Þch- ta ®Ó gi¶i thÝch v× sao ph¶i kh¸ng chiÕn tr−êng k× : - §Þch: Lóc ®Çu m¹nh vÒ qu©n sù nh−ng yÕu vÒ chÝnh trÞ nªn chóng chñ tr−¬ng “ ®¸nh nhanh, th¾ng nhanh”. - Ta: lóc ®Çu yÕu vÒ qu©n sù, nh−ng m¹nh vÒ chÝnh trÞ nªn ph¶i ®¸nh l©u dµi.

51 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

b. So s¸nh chiÕn dÞch ViÖt B¾c thu ®«ng 1947 víi chiÕn dÞch Biªn giíi thu ®«ng 1950 vÒ c¸c néi dung: - Hoμn c¶nh lÞch sö tr−íc khi ta më chiÕn dÞch: + Hoµn c¶nh trong n−íc. + Hoµn c¶nh thÕ giíi. - Môc ®Ých chiÕn dÞch. - KÕt qu¶ chiÕn dÞch: + Tiªu diÖt sinh lùc ®Þch. + Thu, ph¸ huû vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh. + §èi víi viÖc b¶o vÖ, ph¸t triÓn c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c. + §èi víi sù ph¸t triÓn qu©n chñ lùc cña ta. - ý nghÜa chiÕn dÞch. Bμi 19. So s¸nh vÊn ®Ò x©y dùng hËu ph−¬ng trong nh÷ng n¨m 1951- 1953 víi x©y dùng hËu ph−¬ng trong nh÷ng n¨m 1948- 1950. Bμi 20. a. So s¸nh ®iÓm then chèt trong kÕ hoach Na va vμ ®iÓm then chèt trong chñ tr−¬ng chiÕn l−îc §«ng - Xu©n 1953- 1954 cña ta: - KÕ ho¹ch Na va: tËp trung binh lùc x©y dùng lùc l−îng c¬ ®éng m¹nh. - Chñ tr−¬ng chiÕn l−îc cña ta trong ®«ng xu©n 1953- 1954: buéc ®Þch bÞ ®éng ph©n t¸n lùc l−îng. b. LËp b¶ng vÒ c¸c chiÕn dÞch: ViÖt B¾c, Biªn giíi, Hoμ B×nh, §iÖn Biªn Phñ theo c¸c néi dung sau:

Môc ®Ých. KÕt qu¶. ý nghÜa. S TT Thêi gian

l−îc 1.

nhanh”

7/10/ 1947 19/12/ 1947. Tªn chiÕn dÞch. ViÖt B¾c. Ph¸ kÕ ho¹ch tÊn c«ng chiÕn l−îc thu ®«ng 1947 cña thùc d©n Ph¸p.

chuyÓn

ChiÕn “®¸nh nhanh, th¾ng hoµn toµn ph¸ s¶n. §Þch b¾t buéc ph¶i sang ®¸nh l©u dµi víi ta. - B¶o vÖ an toµn c¨n cø kh¸ng chiÕn, c¬ quan ®Çu n·o. - Bé ®éi chñ lùc tr−ëng thµnh. -DiÖt 6000 tªn ®Þch, thu vµ ph¸ huû nhiÒu ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh.

52 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

1950- 10/

16/ 9/ 20/ 1950. 2. tr−êng

Biªn giíi. Ta giµnh quyÒn chñ ®éng chiÕn l−îc trªn chiÕn chÝnh (B¾c Bé).

- DiÖt 8300 tªn ®Þch, thu trªn 3.000 tÊn vò khÝ. - Khai th«ng 750 km ®−êng biªn giíi. - phãng Gi¶i 4.000km2, 40 v¹n d©n.

triÓn 12/

Hoμ B×nh. 20/ 1951- 23/2/1952. 3. chiÕn

Ta ph¸t quyÒn chñ ®éng chiÕn l−îc trªn tr−êng chÝnh ( B¾c Bé).

Lµm thÊt b¹i mäi ©m m−u qu©n sù, chÝnh trÞ cña ®Þch. DiÖt 22.000 tªn. Më réng c¸c c¨n cø du kÝch ë ®ång b»ng B¾c Bé thµnh thÕ liªn hoµn v÷ng ch¾c.

4.

13/3/1954 - 7/5/1954.

- DiÖt, b¾t 16.200 tªn. Thu, ph¸ huû nhiÒu vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÐn tranh. - Gi¶i phãng hoµn toµn T©y B¾c.

§iÖn BiÖn Phñ.

Lµm ph¸ s¶n kÕ ho¹ch Na va, thay ®æi côc diÖn chiÕn tranh. Gãp phÇn quyÕt lîi th¾ng ®Þnh Héi nghÞ Gi¬ ne v¬.Cã ý nghÜa quèc tÕ to lín.

Ph¸ kÕ ho¹ch R¬ ve: khai th«ng biªn giíi Trung ViÖt- më ®−êng giao l−u quèc tÕ. Më réng, cñng cè c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c. Ph¸ kÕ ho¹ch §ê L¸t ®¬ T¸t xi nhi: nèi l¹i “hµnh lang §«ng- T©y”, lËp ViÖt c« giµnh B¾c, chñ quyÒn ®éng chiÕn l−îc trªn chiÕn tr−êng chÝnh. Tiªu diÖt tËp ®oµn cø ®iÓm m¹nh nhÊt cña ®Þch, lµm ph¸ s¶n kÕ ho¹ch Na va, giµnh th¾ng lîi quyÕt trong ®Þnh cuéc chiÕn 1953- 1954.

c. LËp b¶ng vÒ HiÖp ®Þnh Gi¬ ne v¬ ( 21- 7- 1954) vμ HiÖp ®Þnh s¬ bé ( 6-3- 1946) trªn c¸c néi dung: Hoμn c¶nh kÝ kÕt, néi dung c¬ b¶n, ý nghÜa.

HiÖp ®Þnh s¬ bé ( 6 - 3- 1946). HiÖp ®Þnh Gi¬ ne v¬ ( 21- 7-1954).

Néi dung

53 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Hoμn c¶nh quèc tÕ.

Ta ë thÕ bÞ bao v©y, c« lËp: c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa ch−a c«ng nhËn n−íc ta; cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n Lµo, C¨m pu chia ch−a ph¸t triÓn, cuéc néi chiÕn cña nh©n d©n Trung Quèc s¾p bïng næ. D− luËn thÕ giíi ch−a ñng hé.

Hoμn c¶nh trong n−íc.

C¸c n−íc x· héi chñ nghÜa chÝnh thøc c«ng nhËn, ®Æt quan hÖ ngo¹i giao víi ta. Cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n Lµo, C¨m pu chia ph¸t triÓn. Trung Quèc ñng hé cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta. D− luËn thÕ giíi ñng hé cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta. Thùc d©n Ph¸p liªn tiÕp thÊt b¹i trªn chiÕn tr−êng, chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ lµm ph¸ s¶n ý ®å chiÕn l−îc cña ®Õ quèc Ph¸p - MÜ.ChÝnh quyÒn nh©n d©n v÷ng m¹nh. Lùc l−îng vò trang tr−ëng thµnh. TiÒm lùc kinh tÕ, v¨n ho¸ t¨ng c−êng.

Ta ph¶i ®−¬ng ®Çu víi nhiÒu kÎ thï: Ph¸p, Trung Hoa D©n quèc…Ph¸p chuÈn bÞ x©m l−îc miÒn B¾c. ChÝnh quyÒn nh©n d©n cßn non trÎ. Lùc l−îng vò trang nh©n d©n non yÕu; giÆc ®ãi, giÆc dèt, khã kh¨n tµi chÝnh. - ViÖt Nam lµ mét quèc gia tù do, cã chÝnh phñ, nghÞ viÖn, qu©n ®éi, tµi chÝnh riªng n»m trong khèi Liªn HiÖp Ph¸p.

- T«n träng c¸c quyÒn d©n téc c¬ b¶n lµ : ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt , toµn vÑn l·nh thæ. - Qu©n Ph¸p rót hÕt khái miÒn B¾c ViÖt Nam, tËp kÕt ë nam vÜ tuyÕn 17 vµ 2 n¨m sau khi kÝ HiÖp ®Þnh sÏ rót hÕt qu©n khái n−íc ta. - Cho 15.000 qu©n Ph¸p vµo miÒn B¾c thay qu©n ®éi Trung Hoa D©n quèc lµm nhiÖm vô gi¶i gi¸p qu©n NhËt, sè qu©n nµy sÏ rót dÇn trong 5 n¨m .

Néi dung c¬ b¶n.

- Ngõng b¾n trªn toµn bé chiÕn tr−êng, trao tr¶ cho nhau tï binh vµ d©n th−êng bÞ b¾t

Tæ chøc tæng tuyÓn cö ®Ó thèng nhÊt ®Êt n−íc d−íi sù gi¸m s¸t cña mét uû ban quèc tÕ.

- Ngõng b¾n ë Nam Bé. VÊn ®Ò thèng nhÊt 3 k× ®−îc ChÝnh phñ Ph¸p cam ®oan thõa nhËn nh÷ng quyÕt ®Þnh cña nh©n d©n trùc tiÕp ph¸n quyÕt.

54 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ý nghÜa.

- Dïng b¹o lùc buéc mét c−êng quèc thùc d©n ph¶i c«ng nhËn c¸c quyÒn d©n téc c¬ b¶n. - ChÊm døt cuéc chiÕn tranh x©m l−îc cña ®Õ quèc Ph¸p - MÜ. Ph¸p ph¶i rót hÕt qu©n vÒ n−íc. MiÒn B¾c hoµn toµn gi¶i phãng, b−íc vµo giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi.

- §Ëp tan ©m m−u c©u kÕt cña Ph¸p víi qu©nTrung Hoa D©n quèc chèng ph¸ c¸ch m¹ng ViÖt Nam. - §Èy nhanh 20 v¹n qu©n Trung Hoa D©n quèc vÒ n−íc, quÐt s¹ch bän ph¶n ®éng tay sai, chÝnh quyÒn ta trë nªn trong s¹ch. - T¹o thêi gian hoµ ho·n ®Ó cñng cè lùc l−îng kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p.

d. LËp b¶ng c¸c giai ®o¹n cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p.

Giai ®o¹n.

Qu©n sù. X©y dùng chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n. ChÝnh trÞ. Kinh tÕ .

Ngo¹i giao.

thuÕ

ho·n Hoµ víi Trung Hoa D©n quèc. 6. 3. 1946 kÝ HiÖp ®Þnh s¬ bé. 14. 9. 1946 ký T¹m −íc.

Giai ®o¹n I 9 / 1945- hÕt 12 /1947.

9. 1945 kh¸ng chèng chiÕn thùc d©n Ph¸p x©m l−îc ë Nam Bé. Ph¸t triÓn tù vÖ. 5. 1946 VÖ qu©n quèc thµnh Qu©n ®éi quèc gia n−íc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ. 18, 19 . 12. ph¸t 1946, toµn ®éng quèc kh¸ng chiÕn. ®Êu ChiÕn giam ch©n ®Þch trong c¸c V¨n ho¸- gi¸o dôc - y tÕ. LËp Nha b×nh d©n häc vô. Xo¸ mï ch÷. C¸c tr−êng häc khai gi¶ng l¹i. trë Bµi trõ tÖ n¹n x· héi. Tõ 1947 Phong trµo b×nh d©n häc " Nh−êng c¬m sÎ ¸o", t¨ng gia s¶n xuÊt. Bá th©n, t− Th«ng gi¶m t« 25 %, chia l¹i ruéng ®Êt c«ng. " TuÇn lÔ vµng", quü §éc lËp. ChuyÓn m¸y mãc, nguyªn liÖu, hµng yÕu thiÕt lÖnh 9. 1945 s¾c Tæng tuyÓn cö, lËp uû ban dù th¶o HiÕn ph¸p. 6. 1. 1946 Tæng tuyÓn cö bÊu Quèc héi. 2.3. 1946 lËp ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn liªn hiÖp chÝnh thøc. BÇu Héi ®ång nh©n d©n , lËp uû ban hµnh chÝnh c¸c cÊp ( B¾c Bé, Trung Bé). 5 . 1946 lËp Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam. 11. 1946 th«ng qua

55 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

chiÕn

®« thÞ. dÞch ChiÕn ViÖt B¾c thu ®«ng 1947.

Hݪn ph¸p, lËp ChÝnh phñ míi. Di chuyÓn c¬ quan Trung −¬ng lªn chiÕn khu.

chøc d©n gia

lªn khu. Tæ toµn t¨ng s¶n xuÊt.

søc

Giai ®o¹n II: §Çu 1948 - cuèi 1950.

1949,

søc c−êng T¨ng m¹nh, hiÖu lùc chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n. Thèng nhÊt MÆt trËn ViÖt Minh víi Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam ( tõ cÊp x· ®Õn cÊp tØnh ).

m¹nh §Èy chiÕn tranh du kÝch vïng sau l−ng ®Þch. Bé ®éi chñ lùc lËp ®¬n vÞ quy tËp m« lín, vËn ®¸nh ®éng. ChiÕn dÞch Biªn giíi thu ®«ng 1950.

c¸c 1950 n−íc x· héi vhñ nghÜa c«ng nhËn, ®Æt quan hÖ ngo¹i giao. Phong trµo ®èi ph¶n chiÕn tranh lªn cao ë c¸c Ph¸p, thuéc ®i¹ Ph¸p.

: ®¹t triÖu

vô.X©y dùng tr−êng tiÓu häc ë vïng tù do. Ch¨m lo khoÎ nh©n d©n. 1948 Héi nghÞ V¨n ho¸ toµn quèc. Chèng mï ch÷. 1950 c¶i c¸ch gi¸o dôc. LËp c¸c tr−êng trung häc chuyªn nghiÖp, ®¹i häc. Ph¸t triÓn y tÕ.

Liªn LËp minh ViÖt - Miªn - Lµo. D− luËn thÕ giíi lªn ¸n cuéc chiÕn Gi¸o dôc phæ th«ng, b×nh d©n häc vô, bæ tóc v¨n ho¸ cùc TÝch ®Êu tranh kinh tÕ víi ®Þch. Chó träng båi d−ìng lùc l−îng n«ng d©n ( 1950 ). N«ng nghiÖp 1950 2,4 tÊn thãc. xuÊt s¶n vò khÝ, qu©n trang, qu©n dông, thuèc men, thiÕt hµng yÕu. §Èy m¹nh n«ng nghiÖp, thñ c«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø hai ( 11 - 19 . 2. 1951 ). Thèng nhÊt MÆt trËn ViÖt Minh víi Héi Liªn hiÖp quèc d©n trung ViÖt Nam ( - 3 chiÕn dÞch trung du, ë ®ång b»ng B¾c Bé ( cuèi 1950- gi÷a 1951 ). Giai ®o¹n III

56 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§Çu 1951 - 21 / 7 / 1954.

−¬ng ) 3. 3. 1951. Cñng cè chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n. §¹i héi ChiÕn sÜ thi ®ua vµ C¸n bé g−¬ng mÉu toµn quèc.

tranh x©m cña l−îc thùc d©n Ph¸p. §µm ph¸n, ký kÕt HiÖp ®Þnh Gi¬ ne v¬.

ph¸t triÓn. VÖ sinh phßng bÖnh, thùc hiÖn ®êi sèng míi lan réng.

,T©y

®Ó t«, hiÖn tøc, c¸ch

dich Biªn -

quèc phßng. S¾c lÖnh thuÕ n«ng nghiÖp, lËp ng©n hµng quèc gia ViÖt Nam, mËu dÞch quèc doanh. TriÖt gi¶m thùc gi¶m c¶i ruéng ®Êt ( 1953 1954).

-3 chiÕn dÞch ë vïng rõng nói: Hoµ B×nh, T©y B¾c, Th−îng Lµo ( cuèi 1951- gi÷a 1953 ). chiÕn C¸c dÞch trong §«ng - Xu©n 1953 - 1954 ( T©y B¾c, Trung Lµo,Th−îng Lµo Nguyªn, ). ChiÕn §iÖn Phñ.

Bμi 21. a. LËp b¶ng vÒ nh÷ng hμnh ®éng vi ph¹m HiÖp ®Þnh Gi¬ ne v¬ cña MÜ - DiÖm víi néi dung HiÖp ®Þnh ®Ó lμm râ sù ph¸ ho¹i cã hÖ thèng cña chóng.

Néi dung HiÖp ®Þnh. Ph¸ ho¹i cña MÜ DiÖm.

VÊn ®Ò So s¸nh. Giíi tuyÕn qu©n sù.

T¸ch phÇn l·nh thæ cña ViÖt Nam tõ vÜ tuyÕn 17 trë vµo ®Ó lËp quèc gia riªng biÖt.

BiÖn ph¸p ng¨n ngõa chiÕn tranh.

VÜ tuyÕn 17 lµ giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi, hoµn toµn kh«ng thÓ coi lµ ranh giíi vÒ chÝnh trÞ, l·nh thæ. CÊm ®−a qu©n ®éi, nh©n viªn qu©n sù,vò khÝ n−íc ngoµi vµo 3 n−íc §«ng D−¬ng. C¸c n−íc ngoµi kh«ng ®−îc ®Æt c¨n cø qu©n sù ë ba n−íc §«ng D−¬ng. C¸c n−íc §«ng D−¬ng kh«ng ®−îc gia nhËp c¸c khèi liªn minh qu©n sù. 7 / 1955 hiÖp th−¬ng tæng tuyÓn cö. 7 / 1956 tæng tuyÓn cö ®Ó thèng nhÊt MÜ ®−a cè vÊn vµo, trùc tiÕp huÊn luyÖn qu©n nguþ. Qua “ viÖn trî “ qu©n sù ®−a vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh vµo, biÕn miÒn Nam ViÖt Nam thµnh c¨n cø qu©n sù cña MÜ. LËp khèi SEATO, ®Æt miÒn Nam d−íi sù “ b¶o trî” cña khèi nµy. DiÖm tõ chèi hiÖp th−¬ng víi ChÝnh phñ VÖt Nam D©n chñ TuyÓn cö

57 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

thèng nhÊt ®Êt n−íc.

tuyªn bè:” Chóng

®Êt n−íc d−íi sù gi¸m s¸t cña mét ñy ban quèc tÕ. Thuéc vÒ nh÷ng ng−êi kÝ HiÖp ®Þnh vµ nh÷ng ng−êi kÕ tôc nhiÖm vô cña hä.

Tr¸ch thi nhiÖm hμnh HiÖp ®Þnh.

®Ò

Céng hoµ, tæ chøc bÇu cö riªng rÏ bÇu “Quèc héi lËp hiÕn” (3/ 1956). DiÖm ta kh«ng kÝ HiÖp ®Þnh, vÒ bÊt cø ph−¬ng diÖn nµo chóng ta còng kh«ng bÞ rµng buéc bëi hiÖp ®Þnh ®ã”. Tr¶ thï nh÷ng ng−êi kh¸ng chiÕn cò, tµn s¸t nh÷ng ng−êi yªu n−íc. VÊn kh¸c.

Kh«ng ®−îc ph©n biÖt ®èi xö, tr¶ thï nh÷ng ng−êi céng t¸c víi mét trong hai bªn trong thêi gian chiÕn tranh.

b. So s¸nh lùc l−îng ®Þch - ta ë miÒn Nam sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬ ne v¬ ®−îc kÝ kÕt ®Ó gi¶i thÝch cho h×nh thøc, môc tiªu ®Êu tranh tõ 1954 ®Õn hÕt 1958. c. So s¸nh s¶n l−îng l−¬ng thùc ë miÒn B¾c x· héi chñ nghÜa n¨m 1964 víi s¶n l−îng l−¬ng thùc ë n−íc ta d−íi chÕ ®é thùc d©n phong kiÕn:

N¨m 1964.

6. 057. 000 tÊn.

N¨m 1939. 2. 407. 000 tÊn.

Bμi 22. a. LËp b¶ng vÒ cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt cña ®Õ quèc MÜ ®èi víi miÒn B¾c( 5/ 8/ 1964 - 1 / 11/ 1968) vμ cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai ( 6 / 4 / 1972 - 15/ 1/ 1973) : môc ®Ých, thñ ®o¹n ®¸nh ph¸, hËu qu¶.

Néi dung

ChiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai ( 6 / 4 / 1972 - 15 / 1/ 1973)

Môc ®Ých.

Cã 3 môc tiªu nh− lÇn I. ngoμi ra cßn nh»m : - Cøu nguy cho chiÕn l−îc "ViÖt Nam ho¸" chiÕn tranh. - T¹o thÕ m¹nh trªn bµn ®µm ph¸n ë Pa ri.

ChiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt ( 5/ 8 / 1964 - 1 / 11 / 1968). - Ph¸ tiÒm lùc kinh tÕ, quèc phßng, ph¸ c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë miÒn B¾c. - Ng¨n chÆn sù chi viÖn tõ bªn ngoµi vµo miÒn B¾c, tõ miÒn B¾c vµo miÒn Nam. - Uy hiÕp tinh thÇn, lµm lung lay quyÕt t©m chèng Mü cøu n−íc cña nh©n d©n ta. - Huy ®éng lùc l−îng kh«ng Thñ ®o¹n nh− lÇn I, sù kh¸c

58 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

®o¹n

qu©n, h¶i qu©n...bom ®¹n... - Môc tiªu ®¸nh ph¸... - §¸nh mäi n¬i. mäi lóc, mäi thêi tiÕt víi c−êng ®é ngµy cµng t¨ng.

Thñ ®¸nh ph¸.

biÖt: - Sö dông phæ biÕn c¸c lo¹i m¸y bay hiÖn ®¹i: B52, F111... - §¸nh å ¹t toµn bé miÒn B¾c, bao gåm c¶ thñ ®« Hµ Néi. - Th¶ thuû l«i, bom tõ tr−êng, m×n phong to¶ c¸c c¶ng, cöa s«ng, cöa biÓn, luång l¹ch miÒn B¾c. Møc ®é tµn ph¸ v−ît xa cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt.

HËu qu¶.

thÊt

Tæn cña Mü.

735 m¸y bay ( 61- B52, 10 - F111). 125 tµu chiÕn , tµu biÖt kÝch. DiÖt, b¾t sèng hµng tr¨m giÆc l¸i.

- Tµn ph¸ c¬ së vËt chÊt... - G©y chÕt chãc, tµn phÕ cho d©n th−êng... 3243 m¸y bay ( 6 - B52, 3 - F111). 143 tµu chiÕn , tµu biÖt kÝch. DiÖt, b¾t sèng hµng ngh×n giÆc l¸i.

b. LËp b¶ng vÒ kh¸i niÖm c¸c chiÕn l−îc chiÕn tranh x©m l−îc thùc d©n kiÓu míi cña ®Õ quèc MÜ ë miÒn Nam ViÖt Nam.

Néi dung.

(cid:31) ChiÕn tranh ®Æc biÖt(cid:31) ( 1961- 1965).

§Þnh nghÜa.

(cid:31)ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh(cid:31) ( 1969- 1975). Lµ mét h×nh thøc chiÕn tranh x©m l−îc thùc d©n míi cña MÜ. Lµ mét h×nh thøc chiÕn tranh x©m l−îc thùc d©n míi cña MÜ.

Qu©n ®éi Sµi Gßn ( chñ yÕu) + qu©n MÜ ( cè vÊn) + vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh cña MÜ. Lùc l−îng, ph−¬ng tiÖn.

Qu©n ®éi Sµi Gßn ( chñ yÕu) + qu©n MÜ ( cè vÊn trùc tiÕp chiÕn ®Êu) , qu©n ch− hÇu - vai trß l−îng träng, sè quan gi¶m dÇn + vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh cña MÜ.

(cid:31) ChiÕn tranh côc bé(cid:31) ( 1965- 1968). Lµ mét h×nh thøc chiÕn tranh x©m l−îc thùc d©n míi cña MÜ. Qu©n ®éi Sµi Gßn ( chñ yÕu) + qu©n MÜ ( cè vÊn, trùc tiÕp chiÕn ®Êu) , qu©n ch− hÇu - vai trß quan träng, sè l−îng ngµy cµng t¨ng+ vò tiÖn khÝ, ph−¬ng chiÕn tranh cña MÜ.

59 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

l¹i

Môc ®Ých.

tr−¬ng

- Chèng lùc l−îng c¸ch m¹ng vµ nh©n d©n ta. - Ph« lùc l−îng, ®e do¹ phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi.

- Chèng l¹i lùc l−îng c¸ch m¹ng vµ nh©n d©n ta. - Chia rÏ khèi ®oµn kÕt cña ba n−íc §«ng D−¬ng. - Chèng l¹i lùc l−îng c¸ch m¹ng vµ nh©n d©n ta. - Rót kinh nghiÖm ®µn ¸p phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi.

Bμi 23. a.So s¸nh cuéc Tæng tiÕn c«ng vμ næi dËy mïa Xu©n 1975 víi chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ 1954 vÒ : thêi gian tiÕn hμnh, kÕt qu¶, ý nghÜa.

VÊn ®Ò so s¸nh. Tæng tiÕn c«ng vμ næi dËy mïa Xu©n 1975.

ChiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ n¨m 1954. Tõ ngµy 13/3/ ®Õn ngµy 7/ 5/ 1954. ( 55 ngµy ®ªm). Thêi gian.

KÕt qu¶.

Tõ ngµy 4/3/ ®Õn ngµy 2/ 5/ 1975. ( 55 ngµy ®ªm). - Tiªu diÖt, lµm tan r· 1,1 triÖu tªn ®Þch. - §Ëp tan chÝnh quyÒn ®Þch tõ trung −¬ng ®Õn c¬ së. - Ph¸ huû vµ thu mét khèi l−îng khæng lå vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh. - Gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam.

ý nghÜa.

- DiÖt b¾t sèng 16.200 tªn. - Ph¸ huû vµ thu nhiÒu vò khÝ, ph−¬ng tiÖn chiÕn tranh. - Gi¶i phãng hoµn toµn vïng T©y B¾c. - Lµ chiÕn th¾ng lín nhÊt, oanh liÖt nhÊt trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. - Gãp phÇn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi cña Héi nghÞ Gi¬ ne v¬- kÕt thóc th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. - Lµm nøc lßng nh©n d©n thÕ giíi. Lµm lung lay hÖ thèng thuéc ®Þa cña thùc d©n Ph¸p. Më ®Çu qu¸ tr×nh sôp ®æ chñ nghÜa thùc d©n cò.

- Lµ mét trong nh÷ng chiÕn th¾ng lín nhÊt, oanh liÖt nhÊt trong lÞch sö d©n téc. - KÕt thóc th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ cøu n−íc. - T¹o thêi c¬ lín cho nh©n d©n Lµo vµ C¨m pu chia hoµn thµnh c«ng cuéc gi¶i phãng ®Êt n−íc. - Më ra kØ nguyªn míi, thuËn lîi cho phong trµo gi¶i phãng d©n téc thÕ giíi. Lµm ®¶o lén chiÕn l−îc toµn cÇu ph¶n c¸ch m¹ng cña ®Õ quèc MÜ.

60 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

b. LËp b¶ng vÒ nguyªn nh©n th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vμ cuéc kh¸ng chiÕn ch«ng MÜ cøu n−íc.

Néi dung.

Cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p.

§óng ®¾n s¸ng t¹o.

lèi

§−êng c¸ch m¹ng. Cuéc kh¸ng chiÕn ch«ng MÜ cøu n−íc. §óng ®¾n s¸ng t¹o, ®éc lËp, tù chñ. §−êng lèi chÝnh trÞ: - TiÕn hµnh c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n ë miÒn Nam, c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c. - T¸c dông: KÕt hîp cña tiÒn tuyÕn víi hËu ph−¬ng; søc m¹nh d©n téc víi søc m¹nh thêi ®¹i.

§−êng lèi chÝnh trÞ: - Tõ c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n tiÕn lªn c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa. - T¸c dông: §éng viªn ®Õn møc cao nhÊt søc m¹nh toµn d©n c¶ n−íc kÕt hîp víi phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi. §−êng lèi qu©n sù: Toµn d©n, toµn diÖn, tr−êng k×, tù lùc c¸nh sinh.

TruyÒn thèng d©n téc.

Toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ®oµn kÕt mét lßng, quyÕt t©m chiÕn ®Êu v× ®éc lËp tù do, nªu cao truyÒn thèng yªu n−íc, chñ nghÜa anh hïng c¸ch m¹ng.

HËu ph−¬ng.

Nguyªn nh©n kh¸ch quan.

§−êng lèi qu©n sù: Toµn d©n, toµn diÖn, l©u dµi, dùa vµo søc m×nh lµ chÝnh ®ång thêi tranh thñ sù ñng hé quèc tÕ. Toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ®oµn kÕt mét lßng, quyÕt t©m chiÕn ®Êu v× ®éc lËp tù do, nªu cao truyÒn thèng yªu n−íc, chñ nghÜa anh hïng c¸ch m¹ng. HËu ph−¬ng miÒn B¾c ®−îc b¶o vÖ v÷ng ch¾c, ®−îc x©y dùng cñng cè tiÒm lùc kinh tÕ , quèc phßng, ®¸p øng ngµy cµng lín yªu cÇu chi viÖn cho miÒn Nam. Lµ nh©n tè th−êng xuyªn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi. - T×nh ®oµn kÕt, liªn minh chiÕn ®Êu cña nh©n d©n 3 n−íc §«ng D−¬ng trong mét chiÕn l−îc chung, mét chiÕn tr−êng chung. - Sù góp ®ì to lín , cã hiÖu qu¶ cña c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa. - Sù ®ång t×nh, ñng hé cñacña X©y dùng hËu ph−¬ng v÷ng ch¾c vÒ mäi mÆt, ®éng viªn ®−îc cao nhÊt søc ng−êi, søc cña, chÝnh trÞ tinh thÇn cho tiÒn tuyÕn. Lµ nh©n tè th−êng xuyªn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi. - T×nh ®oµn kÕt chiÕn ®Êu cña nh©n d©n 3 n−íc §«ng D−¬ng. - Sù góp ®ì to lín cña c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa. - Sù ®ång t×nh, ñng hé cña

61 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

phong trµo gi¶i phãngd©n téc, phong trµo hoµ b×nh d©n chñ, nh©n d©n tiÕn bé trªn thÕ giíi ( trong ®ã cã nh©n d©n MÜ).

phong trµo gi¶i phãngd©n téc, phong trµo hoµ b×nh d©n chñ, nh©n d©n tiÕn bé trªn thÕ giíi ( trong ®ã cã nh©n d©n Ph¸p).

• NhËn xÐt: VÒ c¬ b¶n, nguyªn nh©n gièng nhau, chØ kh¸c nhau vÒ møc ®é, thÓ hiÖn ë mét sè tõ ng÷. • T¸c dông: Häc sinh «n tËp, kh«ng mÊt nhiÒu thêi gian vÉn n¾m ®−îc kiÕn

thøc c¶ hai phÇn.

Bμi 25. a. So s¸nh nhiÖm vô, môc tiªu cña kÕ ho¹ch 5 n¨m ( 1976 - 1980) víi kÕ ho¹ch 5 n¨m ( 1980- 1985). Rót ra nhËn xÐt: nhiÖm vô, môc tiªu cña kÕ ho¹ch sau khiªm tèn h¬n kÕ ho¹ch tr−íc. b.So s¸nh ®−êng lèi ®æi míi vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ, ®èi ngo¹i cña §¶ng víi thêi k× ch−a ®æi míi. c.So s¸nh néi dung ®−êng lèi ®æi míi vÒ kinh tÕ cña §¶ng ta víi néi dung ChÝnh s¸ch kinh tÕ míi cña Lª nin.

Néi dung ChÝnh s¸ch kinh tÕ míi ( Tõ

§−êng lèi ®æi míi kinh tÕ cña §¶ng ( Tõ 1986 ). Khñng ho¶ng toµn diÖn, tr−íc hÕt vÒ kinh tÕ - x· héi : kinh tÕ chËm ph¸t triÓn, ®êi sèng nh©n d©n khã kh¨n, x· héi n¶y sinh nhiÒu hiÖn t−îng tiªu cùc Hoμn c¶nh.

1921 ) - ( NEP ). N−íc Nga l©m vµo cuéc khñng ho¶ng lín, trÇm träng ch−a tõng cã tõ sau C¸ch m¹ng th¸ng M−êi ( kinh tÕ suy sôp, ®êi sèng nh©n d©n khã kh¨n, chÝnh trÞ rèi ren ). - N«ng nghiÖp: + LÊy n«ng nghiÖp lµm kh©u c¬ b¶n ®Ó thóc ®Èy c«ng nghiÖp vµ c¸c ngµnh kinh tÕ tÕ kh¸c. + ThuÕ l−¬ng thùc cè ®Þnh , quy ®Þnh tr−íc khi gieo h¹t mïa xu©n. N«ng d©n sau khi nép ®ñ thuÕ ®−îc tù do sö dông s¶n phÈm, kÓ c¶ b¸n ra thÞ tr−êng. N«Þ dung chÝnh - N«ng nghiÖp: + " CÊt c¸nh tõ n«ng nghiÖp ". + Kho¸n s¶n phÈm cuèi cïng ®Õn nhãm vµ ng−êi lao ®éng. N«ng d©n sau khi nép ®ñ thuÕ l−¬ng thùc ®−îc tù do sö dông s¶n phÈm, kÓ c¶ b¸n ra thÞ tr−êng.

62 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

s¸ch.

- Th−¬ng nghiÖp : T¹o ®iÒu kiÖn cho hµng ho¸ l−u th«ng thuËn lîi.

- C«ng nghiÖp : + KhuyÕn khÝch ph¸t triÓn t− b¶n t− nh©n, tù do kinh doanh theo ph¸p luËt. + " Më cöa " thu hót vèn ®Çu t− cña n−íc ngoµi.

- Vai trß cña Nhμ n−íc: Nhµ n−íc n¾m c¸c m¹ch m¸u nÒn kinh tÕ.

Thùc chÊt.

- Th−¬ng nghiÖp : Më l¹i c¸c chî. Tù do bu«n b¸n trong n−íc. - C«ng nghiÖp : + C¸c xÝ nghiÖp kh«ng qu¸ 20 c«ng nh©n tr¶ l¹i cho t− nh©n; t− nh©n ®−îc tù do kinh doanh. + Cho t− b¶n n−íc ngoµi thuª hÇm má, xÝ nghiÖp ( t« nh−îng ) ®Ó lîi dông vèn, kü thuËt, kinh nghiÖm. - Vai trß cña Nhμ n−íc: Nhµ n−íc n¾m c¸c m¹ch m¸u nÒn kinh tÕ. ChuyÓn tõ nÒn kinh tÕ Nhµ n−íc n¾m ®éc quyÒn vÒ mäi mÆt dùa trªn c¬ së lao ®éng c−ìng bøc sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ n−íc.

ý nghÜa.

ChuyÓn tõ nÒn kinh tÕ tËp trung, quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa, vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr−êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n−íc. - NÒn kinh tÕ ®−îc kh«i phôc. §êi sèng nh©n d©n ®−îc c¶i thiÖn.§Êt n−íc tho¸t khái khñng ho¶ng. - KÕ thõa, vËn dông s¸ng t¹o ChÝnh s¸ch Kinh tÕ míi cña Lª nin. Lµm phong phó thªm kinh nghiÖm vÒ m« h×nh chñ nghÜa x· héi.

- NÒn kinh tÕ ®−îc kh«i phôc. §êi sèng nh©n d©n ®−îc c¶i thiÖn. Liªn minh c«ng n«ng ®−îc cñng cè. §Êt n−íc tho¸t khái khñng ho¶ng. - ThÓ hiÖn thiªn tµi cña Lª nin. Cã ý nghÜa phæ biÕn ®èi víi c¸c n−íc trong thêi kú qu¸ ®é tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi.

LËp b¶ng c¸c kú §¹i héi §¶ng ( c¸c kú ®¹i héi quan träng) theo c¸c néi dung: tªn ®¹i héi, thêi gian- ®Þa ®iÓm, néi dung chÝnh, ý nghÜa.

Bèi c¶nh. Néi dung chÝnh. ý nghÜa.

Tªn ®¹i héi

HÖ tæ thèng chøc cña §¶ng - Ph©n tÝch t×nh h×nh thÕ giíi, trong n−íc; kiÓm ®iÓm phong - §¸nh dÊu mét quan mèc Thêi gian, ®Þa ®iÓm Ngµy 24 -31 /

63 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

3/ 1935 T¹i Ma Cao ( Trung Quèc)

LÇn I.

®−îc kh«i phôc. thÓ C¸c ®oµn quÇn chóng ®−îc kh«i phôc. Phong trµo ®Êu tranh cña c¸c tÊng líp nh©n d©n ®· næ ra.

trµo c¸ch m¹ng, c«ng t¸c tæ chøc vµ l·nh ®¹o cña §¶ng. - Nªu râ 3 nhiÖm vô tr−íc m¾t cña §¶ng: cñng cè vµ ph¸t triÓn §¶ng, tranh thñ quÇn chóng réng r·i, chèng chiÕn tranh ®Õ quèc. - Th«ng qua NghÞ quyÕt chÝnh trÞ, §iÒu lÖ §¶ng, C¸c nghÞ quyÕt vÒ vËn ®éng nh©n d©n. - BÇu Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng.

LÇn II. Ngµy 11 19/2/ 1951 t¹i Chiªm Hãa ( Tuyªn Quang).

kh¸ng Cuéc chiÕn ®· chuyÓn sang giai ®o¹n ph¸t triÓn míi: Hoµn c¶nh quèc lîi, tÕ thuËn tiÒm lùc hËu ph−¬ng t¨ng lªn, Giµnh ®−îc quyÒn chñ ®éng chiÕn l−îc… Thùc d©n Ph¸p vµ bän can thiÖp Mü ®−a cuéc chiÕn tranh §«ng D−¬ng lªn lín quy m« , kh¸ng cuéc chiÕn trë nªn khã kh¨n, phøc t¹p.

ý

träng: §¶ng ®· tõ kh«i phôc trung −¬ng ®Õn ®Þa ph−¬ng, còng nh− kh«i phôc ®−îc c¸c tæ chøc quÇn chóng. - ChuÈn bÞ cho trµo phong m¹ng c¸ch 1930 - 1931. §¸nh dÊu b−íc ph¸t triÓn míi trong qu¸ tr×nh tr−ëng thµnh vµ l·nh ®¹o c¸ch cña m¹ng §¶ng: ViÖc §¶ng ra ho¹t ®éng c«ng khai lÊy tªn lµ §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam víi C−¬ng lÜnh chÝnh trÞ ®óng ®¾n cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®−a cuéc kh¸ng chiÕn tiÕn lªn. Quan hÖ gi÷a §¶ng víi quÇn chóng mËt thiÕt h¬n, sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi chiÕn kh¸ng thuËn lîi h¬n. V¹ch ra ®−êng lèi ®óng ®¾n, nghÜa cã ®Þnh quyÕt - C¸ch m¹ng miÒn B¾c giµnh nhiÒu thµnh tùu t¹o c¶i trong Ngµy 5- 10/ 9/ 1960 t¹i Hµ Néi. - QuyÕt ®Þnh t¸ch §¶ng Céng s¶n §«ng D−¬ng, thµnh lËp ë mçi n−íc mét §¶ng M¸c - Lª nin riªng…ë ViÖt Nam, ®−a §¶ng ra ho¹t ®éng c«ng khai lÊy tªn lµ §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam. - Th«ng qua “ B¸o c¸o chÝnh trÞ”do Hå Chñ tÞch tr×nh bµy: tæng kÕt kinh nghiÖm ®Êu tranh…kh¼ng ®Þnh ®−êng lèi kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p cña §¶ng. - B¸o c¸o “ Bµn vÒ c¸ch m¹ng ViÖt Nam ”do Tr−êng Chinh tr×nh bµy: §−êng lèi tõ c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n tiÕn lªn c¸ch m¹ng x· héi chñ nghÜa. - QuuyÕt ®Þnh nhiÒu chÝnh s¸ch ®Ó ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn ph¸t triÓn toµn diÖn.. - Th«ng qua Tuyªn ng«n, ChÝnh c−¬ng, §iÒu lÖ míi. - BÇu Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng. Lμ §¹i héi x©y dùng CNXH ë miÒn C¾c vμ ®Êu tranh thèng nhÊt n−íc nhμ. -Ph©n tÝch t×nh h×nh ®Êt n−íc,

64 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

th¾ng lîi cña m¹ng c¸ch n−íc ta tõ 1960 - 1975.

LÇn III.

XHCN, b−íc triÓn ®Çu ph¸t kinh tÕ v¨n hãa. - C¸ch m¹ng miÒn Nam ph¸t triÓn nh¶y vät tõ thÕ gi÷ g×n lùc l−îng sang thÕ tiÕn c«ng.

tùu

Ngµy 15- 18/ 12/1986 t¹i Hµ Néi LÇn VI.

§¸p øng ®óng yªu cÇu bøc xóc cña x· héi, chän ®óng con ®−êng ®i vµ cã biÖn ph¸p thÝch tõng hîp ®Ó b−íc ®−a ®Êt n−íc tho¸t khái khñng ho¶ng.

®Ò ra nhiÖm vô chiÕn l−îc cña c¸ch m¹ng c¶ n−íc; nhiÖm vô, vÞ trÝ,vai trß cña c¸ch m¹ng tõng miÒn. Trong ®ã næi bËt lªn lµ : miÒn B¾c thùc hiÖn chiÕn l−îc c¸ch m¹ng XHCN, miÒn Nam thùc hiÖn chiÕn l−îc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n, tiÕn tíi hßa b×nh thèng nhÊt Tæ quèc. - Ph©n tÝch t×nh h×nh, ®Æc ®iÓm ®Ó v¸ch ra ®−êng lèi chung cña thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH, kÕ ho¹ch Nhµ n−íc 5 n¨m lÇn I. - Th«ng qua B¸o c¸o chÝnh trÞ B¸o c¸o söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng. - BÇu Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng. - KiÓm ®iÓm sù l·nh ®¹o cña §¶ng, vai trß qu¶n lý cña Nhµ n−íc sau 10 n¨m…X¸c ®Þnh nhiÖm vô, môc tiªu cña thêi kú ®æi míi. - NhËn thøc thêi kú qu¸ ®é: l©u dµi, khã kh¨n, nhiÒu chÆng… - NhiÖm vô, môc tiªu tr−íc m¾t; thùc hiÖn Ba ch−¬ng tr×nh kinh tÕ lín: l−¬ng thùc - thùc phÈm, hµng tiªu dïng, hµng xuÊt khÈu. - N«ng nghiÖp, l©m nghiÖp , ng− nghiÖp lµ mÆt trËn hµng ®Çu.

LÇn VII.

Hoµn thiÖn ®−êng lèi ®æi míi, ®−a ®Êt n−íc tôc tiÕp ph¸t triÓn , ®Õn - Tæng kÕt, ®¸nh gi¸ viÖc thùc hiÖn ®−êng lèi ®æi míi cña §¶ng tõ §¹i héi VI, ®Ò ra chñ tr−¬ng, nhiÖm vô nh»m kÕ thõa, ph¸t huy nh÷ng thµnh tùu, - Sau 10 n¨m c¶ n−íc x©y dùng ®¹t CNXH: trªn thµnh lÜnh c¸c ®Êt vùc…song n−íc l©m vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng…Nguyªn nh©n chñ yÕu: sai lÇm nghiªm träng, kÐo dµi… - Xu thÕ toµn cÇu hãa…cuéc ho¶ng khñng toµn diÖn trÇm träng cña Liªn X«, §«ng ¢u. - Sau 5 n¨m thùc hiÖn ®−êng lèi ®æi míi, n−íc ta ®¹t ®−îc nh÷ng tùu hÕt thµnh Ngµy 24- 25/ 6/ 1991 t¹i Hµ Néi

65 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

n¨m 1996, ®Êt n−íc tho¸t khái khñng ho¶ng kinh tÕ - x· héi.

kh¾c phôc khã kh¨n yÕu kÐm. TiÕp tôc ®iÒu chØnh, bæ sung, hoµn thiÖn ®−êng lèi ®æi míi. - Th«ng qua C−¬ng lÜnh x©y dùng ®Êt n−íc trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi vµ ChiÕn l−îc æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ®Õn n¨m 2000. - NhiÖm vô, môc tiªu cña kÕ ho¹ch 5 n¨m 1991 - 1995.

søc quan träng cã ý nghÜa chiÕn l−îc trong thùc hiÖn Ba ch−¬ng tÕ, tr×nh kinh ph¸t huy ®−îc quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, nh−ng khã kh¨n yÕu kÐm vÉn ®Êt lín, cßn n−íc ch−a tho¸t khái khñng ho¶ng. - ChÕ ®é x· häi chñ nghÜa ë Liªn x«, §«ng ¢u tan r·,

C .Mét sè bμi häc kinh nghiÖm rót ra tõ viÖc sö dông ph−¬ng ph¸p lËp b¶ng hÖ thèng kiÕn thøc trong dËy- häc lÞch sö ë cÊp trung häc phæ th«ng 1.Sö dông lËp b¶ng HTKT ,®em l¹i hiÖu qu¶ râ rÖt trong d¹y- häc , ®¶m b¶o c¶ yªu cÇu gi¸o d−ìng, gi¸o dôc vµ ph¸t triÓn . Ph−¬ng ph¸p ®ã kh«ng chØ ¸p dông trong d¹y häc ®¹i trµ mµ cßn ®Æc biÖt cÇn thiÕt trong c¸c lÜnh vùc kh¸c nh− «n thi ®¹i häc, båi d−ìng häc sinh giái.So s¸nh, lËp b¶ng HTKT trong d¹y häc lÞch sö phï hîp víi ph−¬ng ph¸p d¹y häc hiÖn ®¹i - ph−¬ng ph¸p nh»m ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng, trÝ th«ng minh, s¸ng t¹o cña häc sinh. 2. Trong ch−¬ng tr×nh lÞch sö ë trung häc phæ th«ng, bµi nµo còng cã vÊn ®Ò ®Ó lËp b¶ng HTKT. Trong so¹n bµi, lªn líp, thÇy c« gi¸o cÇn l−u ý ®Ó kh«ng bá qua mét c¬ héi nµo sö dông ph−¬ng ph¸p nµy. tuy nhiªn, c¸ch thøc sö dông ph¶i hÕt søc linh ho¹t: cã thÓ tiÕn hµnh trªn líp, cã thÓ trong c©u hái so¹n bµi cña häc sinh, cã thÓ lµ bµi tËp vÒ nhµ cho häc sinh . 3. H×nh thøc ph¶i phong phó, sinh ®éng, thÝch hîp, tr¸nh ®¬n ®iÖu g©y sù nhµm ch¸n cho häc sinh.

66 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

67 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§Ò TμI THø hai :

sö dông t− liÖu trong gi¶ng d¹y lÞch sö Trung häc phæ th«ng.

Ng−êi viÕt: TrÇn ThÞ H¶i. Tr−êng trung häc phæ th«ng chuyªn Lμo Cai. I.C¬ së lý luËn vμ thùc tiÔn. LÞch sö lµ bé m«n tr×nh bµy, nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña loµi ng−êi, cña d©n téc. B¶n th©n lÞch sö lµ v« cïng phong phó, sinh ®éng, song do ®Æc tr−ng cña bé m«n lÞch sö lµ ph¶n ¸nh nh÷ng sù kiÖn xÊy ra trong qu¸ khø, ®· diÔn ra tõ l©u, thËm chÝ hµng ngh×n n¨m mµ ng−êi häc kh«ng hÒ ®−îc chøng kiÕn. Bé m«n lÞch sö hiÖn nay trong tr−êng phæ th«ng bÞ ®ãng khung bëi sè trang, c¸ch viÕt hÕt søc kh« khan, tµi liÖu tham kh¶o dµnh cho häc sinh kh«ng ®¸ng kÓ, v× vËy c¸c tiÕt lÞch sö ®· bÞ t−íc ®i phÇn sèng ®éng, trë nªn v« vÞ, lµm cho häc sinh quay l−ng l¹i, kh«ng thÝch häc lÞch sö, dÇn dÇn trë nªn “mï lÞch sö”. V¨n häc vèn lµ tÊm g−¬ng ph¶n ¸nh lÞch sö, ph¶n ¸nh cuéc sèng víi mu«n mµu, mu«n vÎ; t¸c gi¶ th−êng lµ ng−êi trùc tiÕp chøng kiÕn c¸c sù kiÖn, hiÖn t−îng lÞch sö . V× c¸c lý do trªn, c¸c t¸c phÈm v¨n häc th−êng cã gi¸ trÞ hiÖn thùc, gi¸ trÞ nghÖ thuËt cao, nÕu ng−êi d¹y lÞch sö biÕt sö dông sÏ gãp phÇn kh«ng nhá lµm cho bµi häc trë nªn sinh ®éng, lµm cho sù kiÖn lÞch sö “ nh¶y móa” tr−íc m¾t häc sinh, lµm cho c¸c em yªu thÝch lÞch sö h¬n, tõ ®ã thùc hiÖn môc ®Ých ph¸t triÓn nhËn thøc, gi¸o dôc t− t−ëng, t×nh c¶m, thÈm mü cho häc sinh. Ph−¬ng ph¸p d¹y bé m«n lÞch sö vÉn dùa trªn c«ng thøc §ai ri, v× vËy viÖc ®−a t− liÖu nãi chung, t− liÖu v¨n häc nãi riªng vµo gi¶ng d¹y lµ hoµn toµn phï hîp víi lý luËn vÒ ph−¬ng ph¸p d¹y, häc LÞch sö. Qua thùc tiÔn gi¶ng d¹y nhiÒu n¨m qua, b¶n th©n t«i kh¼ng ®Þnh viÖc ®−a t− liÖu vµo gi¶ng d¹y m«n lÞch sö ®−a l¹i hiÖu qu¶ râ rÖt, tiÕt häc trë nªn hÊp dÉn h¬n, kiÕn thøc lÞch sö ®−îc kh¾c s©u h¬n, môc ®Ých gi¸o dôc ®−îc thùc hiÖn nhÑ nhµng, tinh tÕ h¬n. S¸ng kiÕn nµy cña t«i ®· ®−îc biªn so¹n, ®−a vµo lµm chuyªn ®Ò båi d−ìng hÌ cho gi¸o viªn trung häc phæ th«ng cña tØnh, sau ®ã nhiÒu ®ång chÝ gi¸o viªn ®· ¸p dông trong thùc tiÔn gi¶ng d¹y.

68 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

II.Nh÷ng t− liÖu cã thÓ sö dông trong ch−¬ng tr×nh lÞch sö 12 ( phÇn lÞch sö ViÖt Nam ) vμ lÞch sö líp 10. A.ch−¬ng tr×nh lÞch sö 12 ( phÇn lÞch sö ViÖt Nam ) . Bμi 12. Thñ ®o¹n v¬ vÐt, bãc lét b»ng thuÕ kho¸ nÆng nÒ: Tr¨m thø thuÕ thuÕ g× còng ngÆt Rót chÆt dÇn nh− th¾t chØ se Giai cÊp n«ng d©n bÞ bãc lét tμn tÖ : Nöa ®ªm thuÕ thóc trèng dån S©n ®×nh m¸u ch¶y , ®−êng th«n lÝnh ®Çy... Con ®ãi l¶ «m l−ng mÑ khãc MÑ ®î con ®Êu thãc cÇm h¬i KiÕp ng−êi c¬m v·i, c¬m r¬i BiÕt ®©u nÎo ®Êt, ph−¬ng trêi mµ ®i T×nh c¶nh giai cÊp c«ng nh©n: Cha trèn ra Hßn Gai cuèc má Anh ch¹y vµo ®Êt ®á lµm phu B¸n th©n ®æi mÊy ®ång xu ThÞt x−¬ng vïi gèc cao su mÊy tÇng. Trong cuèn (cid:31) §Þa ngôc cao su(cid:31), NguyÔn H¶i Trõng ®· ghi l¹i 13 ®iÒu bÞ ®¸nh cña c«ng nh©n cao su: B¾c kiÒng lÖch vµ kh«ng ®óng kÝch th−íc- §Æt b¸t mñ h¬i nghiªng , kh«ng kÞp lau bªn trong vµ bªn ngoµi - C¹o kh«ng ngay, miÖng kh«ng th¼ng - C¹o kh«ng ®óng mét ly ®· ®Ò ra- C¹o dµy d¨m h¬n mét ly r−ìi - Mñ r¬i xuèng ®Êt vµi giät mµ kh«ng bèc lªn hÕt - Trêi m−a mñ dÝnh trµn th©n c©y mµ kh«ng gì kÞp - Lµm kho¸n kh«ng hÕt phÇn c«ng viÖc b¾t buéc- Dao kh«ng s¾c - èm ch−a liÖt gi−êng mµ kh«ng ®i lµm - Kh«ng cã ®ñ sè mñ quy ®Þnh - Kh«ng biÕt “ ph¶i quÊy” víi cÊp trªn - Cã vî xinh. NhËn xÐt vÒ tÝnh chÊt phong trμo ®Êu tranh cña t− s¶n d©n téc: “ Bän t− s¶n b¶n xø míi lªn, cã ®Þa vÞ lµ nhê ë nÒn ®« hé Ph¸p. NÒn ®« hé Êy ®· sinh ra bän nµy, nh−ng l¹i kh«ng ®Ó cho hä ph¸t triÓn, v× vËy tÇng líp t− s¶n nhá bÐ bÞ ng¹t thë trong ph¹m vi chËt hÑp vµ phô thuéc mµ quan thÇy ngo¹i quèc - cha ®ì ®Çu cña hä - ®· dµnh cho hä; vµ v× thÕ hä hên m¸t nh−ng còng nhÌ nhÑ th«i... B¸o cña hä chØ trÝch nh÷ng vô hµ l¹m nh−ng l¹i phØnh nÞnh nh÷ng kÎ hµ l¹m, hä than phiÒn vÒ nh÷ng ®¹o luËt ®Ì nÐn ¸p bøc nh−ng vÉn cËy thÕ vµo “ n−íc mÑ”, hä mñi lßng cho sè phËn khèn khæ cña ng−êi ViÖt Nam nh−ng vÉn ca tông c«ng ®øc m¬ hå cña mét nÒn khai ho¸ tèt ®Ñp h¬n. Hä muèn ch÷a bÖnh nh−ng kh«ng d¸m t×m vµ tÊn c«ng nguån gèc cña bÖnh”. ( §©y c«ng lý cña thùc d©n Ph¸p ë §«ng D−¬ng - NguyÔn ¸i Quèc).

69 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Vô ®Êu tranh ®ßi nhμ cÇm quyÒn Ph¸p th¶ Phan Béi Ch©u: Phan Béi Ch©u bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t t¹i Th−îng H¶i vµ gi¶i vÒ n−íc (18/ 6/1925). Thùc d©n ph¸p c¶i tªn cô lµ TrÇn §øc vµ bÝ mËt ®−a vÒ giam ë nhµ pha Ho¶ Lß ( Hµ Néi ) víi ©m m−u sÏ ¸m h¹i Cô. Héi Phôc ViÖt r¶i truyÒn ®¬n kh¾p c¸c thµnh phè lín ë miÒn B¾c kªu gäi nh©n d©n ®Êu tranh ®ßi tha Phan Béi Ch©u. Thùc d©n Ph¸p buéc ph¶i ®−a Cô ra xÐt xö c«ng khai ë tr−íc toµ §Ò h×nh. Lêi Cô Phan tr−íc toµ : “ Tõ khi ChÝnh phñ sang cai trÞ ®Õn giê ®· hai m−¬i n¨m mµ chÝnh s¸ch kh«ng hÒ cã g× thay ®æi. T«i lµ ng−êi Nam, t«i hÕt søc yªu n−íc Nam, muèn thøc tØnh d©n téc ViÖt Nam, Êy thÕ nªn sinh ra c¸i t− t−ëng ph¶n ®èi chÝnh phñ. NÕu trong tay t«i cã mÊy v¹n h¶i qu©n, mÊy m−¬i v¹n lôc qu©n, binh tinh, l−¬ng tóc, sóng ®ñ ®¹n nhiÒu, tµu chiÕn cã, tµu bay cã th× cã lÏ t«i h¹ chiÕn th−, ®−êng ®−êng chÝnh chÝnh ®¸nh l¹i víi chÝnh phñ thËt ®Êy! ThÕ nh−ng, t«i chØ lµ mät kÎ th− sinh, tói kh«ng mét ®ång tiÒn, tay kh«ng mét tÊc s¾t, kh«ng lÊy vâ lùc mµ ph¶n ®èi l¹i ®−îc, vËy t«i chØ dïng v¨n ho¸, nghÜa lµ t«i tr−íc th− lËp ng«n ®Ó cæ ®éng nh©n d©n, yªu cÇu chÝnh phñ c¶i l−¬ng chÝnh trÞ. Ch¼ng dÌ chÝnh phñ ngê vùc t«i, b¾t bí t«i, t«i trèn ra ngo¹i quèc ®Ó hµnh ®éng cho ®¹t c¸i môc ®Ých t«i”. Vô ph¹m Hång Th¸i ¸m s¸t MÐc lanh - toμn quyÒn §«ng d−¬ng ( 19 giê ngμy 19 th¸ng 6 n¨m 1924 ). “ ViÖc nµy cèt giÕt ®−îc tªn MÐc lanh mµ h¾n l¹i tho¸t n¹n, tÊt nhiªn liÖt sÜ ë d−íi suèi vµng còng ph¶i «m bông thë dµi. Nh−ng kh«ng thÓ b¶o r»ng kh«ng thµnh c«ng ®−îc. Bëi v× chÝ nguyÖn cña ta lµ cèt ë chç c¶nh c¸o bän chÝnh trÞ tµn ¸c, chø kh«ng ph¶i c¸ nh©n tªn MÐc lanh. LiÖt sÜ ®· lµm ®−îc viÖc c¶nh c¸o nhµ chÝnh trÞ, thÕ lµ ®· ®¹t ®−îc môc ®Ých råi”. ( TruyÖn Ph¹m Hång Th¸i - Phan Béi Ch©u). “ Sèng chÕt ®−îc nh− Anh Thï giÆc th−¬ng n−íc m×nh Sèng lµm qu¶ bom nhá ChÕt nh− dßng n−íc xanh”. ( Tè H÷u ). NhËn thøc vÒ b¹n, vÒ thï cña NguyÔn ¸i Quèc sau khi ®i qua nhiÒu n−íc ¢u, ¸, Phi, MÜ; lμm nhiÒu nghÒ kh¸c nhau ®Ó sèng vμ ho¹t ®éng c¸ch m¹ng: “ MÆc dï mµu da kh¸c nhau, nh−ng râ rµng lµ trªn ®êi nµy chØ cã hai lo¹i ng−êi: mét bªn lµ bän ®i ¸p bøc bãc lét, mét bªn lµ nh÷ng ng−êi bÞ ¸p bøc bãc lét. Vµ trªn ®êi nµy thùc tÕ còng chØ cã mét mèi t×nh h÷u ¸i, ®ã lµ t×nh h÷u ¸i cña giai cÊp v« s¶n”. (NguyÔn ¸i Quèc). “ Më m¾t tr«ng quanh mµu s¾c míi Nh÷ng bê bÕn l¹ n−íc n«ng s©u

70 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

¸, ¢u ®©u còng dßng trong, ®ôc Vµng, m¸u chia hai c¶nh khæ, giÇu” ( Tè H÷u ). T¸c ®éng cña (cid:31)B¶n yªu s¸ch cña nh©n d©n An Nam(cid:31) mμ NguyÔn ¸i Quèc göi ®Õn Héi nghÞ VÐc xai ( 1919 ): “ Ng−êi Ph¸p gäi ®ã lµ mét qu¶ bom. Chóng t«i gäi ®ã lµ tiÕng sÊm, tiÕng sÐt. TiÕng sÊm mïa xu©n xua tan mµn s−¬ng mï v©y bäc chóng t«i, lµm nÈy ra nh÷ng mÇm n»m s©u trong lßng. Ng−êi m×nh ra ngoµi kiÕm ¨n nãi chung ®Òu yªu n−íc, mong n−íc ®éc lËp. B©y giê ë ngay thñ ®« n−íc Ph¸p, ë gi÷a ngay c¸i héi nghÞ c−êng quèc, cã mét ng−êi ViÖt Nam ngang nhiªn ®øng ra ®ßi quyÒn lîi cho c¶ d©n téc m×nh, d− luËn thÕ giíi x«n xao lªn, bµn t¸n rÇm rÇm... §é Êy, Ng−êi m×nh ë Ph¸p gÆp nhau ®Òu nãi ®éc lËp, tù quyÕt, ®Òu nãi ®Õn NguyÔn ¸i Quèc. Ch÷ tªn NguyÔn ¸i Quèc b¶n th©n cã søc hót rÊt l¹,nãi ®Õn ch÷ tªn ®ã cø c¶m nh− m×nh ®ang lµm mét viÖc g× tèt l¾m, c¶m nh− cã c¸i g× ®ang thóc giôc m×nh ®©y”. ( trÝch håi ký cña Bïi L©m - ViÖt kiÒu ë Pa ri). Th¸ng 7 n¨m 1920, NguyÔn ¸i Quèc ®äc S¬ th¶o lÇn thø nhÊt (cid:31)Nh÷ng luËn c−¬ng vÒ vÊn ®Ò d©n téc vμ vÊn ®Ò thuéc ®Þa cña Lª nin(cid:31): “ LuËn c−¬ng cña Lª nin lµm cho t«i c¶m ®éng, phÊn khëi, s¸ng tá, tin t−ëng biÕt bao. T«i vui mõng ®Õn ph¸t khãc lªn. Ngåi mét m×nh trong buång mµ t«i nãi to lªn nh− ®ang nãi tr−íc quÇn chóng ®«ng ®¶o: Hìi ®ång bµo bÞ ®o¹ ®Çy ®au khæ, ®©y lµ c¸i cÇn thiÕt cho chóng ta, ®©y lµ con ®−êng gi¶i phãng chóng ta”. ( Hå ChÝ Minh). “ Xãm thî Pa ri nghÌo cuèi ngâ T−ng bõng g¸c trä ®ãn b×nh minh M¸c - Lª nin ®Õn tõng trang ®á Ch©n lý ®©y råi lÏ tö sinh “. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). “ LuËn c−¬ng Lª nin ®Õn B¸c Hå vµ Ng−êi ®· khãc LÖ B¸c Hå r¬i trªn ch÷ Lª nin Bèn bøc t−êng im nghe B¸c lËt tõng trang s¸ch gÊp T−ëng bªn ngoµi ®Êt n−íc ®îi mong tin”. ( Ng−êi ®i t×m h×nh cña n−íc - ChÕ Lan Viªn).

71 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

T¸c dông cña b¸o “ Ng−êi cïng khæ” : “ §øng dËy ¬i Ng−êi cïng khæ ¬i! TiÕng chu«ng ta ®¸nh giôc liªn håi H·y bay ®i, bay qua s«ng nói VÒ n−íc non xa thøc tØnh ®êi!” ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). “B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n Ph¸p(cid:31) NguyÔn ¸i Quèc viÕt n¨m 1921, xu©t b¶n n¨m 1925 ë Pa ri, gåm 12 ch−¬ng vµ 1 phô lôc. 11 ch−¬ng ®Çu lµm næi bËt cuéc sèng ë thuéc ®Þa. Mét sè néi dung chÝnh: - ThuÕ m¸u: Sù bãc lét, ®µn ¸p, chÐm giÕt, chÝnh s¸ch ngu d©n cña thùc d©n Ph¸p ë thuéc ®Þa. - N« lÖ thøc tØnh : Sù vïng lªn cña nh©n d©n thuéc ®Þa. - C¸ch m¹ng Nga vµ c¸c d©n téc thuéc ®Þa. Mèi quan hÖ kh¨ng khÝt gi÷a c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc ë thuéc ®Þa vμ c¸ch m¹ng v« s¶n ë chÝnh quèc: “ Chñ nghÜa t− b¶n lµ mét con ®Øa cã mét c¸i vßi b¸m vµo giai cÊp v« s¶n ë chÝnh quèc vµ mét c¸i vßi kh¸c b¸m vµo giai cÊp v« s¶n ë thuéc ®Þa. NÕu ng−êi ta muèn giÕt con vËt Êy, ng−êi ta ®ång thêi c¾t c¶ hai vßi. NÕu ng−êi ta chØ c¾t mét vßi th«i, th× c¸i vßi kia vÉn tiÕp tôc hót m¸u cña giai cÊp v« s¶n, con vËt vÉn tiÕp tôc sèng vµ c¸i vßi bÞ c¾t sÏ mäc ra “. Tham luËn cña NguyÔn ¸i Quèc t¹i §¹i héi V cña Quèc tÕ Céng s¶n nªu bËt tÝnh chÊt chñ ®éng, s¸ng t¹o cña c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc: “ VËn mÖnh cña giai cÊp v« s¶n thÕ giíi phô thuéc phÇn lín vµo thuéc ®Þa, n¬i cung cÊp l−¬ng thùc vµ binh lÝnh cho c¸c n−íc ®Õ quèc chñ nghÜa. NÕu ng−êi ta muèn ®¸nh b¹i c¸c n−íc nµy, chóng ta b¾t ®Çu ph¶i t−íc hÕt thuéc ®Þa cña chóng ®i”. ( Hå ChÝ Minh - tuyÓn tËp ). Bμi 13. An be Xa r«, tõ toµn quyÒn §«ng D−¬ng vÒ lµm bé tr−ëng thuéc ®Þa ë Ph¸p, cã lÇn h¨m dä¹ NguyÔn ¸i Quèc nh−ng l¹i v¹ch ra ®óng hμnh tr×nh cña NguyÔn ¸i Quèc tõ Ph¸p ®i Liªn X«, tõ Liªn X« ®i Qu¶ng Ch©u ( Trung Quèc): “ N−íc Ph¸p rÊt khoan hång, n−íc Ph¸p rÊt muèn lµm nh÷ng viÖc c¶i c¸ch. Nh−ng n−íc Ph¸p sÏ kh«ng tha thø cho nh÷ng ng−êi nµo tõ Pa ri ®Õn M¹c t− khoa, tõ M¹c t− khoa ®Õn Qu¶ng Ch©u vµ tõ Qu¶ng Ch©u ®Õn §«ng D−¬ng kiÕm c¸ch g©y nªn nh÷ng sù rèi lo¹n”. ( Nh÷ng mÈu chuyÖn vÒ ®êi ho¹t ®éng cña Hå Chñ tÞch- Trang 61 - TrÇn D©n Tiªn). ý nghÜa sù thμnh lËp §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: “ Nh− ®øa trÎ sinh n»m trªn cá

72 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Kh«ng quª h−¬ng s−¬ng giã t¬i bêi §¶ng ta sinh ë trªn ®êi Mét hßn m¸u ®á nªn ng−êi h«m nay §¶ng ta ®ã tr¨m tay ngh×n m¾t §¶ng ta ®©y s−¬ng s¾t da ®ång §¶ng ta mu«n v¹n c«ng n«ng §¶ng ta mu«n v¹n tÊm lßng niÒm tin §¶ng ta M¸c - Lª nin vÜ ®¹i §· håi sinh tr¶ l¹i cho ta Trêi cao ®Êt réng bao la B¸t c¬m, tÊm ¸o, h−¬ng hoa, hån ng−êi”. ( Tè H÷u ). Bμi 14. Phong trμo X« viÕt NghÖ (cid:31) TÜnh : “ H·y nghe khóc nh¹c ®Çu hïng tr¸ng B¶n tr−êng ca chiÕn ®Êu ViÖt Nam Trèng X« viÕt rung trêi c¸ch m¹ng Cê bóa liÒm ®á ®Êt Hång Lam”. ( Tè H÷u ). KhÝ thÕ phong trμo ®Êu tranh cña nh©n d©n: “ K×a BÕn Thuû ®øng ®Çu dËy tr−íc Nä Thanh Ch−¬ng tiÕp b−íc b−íc lªn Nam §µn, Nghi Léc, H−ng Nguyªn, Anh S¬n- Hµ TÜnh mét phen dËy råi Kh«ng cã lÏ ta ngåi chÞu chÕt Ph¶i cïng nhau c−¬ng quyÕt mét phen Tæng nµy x· nä kÕt liªn Ta hß, ta hÐt, thÐt lªn thö nµo Trªn giã c¶ cê ®µo phÊt th¼ng D−íi ®Êt b»ng d©y ®øt tung ra Gi÷a thµnh mét trËn x«ng pha Bªn kia ®¹n s¾t, bªn ta gan vµng” Bμi 15. Phong trμo D©n chñ 1936 -1939: “Ta l¹i dÊn ch©n vµo trËn míi Sãng ng−êi d©ng ngËp lèi biÓu t×nh RÇm ré cuéc diÔu binh vÜ ®¹i V× tù do, c¬m ¸o, hoµ b×nh”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). Bμi 16.

73 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Nh÷ng cuéc ®Êu tranh ®Çu tiªn b¸o hiÖu thêi kú ®Êu tranh míi: “ ChiÕn tranh næ gÇn xa hïm sãi C¾n cæ nhau, Ph¸p b¹i, NhËt vµo Th©n mét cæ hai trßng buéc trãi Ph¶i vïng lªn, nµy sóng, nµy dao B¾c S¬n gäi Nam K× næi dËy Sèng mét ngµy h¬n mÊy m−¬i n¨m Löa c¨m giËn s«i dßng m¸u ch¶y Søc mçi ng−êi bçng ho¸ thµnh tr¨m”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). KhÝ thÕ cña khëi nghÜa Nam K× : “PhÌng la kªu, trèng giôc vang ®ång §−êng quª ®á rùc cê hång Gi¸o g−¬m s¸ng ®Êt, tÇm v«ng nhän trêi QuyÕt mét trËn quÐt ®êi n« lÖ Qu¨ng m¸u x−¬ng ph¸ bÎ xiÒng g«ng”. ( Bμ m¸ HËu Giang - Tè H÷u ). §μn ¸p cña thùc d©n Ph¸p víi khëi nghÜa Nam K×: “ GiÆc lïng, giÆc quÐt xãm lµng X¸c x¬ c©y cá, tan hoang cöa nhµ Mét vïng tr¾ng b·i tha ma LÆng yªn kh«ng mét tiÕng gµ g¸y tr−a”. ( Bμ m¸ HËu Giang -Tè H÷u ). Ngμy 28 th¸ng 1 n¨m 1941, l·nh tô NguyÔn ¸i Quèc vÒ n−íc trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸ch m¹ng sau 30 n¨m xa Tæ quèc: “ ¤i s¸ng xu©n nay, xu©n bèn mèt Tr¾ng rõng biªn giíi në hoa m¬ B¸c vÒ, im lÆng, con chim hãt Th¸nh thãt bê lau vui ngÈn ng¬ B¸c ®· vÒ ®©y, Tæ quèc ¬i! Nhí th−¬ng hßn ®Êt Êm h¬i ng−êi Ba m−¬i n¨m Êy ch©n kh«ng nghØ Mµ ®Õn b©y giê míi tíi n¬i”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). ChiÕn th¾ng Phay Kh¾t, Nμ NgÇn:

74 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

TrËn Phay Kh¾t. “ Ngµy 24 / 12 / 1944, hai ngµy sau khi thµnh lËp, bé ®éi lªn ®−êng chiÕn ®Êu. Lµng Phay Kh¾t thuéc x· Tam Léng lµ mét lµng tÊt c¶ nh©n d©n ®Òu gia nhËp héi Cøu quèc. §Þch chiÕm nhµ ®ång chÝ L¹c ®Ó ®ãng qu©n. Lµng cã hai lÇn rµo, vßng ngoµi b¾t d©n thay phiªn nhau canh g¸c, vßng trong do lÝnh g¸c. Lùc l−îng ®Þch cã gÇn 20 tªn, chØ huy lµ mét tªn ®ån tr−ëng ng−êi Ph¸p. ... Trong khi ¨n, ®Þch g¸c c¶ sóng vµo gi¸. §éi c¶i trang thµnh mét to¸n lÝnh dâng ë ch©u ®i tuÇn vÒ ®Ó ®ét nhËp ®ån ®Þch, khi lät vµo ®ån sÏ chiÕm ngay kho sóng, b¾t tÊt c¶ bän ®Þch ®Êu hµng, nÕu chóng chèng cù sÏ dïng vò khÝ tiªu diÖt. ... N¨m giê chiÒu, nh©n d©n lµng Phay Kh¾t bçng nhiªn thÊy mét to¸n lÝnh dâng, ®Çu ®éi nãn bäc v¶i xanh, vµnh tr¾ng, m×nh mÆc quÇn ¸o chµm, ch©n quÊn xµ c¹p, ®i ®Çu lµ mét viªn ®éi “ xÕp” vµ hai lÝnh khè xanh, tõ phÝa ch©u Nguyªn B×nh tiÕn vµo lµng. ®Õn cæng lµng, mét ng−êi ch×a giÊy cho tªn g¸c xem, råi chia thµnh 3 to¸n ®µng hoµng ®i th¼ng vµo ®ån cña quan T©y. §ång chÝ Thu S¬n dÉn tiÓu ®éi tiÕn th¼ng vµo kho ®Þch ®Ó sóng, tiÓu ®éi hai còng liÒn sau ®ã lät vµo ®ån lËp tøc v©y quanh nhµ lÝnh ë. TiÓu ®éi tr−ëng Thu S¬n h« dâng d¹c b»ng tiÕng Ph¸p: - R¸t x¨m m¨ng! M−êi b¶y tªn ®éi vµ mét tªn cai tËp hîp l¹i gi÷a s©n, ®ång chÝ Thu S¬n lËp tøc chÜa ngang khÈu tiÓu liªn, h« lín: - Chóng t«i lµ qu©n c¸ch m¹ng, anh em gi¬ tay ®Çu hµng, sÏ kh«ng giÕt ai hÕt, gi¬ tay lªn! TÊt c¶ c¸c nßng sóng ®Òu chÜa vµo qu©n ®Þch. BÞ hoµn toµn bÊt ngê, kh«ng kÞp ®èi phã, tÊt c¶ bän ®Þch trong ®ån gi¬ tay ®Çu hµng. ... Tªn ®ån tr−ëng ng−êi Ph¸p c−ìi ngùa tõ Nguyªn B×nh vÒ, ®ñng ®Ønh ®i vµo ®ån, bÞ ta b¾n chÕt. ... Sau khi ®Ó l¹i tr−íc cöa ®ån mét m¶nh giÊy viÕt b»ng tiÕng Ph¸p : “ Chóng t«i ®· cïng ViÖt Minh ®i ®¸nh NhËt råi”, toµn ®éi ra khái ®ån, dong theo tï binh vµ mang theo chiÕn lîi phÈm. TrËn Nμ NgÇn. §ån Nµ NgÇn c¸ch Phay Kh¾t 25 km, cã 22 lÝnh khè ®á do hai sÜ quan Ph¸p chØ huy. ...Toµn ®éi c¶i trang b»ng nh÷ng bé quÇn ¸o lÝnh dâng vµ lÝnh tËp lÊy ®−îc t¹i Phay Kh¾t, ba héi viªn trung kiªn cña héi Cøu quèc ®−îc trãi l¹i dong ®i. ... Bän g¸c vµ 4,5 tªn lÝnh ë trong ®ån ch¹y ra, trè m¾t nh×n mÊy ng−êi bÞ trãi råi tÝu tÝt hái: - L¹i b¾t ®−îc M¸n céng s¶n µ ? ... Bèn chiÕn sÜ gi¶i phãng tiÕn l¹i ¸n ng÷ cöa kho sóng. §ång chÝ Thu S¬n vµ ®ång chÝ MËu ®ang nãi chuyÖn víi tªn ®éi, bÊt thÇn chÜa ngang sóng h« lín: - Chóng t«i lµ qu©n c¸ch m¹ng ®Õn lÊy sóng cña T©y, tÊt c¶ gi¬ tay lªn, kh«ng th× b¾n!

75 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Ngoµi cæng ®ån, ®ång chÝ §¾c giËt lu«n khÈu sóng tr−êng trong tay tªn g¸c, anh chÜa sóng lªn chßi canh, b¾t tªn g¸c thø hai ph¶i th¶ ngay sóng xuèng. Nghe tiÕng h«, c¶ ®ån nhèn nh¸o. PhÇn lín hèt ho¶ng gi¬ tay, ®øa quú ®øa ®øng. Tªn qu¶n chôp sóng ng¾n trªn bµn lªn ®¹n bãp cß. KhÊu tiÓu liªn trong tay ®ång chÝ Thu S¬n næ gißn, kÕt liÔu ®êi h¾n. ... Anh Hoµng V¨n Th¸i gi−¬ng cao l¸ cê ®á sao vµng, phÊt m¹nh gi÷a ®ån ®Þch. ... TrËn ®¸nh kÕt thóc trong vßng d¨m phót. Toµn bé lÝnh ®Þch ®Çu hµng. VÒ phÝa ta, chØ cã ®ång chÝ Bª bÞ th−¬ng ë ngãn tay v× viªn ®¹n cña tªn qu¶n. Cao trμo kh¸ng NhËt cøu n−íc : HÞch kh¸ng NhËt cña Tæng bé ViÖt Minh: ... “ Hìi quèc d©n ®ång bµo! VËn mÖnh d©n téc ta ®ang treo trªn sîi tãc, nh−ng c¬ héi ngµn n¨m cã mét ®ang l¹i! Muèn gi÷ nhµ gi÷ n−íc Muèn khái ®i lÝnh ®i phu Muèn tho¸t n¹n bom r¬i ®¹n l¹c Muèn cho d©n téc më mÆt víi hoµn cÇu! H·y vïng dËy, giµu nghÌo, trai g¸i, giµ trÎ, triÖu ng−êi nh− mét Tuèt g−¬m, chÜa sóng! GiÕt giÆc, trõ gian! Dùng nªn mét n−íc ViÖt Nam hïng c−êng, tù do vµ ®éc lËp ! H·y trót nh÷ng ®au th−¬ng, uÊt hËn thµnh mét ngän th¸c cuèn s¹ch qu©n thï! H·y thÒ quyÕt kh«ng phô c¸c bËc anh hïng d©n téc ®· hy sinh gi÷ g×n ®Êt n−íc! Hìi ®ång bµo! Giê kh¸ng NhËt cøu n−íc ®· ®¸nh. KÝp nh»m theo l¸ cê ®á sao vµng n¨m c¸nh cña ViÖt Minh: TiÕn lªn! X«ng tíi! Cøu n−íc, cøu nhµ!” C¸c cuéc mÝt tinh, biÓu t×nh, diÔn thuyÕt xung phong trong cao trμo kh¸ng NhËt cøu n−íc : TruyÒn ®¬n r¶i ë chî lµng Cê ®á mäc gi÷a ®−êng quan ban ngµy §ång quª nh− cã löa bay Nhµ giµu bµn t¸n, d©n cµy truyÒn tin Khëi nghÜa giμnh chÝnh quyÒn ë HuÕ trong C¸ch m¹ng th¸ng T¸m: Th¸ng T¸m vïng lªn HuÕ cña ta Qu¶ng Phong ¬i, H−¬ng Thuû, H−¬ng Trµ Phó Vang, Phó Léc ®ß lªn HuÕ

76 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

§á rùc lßng s«ng rén tiÕng ca ( Tè H÷u ). H×nh ¶nh Chñ tÞch Hå ChÝ Minh trong ngμy lÔ ®äc Tuyªn ng«n §éc lËp: “ Ng−êi ®äc Tuyªn ng«n råi chît hái: - §ång bµo nghe t«i nãi râ kh«ng ? ¤i c©u hái h¬n mét lêi kªu gäi RÊt ®¬n s¬ mµ Êm bao lßng ! C¶ mu«n triÖu mét lêi ®¸p: Cã! Nh− Tr−êng S¬n say giã BiÓn §«ng V©ng, B¸c nãi chóng con nghe râ Mçi lêi Ng−êi mang nÆng nói s«ng”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). Bμi 17. Tæng tuyÓn cö bÇu Quèc héi kho¸ I: “ Tõ nhiÒu n¬i, ®ång bµo viÕt th− ®Ò nghÞ B¸c kh«ng cÇn ra øng cö ë mét tØnh nµo, nh©n d©n c¶ n−íc sÏ bá phiÕu cö B¸c vµo Quèc d©n ®¹i héi. Ai còng muèn ®−îc ghi tªn B¸c vµo l¸ phiÕu cña m×nh. B¸c ®· viÕt mét bøc th− ng¾n tr¶ lêi ®Ò nghÞ nµy: “... T«i lµ c«ng d©n cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ nªn t«i kh«ng thÓ v−ît ra khái thÓ lÖ cña cuéc tæng tuyÓn cö ®· ®Þnh. T«i ra øng cö ë Hµ Néi, nªn còng kh«ng thÓ ra øng cö ë mét n¬i nµo n÷a. Xin c¶m t¹ c¸c ®ång bµo ®· cã lßng yªu t«i vµ yªu cÇu toµn thÓ ®ång bµo h·y lµm trßn nhiÖm vô cña ng−êi c«ng d©n trong cuéc tæng tuyÓn cö s¾p tíi”.

Chèng n¹n dèt: - Mî em ®i chî s¸ng nay Cí sao mÆt ñ chau mµy thÕ kia Hay lµ m¾c hîm ph¶i lõa Hay lµ kÎ c¾p nã x¬ mÊt tiÒn Hay lµ v× nî v× duyªn Th× mî h·y kÓ c¨n nguyªn sù t×nh ? - S¸ng nay em ®i chî ®×nh Hä lµm khæ nhôc tr¨m h×nh cËu ¬i ChØ v× kh«ng biÕt ch÷ th«i Hä co, hä kÐo, hä l«i, hä gi»ng Ng−êi ta nh×n mÆt ch»m ch»m KÎ r»ng mï ch÷, ng−êi r»ng nhôc th©n! Nçi niÒm bøt røt, b¨n kho¨n Ch¸n chª hä míi bu«ng kh¨n cho vµo Nçi niÒm t©m tÝnh biÕt bao

77 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Nh− nung gan s¾t, nh− bµo lßng son CËu ¬i, cËu bÕ lÊy con §Ó em ®i häc kÎo cßn l«i th«i §i th× chÞ chÝn em m−êi Bâ c«ng b¸ng bæ, bâ ng−êi dÌm pha DÉu lµ t©m tÝnh ®µn bµ Häc d¨m ba th¸ng ch¾c lµ còng th«ng Cã nªn cËu còng vui lßng Tr«ng nom nhµ cöa bÕ bång con th¬ Em ®i kÎo chóng b¹n chê Bao nhiªu giÊy bót em nhê cËy anh! - T«i nghe mî nãi còng hay Thêi t«i gi¬ c¶ hai tay t¸n thµnh.

S¸ch l−îc chèng thï trong giÆc ngoμi: VÒ HiÖp ®inh s¬ bé 6 / 3/ 1946. “ ...Ta kiªn quyÕt g¹t bá ch÷ “ tù trÞ” cña Ph¸p ®−a ra, nh−ng ®éc lËp cßn lµ mét ®iÒu mµ ChÝnh phñ Ph¸p ch−a chÞu thõa nhËn. Hå Chñ tÞch thÊy ®· ®Õn lóc cÇn ®i ®Õn mét quyÕt ®Þnh. Sau khi héi ý víi Th−êng vô, Ng−êi ®−a ra c¸ch gi¶i quyÕt: “n−íc Ph¸p c«ng nhËn ViÖt Nam lµ quèc gia tù do”. Ph¸i bé Ph¸p −ng thuËn. ... §©y lµ b¶n hiÖp ®Þnh quèc tÕ ®Çu tiªn cña n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ký víi mét n−íc ngoµi. LÔ ký ®−îc cö hµnh vµo 4 giê chiÒu t¹i ng«i nhµ sè 38 phè Lý Th¸i Tæ. Gian phßng nhá bµi trÝ ®¬n gi¶n, kh«ng cã cê. Chñ kh¸ch ®Òu ®øng chung quanh mét chiÕc bµn lín. Cã ®ñ mÆt t¹i ®©y, nh÷ng ng−êi thuéc tÊt c¶ c¸c “ c−êng quèc” cña thÕ giíi t− b¶n sau cuéc §¹i chiÕn thÕ giíi thø hai. Anh Hoµng Minh Gi¸m lÇn l−ît ®äc to b¶n HiÖp ®Þnh s¬ bé vµ b¶n phô kho¸n. Mäi ng−êi h−íng vÒ phÝa Hå Chñ tÞch. Ng−êi nh×n l−ít c¸c ®iÒu kho¶n cña b¶n HiÖp ®Þnh. Víi c−¬ng vÞ lµ Chñ tÞch n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, Hå Chñ tÞch ký ®Çu tiªn. Sau ®ã, Ng−êi chuyÓn b¶n HiÖp ®Þnh cho Vò Hång Khanh ®øng gÇn ®Êy. Tr−íc ¸p lùc cña quan thÇy T−ëng, Vò Hång Khanh ph¶i ngËm bå hßn lµm ngät , ký tiÕp theo; d−íi danh nghÜa ng−êi ®¹i diÖn ®Æc biÖt cho Héi ®ång ChÝnh phñ. Xanh t¬ ni, ng−êi ®−îc uû quyÒn thay mÆt ChÝnh phñ n−íc Céng hoµ Ph¸p, ký sau cïng. ( Håi ký cña Vâ Nguyªn Gi¸p). H×nh ¶nh B¸c Hå trong thêi gian chèng thï trong giÆc ngoμi sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m. “ B¸c Hå thøc n¨m canh kh«ng ngñ

78 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Nghe phong ba gµo thÐt ®¸ ghÒnh V÷ng tay l¸i «i ng−êi thuû thñ §· tõng quen bèn biÓn lªnh ®ªnh Ng−êi tr«ng giã, bá buåm, chän lóc N−íc cê hay xoay v¹n kiªu binh Lßng nhÉn nhôc quyÕt kh«ng khuÊt phôc Yªu hoµ b×nh ®©u sî chiÕn chinh”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). Bμi 18. Ph¸t ®éng toμn quèc kh¸ng chiÕn: “ GiÆc ®· ®¸nh th× ta quyÕt ®¸nh Thµ hy sinh tÊt c¶ kh«ng nao Lêi B¸c gäi nöa ®ªm vang lÖnh H·y x«ng lªn chiÕn sÜ ®ång bµo C¶ n−íc ®¸p mét lêi quyÕt th¾ng Phè ph−êng gi¨ng chiÕn luü v−¬n cao Xãm th«n dùng ph¸o ®µi ®øng th¼ng Tre thµnh ch«ng, ng−êi ho¸ anh hµo”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u ). Tiªu thæ kh¸ng chiÕn: “ Ra ®i quyÕt ph¸, ngµy vÒ sÏ x©y Tõ trong ®æ n¸t h«m nay Ngµy mai ®· ®Õn tõng gi©y, tõng giê” ( Tè H÷u ). TÊn c«ng cña qu©n Ph¸p lªn ViÖt B¾c: “ Chóng phãng mét gäng k×m khæng lå phÝa Nam, tõ Hµ Néi thäc th¼ng ®Õn Phó Thä, lªn Tuyªn Quang, ®Õn Chiªm Ho¸. Mét gäng k×m khæng lå phÝa B¾c tõ L¹ng S¬n, r−ît th¼ng lªn Cao B»ng ®Õn B¾c C¹n. Mét mòi dïi khæng lå tõ Hµ Néi chäc th¼ng vµo vïng Th¸i Nguyªn - B¾c C¹n ®Ó chÆt ViÖt B¾c ra lµm hai h−íng. Chóng nh¶y dï lung tung ë Chî Míi, Chî §ån, Chî Chu, §¹i Tõ, Vò Nhai vµ nhiÒu n¬i kh¸c. Mét ®¹i ®éi qu©n tõ B¾c Giang - B¾c Ninh ®¸nh t¹t lªn. ThÕ lµ bèn phÝa th¾t chÆt, tõ ngoµi ®¸nh vµo, tõ trong ®¸nh ra”. ( ViÖt B¾c anh dòng - Hå ChÝ Minh).

79 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ChiÕn th¾ng ViÖt B¾c thu ®«ng 1947 : “ Tµu giÆc ®¾m s«ng L« Tha hå mµ uèng n−íc M¸u tanh ®Õn b©y giê Ch−a tan mïi b÷a tr−íc TrËn B«ng Lau, û La Ba tr¨m th»ng tan x¸c Cµnh c©y mãc thÞt da Thèi inh rõng ViÖt B¾c” ( C¸ n−íc - Tè H÷u ). B¸c Hå ®i chiÕn dÞch Biªn giíi thu ®«ng 1950: “... ChuyÕn ®i nµy cña B¸c hÕt søc vÊt v¶. §i trong giã nói m−a ngµn, trÌo ®Ìo, léi suèi, qua Chî Chu, B¾c C¹n, ®Õn Lam S¬n, v−ît ®Ìo Khau Lªu, sang Qu¶ng Uyªn, tíi Nµ lan, ®Õn §«ng Khª. Trong cuèn “ Võa ®i ®−êng võa kÓ chuyÖn”, B¸c viÕt: “ PhÇn th× ®Ó gi÷ bÝ mËt, phÇn th× kh«ng muèn phiÒn ®ång bµo, mçi tèi, chóng t«i th−êng ®ãng qu©n ë mét ng«i chïa, hoÆc mét c¸i l¸n bá hoang. MÊy ®èng l¸ c©y, phñ thªm mÊy tÊm v¶i b¹t, ë gi÷a ®èt bÕp löa, lµ thµnh “ hµnh doanh” cña ®éi “ phô tö binh” chóng t«i. ( Håi ký cña Hoμng Quèc ViÖt ). HiÓu thªm vÒ chiÕn dÞch Biªn giíi thu ®«ng 1950 qua lêi khai cña Pi e S¸c t«ng. “ ... C¸c «ng biÕt râ ph¸o ®µi Cao B»ng cña chóng t«i rÊt kiªn cè, cã hÇm ngÇm, cã kho dù tr÷ h¬n 100.000 tÊn vò khÝ, ®¹n d−îc, cã kho l−¬ng thùc, kho qu©n trang, cã c¶ bÖnh x¸, phßng ¨n ®−îc x©y dùng theo kiÓu chiÕn luü Ma gi n«. Bªn ngoµi thµnh chóng t«i bè trÝ hµng rµo b¶o vÖ v÷ng ch¾c gåm h¬n 10 cø ®iÓm lín nhá... M¹ng l−íi t×nh b¸o cña chóng t«i rÊt réng vµ biÕt râ hai ®¬n vÞ chñ lùc 316 vµ 308 cña c¸c «ng ®· sang Trung Quèc lÊy vò khÝ vÒ ®Ó ®¸nh chóng t«i trong chiÕn dÞch Biªn giíi thu ®«ng 1950... C¸c «ng kh«ng d¹i g× ®¸nh vµo thÞ x· Cao B»ng bëi v× c¸c «ng sÏ chÞu tæn thÊt Ýt nhÊt 10.000 qu©n. Qu¶ nh− t«i dù ®o¸n, c¸c «ng ®· ®¸nh vµ tiªu diÖt cø ®iÓm §«ng Khª. ...NÕu ph¶i rêi bá thÞ x· Cao B»ng trong cuéc hµnh qu©n mang mËt danh “ B·o t¸p” , chóng t«i sÏ ®i con ®−êng sè 3 Bis qua ®Ìo Ng©n S¬n hoÆc sÏ ®i con ®−êng sè 3 qua ®Ìo Lªa xuèng B¾c C¹n råi ®iÖn cho c¸nh qu©n ë Th¸i Nguyªn trong cuéc hµnh qu©n nghi binh ®· ®−îc bé chØ huy Ph¸p dù kiÕn ®Ó lªn ®ãn chóng t«i; ®ång thêi quÊy rèi hËu ph−¬ng cña c¸c «ng. Nh− vËy, hËu ph−¬ng cña c¸c «ng sÏ bÞ rèi lo¹n mµ chóng t«i sÏ b¶o toµn lùc l−îng. T¹i sao chóng t«i cø ph¶i ®i theo con ®−êng sè 4 cã

80 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

qu©n chñ lùc cña c¸c «ng mai phôc chê s½n chóng t«i ? §ã lµ sai lÇm cña bän t−íng lÜnh chóng t«i...§ã lµ sù bÊt lùc cña Bé chØ huy Ph¸p trong viÖc ®iÒu hµnh chiÕn tranh, sù chñ quan ®¸nh gi¸ qu¸ thÊp ®èi ph−¬ng.ThÕ nµo t«i còng ph¶i viÕt mét cuèn s¸ch víi nhan ®Ò “ Sù thÊt b¹i trªn ®−êng sè 4” ®Ó v¹ch sù ngu dèt cña Bé chØ huy Ph¸p vµ ®Ó nh©n d©n Ph¸p biÕt râ nguyªn nh©n thÊt b¹i cña chóng t«i”. ( KhÐp l¹i qu¸ khø ®au th−¬ng - Håi ký cña Kú Thu ). Hμnh ®éng nh©n ®¹o cña B¸c Hå ®èi víi tï binh Ph¸p trong chiÕn dÞch Biªn giíi. “ ... Ta tiªu diÖt ®åi §«ng Khª vµ b¾t sèng viªn quan ba Alióc, tr−ëng ®ån. Mét ®¬n vÞ cña ®¹i ®oµn 308 ®−îc lÖnh ¸p gi¶i tï binh gåm h¬n 100 tªn vÒ phÝa sau. ... Cã mét «ng cô mÆc bé ®å ka ki mµu vµng nh¹t, ®Çu ®éi mò cøng, kh¨n mÆt v¾t trªn quai mò che kÝn bé r©u, tay chèng gËy, ch©n ®i dÐp cao su, d¸ng ®i nhanh nhÑn, xuÊt hiÖn. Lóc nµy tï binh ®· ®−îc lÖnh tiÕp tôc lªn ®−êng. Cô Hå v−ît qua ®¸m tï binh mét ®o¹n råi quay trë l¹i, võa ®i võa quan s¸t bän quan qu©n cÊt b−íc nÆng nÒ trªn con d−êng r¶i ®¸ ë b×a rõng. T«i ®øng xa quan s¸t thÊy Cô Hå bçng dõng l¹i hái chuyÖn mét tï binh ng−êi ¢u, m×nh trÇn, chØ cã c¸i quÇn céc, ch©n kh«ng giµy, ®i lÕt cuèi cïng. MÆt trêi ®· lÊp sau nh÷ng rÆng nói phÝa T©y. Cô Hå nh×n trêi, nh×n tªn tï binh tr−íc mÆt, tho¾t c¸i Cô Hå cëi chiÕc ¸o ka ki ®ang mÆc ®−a cho tªn tï binh. Nã s÷ng sê gi©y l¸t, råi n¾m chÆt hai bµn tay «ng g×a tèt bông, c¶m ¬n rèi rÝt. ( KhÐp l¹i qu¸ khø ®au th−¬ng - Håi ký cña Kú Thu ). Bμi 19. §¹i héi §¶ng toμn quèc lÇn thø hai ( 2 - 1951 ). “ B¸o c¸o chÝnh trÞ(cid:31) cã ®o¹n phª ph¸n nh÷ng t− t−ëng bi quan dao ®éng: “ Chóng ta kiªn quyÕt tr¶ lêi nh÷ng ng−êi do dù vµ lõng chõng r»ng: Nay tuy ch©u chÊu ®¸ voi Nh−ng mai voi sÏ bÞ lßi ruét ra Sù thËt ®· chøng tá r»ng “voi” thùc d©n ®· b¾t ®Çu lßi ruét vµ bé ®éi ta ®· tr−ëng thµnh nh− con hæ oai hïng”. BÇu Ban ChÊp hμnh Trung −¬ng míi: gåm 29 ®ång chÝ, trong tæng sè 147 phiÕu hîp lÖ. B¸c tróng tØ lÖ 100 %. Bé ChÝnh trÞ do Trung −¬ng bÇu ra gåm cã B¸c lµm Chñ tÞch Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng, Tr−êng Chinh lµm Tæng bÝ th− cña §¶ng vµ c¸c uû viªn : Lª DuÈn, Ph¹m V¨n §ång, Vâ Nguyªn Gi¸p, NguyÔn ChÝ Thanh, Hoµng Quèc ViÖt vµ mét uû viªn dù khuyÕt lµ Lª V¨n L−¬ng. ( Håi ký cña Hoμng Quèc ViÖt )

81 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Thãng nhÊt MÆt trËn ViÖt Minh vμ Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam thμnh MÆt trËn Liªn ViÖt: “ Rõng c©y ®oµn kÕt ®· në hoa kÕt qu¶, gèc rÔ cña nã ¨n s©u lan réng trong toµn d©n, nã cã mét t−¬ng lai tr−êng xu©n bÊt l·o”. ( Hå ChÝ Minh ). §¹i héi ChiÕn sÜ thi ®ua vμ C¸n bé g−¬ng mÉu toμn quèc. G−¬ng anh hïng Ng« Gia Kh¶m. “ Nh×n khu«n mÆt anh víi nh÷ng nÐt nh¨n nheo v¸ vÝu, hËu qu¶ cña nh÷ng ®ît thÝ nghiÖm s¶n xuÊt thuèc næ, lµm tÊt c¶ chóng t«i ®· kh«ng cÇm ®−îc n−íc m¾t. G−¬ng mÆt anh lµ sù t¸i hiÖn nh÷ng ngµy cña n¨m 1944, lÇm lòi ©m thÇm cïng víi anh em s¶n xuÊt vò khÝ. Lóc Êy, c«ng binh x−ëng cña c¸c anh nghÌo nµn lµm sao. Mét chiÕc m¸y tiÖn cò, bé chµy cèi ®Ó lµm thuèc, chiÕc lß nÊu gang bªn c¸i bÔ thôt, mét gian nhµ c¸t lµm khu«n ®óc. Ph−¬ng tiÖn thiÕu thèn, l¹i ph¶i ¨n c¬m n¾m muèi võng ®Ó “ thôt thÞt kÐo bÔ” nÊu gang ®óc vá lùu ®¹n. VÊt v¶, thiÕu thèn, ®ãi khæ lµ thÕ, nh−ng ng−êi anh hïng Êy kh«ng mét lêi rªn rØ, kªu ca. CÇn mÉn lµm viÖc nh− con ong, c¸i kiÕn. ThÊt b¹i mét lÇn, lµm l¹i mét lÇn, thÊt b¹i hai lÇn, lµm l¹i hai lÇn...Kiªn nhÉn ®−a anh thµnh c«ng. Qu¶ lùu ®¹n ®Çu tiªn do anh s¶n xuÊt ®· ®−îc trao cho bé ®éi vµ c¸c anh bé ®éi ®· dïng nã diÖt ®−îc 11 tªn ph¸t xÝt NhËt t¹i chiÕn khu Hoµng Hoa Th¸m. Tõ ®Êy, anh cµng say s−a s¶n xuÊt vò khÝ phôc vô kh¸ng chiÕn. Qu¸ tr×nh thö nghiÖm, nhiÒu lÇn bÞ th−¬ng , m¸u måm m¸u mòi éc ra, m¾t mê, da mÆt trªn m¸, trªn tay bÞ ch¸y loang læ... Ng−êi ch¸u cña Ng« Gia Tù lµ nh− vËy ®ã”. ( Håi ký cña Hoμng Quèc ViÖt ) ChiÕn dÞch Hoμ B×nh ( 1951- 1952 ). “ Sau khi phÇn nµo æn ®Þnh ®−îc t×nh h×nh, §ê L¸t quyÕt ®Þnh vµo mïa thu 1951, më cuéc tÊn c«ng nh»m cè g¾ng tiªu diÖt khèi chñ lùc t¸c chiÕn cña ViÖt Minh. NhËn thÊy “ tãm” ®−îc mét ®èi thñ mµ tÝnh c¬ ®éng linh ho¹t lµ con ¸t chñ bµi chÝnh lµ mét ®iÒu rÊt khã kh¨n, «ng tÝnh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy b»ng c¸ch chiÕm cña hä mét vÞ trÝ quan träng mµ hä kh«ng thÓ bá ®−îc, vµ buéc hä ph¶i chÊp nhËn giao chiÕn ®Ó chiÕm l¹i: ®ã lµ Hoµ B×nh. Cuéc chiÕn ®Êu kÐo dµi rßng r· h¬n 4 th¸ng trêi, gi÷a chõng t−íng §ê L¸t èm ph¶i trë vÒ Ph¸p, sau ®ã chÕt ch¼ng kÞp nh×n ®Õn mèc kÕt thóc cña nã n÷a. Th¸ng 2 n¨m 1952, cuéc hµnh qu©n chÊm døt b»ng cuéc rót ch¹y cña chóng ta trong nh÷ng ®iÒu kiÖn khã kh¨n mµ kh«ng ®¹t mét kÕt qu¶ nµo”. ( Thêi ®iÓm cña nh÷ng sù thËt - Håi ký cña Na va ). Bμi 20. KÕ ho¹ch Na va. “ ... Mäi rót lui ®Òu kh«ng thÓ ®−îc. Nã lµ håi chu«ng b¸o tö cho Khèi Liªn hiÖp Ph¸p vµ lµm cho, chØ mét thêi gian ng¾n, sù ra ®i vÜnh viÔn cña chóng ta trë nªn

82 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

kh«ng thÓ tr¸nh khái. Mäi gi¶i ph¸p chÝnh trÞ trong danh dù ®Ó ra khái chiÕn tranh chØ cã thÓ cã ®−îc b»ng c¸ch gi÷ v÷ng c¸c vÞ trÝ cña chóng ta vµ víi mäi cè g¾ng cã thÓ, ra søc c¶i thiÖn nã. B©y giê nãi vÒ kÕ ho¹ch t¸c chiÕn... Tr−íc th¸ng 10 -11, do cßn mïa m−a, nªn Ýt cã kh¶ n¨ng ViÖt Minh sÏ më nh÷ng cuéc tÊn c«ng quan träng. Chóng ta cã thÓ cã mét thêi gian ng−ng nghØ nµo ®Êy. Nh−ng tr¸i l¹i, b−íc vµo mïa thu vµ ®Õn mïa ®«ng, cÇn ph¶i thÊy tr−íc lµ ViÖt Minh sÏ më mét cuéc tiÕn c«ng quy m« rÊt lín cã thÓ kÐo dµi ®Õn mïa m−a n¨m sau. Hä ®ang t×m kiÕm, nÕu ch−a ph¶i lµ mét th¾ng lîi quyÕt ®Þnh th× còng lµ nh÷ng −u thÕ vÒ qu©n sù vµ chÝnh trÞ cho phÐp hä giµnh ®−îc th¾ng lîi cuèi cïng vµo mét hai n¨m sau. Chóng ta ph¶i chèng ®ì víi ®ßn gi¸ng cña ®èi ph−¬ng víi nh÷ng ph−¬ng tiÖn kÐm hä rÊt nhiÒu. Trong mét t−¬ng lai xa, kho¶ng hai n¨m, víi ®iÒu kiÖn t−¬ng quan lùc l−îng vÒ qu©n c¬ ®éng ®¶o ng−îc l¹i cã lîi cho ta th× cã thÓ ®Õn l−ît chóng ta sÏ më cuéc tiÕn c«ng”. ( Thêi ®iÓm cña nh÷ng sù thËt - Håi ký cña Na va ). ChÊp nhËn giao chiÕn t¹i §iÖn Biªn Phñ. “ ... GÇn nh− toµn bé khèi c¬ ®éng t¸c chiÕn cña ViÖt Minh ®· lªn th−îng du. ViÖn trî sóng ®¹n vµ l−¬ng thùc tõ Trung Quèc ®−îc ®−a vµo víi sè l−îng quan träng. Huy ®éng mét lùc l−îng d©n c«ng lín gÊp béi c¸c chiÕn dÞch tr−íc, ®èi ph−¬ng d· cã mét nç lùc ghª gím, ®· x©y dùng ®−îc mét hÖ thèng ®−êng s¸ nèi tõ biªn giíi Trung Quèc ®Õn §iÖn Biªn Phñ... Tõ ®Çu th¸ng 1- 1954, chñ lùc ViÖt Minh ®· tËp trung xung quanh §iÖn Biªn Phñ vµ cã nhiÒu triÖu chøng sÏ tiÕn c«ng. ... ViÖt Minh hoµn toµn biÕt tr−íc vµ ý thøc ®−îc hä cã thÓ chê ®îi nh÷ng g× ë héi nghÞ. ThÕ lµ lËp tøc hä kÕt hîp toµn bé ho¹t ®éng qu©n sù cña hä víi sù kiÖn ngo¹i giao ®ã, sù kiÖn mµ hä biÕt râ sÏ t¹o c¬ héi ®Ó nhanh chãng giµnh th¾ng lîi quyÕt ®Þnh. §iÒu chØnh l¹i kÕ ho¹ch chiÕn l−îc, hä ®· tiÕn hµnh tæng ph¶n c«ng sím tr−íc dù ®Þnh mét n¨m vµ cã khi tr−íc hai n¨m, ®Ó giµnh toµn th¾ng. VËy lµ do s¸ng kiÕn bÊt h¹nh cña c¸c nhµ l·nh ®¹o chÝnh trÞ n−íc ta mµ t×nh h×nh qu©n sù ®ét nhiªn trë thµnh bÊt lîi ®èi víi chóng ta. ... ViÖt Minh sÏ tiÕn c«ng trªn tÊt c¶ c¸c mÆt trËn, nh»m kiÒm chÕ vµ ph©n t¸n c¸c lùc l−îng mÆt ®Êt vµ trªn kh«ng cña ta, nh−ng nç lùc chñ yÕu lµ nh»m vµo §iÖn Biªn Phñ. §©y lµ n¬i ®èi ph−¬ng muèn giµnh ®−îc th¾ng lîi vang déi, ®¸nh b¹i ý chÝ cña Ph¸p vµ ®¶m b¶o cho th¾ng lîi chÝnh trÞ ë Gi¬ ne v¬. ( Thêi ®iÓm cña nh÷ng sù thËt - Håi ký cña Na va ). Sù kiªn cè cña tËp ®oμn cø ®iÓm §iÖn Biªn Phñ vμ sù chñ quan cña ®Þch:

83 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

“... Mçi côm cø ®iÓm cã hµng rµo d©y thÐp gai réng 56 km v©y quanh, Gi÷a c¸c cø ®iÓm trong côm còng cã hµng rµo ng¨n c¸ch. C¸c líp rµo ®−îc t¨ng c−êng m×n nh¶y, m×n na pan. TËp ®oµn cø ®iÓm §iÖn Biªn Phñ lµ tËp hîp nh÷ng g× ®−îc phßng thñ m¹nh nhÊt vµ ch−a tõng cã ë §«ng D−¬ng. ... Ngµy 4 / 3, Trong lÇn th¨m tËp ®oµn cø ®iÓm lÇn cuèi cïng, t«i ®· tiÕp nhiÒu chØ huy ®¬n vÞ vµ nhËn thÊy ë hä sù tin t−ëng tuyÖt ®èi, nh−ng ch−a thËt yªn t©m, tr−íc khi ®i, t«i ®· gÆp riªng C« nhi vµ §¬ C¸t yªu cÇu hai «ng nµy nãi thËt ý nghÜ cña m×nh. T«i còng ®Ò nghÞ hai hoÆc ba tiÓu ®oµn bæ sung ®Ó t¨ng thªm søc phßng thñ buéc ®èi ph−¬ng ph¶i nghiªn cøu l¹i t×nh h×nh khiÕn hä ho·n tiÕn c«ng hoÆc ph¶i tõ bá h¼n. C¶ hai «ng ®Òu kh«ng muèn thÕ. §¬ C¸t tr¶ lêi : “ Ch¾c ch¾n lµ gay go ®Êy, nh−ng chóng t«i sÏ gi÷ v÷ng nÕu khi cÇn thiÕt, «ng kÞp thêi t¨ng viÖn cho t«i hai hoÆc ba tiÓu ®oµn”. Cßn C« nhi nãi víi t«i: “ chóng ta ®Õn ®©y lµ ®Ó buéc ViÖt Minh ph¶i giao chiÕn, kh«ng nªn lµm g× thªm ®Ó hä ph¶i l¾ng ®i”. Sau nµy t«i ®· tiÕc kh«ng gi÷ v÷ng ý kiÕn cña m×nh. ( Thêi ®iÓm cña nh÷ng sù thËt - Håi ký cña Na va ). C«ng t¸c tiÕp vËn cho §iÖn Biªn Phñ. “ ... Riªng ë §iÖn Biªn Phñ, nÕu mét ngµy kh«ng chuyÓn vµo ®−îc 49 tÊn g¹o vµ 18. 000 lÝt x¨ng lµ kh«ng ®−îc. ... T«i khÈn tr−¬ng ®i vÒ khu 3, khu 4. Däc ®−êng m¸y bay ®Þch quÇn th¶o kh«ng ngít, nh−ng trªn c¸c nÎo ®−êng lªn §iÖn Biªn Phñ m−êm n−îp ng−êi, xe ®¹p thå, xe tr©u, xe cót kÝt nèi nhau tÇng tÇng líp líp, kh«ng bao giê ®øt ®o¹n. Trªn c¸c triÒn s«ng suèi, thuyÒn lín, thuyÒn nhá, thuyÒn ®éc méc, bÌ m¶ng ken nhau tõng d·y. TiÕng nãi, c−êi, tiÕng hß hÐt vang dËy th©u ®ªm. ... §−êng tiÕp tÕ tõ hËu ph−¬ng ra dµi 500 - 600 km, bÞ ®¸nh ph¸ d÷ déi ®ªm ngµy. ë phßng trùc ban Bé Tæng tham m−u, trªn biÓu ®å theo dâi, cã ®ªm ta chØ nhËp kho kh«ng ®−îc 1 tÊn g¹o, lÊy g× ®¶m b¶o cho h¬n 40 tiÓu ®oµn ®ang trùc tiÕp chiÕn ®Êu? ... Tuy ta cã c−íp ®−îc cña ®Þch hµng ngµn viªn ®¹n ph¸o, nh−ng còng cã ngµy mçi khÈu ph¸o chØ cßn 2 - 3 viªn ®¹n, Do ®ã c¬ quan tham m−u mÆt trËn ph¶i duyÖt tõng viªn ®¹n b¾n tØa khi c¸c môc tiªu xuÊt hiÖn. Mét lo¹t c¸c héi nghÞ kiÓm ®iÓm vµ rót kinh nghiÖm c«ng t¸c... ®· ®−îc tæ chøc víi tinh thÇn phª b×nh vµ tù phª b×nh rÊt cao... Mäi ng−êi thÊu triÖt thªm quyÕt t©m lín cña Trung −¬ng §¶ng vµ B¸c Hå. T«i ®−îc tin dù tr÷ l−¬ng thùc, ®¹n d−îc ë §iÖn Biªn Phñ ®−îc t¨ng lªn nhanh chãng, ®· ®¶m b¶o ®−îc nhu cÇu vÒ mäi mÆt cña cuéc chiÕn ®Êu”. ( §i theo con ®−êng cña B¸c - Håi ký cña V¨n TiÕn Dòng). Tuyªn bè cña quan n¨m Pi rèt, chØ huy ph¸o binh ®Þch ë M−êng Thanh:

84 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ViÖt Minh kh«ng cã c¸ch nµo ®−a ®−îc ph¸o vµo lßng ch¶o M−êng Thanh, nÕu cã ®−a vµo ®−îc chØ sau vµi chôc phót ph¸o cña qu©n Ph¸p sÏ lËp tøc kho¸ mâm ph¸o binh qu©n ViÖt. NghÖ thuËt sö dông ph¸o binh cña ta ë §iÖn Biªn Phñ . “ Ph¸o binh, bé binh cña c¸c «ng hîp ®ång vµ ®¸nh kh«ng thµnh quy luËt, lóc c¸c «ng ®¸nh tèi, khi c¸c «ng ®¸nh vÒ s¸ng, cã trËn ph¸o b¾n xong bé binh xung phong, cã trËn ch−a thÊy ®éng tÜnh g× th× bé binh c¸c «ng ®· ®ét nhËp c¨n cø, lµm chóng t«i kh«ng kÞp trë tay”. ( Lêi khai cña §¬ c¸t t¬ ri). Khèi béc ph¸ ngμn c©n ë ®åi A1. Tªn ®¹i t¸ Pie L¨ng g¬ le, chØ huy khu trung t©m §iÖn Biªn Phñ vµ tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ lÝnh dï lóc Êy, kÓ l¹i : “ C¸i ®ã hÇu nh− kh«ng g©y tiÕng ®éng lín, nh−ng ®· g©y chÊn ®éng d÷ déi, lµm sôp c¶ ®−êng hµo. Nh− mét suèi n−íc nãng khæng lå phôt lªn, ®Êt phôt rÊt cao råi r¬i th¼ng xuèng...§Êt b¾t ®Çu r¬i tõng t¶ng lín, lµm rung chuyÓn c¶ nãc l« cèt... Råi cã tiÕng hß hÐt, tiÕng sóng liªn thanh næ kh¾p n¬i, ®iÓm tiÕng lùu ®¹n næ. Lµn sãng xung phong µo vµo tõ nh÷ng chç ®Êt vì to¸c...” ( Lª V¨n ). HiÓu thªm vÒ lËp tr−êng cña ph¸i ®oμn Trung Quèc tham gia ®μm ph¸n ë Héi nghÞ Gi¬ ne v¬. TrÝch t¸c phÈm (cid:31) Trung Quèc vμ viÖc gi¶i quyÕt cuéc chiÕn tranh §«ng D−¬ng lÇn thø nhÊt ( Gi¬ ne v¬ 1954 )(cid:31) cña Ph¬ r¨ng xoa Gioay « - tiÕn sÜ v¨n ch−¬ng ng−êi Ph¸p, «ng ®· khai th¸c nh÷ng tµi liÖu mËt trong kho l−u tr÷ cña Bé ngo¹i giao Ph¸p ®Ó viÕt. Tuyªn bè cña Chu ¢n Lai trong c¸c cuéc gÆp riªng; Ngµy 18 th¸ng 5 : “ Chóng t«i ®Õn ®©y kh«ng ph¶i ®Ó ñng hé quan ®iÓm cña ViÖt Minh mµ ®Ó cè g¾ng lËp l¹i hoµ b×nh”. “Trung Quèc kh«ng nhÊt thiÕt khuyÕn khÝch ho¹t ®éng cña ViÖt Minh tiÕn vÒ ®ång b»ng”. Ngµy 27 th¸ng 5 : “ VÒ Lµo vµ Cam pu chia , quan ®iÓm cña Trung Quèc phï hîp víi quan ®iÓm cña Ph¸p”. Ngµy 16 th¸ng 6, Chu ¢n Lai gÆp ngo¹i tr−ëng Anh, ®· nãi lµ “ cã thÓ thuyÕt phôc ViÖt Minh rót qu©n khái Lµo vµ Cam pu chia”. Ngµy 23 th¸ng 6, Chu ¢n Lai gÆp thñ t−íng Ph¸p M¨ng ®Ðt Ph¬ r¨ng x¬, ®· nãi r»ng : “ Kh«ng ®ßi ®Òn bï g× vÒ nh÷ng sù nh−îng bé ®èi víi vÊn ®Ò Lµo vµ Cam pu chia, kh«ng lîi dông khã kh¨n cña Ph¸p ®Ó ®ßi ChÝnh phñ Ph¸p ph¶i nh©n nh−îng ®iÒu g×”.

85 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

VÒ giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi: Trong khi phÝa ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ vÉn gi÷ ý kiÕn vÜ tuyÕn 16 th× Chu ¢n Lai nãi : “ Thùc tÕ lµ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ tuyÖt ®èi kh«ng cÇn ®Õn con ®−êng sè 9” mµ Ph¸p coi ®ã lµ con ®−êng ®i ra biÓn cña Lµo. VÒ thêi h¹n tæng tuyÓn cö: Trong khi phÝa ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ®ßi thêi h¹n 6 th¸ng, Chu ¢n Lai ®Ò nghÞ mét c¸ch ph¶i ch¨ng r»ng “ C¸c cuéc tuyÓn cö nªn lïi l¹i 2 n¨m cho ®Õn n¨m 1956, c¸c ®¹i biÓu hai miÒn Nam - B¾c sÏ tho¶ thuËn víi nhau vÒ thêi h¹n chÝnh x¸c”. ý ®å chia c¾t ViÖt Nam. KÕt thóc Héi nghÞ Gi¬ ne v¬ th× 22 th¸ng7, Chu ¢n Lai mêi c¬m c¸c tr−ëng ®oµn ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ , V−¬ng quèc Lµo, V−¬ng quèc Cam pu chia vµ c¶ Ng« §×nh LuyÖn, “ TËp hîp c¸c ®¹i biÓu cña bèn n−íc §«ng D−¬ng” . Trong b÷a c¬m, Chu ¢n Lai chóc søc khoÎ B¶o §¹i, gîi ý Nam ViÖt Nam ®Æt mét C«ng sø qu¸n t¹i B¾c Kinh “ mét gîi ý mµ ViÖt Minh tuyÖt nhiªn kh«ng ®−îc b¸o tr−íc”. Chñ nghÜa anh hïng c¸ch m¹ng trong kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. “ Nh÷ng ®ång chÝ th©n ch«n lµm gi¸ sóng §Çu bÞt lç ch©u mai B¨ng m×nh qua l−íi thÐp gai µo µo vò b·o Nh÷ng ®ång chÝ chÌn l−ng cøu ph¸o N¸t th©n nh¾m m¾t cßn «m”. ( Tè H÷u) G−¬ng hy sinh cña anh hïng T« VÜnh DiÖn. “ §ªm h«m thø t−, chØ cßn c¸ch b·i b»ng ngoµi c©y sæ 71 chõng 1500 - 2.000 th−íc n÷a th«i, vµo kho¶ng 2 giê s¸ng, chît cã tiÕng thÐt thÊt thanh phÝa tr−íc: - Gi÷ ÷ ÷ lÊy! §õng bu«ng d©y! Gh× × × × l¹i! §¹i ®éi tr−ëng ®ang ®i víi trung ®éi t«i, dáng tai nghe: - C¸i g× thÕ ? T«i kÐo tay anh cïng ch¹y lªn: - Ph¸o trung ®éi hai ®øt d©y têi råi ! S¾p lªn ®Õn n¬i, chît l¹i nghe c¸i g× va vµo nói ®¸nh rÇm. KhÈu ph¸o trung ®éi hai dõng l¹i l−ng chõng dèc, ghÕch cµng vµo v¸ch ®¸. T« VÜnh DiÖn n»m ngang, chÌn ®−îc b¸nh ph¸o, lóc nµy chØ cßn thë thoi thãp, DiÖn thÒu thµo: - Ph¸o ... cã ...viÖc...g× ...kh«ng ?

86 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Anh em ®Èy ng−îc ph¸o l¹i, khªnh ®−îc DiÖn ra ngoµi, hai m¾t DiÖn chØ cßn thÊy lßng tr¾ng. NhiÒu ®ång chÝ gi¬ tay ¸o quÖt ngang m¾t, lóc nµy lµ kho¶ng hai r−ìi s¸ng ngµy 29 tÕt. Ch«n cÊt DiÖn xong, anh Chóc thÉn thê nh− ng−êi mÊt hån, cø kh− kh− trªn tay c¸i ¸o trÊn thñ ®Ém m¸u cña DiÖn. ChiÒu ®Õn, tr−íc khi lªn ®−êng, c¶ ®¹i ®éi lÆng lÏ cói ®Çu, h−íng vÒ phÝa ®Ønh dèc n¬i DiÖn n»m, vÜnh biÖt lÇn cuèi cïng ng−êi ®ång chÝ th©n yªu ®· quªn m×nh ®Ó b¶o vÖ ph¸o. ( TrÝch håi ký: Trªn m©m ph¸o ). “ Kh«ng ph¶i ph−¬ng tiÖn nµo kh¸c ®· ®¸nh b¹i t−íng Na va mµ chÝnh lµ trÝ th«ng minh, lßng dòng c¶m vµ ý chÝ quyÕt chiÕn quyÕt th¾ng cña ®èi ph−¬ng ®· quËt ng· «ng ta”. ( Giu lÝt roi ). Bμi 21. Vô th¶m s¸t Phó Lîi. “ Chóng t«i chÕt, chÕt quay l¨n lãc §øt ruét ®øt gan n¾m c¬m thuèc ®éc Ngh×n hån oan bay kh¾p nh©n gian Thï mu«n ®êi mu«n kiÕp kh«ng tan Löa ®· ®èt nh÷ng th©y ®en thuèc ®éc Sóng ®· b¾n nh÷ng ®Çu xanh gan gãc ChÕt cßn leo lªn nh÷ng m¸i nhµ giam Kªu c¶ loµi ng−êi cøu lÊy miÕn Nam”. (Thï mu«n ®êi mu«n kiÕp kh«ng tan - Tè H÷u ). Bμi 22. 1.Dù ®o¸n thiªn tμi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÒ cuéc tËp kÝch b»ng kh«ng qu©n chiÕn l−îc cña MÜ. - 19/7/1965: “ Dï ®Õ quèc MÜ cã l¾m sóng nhiÒu tiÒn, dï chóng cã B57, B52 hay B g× ®i n÷a th× chóng ta còng ®¸nh, mµ ®· ®¸nh th× nhÊt ®Þnh th¾ng”. -1966: ChØ thÞ cho Bé tæng t− lÖnh nghiªn cøu ®−a mét trung ®oµn tªn löa vµo VÜnh Linh ®Ó “ nghiªn cøu nã, lËp ®Çy ®ñ “ hå s¬” vÒ nã, ®Ó khi nã ra Hµ Néi g©y téi ¸c th× m×nh cã thÓ trõng trÞ ®−îc ngay”. - 1967. “ Sím hay muén råi ®Õ quèc MÜ còng sÏ ®−a B52 ra ®¸nh Hµ néi, cã thua nã míi chÞu thua. Ph¶i dù kiÕn tr−íc t×nh huèng cµng sím cµng tèt ®Ó cã thêi gian suy nghÜ vµ chuÈn bÞ…ë ViÖt Nam, MÜ nhÊt ®Þnh thua, nh−ng nã chØ chÞu thua sau khi thua trªn bÇu trêi Hµ Néi”.

87 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

2. Thùc hiÖn chØ thÞ cña B¸c Hå. Tõ 1966, nh÷ng ®¬n vÞ ra ®a ®Çu tiªn ®· tiÕn s©u vµo vïng tuyÕn löa, ph¸t sãng t×m hiÓu quy luËt ®i vÒ cña B52, chôp ®−îc d¶i nhiÔu cña B52 trªn mµn hiÖn sãng. Bé t− lÖnh qu©n chñng phßng kh«ng kh«ng qu©n ®· dµy c«ng nghiªn cøu, x©y dùng kÕ ho¹ch t¸c chiÕn ®¸nh B52. VÊn ®Ò ph¸t hiÖn vµ ®¸nh B52 ®· ®−îc biªn so¹n thµnh tµi liÖu ®Ó huÊn luyÖn bé ®éi, ®Æc biÖt lµ c¸c ®¬n vÞ tªn löa, ra ®a. Trong 12 ngµy ®ªm tËp kÝch kh«ng qu©n chiÕn l−îc, ta ph¸t hiÖn B52 sím 35 phót tr−íc khi B52 vµo Hµ Néi. Bμi 23. KÓ mét tÊm g−¬ng vÒ nh©n d©n s½n sμng hy sinh cho c¸ch m¹ng. “ …Tõ sau ngµy th»ng giÆc vÒ giÕt chÕt nhiÒu ng−êi th× cäp còng vÒ bu«n lu«n, nã vÒ t×m thÞt ng−êi ¨n. D©n lµng Cµ L− lÊy nøa rµo lµng, chèng cäp d÷, vµ còng ®Ó s½n sµng che chë cho anh em ta vÒ ho¹t ®éng. …Bän lÝnh nguy vèn ng¸n c¸i d©n Cµ L− “ ¨n thÞt quèc gia nh− cäp”, nh−ng chóng vÉn r×nh rËp ®Ó cÊt vã ta. H«m Êy, kho¶ng nhËp nho¹ng tèi, cæng lµng ®· ®ãng råi. Bçng cã tin ngoµi ®−êng 9 b¸o vÒ lµ lÝnh nguy s¾p tíi kh¸m xÐt lµng Cµ L−. MÊy h«m nay anh em hay lîi dông s¸ng tr¨ng ra suèi t¾m giÆt. Ph¶i lµm sao b¸o cho anh em biÕt cã giÆc vÒ lµng ®Ó anh em ®õng xuèng. Cæng lµng ®· ®ãng, cã nghÜa lµ cäp cã thÓ ®· r×nh ngoµi hµng rµo. ¤ng giµ b¶o con g¸i: - Ly µ! Tao ra rõng b¸o cho bé ®éi th»ng CÇm ®õng xuèng suèi lÊy n−íc. - Trêi tèi råi. Cha ®i, cäp nã vå ®ã ! - Tao tra råi, ná sî con cäp. Nãi råi, «ng l·o x¨m x¨m x¸ch c¸i thïng gi¶ bé ®i lÊy n−íc. C« con g¸i nÝu lÊy cha: - Cha ¬i! Cha con m×nh cïng ®i, cã chi cßn gióp nhau mµ. ¤ng l·o nh×n con mét tho¸ng, khÏ gËt. Ra khái lµng, hai cha con ®i th¼ng mét m¹ch lªn dèc nói. Bçng ®¸nh so¹t, mét vËt g× nh− bãng nói tõ lïm c©y bËt ra, ®æ ôp xuèng «ng giµ. - Con cäp! Kan Ly thÐt thÊt thanh. C« x«ng tíi, kh«ng cßn biÕt sî n÷a, vung gËy phang chÝ ch¸t vµo ®Çu con vËt. Nã gÇm lªn d÷ tîn nh−ng mét ch©n vÉn ®Ì chÆt lÊy måi, mét ch©n quê lªn chèng ®ì. Víi tÊt c¶ søc m¹nh cña t×nh th−¬ng xãt cha, Kan Ly cø nhÌ mÆt con cäp mµ ®Ëp tói bôi, rÊt m¹nh, rÊt nhanh, khiÕn cho con thó cø nhe r¨ng gÇm gõ d÷ déi. ChiÕc gËy ®· toÐt c¶ ®Çu mµ nã kh«ng cÞu bu«ng måi. Kan Ly võa ®¸nh cäp võa hÐt vang c¶ nói rõng. MÊy ®ång chÝ trinh s¸t cã nhiÖm vô vÒ bu«n nghe tiÕng la, véi x¸ch sóng AK ch¹y ®Õn. C¸c anh nhËn thÊy t×nh thÕ nguy hiÓm qu¸. NÕu b¾n tr−ît, lËp tøc nã bãp chÕt «ng giµ d−íi ch©n råi lao tíi Kan Ly ngay.Bçng cã vÖt ¸nh s¸ng ®Ìn pin tõ phÝa bu«n Cµ L−, Kan Ly biÕt lµ bän lÝnh nguy kiÓm tra lµng ®· ®Õn, nghe tiÕng la ®æ x« ®Õn. Nguy hiÓm qu¸,chóng nã sÏ ®ông c¸c anh bé ®éi. Kan Ly vÉn tíi tÊo ®¸nh vµo mÆt con cäp, v× chØ ngõng tay mét chót th«i lµ nã c¾p cha m×nh lao tuèt v« rõng. TiÕng

88 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ch©n ch¹y rÇm rËp ®Õn gÇn, ¸nh ®Ìn pin soi vµo cÆp m¾t con cäp ®á rùc nh− hai hßn löa.Nh÷ng ¸nh chíp tõ phÝa tôi lÝnh loÐ lªn, nh÷ng tiÕng ®¹n xiÕt kh«ng khÝ vät qua ®Çu. Kh«ng ®Ó lì thêi c¬, mét anh trinh s¸t gÝ th¼ng nßng sóng vµo måm co cäp miÕt cß. Con cäp gÇm lªn mét tiÕng kinh khñng, bËt nh¶y lªn, lao th¼ng xuèng s−ên nói. Kan Ly kh«ng kÞp «m lÊy cha, c« véi sÊn lªn , l©y ng−êi che ¸nh ®Ìn pin loang lo¸ng cña ®¸m qu©n nguy soi tíi ®Ó bé ®éi kÞp rót nhanh vµo s©u trong nói. Mét tªn nguy hÇm hÌ qu¸t: - §ï mÑ ! §øa nµo võa næ sóng ? Kan Ly rò r−îi tãc, sôp xuèng «m lÊy «ng giµ m×nh ®Ém m¸u gµo khãc: - Trêi ¬i! C¸c «ng “quèc gia” b¾n cäp ®Ó nã bãp chÕt cha tui råi... Bän ®Þch lóng tóng tr−íc t×nh huèng r¾c rèi v× lóc ch¹y, còng cã tªn trong bän luèng cuèng ®Ó sóng c−íp cß næ. D©n bu«n Cµ L− ®èt ®uèc ch¹y ®Õn. TiÕng d©n lµng la ã bao quanh ®æ t¹i “ quèc gia” b¾n sóng, cäp næi xung t¸t chÕt «ng giµ ®i lÊy n−íc. Bän ®Þch ng¸n qu¸, chöi thÒ råi kÐo nhau vÒ ®ån. D©n bu«n Cµ L− ch«n cÊt «ng giµ theo tôc lÖ ng−êi cã c«ng ®Çu trong bé téc. MÊy h«m sau, cã ng−êi ®i rõng t×m thÊy x¸c con cäp to n»m vËt bªn mÐp suèi. Ng−êi ta lµm thÞt cäp, cö ng−êi ®em phÇn lªn nói cho bé ®éi. Cßn bé vuèt cäp, mét giµ lµng ®· ®em ®Õn tËn nhµ cho Kan Ly, ®−a cho c« vµ nãi: - Con gi÷ lÊy, cha con chÕt cho c¸ch m¹ng ®ã! ( TrÝch kÝ sù lÞch sö; (cid:31) §−êng mang tªn B¸c(cid:31)- Tæng côc HËu cÇn - Ban kÝ sù lÞch sö). B. ch−¬ng tr×nh lÞch sö 10. Bμi 1. A. TruyÒn thuyÕt vÒ nguån gèc loμi ng−êi. 1. TruyÒn thuyÕt cæ Ên §é. Loµi ng−êi lµ do thÇn Ma nu s¸ng t¹o ra. §Ó ®Òn ¬n cøu m¹ng, c¸ vµng ®· b¸o tr−íc cho Ma nu r»ng s¾p cã n¹n hång thñy. Nhê cã sù chuÈn bÞ tr−íc nªn khi n−íc d©ng, thuyÒn cña Ma nu ®−îc tr«i ®Õn mét hßn ®¶o l¹, vµ mu«n vËt chÕt hÕt.ThÇn Ma nu muèn cã ®ång lo¹i nªn ®· cÇu xin thÇn Brama, thÇn S¸ng t¹o, cho Tr¸i §Êt ®«ng vui.Mét c« g¸i ®· xuÊt hiÖn vµ chung sèng víi Manu. Con c¸i cña hä chÝnh lµ thñy tæ loµi ng−êi. 2.TruyÒn thuyÕt cæ Trung Quèc. H¬n 2 triÖu n¨m tr−íc c«ng nguyªn, Bµn Cæ ®· lÊy h¬i thë cña m×nh lµm thµnh giã vµ m©y, tiÕng nãi thµnh sÊm vµ m¸u biÕn thµnh s«ng, thÞt thµnh ®Êt, x−¬ng thµnh c¸c kim lo¹i, må h«i thµnh m−a, r©u tãc thµnh c©y cá. Cßn nh÷ng con s©u bä b¸m quanh ng−êi «ng th× biÕn thµnh ng−êi. B. Tôc gi÷ löa:

89 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Tôc gi÷ löa cßn tån t¹i ë nhiÒu d©n téc thiÓu sè. ThËm chÝ ë mét sè d©n téc thiÓu sè, ®èng rÊm cßn ®−îc coi lµ mét vËt linh thiªng, lµ linh hån cña gia ®×nh. NÕu ®èng rÊm t¾t lµ gia ®×nh sÏ gÆp tai häa vµ ng−êi ®µn bµ cao tuæi nhÊt trong nhµ sÏ ph¶i chÞu h×nh ph¹t nÆng nÒ. C. ý nghÜa cña viÖc t¹o ra löa. “ MÆc dï m¸y h¬i n−íc ®· thùc hiÖn trong thÕ giíi x· héi mét cuéc gi¶i phãng vÜ ®¹i, nh−ng ®iÒu ch¾c ch¾n lµ t¸c dông gi¶i phãng loµi ng−êi cña viÖc lÊy löa b»ng cä x¸t cßn v−ît xa m¸y h¬i n−íc. V× lÊy löa b»ng cä x¸t ®· gióp con ng−êi lÇn ®Çu tiªn chi phèi ®−îc mét lùc l−îng thiªn nhiªn vµ do ®ã nã t¸ch h¼n con ng−êi khái giíi ®éng vËt”. ( F, En ghen - Chèng §uy rinh). D. Sù xuÊt hiÖn cung tªn. “ Cung, d©y cung vµ tªn ®· lµ mét c«ng cô rÊt phøc t¹p, ph¸t minh ra ®−îc thø c«ng cô ®ã ®ßi hái ph¶i tÝch lòy kinh nghiÖm l©u ngµy vµ ph¶i cã mét trÝ th«ng minh rÊt cao, vµ do ®ã ®ång thêi còng ®ßi hái ph¶i biÕt ®Õn c¶ nh÷ng ph¸t minh kh¸c”. ( F, En ghen - Chèng §uy rinh). Khi ng−êi ta chÕ t¹o ®−îc cung tªn th× hä còng chuyÓn tõ h×nh thøc s¨n b¾t ( mét h×nh thøc ®ßi hái ph¶i cã ®«ng ng−êi, x« bå, hçn ®én, nguy hiÓm) sang s¨n b¾n cã hiÖu qu¶ kinh tÕ kh«ng nh÷ng cao h¬n mµ nã cßn gãp phÇn n©ng cao tÝnh kû luËt vµ tÝnh tæ chøc trong lao ®éng ( ng−êi ta vÉn ®i ®«ng nh−ng cã ph©n c«ng ai ®uæi, ai ®ãn lâng, ai b¾n båi víi t− thÕ vµ cù ly thÝch hîp ®Ó khái b¾n vµo nhau). Bμi 2. TÝnh céng ®ång trong thÞ téc. Mét ng−êi du lÞch ch©u ¢u ®Õn ®¶o §Êt Löa (Nam Mü), tiÕp xóc víi thæ d©n ë ®©y cßn ®ang sèng trong tæ chøc thÞ téc. ¤ng ®−îc thæ d©n tiÕp ®ãn niÒm në vµ khi chia tay «ng tÆng hä m¶nh v¶i. Hä thÝch thó chuyÒn tay nhau xem m¶nh v¶i l¹ vµ ®Ñp. §Ó gi÷ kû niÖm cña ng−êi kh¸ch n−íc ngoµi ,vµ v× hä kh«ng quan niÖm r»ng cã mét ai ®ã trong thÞ téc ®−îc h−ëng riªng m¶nh v¶i ®Ó may ¸o, hä bÌn c¾t chia cho mçi ng−êi mét miÕng nhá. Bμi 3. A. (cid:31)Ai CËp lμ quμ tÆng cña s«ng Nin”.( Hª r« ®èt - Sö gia Hy l¹p cæ ®¹i). KhÝ hËu Ai CËp rÊt nång nùc, kh« khan. Quanh n¨m trêi n¾ng r¸o, ngµy m−a rÊt hiÕm hoi. Hµng n¨m, tõ th¸ng 6 ®Õn th¸ng 10, n−íc s«ng Nin d©ng cao g©y nªn nh÷ng trËn lôt lín, biÕn Ai CËp thµnh mét biÓn c¶ mªnh m«ng. Thµnh qu¸ch, lµng m¹c lËp trªn nh÷ng ®åi cao næi lªn nhÊp nh« nh− nh÷ng hßn ®¶o. Sang th¸ng 11, n−íc s«ng rót ®i, ®Ó l¹i mét líp phï sa dµy ®Æc , rÊt thÝch hîp cho viÖc gieo trång c¸c lo¹i ngò cèc. Tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 lµ mïa gieo h¹t vµ mïa lóa chÝn, ®ång ruéng, hoa qu¶ tèt t−¬i. §Õn th¸ng 3 lµ mïa gÆt h¸i. GÆt xong lµ ®Õn mïa kh« khan, c¸t bôi. Ng−êi ta th−êng nãi: (cid:31) Ai CËp liªn tiÕp lμ mét c¸nh ®ång c¸t bôi, mét biÓn n−íc vμ mét v−ên hoa(cid:31).

90 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

S«ng Nin t¹o nªn ®Êt n−íc Ai CËp,l¹i cã t¸c dông rÊt lín ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, v¨n hãa vµ lÞch sö cña ng−êi Ai CËp. TÇm quan träng cña s«ng Nin cßn ®−îc thÓ hiÖn qua huyÒn tho¹i vÒ thÇn Osiris. Chu kú chÕt ®i sèng l¹i cña thÇn Osiris t−îng tr−ng cho sù ph× nhiªu cña ®Êt ®ai Ai CËp. Ngµy nay, khi lÔ héi tæ chøc gi÷a mïa m−a, ng−êi ta th−êng gieo nh÷ng h¹t vµo trong nh÷ng bøc t−îng nhá thÇn Osiris b»ng ®Êt sÐt Èm −ít. ViÖc gieo h¹t ®ã t−îng tr−ng cho sù sèng l¹i cña ®Êt ®ai nhê t−íi n−íc s«ng Nin. B. Vua chuyªn chÕ. Ai CËp: Pha ra on ®−îc coi nh− vÞ thÇn sèng. QuyÒn lùc cña Pha ra on lµ v« h¹n. BÊt cø th−êng d©n hay quý téc, mäi ng−êi ph¶i quú l¹y tr−íc nhµ vua.Quý téc muèn t©u víi vua ®iÒu g× th× ph¶i cói ®Çu, óp mÆt s¸t ®Êt bªn c¹nh ch©n vua. VÒ sau quyÒn lùc cña Pha ra on suy yÕu, ®· cã mét quý téc sai ng−êi kh¾c vµo mét tÊm bia ®¸, nãi mét c¸ch tù hµo r»ng: khi yÕt kiÕn nhµ vua, y ®· ®−îc phÐp h«n ch©n vua! Tªn vua còng nh− tªn thÇn, lµ hóy kÞ kh«ng ®−îc gäi tíi cho nªn ph¶i gäi vua lµ Pha ra on cã nghÜa lµ “ kÎ ngù trong cung ®iÖn”. Ng−êi ta còng gäi Pha ra on lµ con thÇn Ra ( thÇn MÆt Trêi). Lóc nµy ch−a cã ph¸p luËt, hµng ngµy nhµ vua tïy tiÖn ®Þnh ra luËt lÖ, c¸i g× vua yªu lµ hîp ph¸p, c¸i g× vua ghÐt lµ bÊt hîp ph¸p. Bμi 3 - ( tiÕt 2 ). A. Thμnh tùu thiªn v¨n , lÞch cña L−ìng Hμ. MÆt Tr¨ng 18 n¨m l¹i quay vÒ vÞ trÝ ®èi diÖn víi MÆt Trêi (cid:198) tÝnh ®−îc kho¶ng thêi gian gi÷a hai lÇn nhËt thùc vµ nguyÖt thùc. Th¸ng chia thµnh 4 tuÇn. TuÇn chia thµnh 7 ngµy, mçi ngµy 1 vÞ thÇn lµm chñ: Chñ nhËt: thÇn MÆt Trêi. Thø hai : thÇn MÆt Tr¨ng. Thø ba : thÇn sao Háa. Thø t− : thÇn sao Thñy. Thø n¨m : thÇn sao Méc. Thø s¸u : thÇn sao Kim. Thø b¶y : thÇn sao Thæ. B. Ch÷ viÕt. C¸c nhμ b¸c häc vμ kÎ phiªu l−u ®i ph¸t hiÖn l¹i ®Êt ®ai Ai CËp bÞ quªn l·ng. 27/ 9/1822, t¹i ViÖn hµn l©m bi ký vµ mü v¨n, Jean Francois Champolion ®äc bøc th− göi «ng Oacien vÒ ch÷ c¸i trong c¸c v¨n tù ng÷ ©m mµ ng−êi Ai CËp ®· dïng. …ThÕ kû VI, ch¼ng cßn ai biÕt ®äc nh÷ng v¨n b¶n kh¾c trªn c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc hay giÊy cãi chØ n÷a Th¸ng 8/ 1799, trong khi ®µo ®¾p ®Êt ë gÇn RoSete, phÝa ®«ng Alªxandria, mét sÜ quan trong ®¹o qu©n cña Bonapacto ®Ó ý thÊy mét phiÕn ®¸ mµu ®en kh¾c ®Çy ch÷. Thñ tr−ëng cña «ng ta lµ t−íng Meuou cho chë phiÕn ®¸vÒ Alªxandria vµ ®−a cho c¸c

91 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

nhµ b¸c häc trong ®oµn qu©n viÔn chinh xem. Trªn phiÕn ®¸ cã 3 v¨n b¶n; v¨n b¶n trªn cïng viÕt b»ng ch÷ t−îng h×nh, v¨n b¶n thø nh× viÕt b»ng thø ch÷ t−¬ng tù nh− ch÷ A rËp vµ v¨n b¶n thø ba bªn d−íi viÕt b»ng ch÷ Hy L¹p.C¸c nhµ b¸c häc cã ng−êi biÕt ch÷ Hy L¹p, ®äc ®−îc ngay v¨n b¶n d−íi cïng. §ã lµ mét s¾c lÖnh tõ thêi vua ProlÐmÐ V ( 196 TCN) vµ hä gi¶ thiÕt rÊt ®óng r»ng ®ã lµ b¶n dÞch cña hai v¨n b¶n trªn. VËy lµ b¶n dÞch ®ã cã thÓ cung cÊp cho ng−êi ta c¸i ch×a khãa ®Ó ®äc lo¹i ch÷ t−îng h×nh kia. Hä liÒn in rËp c¸c v¨n b¶n ®ã lµm nhiÒu phiªn b¶n ®em vÒ. ThËy may v× khi qu©n Ph¸p ®Çu hµng th× qu©n Anh liÒn chiÕm lÊy phiÕn ®¸ RoSete lµm chiÕn lîi phÈm, ngµy nay phiÕn ®¸ Êy ®−îc tr−ng bµy t¹i ViÖn b¶o tµng Anh ë Lu©n §«n. ViÖc ph¸t hiÖn ra phiÕn ®¸ RoSete ®−îc loan tin rÊt nhanh ë ch©u ¢u. Tøc th× bïng ra mét cuéc ch¹y ®ua xem ai lµ ng−êi ®Çu tiªn biÕt ®äc ®−îc thø v¨n tù bÝ Èn kia. Ng−êi h¨ng h¸i nhÊt, còng lµ ng−êi trÎ nhÊt lao vµo cuéc ch¹y ®ua nµy lµ Jean Francois Champolion bÊy giê ®é 12 tuæi. Võa tr«ng thÊy phiªn b¶n phiÕn ®¸, cËu thÒ trong lßng m×nh r»ng sÏ lµ ng−êi ®Çu tiªn ®äc ®−îc thø v¨n tù bÝ Èn Êy. Nh»m môc ®Ých ®ã, n¨m 13 tuæi, Champolion ®· kh«ng nh÷ng häc tiÕng Hy L¹p, La tinh mµ c¶ tiÕng Do Th¸i cæ, tiÕng A rËp, tiÕng Xi ri ¾c, tiÕng A ra mª. 17 tuæi häc thªm tiÕng Ba t− vµ nhÊt lµ tiÕng C«pt v× tin r»ng tiÕng C«pt chØ lµ tiÕng Ai CËp cæ viÕt b»ng ch÷ Hy L¹p. TÊt c¶ mäi ng−êi, còng nh− Champolion ®Òu vÊp ph¶i mét khã kh¨n: V¨n tù Ai CËp lµ biÓu ý hay lµ t−îng ©m? Nãi c¸ch kh¸c lµ mçi ký hiÖu t−¬ng øng mét ý hay mét ©m. 14/9/1822, Champolion bçng linh c¶m r»ng ch÷ Ai CËp võa lµ biÓu ý võa lµ t−îng ©m. Nhê phiÕn ®¸ RoSete vµ nh÷ng phiªn b¶n c¸c v¨n bia kh¸c lÊy ë c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc do c¸c b¹n h÷u göi tõ Ai CËp vÒ cho, Champolion ®äc ®−îc c¸c tªn vua Hy L¹p vµ La M·: Alexan®ri, ClÐopate, Augustu, Neron. Tõ c¸c tªn ®ã, «ng t×m ra ký hiÖu c¸c ch÷ c¸i c¬ b¶n. Tõ tªn c¸c dßng hä Pto lÐ mÐ, «ng chuyÓn sang dßng hä c¸c Pharaon Ai CËp: Tho ut mo sit, Ram ses. Mçi lÇn t¨ng thªm sè ký hiÖu t−îng h×nh mµ «ng ®· hiÓu nghÜa, sau cïng «ng ®äc ®−îc tÊt c¶ c¸c ký hiÖu. Sau ®ã «ng ®äc sang nh÷ng v¨n b¶n ngµy cµng dµi h¬n vµ cuèi cïng lµm chñ ®−îc ch÷ Ai CËp. Champolion ®· ®Æt c¬ së cho mét m«n khoa häc míi - m«n Ai CËp häc.N¨m 1925 −íc m¬ thiªng liªng cña «ng ®· ®−îc thùc hiÖn: «ng ®−îc ®i th¨m Ai CËp vµ däc nh÷ng b¶n chÐp c¸c ký hiÖu trªn bøc t−êng c¸c ®Òn thê vµ mé phÇn, trªn c¸c pho t−îng vµ bia kû niÖm. Nh−ng sù lao ®éng th¸i qu¸ lµm cho søc kháe cña «ng suy yÕu. ChÝnh vµo thêi kú ®ang h¨ng say s«i næi víi c«ng t¸c nghiªn cøu cña m×nh, Jean Francois Champolion ®· chÕt v× bÖnh suy nh−îc thÇn kinh, thä 42 tuæi. C.To¸n häc. Ai CËp. Ban ®Çu vÏ ngãn tay ( sau thay b»ng v¹ch) ®Ó chØ sè nhá vµ ký hiÖu ®Ó chØ ch÷ sè lín: Chôc : h×nh ®o¹n d©y thõng. Tr¨m: h×nh vßng d©y thõng. Ngµn: h×nh c©y sËy.

92 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

10 ngµn: h×nh ngãn tay. 100 ngµn : h×nh con nßng näc. 1 triÖu; h×nh ng−êi gi¬ hai tay biÓu thÞ kinh ng¹c. L−ìng Hμ.

- PhÐp ®Õm: lÊy 5 lµm c¬ së. LÊy 10 lµm c¬ së. LÊy 60 lµm c¬ së vÉn gi÷ ®Õn

ngµy nay trong c¸ch tÝnh ®é, tÝnh phót gi©y thêi gian.

- BiÕt lµm 4 phÐp tÝnh, lËp b¶ng céng trõ nh©n chia gióp c¸c nh©n viªn hµnh

chÝnh tÝnh to¸n ®−îc nhanh.

- BiÕt ph©n sè, lòy thõa, c¨n sè bËc 2,bËc 3 vµ lËp b¶ng c¨n sè. BiÕt gi¶i ph−¬ng

tr×nh cã 3 Èn sè.

Ch÷ sè Ên §é. “ Ng−êi Ên §é ®· d¹y cho chóng ta c¸i phÐp tÝnh to¸n tµi t×nh Êy, chØ dïng cã 10 ký hiÖu mµ biÓu hiÖn ®−îc mäi ®¹i l−îng. Mçi ch÷ sè ®Òu nãi lªn mét trÞ sè nhÊt ®Þnh nÕu nã ®øng ë mét vÞ trÝ nhÊt ®Þnh. §ã lµ mét ph¸t minh thÇn diÖu cùc kú quan träng. Ch¼ng qua ngµy nay v× chóng ta dïng m·i nªn quen ®i, tr«ng nã ®¬n gi¶n qu¸ mµ kh«ng thÊy c¸i ch©n gi¸ trÞ cña nã n÷a. nh−ng chÝnh v× c¸c tÝnh chÊt rÊt ®¬n gi¶n ®ã cña c¸c ch÷ sè mµ m«n to¸n häc ngµy nay cã thÓ xÕp vµo hµng ®Çu trong c¸c ph¸t minh cã lîi cho loµi ng−êi. Thµnh tùu vÎ vang ®ã cña ng−êi Ên §é cæ ®¸ng ®Ó mäi ng−êi kh©m phôc vµ biÕt ¬n”. ( Nhμ to¸n häc Ph¸p Lapalax ). D. KiÕn tróc. Kim Tù th¸p. ThÓ hiÖn søc lao ®éng: Kim tù th¸p Kª èp c¹nh ®¸y dµi 230m, cao 146 m ( t−¬ng ®−¬ng tßa nhµ 50 tÇng), nay chãp mßn cßn 137 m.Dïng h¬n 200 tÇng ®¸ t¶ng xÕp chång lªn nhau. CÇn cã 230 v¹n t¶ng ®¸, mçi t¶ng nÆng trªn 2 tÊn, nh÷ng t¶ng ë ch©n th¸p cã thÓ tÝch 26 m3, nÆng 55 tÊn.tÊt th¶y cÇn 2.408,000 m3 ®¸. Cø 3 th¸ng cã mét kÝp thî chõng 10 v¹n ng−êi thay phiªn nhau lµm viÖc kh«ng ngõng trªn c¸c c«ng tr−êng. Riªng viÖc ®¾p mét con ®−êng, khai th¸c vµ chë ®¸ tõ c«ng tr−êng lÊy ®¸ ®Õn c«ng tr−êng x©y dùng ®i qua s«ng Nin ®· mÊt h¬n 20 n¨m trêi. ViÖc x©y dùng chÝnh ng«i Kim tù th¸p còng ph¶i mÊt 20 n¨m n÷a. ThÓ hiÖn tμi n¨ng s¸ng t¹o cña con ng−êi: Kim tù th¸p lµm ng−êi ta th¸n phôc vÒ nghÖ thuËt ®Ïo, l¾p ®¸, kh¾c t−îng cùc kú ®iªu luyÖn còng nh− tr×nh ®é kiÕn thøc to¸n häc kh¸ cao cña ng−êi cæ Ai CËp. Kü thuËt ®Ïo, l¾p ®¸ cña hä ®ßi hái møc ®é chÝnh x¸c, tinh vi kh«ng kÐm kü thuËt lµm ®å kim c−¬ng cña thî mü nghÖ ngµy nay. C¸c t¶ng ®¸ ®−îc l¾p dÝnh khÝt víi nhau ®Õn nçi míi nh×n kh«ng thÓ nhËn râ chç gi¸p nhau. ViÖc thiÕt kÕ c¸c phßng vμ hÇm bªn trong ®−îc tÝnh to¸n mét c¸ch khoa häc vµ tinh vi ®Ó ®¶m b¶o tr¸nh søc Ðp cña c¶ khèi nói ®¸ ®Ì nÆng lªn bªn trªn.§· n¨m ngh×n n¨m nay, c¸c phßng vµ hÇm vÉn kh«ng bÞ nao nóng; c¸c nhµ khoa häc cho biÕt 1/5 thÓ tÝch Kim tù th¸p lµ nh÷ng kho¶ng trèng chø© ®Çy c¸t ®Ó b¶o vÖ Kim tù th¸p khái bÞ c¸c trËn ®éng ®Êt ph¸ hñy. Ng−êi Ai CËp th−êng nãi: (cid:31) BÊt cø c¸i g× còng ®Òu sî thêi gian, nh−ng b¶n th©n thêi gian th× l¹i sî Kim tù th¸p(cid:31).

93 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ViÖc san b»ng mét vïng ®Êt ®¸ ®Ó x©y dùng Kim tù th¸p lªn bªn trªn còng ®ßi hái mét tr×nh ®é chÝnh x¸c ®Õn møc mµ ®é cao trªn mÆt biÓn cña c¸c gãc nam vµ b¾c cña ®¸y Kim tù th¸p chØ chªnh lÖch nhau tõ 8 ®Õn 15 mm th«i. ViÖc x©y dùng Kim tù th¸p ®Æt nhµ n−íc tr−íc nh÷ng vÊn ®Ò tæ chøc vµ nh÷ng khã kh¨n, nh÷ng kü thuËt to lín. ViÖc tæ chøc mét sè rÊt ®«ng c¸c lo¹i thî, viÖc kh¶o s¸t c¸c má ®¸ vµ khai th¸c ®¸, viÖc vËn chuyÓn th−êng xuyªn c¸c t¶ng ®¸ ®Õn c«ng tr−êng vµ cÊt gi÷ chóng, ViÖc ®µo t¹o thî ®Ïo ®¸, thî x©y, c¸c chuyªn viªn vËn chuyÓn, kiÕn tróc s− vµ ®èc c«ng, ®ã lµ nh÷ng thµnh tÝch nãi lªn tµi tæ chøc tuyÖt vêi cña chÝnh quyÒn Ai CËp cæ ®¹i. C¸c c«ng tr×nh ch«n cÊt ë Ai CËp bao giê còng ®−îc ®Þnh h−íng mét c¸ch hÕt søc chÝnh x¸c. ë Kim tù th¸p ChÐops, ®é sai lÖch chØ cßn3 phót 6 gi©y. trªn mét ®Þa h×nh ®−îc san b»ng tr−íc, sù ®Þnh h−íng hoµn h¶o ®¹t ®−îc b»ng c¸ch quan s¸t v× sao B¾c cùc tõ mét ®iÓm cè ®Þnh t¹i gãc phÝa b¾c cña Kim tù th¸p t−¬ng lai. Víi tr×nh ®é ngµy nay, chóng ta còng ph¶i kh©m phôc sù chÝnh x¸c cña c¸c gãc vu«ng trong Kim tù th¸p ChÐops, chØ sai lÖch trung b×nh cã 2 phót 48 gi©y. NÕu lÊy chu vi ®¸y chia cho 2 lÇn chiÒu cao cña Kim tù th¸p, ta cã pi =3,14 . T−îng Xphin x¬. Gi÷a c¸c Kim tù th¸p, trªn c¸nh ®ång Ghi dÐt, gÇn Mem phÝt, cã mét c¸i t−îng khæng lå. ®Çu ng−êi, m×nh s− tö, gäi lµ t−îng Sphinx, dµi 57m, cao 20m, tai dµi 2m, måm réng 2,3 m. T−îng nµy cã lÏ muèn t¹c h×nh cña Pharaon Kª ph¬ ren vµ muèn nãi lªn r»ng nhµ vua cã søc m¹nh cña s− tö vµ trÝ tuÖ cña con ng−êi. Trong lßng t−îng Sphinx cã c¸i g× ? Tõ l©u ®· cã rÊt nhiÒu truyÒn thuyÕt vµ øc ®o¸n kh¸c nhau. Cã ng−êi ®o¸n trong lßng t−îng cã gi¸o ®−êng, cã ®Òn thê, cã phßng hÇm, hµnh lang, ®−êng ngÇm…Khi Nap«leon viÔn chinh sang Ai CËp, «ng ta ®· cho ph¸o binh b¾n ®¹i b¸c vµo t−îng ®ã, hßng më mét lèi vµo bªn trong cña t−îng. Do ®ã mÆt cña t−îng míi bÞ søt mÎ nh− chóng ta thÊy ngµy nay. Sau nµy míi râ t−îng ®ã lµ mét khèi ®¸ khæng lå nguyªn vÑn do c¸c nhµ ®iªu kh¾c ®−¬ng thêi t¹o thµnh ®Ó t−îng tr−ng cho quyÒn lùc cña Pha ra on oai hïng vµ bÊt diÖt. Thμnh vμ V−ên treo Ba bi lon. Thµnh Ba bi loncã hai lÇn t−êng bao che. LÇn t−êng ngoµi cïng 30 km bao bäc nhiÒu khu v−ên réng. LÇn t−êng thø hai 8km, rÊt kiªn cè, cã hµo vµ nhiÒu th¸p canh.§−êng phè th¼ng t¾p, réng ®Õn 26 m, c¾t nhau th¼ng gãc 90 ®é. Dùa vµo nh÷ng dÊu vÕt cßn l¹i, c¸c nhµ kh¶o cæ cho biÕt thµnh Ba bi lon cã bÈy cæng lín. Mçi cæng nh− mét lÇu cao, lµ mét c«ng tr×nh kiÕn tróc, ®iªu kh¾c mü lÖ,c¸c cæng lín x©y b»ng g¹ch tr¸ng men mµu ngäc lam tr«ng rÊt ®Ñp. Trªn mÆt t−êng trang trÝ h×nh nh÷ng con thó l¹, phÇn trªn cæng kiÕn tróc theo kiÓu h×nh r¨ng c−a Cæng lín thø nhÊt cao 8 m, c¸nh cöa toµn b»ng ®ång ch¾c ch¾n, then cöa còng b»ng ®ång. …Qua hai lÇn cæng, ®i s©u vµo hoµng cung, ta cã thÓ nh×n tõ xa v−ên treo kú l¹, c©y cèi xanh um, cao vót lªn trªn nh÷ng nhµ lÇu. Khu v−ên treo còng lµ mét nhµ lÇu ®Ñp ®Ï .V−ên treo nµm trªn mét d·y nhµ cao 4 tÇng,Mçi tÇng lµ mét v−ên, nèi víi nhau b»ng nh÷ng cÇu thang réng lín.C¸ch cÊu t¹o mçi tÇng còng rÊt khoa häc, gåm

94 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

nh÷ng vßm cong ®øng v÷ng trªn nh÷ng cét cao. NÒn cña thÒm mçi tÇng x©y b»ng ®¸ t¶ng, phñ mét líp c©y cãi, råi mét líp nhùa, trªn ®ã l¹i x©y mét l−ît g¹ch, cuèi cïng phñ mét líp ch×. Nhê vËy, n−íc ë tÇng trªn kh«ng thÊm xuèng tÇng d−íi. Trªn ®ã, ng−êi ta ®æ ®Êt phï sa ®ñ cho c¸c lo¹i c©y mäc. V−ên ®−îc t−íi b»ng hÖ thèng èng dÉn n−íc ®−îc guång tõ thÊp lªn cao, lÊy tõ s«ng ¥ ph¬ r¸t. Mçi ngµy cã hµng tr¨m n« lÖ v¸c gÇu da móc n−íc ë c¸c bÓ chøa n−íc t−íi cho c©y cèi. Nhµ vua ®· søc cho nh©n d©n ®em hoa th¬m cá l¹ ®Õn Ba bi lon ®Ó trång nªn ch¼ng bao l©u ®· ®ñ mäi thø hoa tr¨m hång ngµn tÝa.V−ên lµm theo h−íng giã m¸t, h−¬ng th¬m táa ng¸t mét vïng. Bμi 4 (cid:31) ( tiÕt 1 ). Mét c¶nh mua b¸n n« lÖ. Mét chiÒu trªn bÕn c¶ng. §¸m ®«ng ®øng qu©y xung quanh thÒm ®¸. Mét ng−êi giµ vµ mét thanh niªn ®ang ®øng ®ã, c¶ hai chØ mÆc quÇn ng¾n, m×nh ®Õ trÇn, ch©n bÞ xÝch, bé mÆt tr«ng thiÓu n·o vµ nhÉn nhôc. C¹nh hä mét ng−êi ®µn bµ ®øng lom khom, hai tay cè gh× chÆt vµo lßng m×nh mét th»ng bÐ chõng ®é 9, 10 tuæi.NÐt mÆt ng−êi ®µn bµ võa ®au khæ, võa lé vÎ lo ©u, hèt ho¶ng. Mét g· lùc l−ìng mÆc ¸o chÏn, tay cÇm roi da ®øng tr−íc mÆt hä vµ mêi quý kh¸ch mua n« lÖ. Mét l·o ¨n mÆc sang träng ®Õn gÇn anh thanh niªn n¾n ch©n sê tay råi quay ra mÆc c¶. L¸t sau ng· gi¸, l·o ta tr¶ tiÒn vµ ra hiÖu cho anh thanh niªn theo m×nh. Mét l·o kh¸c mÆt x−¬ng x−¬ng kho¸c mét chiÕc ¸o choµng len gi¬ tay chØ trá th»ng bÐ. Th»ng nhá sî h·i nÐp vµo mÑ nã. G· cÇm roi nãi to vµ mêi kh¸ch mua c¶ mÑ nã víi gi¸ rÎ. Ng−êi kh¸ch tõ chèi vµ chØ muèn mua th»ng bÐ. Mét tiÕng roi quÊt vót vµo kh«ng khÝ. Theo sau ®ã lµ tiÕng qu¸t, råi th»ng bÐ bÞ lét khái tay mÑ nã ®i theo l·o mÆc ¸o choµng len võa tr¶ tiÒn mua xong. Ng−êi ®µn bµ khuþu xuèng, ®au khæ tuyÖt väng.C¶ hai mÑ con kh«ng d¸m bËt khãc nh−ng n−íc m¾t ®Çm ®×a trªn mÆt. ChØ cßn l¹i «ng giµ vµ ng−êi ®µn bµ. MÆt trêi b¾t ®Çu lÆn. G· cÇm roi mêi chµo mét håi n÷a nh−ng mäi ng−êi ®· bá ®i gÇn hÕt.G· vung roi lïa hai ng−êi vÒ ®Ó h«m sau l¹i ®em ra chî b¸n tiÕp. Bμi 4- ( tiÕt 2) A.To¸n häc. Ta lÐt tÝnh chiÒu cao cña Kim tù th¸p b»ng c¸ch ®o bãng cña nã. Ta lÐt cßn lµ nhµ thiªn v¨n häc, «ng ®· tÝnh tr−íc ®−îc ngµy nhËt thùc, n¨m 585 TCN, «ng tuyªn bè ngµy 28/ 5/ 558 sÏ cã nhËt thùc,qu¶ nhiªn ®óng nh− vËy. B.VËt lý häc. ¸c si mÐt( 287- 212 TCN quª ë Xiraquyd¬ ), mét thµnh bang Hy L¹p ë ®¶o Xi xin,

vÒ to¸n häc, «ng ®· tÝnh ®−îc sè pi = mét trÞ sè n»m gi÷a hai sè 3 vµ 3 . §ã lµ

10 71

10 70

sè pi chÝnh x¸c nhÊt trong lÞch sö ph−¬ng T©y. ¤ng cßn t×m ®−îc c¸ch tÝnh thÓ tÝch vµ diÖn tÝch toµn phÇn cña nhiÒu h×nh khèi.

95 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

VÒ vËt lý häc: nguyªn lý ®ßn bÈy - (cid:31) H·y cho t«i mét ®iÓm tùa ch¾c ch¾n, t«i cã thÓ cÊt lªn c¶ qu¶ ®Êt(cid:31). Nguyªn lý vÒ thñy lùc häc - chuyÖn ¥rªca. ¸c si mÐt ®· chÕ t¹o ra mÊy nÐm ®¸ ®Ó ®¸nh qu©n La m·, m¸y phãng gç ®Ó b¾n thuyÒn cña qu©n ®Þch . ¤ng cßn biÕt sö dông g−¬ng 6 mÆt ®Ó ®èt thuyÒn ®Þch. HÖ thèng ®ßn bÈy ®−îc dïng ®Ó h¹ thñy nh÷ng chiÕc thuyÒn lín ba tÇng. ¸c si mÐt cßn ph¸t minh ra m¸y b¬m n−íc ®Ó hót n−íc ra khái thuyÒn khi thuyÒn bÞ thñng. Trong cuéc chiÕn tranh gi÷a La m· vµ C¸c ta gi¬, Xiraquyd¬ liªn hiÖp víi C¸c ta gi¬,, v× vËy n¨m 212 TCN, khi Xiraquyd¬ bÞ La m· tµn ph¸, qu©n La m· x«ng vµo b¾t «ng khi «ng ®ang vÏ mét ®å ¸n khoa häc. Tr−íc khi bÞ s¸t h¹i, «ng ®· qu¸t qu©n giÆc: “ Chóng mµy muèn lµm g× th× lµm nh−ng kh«ng ®−îc ph¸ hñy ®å ¸n cña tao”. C. Sö häc. Hª r« ®èt (484- 425 TCN) - “ Ng−êi cha cña sö häc ph−¬ng T©y”. §Ó viÕt sö, «ng ®· sang tËn Ai CËp, Ba bi lon, TiÓu ¸. Môc ®Ých : (cid:31) ®Ó cho c«ng lao cña con ng−êi kh«ng bÞ phai nh¹t trong ký øc cña chóng ta(cid:31). Tu xi ®Ýt : (cid:31) Ph¶i gi−¬ng cao ngän ®uèc lÞch sö ®Ó soi s¸ng con ®−êng ®i cña loμi ng−êi(cid:31). D. V¨n häc. I li at : 15.683 c©u. ¤ ®i xª: 12.110 c©u. KÞch: Ðt sin : 70 vë kÞch, nay cßn 5 vë. X« phèc l¬: 123 vë kÞch, nay cßn 7 vë. ¥ ri pÝt: 92 vë , nay cßn 18 bi kÞch, 1 hµi kÞch. Tãm t¾t mét sè vë kÞch: Pr« mª tª bÞ xiÒng ( Et sin) Pr« mª tª gióp Dít dÑp tan cuéc næi lo¹n cña nh÷ng thÇn khæng lå ( Ti t¨ng) nh−ng khi Dít th¾ng lîi th× l¹i m−u t×m c¸ch tiªu diÖt loµi ng−êi. Pr« mª tª ®· dòng c¶m mét m×nh ®øng lªn chèng l¹i m−u ®å cña Dít, cøu loµi ng−êi tho¸t khái tai häa ®ã. Pr« mª tª mang löa lÊy tõ trªn bµn thê cña Thiªn ®×nh ®em cho loµi ng−êi. Nhê ngän löa kú diÖu ®ã vµ nh÷ng ®iÒu mµ Pr« mª tª ®· truyÒn cho, loµi ng−êi sèng v¨n minh h¬n, tho¸t khái t×nh tr¹ng tèi t¨m m«ng muéi. C¨m giËn hµnh ®éng t¸o b¹o cña Pr« mª tª, Dít næi giËn ra lÖnh trõng ph¹t Pr« mª tª. Pr« mª tª bÞ thÇn thî rÌn xiÒng vµo v¸ch ®¸, Dít l¹i sai mét con diÒu h©u ®Õn moi ruét gan chµng vµ cø ®ªm lµnh lÆn th× ngµy l¹i mæ, ®au ®ín v« cïng. Pr« mª tª im lÆng chÞu mäi cùc h×nh kh«ng mét lêi kªu van. Chµng ®· thæ lé nçi ®au ®ín cña m×nh khi c¸c nµng tiªn §¹i d−¬ng h¹ cç xe cã c¸nh xuèng ®Ó bµy tá nçi th«ng c¶m víi chµng. ThÇn §¹i d−¬ng tíi vµ còng biÓu lé niÒm th−¬ng xãt cho sè phËn Pr« mª tª. H¾n khuyªn Pr« mª tª nªn khuÊt phôc Dít, hßa gi¶i víi vÞ chóa tÓ cña Thiªn ®×nh. Pr« mª tª ®· cù tuyÖt, khinh b¹c lêi khuyªn nhñ hÌn m¹t Êy. Trong c¶nh tiÕp theo, Pr« mª tª tiªn ®o¸n cho sè phËn cØa I «, mét

96 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

thiÕu n÷ bÞ Dít phô t×nh vµ bÞ Hª ra- vî Dít ghen, cho mét con mßng lu«n b¸m theo c¾n, ®èt I « - ë ®©y, hai n¹n nh©n bi th¶m cña Dít bµy tá niÒm c¶m th«ng s©u s¾c víi nhau nh− nh÷ng ng−êi b¹n ch©n thµnh cña kÎ bÞ ¸p bøc ®au khæ. Pr« mª tª cho biÕt I « sÏ sinh ra, qua mÊy thÕ hÖ sau mét nh©n vËt vÜ ®¹i mµ chÝnh ng−êi ®ã sÏ gi¶i phãng cho chµng vµ nãi cho I « biÕt mét ®iÒu bÝ mËt mµ chµng vÉn cßn gi÷ kÝn tõ tr−íc vÒ sè phËn cña Dít, vÒ c¸i chÕt cña Dít, vµ chØ cã m×nh chµng lµ ng−êi duy nhÊt cã thÓ cøu tho¸t ®−îc Dít. §−îc tin ®ã, Dít cö HÐc mÐt xuèng tra hái Pr« mª tª, ®ßi chµng ph¶i khai cho Dít biÕt ®iÒu bÝ mËt ®ã.MÆc cho ®e däa, dô dç, Pr« mª tª vÉn kiªn quyÕt b¶o vÖ bÝ mËt . Chµng khinh thÞ kÎ thï vµ kh«ng ngít lêi sØ nhôc Dít cïng víi bän thÇn linh hÌn m¹t cam t©m lµm t«i tí cho Dít. Chµng ng¹o m¹n th¸ch thøc Dít vµ cuèi cïng, bÊt lùc tr−íc ý chÝ s¾t ®¸ cña ch¸ng, Dít bèc c¬n thÞnh né, cho næi m©y mï, gi«ng tè sÊm sÐt gi¸ng xuèng ngän nói ®¸, ch«n vïi Pr« mª tª. B×nh luËn: Pr« mª tª lµ h×nh ¶nh s©u s¾c nhÊt ®Ò cao søc m¹nh cña ý thøc con ng−êi ®Êu tranh bÊt khuÊt cho lý t−ëng tù do cña con ng−êi, phôc vô con ng−êi, ®øng vÒ phÝa nh©n d©n chèng l¹i thÕ lùc thèng trÞ. £ ®Ýp lμm vua. (X« phèc l¬). £ ®Ýp, vua thµnh Teb, ®au xãt tr−íc n¹n dÞch ®ang g©y ra tai häa th¶m th−¬ng ®èi víi ®êi sèng nh©n d©n, ®· cö Crª«ng tíi ®Òn thê §en ph¬ ®Ó xin mét lêi chØ dÉn. ThÇn A p«n l«ng ph¸n truyÒn: Ph¶i trõng trÞ kÎ ®· giÕt nhµ vua Lai «x hiÖn vÉn ®ang sèng trong ®« thµnh.Víi tr¸ch nhiÖm cña nhµ cÇm quyÒn lo l¾ng, quan t©m tíi sè phËn nh©n d©n, £ ®Ýp quyÕt t©m t×m ra thñ ph¹m ®Ó cøu ®« thµnh khái diÖt vong. Nh−ng trí trªu thay, mçi b−íc £ ®Ýp lÇn t×m sù thËt lµ mçi b−íc £ ®Ýp bÞ ®Æt tr−íc thö th¸ch: kÎ ®· giÕt nhµ vua Lai «x cã thÓ, cã kh¶ n¨ng lµ £ ®Ýp. Nh−ng kh«ng v× thÕ mµ £ ®Ýp lïi b−íc. Cuèi cïng, sù thËt ®· ®−îc kh¸m ph¸ ra hoµn toµn. Vua Lai «x vµ hoµng hËu D« cat x−a kia bÞ ®e däa bëi lêi ph¸n truyÒn khñng khiÕp cña thÇn A p«n l«ng, ®øa con do hä sinh ra lín lªn sÏ ph¹m téi giÕt bè lÊy mÑ, nªn ®· sai mét tªn no lÖ ®em ®øa bÐ giÕt ®i.Nh−ng ng−êi n« lÖ kh«ng d¸m lµm viÖc ®ã. Anh ta trao ®øa bÐ cho ng−êi ch¨n cõu cña vua P« lÝp ë thµnh bang C« ranh. Vµ ®øa bÐ ®ã, £ ®Ýp, lín lªn kh«ng hÒ biÕt vÒ gèc tÝch cña m×nh. Nh−ng mét h«m £ ®Ýp bÞ xóc ph¹m, mét g· say r−îu b¶o £ ®Ýp thËt ra chØ lµ con nu«i cña nhµ vua P« lip. Bøt røt víi nçi hå nghi trong lßng, £ ®Ýp ®Õn ®Òn thê §en ph¬ ®Ó cÇu xin thÇn A p«n l«ng gi¶i ®¸p. Nh−ng thÇn A p«n l«ng kh«ng ®¸p øng cÇu mong cña £ ®Ýp mµ ph¸n truyÒn cho £ ®ip biÕt mét ®iÒu hÕt søc khñng khiÕp: £ ®Ýp sÏ ph¹m téi giÕt bè lÊy mÑ. Sî h·i v× lêi ph¸n truyÒn, £ ®ip bá nhµ ra ®i ®Ó tr¸nh khái ph¹m téi. Däc ®−êng, chµng gÆp mét chiÕc xe ngùa, do th¸i ®é hèng h¸ch cña ng−êi ngåi trªn xe nªn ®· x¶y ra xung ®ét. Trong c¬n tøc giËn, £ ®ip giÕt gÇn hÕt sè ng−êi trªn xe, trong ®ã cã mét cô giµ, ®ã chÝnh lµ nhµ vua Lai «x. £ ®ip ®Õn thµnh Teb, ®« thµnh nµy ®ang bÞ mét con qu¸i vËt tªn lµ Xphanh g©y ra tai häa. Xphanh ®−a ra mét c©u ®è bÝ Èn: con g× trong thÕ gian nµy buæi s¸ng ®i bèn ch©n, tr−a ®i hai ch©n, chiÒu ®i ba ch©n. D©n thµnh Teb kh«ng gi¶i ®¸p ®−îc, v× thÕ mçi ngµy qu¸i vËt Xphanh b¾t mét ng−êi ¨n thÞt. £ ®Ýp gi¶i ®¸p c©u ®è: ®ã lµ con

97 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ng−êi. Qu¸i vËt ®©m ®Çu xuèng vùc th¼m chÕt. Nh©n d©n thµnh Teb suy t«n £ ®ip lªn lµm vua vµ vÞ vua nµy lÊy hoµng hËu D« c¸t lµm vî. £ ®ip ®· kh¸m ph¸ ra sù thËt: chµng lµ nguyªn nh©n g©y nªn bÖnh dÞch khñng khiÕp tµn ph¸ ®« thµnh. Ng−êi anh hïng cã c«ng trõ qu¸i vËt x−a kia giê ®©y trë thµnh kÎ ph¹m téi. kÎ g©y ra tai häa. Hoµng hËu D« c¸t tù s¸t, £®ip ®au ®ín gôc ®Çu bªn x¸c mÑ. Nh−ng lîi Ých cña nh©n d©n, sè phËn cña thµnh bang lµ cao h¬n hÕt. Trung thµnh víi lý t−ëng ®ã. £ ®ip tù trõng ph¹t m×nh, chäc mï hai m¾t vµ rêi bá ngai vµng ®i khái thµnh Teb. B×nh luËn vÒ vë kÞch. £ ®ip lμm vua lµ mét b»ng chøng sinh ®éng nhÊt, chãi läi nhÊt vÒ b−íc tiÕn v−ît bËc kú diÖu cña s©n khÊu bi kÞch. Kh«ng mét vë bi kÞch cæ ®¹i nµo l¹i ®¹t ®−îc sù thèng nhÊt gi÷a néi dung t− t−ëng s©u s¾c víi h×nh thøc nghÖ thuËt hoµn thiÖn nh− £ ®ip lμm vua. Kh«ng mét vë bi kÞch cæ ®¹i nµo l¹i ®Æt vÊn ®Ò sè mÖnh vµ con ng−êi s©u s¾c, g©y chÊn ®éng d÷ déi trong lßng ng−êi nh− £ ®ip lμm vua. Pr« mª tª bÞ xiÒng rÊt c¸ch m¹ng, rÊt t¸o b¹o, song cßn kh¸ th« s¬ ®¬n gi¶n. §ã lµ mét bøc t−îng hïng vÜ nh−ng ch−a trau chuèt vµ dï sao ®ã còng lµ bøc t−îng mét vÞ thÇn - anh hïng. Cßn £ ®ip lµm vua lµ mét con ng−êi anh hïng, mét t¸c phÈm, mét bøc t−îng cña nghÖ thuËt cæ ®iÓn, ®ã lµ Ng−êi lùc sÜ nÐm ®Üa cña Mi r«ng, lµ Dít cña Phi ®i ¸t hay cã thÓ nãi ®óng h¬n lµ ®Òn P¸c tª n«ng trªn Acro p«n. E. NghÖ thuËt. 1. So s¸nh h×nh ¶nh c¸c vÞ thÇn cæ ®¹i ph−¬ng §«ng víi ph−¬ng T©y. a. C¸c vÞ thÇn cæ ®¹i ph−¬ng §«ng: Th−êng cã h×nh thï kú dÞ, khñng khiÕp, quyÒn lùc v« biªn. - ThÇn M¸c ®óc( L−ìng Hµ ) biÓu hiÖn b»ng con qu¸i vËt nöa r¾n, nöa chim d÷. - N÷ thÇn Ka li ( Ên §é ) lµ mét phô n÷ mÆt ®en, miÖng h¸ ho¸c, l−ìi lÌ ra. N÷ thÇn trang søc b»ng nh÷ng con r¾n, ®eo hoa tai b»ng x¸c ®µn «ng, chuçi h¹t lµ nh÷ng sä ng−êi, mÆt vµ ngùc b«i ®Çy m¸u.ThÇn cã 4 tay, mét tay cÇm g−¬m, mét tay cÇm ®Çu ng−êi, hai tay n÷a ban phóc lµnh. b. C¸c vÞ thÇn cæ ®¹i ph−¬ng T©y : thÇn tho¹i Hy L¹p Mét thÕ giíi c¸c vÞ thÇn sèng trªn ®Ønh nói O lanh p¬, bªn c¹nh ®ã, ng−êi Hy l¹p cßn s¸ng t¹o ra c¸c thÇn b¶o hé c¸c ngµnh nghÒ vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c cña ®êi sèng: §ª mª tª- thÇn ®Êt, n÷ thÇn nghÒ n«ng; §i«ni xèt- thÇn nghÒ trång nho, lµm r−îu nho; ¥tÐcp« - thÇn ©m nh¹c; Cli«- thÇn lÞch sö; Ta li - thÇn hµi kÞch…h×nh d¸ng lµ con ng−êi, cã cuéc sèng nh− cña con ng−êi: còng thÝch ¨n uèng tiÖc tïng, còng ghen tu«ng khÝch b¸c, còng yªu ®−¬ng vông trém. ThÇn Z¬tx cã nhiÒu vî nh−ng cßn lÐn vî quan hÖ víi nhiÒu n÷ thÇn kh¸c. N÷ thÇn t×nh yªu vµ s¾c ®Ñp Aphr«®it ®· kÕt h«n víi thÇn thî rÌn Hªphaixtèt ch©n thät, nh−ng kh«ng chung thñy víi chång mµ ngo¹i t×nh víi thÇn chiÕn tranh ArÐt. ThÇn thî rÌn ®· dïng l−íi s¾t chôp b¾t ®−îc qu¶ tang. Sau ®ã, Aphr«®it lÊy ArÐt vµ sinh ®−îc 5 con. Ngoµi ra, Aphr«®it cßn cã nh÷ng mèi t×nh víi thÇn r−îu nho §i«ni xèt, thÇn th−¬ng nghiÖp HÐc mÐt. 2. §iªu kh¾c.

98 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Miªu t¶: T−îng thÇn Dít. Z¬tx ngåi trªn ngai vµng, ®Çu gÇn ch¹m trÇn cña ng«i ®Òn. ChiÒu cao cña t−îng Z¬tx lµ 17 m. Nöa th©n trªn cña Z¬tx ®Ó trÇn, bé mÆt hiÒn lµnh, th«ng minh, mòi däc dõa, m¾t nh×n th¼ng, chßm r©u rËm vµ d« ra phÝa tr−íc. Bé ngùc në nang, tay tr¸i cÇm t−îng thÇn chiÕn th¾ng, tay ph¶i cÇm c¸i gËy chØ huy, t−îng tr−ng cho quyÒn uy cña trêi ®Êt, vò trô. PhÇn trªn cña Z¬tx ®−îc d¸t b»ng ngµ voi, mµu vµng ph¬n phít, ng¶ vÒ mµu hång Êm ¸p t¹o cho Z¬tx mét søc sèng l¹ lïng, m·nh liÖt. Nöa th©n d−íi phñ mét líp vµng máng t−îng tr−ng cho v¶i. Trªn “ tÊm v¶i “ Êy cã ch¹m træ phÝa d−íi th©n ¸o nh÷ng con vËt, chñ yÕu lµ dª - sinh vËt ®· nu«i Z¬tx sèng, cßn ë phÝa trªn th× ch¹m træ nh÷ng ®ãa hoa vµ ng«i sao. Ch©n cña Z¬tx ®i dÐp vµng ®Æt trªn mét chiÕc ghÕ con cã trang trÝ nh÷ng con s− tö b»ng vµng. Ngai cña Z¬tx còng b»ng vµng vµ ngµ voi, Trªn mÆt l−ng vµ ch©n cña ngai vµng, cã ch¹m træ nh÷ng trËn ®Êu ®iÒn kinh ë ¤ lem pi. D−íi ch©n Z¬tx cã kh¾c dßng ch÷: “ Ng−êi d©n A ten, Phi ®i ¸t, con cña H¸c mÝt, ®· s¸ng t¹o ra ta”. C¸ch thøc lμm t−îng Z¬tx. Dïng 780 m3 gç lµm th©n t−îng, sau míi g¾n ngµ. PhÇn c¬ b¾p ®−îc ®æ khu«n b»ng kim lo¹i vµ ngµ voi; lµm mÒm nh÷ng tÊm ngµ råi Ðp vµo khu«n ®Êt nung ®Ó t¹o h×nh phÇn thÞt sau ®ã l¾p vµo phÇn lâi gç b»ng nh÷ng ®inh t¸n. c¸c tÊm ngµ cßn −ít tù ®éng kÕt dÝnh vµo nhau. Vµng tan ch¶y ë nhiÖt ®é cao råi ®æ khu«n d−íi d¹ng láng. N¨m 462 mét trËn háa ho¹n khñng khiÕp tμn ph¸ thμnh phè, thiªu hñy c¶ bøc t−îng. Bμi 5. 1.§Þa chñ. “ Nhµ cña hµo d©n hµng tr¨m c¸i liÒn nãc víi nhau. Ruéng tèt ®Çy ®ång, n« tú hµng ngh×n, ng−êi phô thuéc tÝnh hµng v¹n. ThuyÒn xe bu«n b¸n ®i kh¾p bèn ph−¬ng, cña c¶i tÝch tr÷ ®Çy ®ñ c¶ ®« thµnh, vËt l¹ hµng quý nhµ chøa kh«ng hÕt, bß dª lîn thung lòng kh«ng cßn chç”. MÆc dï “ kh«ng nhËn ®−îc nöa mÖnh lÖnh cña vua mµ trém mÆc ¸o rång, kh«ng lµm chót chøc tr−ëng hä 5 nhµ mµ cã c¶ mét Êp lín ngh×n nhµ phôc dÞch, vinh hiÓn sung s−íng h¬n c¶ c¸c bËc v−¬ng hÇu, thÕ lùc cßn v−ît c¸c quan thó, lÖnh”. ( HËu H¸n th− ). 2. N«ng d©n tù canh. “ Nay mét nhµ n«ng phu cã 5 khÈu, sè lao ®éng kh«ng d−íi hai ng−êi, ruéng ®Êt cµy cÊy kh«ng qu¸ mét tr¨m mÉu, thu ho¹ch cña mét tr¨m mÉu ch¼ng qua ®−îc mét tr¨m th¹ch.Mïa xu©n cµy, mïa h¹ xíi, mïa thu gÆt, mïa ®«ng cÊt vµo kho, chÆt cñi, lo viÖc quan, lµm lao dÞch. Mïa xu©n kh«ng ®−îc tr¸nh giã bôi, mïa h¹ kh«ng ®−îc tr¸nh n¾ng nãng, mïa thu kh«ng ®−îc tr¸nh m−a mãc, mïa ®«ng kh«ng ®−îc tr¸nh rÐt buèt, trong bèn mïa kh«ng cã ngµy nµo ®−îc nghØ ng¬i.. L¹i cßn ®−a ®ãn kh¸ch khøa, viÕng ng−êi chÕt, th¨m ng−êi èm, ch¨m sãc con c«i, nu«i nÊng trÎ nhá ®Òu dùa vµo ®ã. VÊt v¶ khæ cùc nh− vËy, nÕu l¹i gÆp n¹n lôt h¹n, viÖc quan b¹o ng−îc,

99 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

thuÕ khãa thÊt th−êng, s¸ng ra lÖnh chiÒu ®· thay ®æi th× kÎ cã còng ph¶i b¸n nöa gi¸, ng−êi kh«ng th× ph¶i ®i vay víi l·i gÊp ®«i nªn ph¶i b¸n ruéng nhµ, con ch¸u ®Ó tr¶ nî”. ( HËu H¸n th− ). 3. N«ng d©n lÜnh canh. “ Nhµ giµu th× ruéng liÒn bê, kÎ nghÌo th× kh«ng mét tÊc c¾m dïi. ë Êp, ( ng−êi nghÌo ) ph¶i tu©n lÖnh bon thÇn hµo, ë lµng th× cã bän c«ng hÇu giÇu cã...Ruéng mµ cµy cña hµo d©n th× ph¶i nép thuÕ ®i mét nöa, cho nªn d©n nghÌo ph¶i mÆc quÇn ¸o nh− quÇn ¸o cña tr©u ngùa, ph¶i ¨n thøc ¨n nh− thøc ¨n cña chã lîn’. 4. Ph¸t triÓn n«ng nghiÖp thêi H¸n. thêi §−êng. - “ §Õn ®Çu thêi Vò ®Õ, trong kho¶ng 70 n¨m n−íc nhµ v« sù...lÉm vùa c¸c ®« thÞ cho ®Õn nh÷ng n¬i hÎo l¸nh ®Òu ®Çy ¾p mµ kho tµng cña nhµ n−íc th× cßn thõa cña c¶i. TiÒn ë kinh ®« tÝch lòy hµng tr¨m hµng v¹n, d©y x©u tiÒn môc ra mµ kh«ng xÕp l¹i ®−îc, kho thãc ®Ó hÕt n¨m nay sang n¨m kh¸c ®Çy trµn ra bªn ngoµi môc kh«ng ¨n ®−îc”. ( H¸n th− ). - S¸ch T©n §−êng kÓ l¹i n¨m 630 Trung Quèc ®−îc mïa lín “ g¹o mçi ®Êu bèn n¨m tiÒn, cæng ngoµi mÊy th¸ng kh«ng ®ãng, ngùa bß ®Çy ®ång, kh¸ch ®i ®øng mÊy ngh×n dÆm kh«ng cÇn mang theo l−¬ng thùc”. 5. §¬n vÞ ®o l−êng cña Trung Quèc. 1 mÉu = 10 ph©n ( 15 mÉu = 1ha). 1 th¹ch =10 ®Êu ( 100 lÝt ). 1 ®Êu = 10 th¨ng ( 10 lÝt ). 1 th¨ng = 1 héc ( 1 lÝt ). 1 c©n =1/2 kg. 6.Khæng Tö.

Nhµ t− t−ëng vÜ ®¹i ng−êi n−íc Lç lµ Khæng Kh©u ( 551 - 480 TCN ), ng−êi s¸ng lËp ph¸i Nho gia. Tuy «ng tin lµ cã Th−îng ®Õ, cã Trêi, nh−ng «ng l¹i thõa nhËn r»ng kh«ng cÇn Th−îng ®Õ ban bè mÖnh lÖnh g× c¶, nh÷ng hiÖn t−îng tù nhiªn nh− 4 mïa vµ v¹n vËt vÉn sinh tr−ëng . ¤ng kh«ng t¸n thµnh nh¾m m¾t tin vµo “ thiªn mÖnh”, vµ yªu cÇu con ng−êi ph¶i nç lùc c¸ nh©n trong ®êi sèng hiÖn thùc, ph¶i chó ý häc hái vµ tu d−ìng ®¹o ®øc.Bëi vËy, h¬n nöa ®êi ho¹t ®éng cña «ng lµ theo ®uæi sù nghiÖp gi¸o dôc, vµ trong sù nghiÖp nµy, «ng ®· ®¹t nh÷ng thµnh tùu to lín. Ng−êi ta nãi r»ng «ng cã ®Õn 3.000 häc trß. Trong sè ®ã cã bÈy m−¬i hai ng−êi hiÒn.

T− t−ëng gi¸o dôc cña Khæng Tö g¾n víi quan ®iÓm chÝnh trÞ vµ quan ®iÓm ®¹o ®øc cña «ng. Khæng Tö ph¶n ®èi chiÕn tranh, ph¶n ®èi bãc lét nh©n d©n nÆng nÒ, ph¶n ®èi mäi t×nh tr¹ng lo¹n l¹c trong x· héi ®−¬ng thêi.¤ng ph¶n ®èi “ ph¸p trÞ”, chñ tr−¬ng “ lÔ trÞ”, ®Ò x−êng “ nh©n “ ( tøc nh©n nghÜa) vµ thuyÕt “ chÝnh danh ®Þnh

100 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

phËn” ®Ó duy tr× nÒn thèng trÞ t«ng téc, kh«i phôc trËt tù x· héi cã ®¼ng cÊp “quý, tiÖn”,” qu©n tö” vµ “ tiÓu nh©n” dùa trªn quan hÖ huyÕt thèng thêi T©y Chu.

Khæng Tö chñ tr−¬ng ph¶i“ chÝnh danh ®Þnh phËn” , tøc lµ khuyªn mçi ng−êi ph¶i biÕt xö trÝ ®óng víi c−¬ng vÞ cña m×nh trong x· héi, nghÜa lµ “ vua ph¶i ra vua, t«i ra t«i, cha ra cha, con ra con”.

Ch÷ “ nh©n “ cña ¤ng cã t¸c dông ®Ò cao ®Þa vÞ con ng−êi. ¤ng khuyªn bän quý téc ph¶i “ th−¬ng yªu ng−êi d©n”, ph¶i t«n träng nh©n c¸ch cña ng−êi kh¸c. ¤ng ph¶n ®èi dïng b¹o lùc ®Ó thèng trÞ nh©n d©n, d¹y bän thèng trÞ ph¶i quan t©m ®Õn ®êi sèng nh©n d©n.

- Mét sè c©u nãi cña Khæng Tö: +Tri chi dÜ vi tri.BÊt tri vi bÊt tri. ThÞ tri.

+C¸i g× m×nh kh«ng muèn th× ®õng lµm cho ng−êi kh¸c.

7. M¹nh Tö.

Tøc M¹nh Kha, sèng kho¶ng 372 - 289 TCN. M¹nh Tö kÕ thõa vµ ph¸t huy häc thuyÕt cña Khæng Tö, tuyªn truyÒn lý luËn chÝnh trÞ” thÇn quyÒn”, cho v−¬ng quyÒn lµ do Th−îng ®Õ ban cho vµ th«ng qua vua chóa ®Ó thùc hiÖn ý chÝ cña Th−îng ®Õ. M¹nh Tö cho r»ng “ tiÓu nh©n’ tøc lµ quÇn chóng nh©n d©n chØ cã thÓ lao ®éng ch©n tay, cã nhiÖm vô nu«i nh÷ng ng−êi “ qu©n tö” tøc lµ bän quý téc; sù ®èi lËp gi÷a giai cÊp thèng trÞ vµ giai cÊp bÞ trÞ lµ trËt tù x· héi hîp lý, vÜnh viÔn kh«ng thay ®æi. M¹nh Tö ®Ò ra thuyÕt “ tÝnh b¶n thiÖn”, ng−êi ta sinh ra vèn thiÖn, qu©n tö gi÷ ®−îc, cßn “ tiÓu nh©n” bá mÊt, cho “ nh©n, nghÜa, lÔ, trÝ, tÝn” lµ gèc ë t©m vµ quan niÖm ®¹o ®øc lµ do Trêi phó cho.

8. Sö ký T− M· Thiªn. ( 145 TCN - 86 TCN). Lµ nhµ sö häc lín cña Trung Quèc, ¤ng lµ quan chÐp sö thêi H¸n Vò ®Õ, ¤ng ®äc nhiÒu s¸ch trong th− viÖn cña nhµ vua, l¹i ®i du lÞch nhiÒu n¬i, thu thËp nhiÒu sö liÖu phong phó. ¤ng viÕt bé Sö ký trong 20 n¨m. Bé Sö ký cã trªn 52 v¹n ch÷, ghi chÐp sù thËt lÞch sö cña mÊy ngh×n n¨m tõ truyÒn thuyÕt vÒ Hoµng §Õ ®Õn ®êi H¸n Vò ®Õ. T− M· Thiªn ®· v¹ch trÇn bé mÆt bØ æi cña giai cÊp thèng trÞ, ®· m« t¶ tÝnh tham tµn, ®êi sèng xa hoa vµ hµnh ®éng ¸p bøc nh©n d©n cña chóng mét c¸ch sinh ®éng, cô thÓ... §¸nh gi¸ vÒ Sö ký cña T− M· Thiªn . Sö ký lµ c¶ mét thÕ giíi. Nã lµm tháa m·n tÊt c¶ mäi ng−êi. Ng−êi nghiªn cøu sö t×m thÊy ë ®©y kho tµi liÖu v« gi¸, chÝnh x¸c, víi mét gi¸ trÞ tæng hîp rÊt cao.Nhµ nghiªn cøu t− t−ëng t×m thÊy qua Sö ký mét trong “ mét trong nh÷ng t− t−ëng vÜ ®¹i nhÊt thêi cæ ®¹i”. Ng−êi b×nh th−êng t×m thÊy v« sè nh÷ng h×nh t−îng ®iÓn h×nh, nh÷ng c©u chuyÖn hÊp dÉn, nh÷ng con ng−êi ®Çy søc sèng m·nh liÖt.Hä thÊy qu¸ khø

101 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

sèng l¹i. Vµ kh«ng ph¶i chØ cã thÕ, ng−êi nghiªn cøu v¨n häc cßn t×m thÊy ë ®Êy mét t¸c phÈm v¨n häc m·i m·i t−¬i trÎ nh− sù sèng, hä thÊy ë ®Êy mét t©m hån, mét t©m sù ®au xãt ®Çy søc m¹nh cña th¬ tr÷ t×nh. Bμi 6. 1.Giíi thiÖu vÒ §¹o PhËt. NhiÒu nhµ Ên §é häc x¸c ®Þnh PhËt sinh kho¶ng n¨m 560 TCN, tÞch kho¶ng n¨m 480 TCN, thä kho¶ng 80 tuæi.( Cã ý kiÕn lµ 624 TCN- 544 TCN ). PhËt lµ con trai tï tr−ëng xø Sa ky a (th−êng ®−îc coi lµ hoµng tö, hä Gau ta ma, tªn XÝt ®¸c ta ( Siddh©ta). Lín lªn lÊy vî, tªn lµ G« pa, con mét nhµ giµu, cã nhan s¾c, thuÇn hËu. ¤ng hay trÇm mÆc, suy t−, ch¸n ghÐt cuéc ®êi ®Çy rÉy “ sinh, l·o, bÖnh, tö” nªn ®Õn n¨m 29 tuæi xuÊt gia t×m ®¹o. Qua nhiÒu chÆng ®−êng tu hµnh khæ h¹nh ®Õn n¨m 35 tuæi, cuèi cïng thµnh ®¹o d−íi gèc c©y bå ®Ò b¶o thô. Chç ngåi tu gäi lµ bå ®Ò t¸t thïy. Phæ diÖu kinh viÕt: “ Bå t¸t ngåi d−íi gèc c©y, gi¸ng phôc ®−îc ma v−¬ng, thµnh chÝnh ch©n gi¸c, dùng ®¹i ph¸p trµng, ®é tho¸t tam giíi, tr¶i qua 4 bËc thiÒn ®Þnh... b×nh tÜnh nh− kh«ng...tÞnh nhiªn kh«ng biÕn...thÕ gäi lµ ®¹i v« vi ®é thÕ...më ®−êng t¾t cho ng−êi tu ®¹o vÒ sau...” Sau ®ã, «ng ®i kh¾p trung du s«ng H»ng trong h¬n 20 n¨m ®Ó truyÒn b¸ gi¸o lý cña m×nh. Néi dung chñ yÕu cña häc thuyÕt PhËt gi¸o ®−îc tãm t¾t trong c©u nãi cña PhËt : “ Tr−íc ®©y vµ ngµy nay ta chØ lý gi¶i vµ nªu ra c¸i ch©n lý vÒ nçi ®au khæ vµ sù gi¶i tho¸t khái nçi ®au khæ”. “ Còng nh− n−íc ®¹i d−¬ng chØ cã mét vÞ mÆn, häc thuyÕt cña ta chØ cã mét vÞ lµ cøu vít”. TriÕt lý PhËt lµ triÕt lý vÒ nçi ®au khæ cña con ng−êi : “ N−íc m¾t chóng sinh trong 3000 thÕ giíi ®em chøa tÝch l¹i cßn nhiÒu h¬n n−íc trong 4 biÓn”. §iÒu mµ PhËt ph¸t hiÖn ra lµ 4 ch©n lý( hay 4 phÐp mÇu, 4 ®iÒu kú diÖu - Tø diÖu ®Õ ) tïy theo c¸ch dÞch cña nh÷ng t¸c gi¶ kh¸c nhau. §ã lµ: 1. Nçi khæ cña con ng−êi. TriÒn miªn trong ngò uÈn ( p¨n chaskan kha) tøc lµ nh÷ng

thãi th−êng cña cuéc ®êi, th× khæ.

2. Nguyªn nh©n cña nçi khæ ( cßn gäi lµ tËp - Sa mudaya) lµ sù tham lam, ham

muèn cña con ng−êi.

3. Muèn tho¸t khái nçi khæ th× ph¶i tiªu trõ (cßn gäi lµ diÖt- ni ra dha) lßng ham

muèn v« chõng ®ã.

4. §Ó tiªu trõ ®−¬c th× ph¶i ®i theo con ®−êng (cßn gäi lµ ®¹o - na riga) ®óng ®¾n. TriÕt lý PhËt kÓ l¹i chi tiÕt h¬n vÒ c¸c nçi khæ, trong ®ã bao trïm tÊt c¶ lµ lµ kiÕp hay lµ sù lu©n håi (san s¬ ra) vµ nghiÖp ( hay nh©n qu¶- ha ma), nãi tíi 12 nguyªn nh©n cña nçi khæ, nãi tíi sù tiªu trõ nh− thª nµo vµ 8 con ®−êng diÖt khæ ( b¸t chÝnh ®¹o). PhËt kh«ng tù coi lµ mét t«n gi¸o. B¶n th©n «ng kh«ng ®Ò ra ph¶i thê cóng ai. Cho nªn, thùc chÊt PhËt lµ mét triÕt lý.

102 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

TriÕt lý nµy th−¬ng c¶m chóng sinh, kh«ng ph©n biÖt chóng sinh, nªn thùc tÕ nã bµi b¸c chÕ ®é chñng tÝnh, chÕ ®é ph©n biÖt d©n tù do vµ n« lÖ, tÇng líp cai trÞ vµ bÞ trÞ ®ang tån t¹i khi ®ã. TriÕt lý PhËt ®Ò ra con ng−êi ph¶i sèng tõ bi, trong s¹ch, tr¸nh xa mäi ®am mª ham muèn. ThËt lµ mét t− t−ëng nh©n hËu, b¸c ¸i, cã søc hÊp dÉn m¹nh mÏ ®èi víi con ng−êi. Sau khi PhËt tÞch, triÕt lý PhËt trë thµnh PhËt gi¸o vµ chia thµnh 2 m«n ph¸i chÝnh: ®¹i thõa( Na hayana) vµ TiÓu thõa (Hi nayana), Gi÷a hai m«n ph¸i nµy cã sù kh¸c nhau vÒ tæ chøc, lÔ nghi vµ gi¶i thÝch gi¸o lý. TiÓu thõa chñ tr−¬ng tù cøu, cßn §¹i thõa chñ tr−¬ng cøu vít chóng sinh. 2.ChÕ ®é chñng tÝnh V¸c na. H«n nh©n gi÷a nh÷ng ng−êi thuéc chñng tÝnh kh¸c nhau bÞ cÊm ®o¸n.ThËm chÝ v−¬ng c«ng quý téc thuéc chñng tÝnh Xa t¬ ria kh«ng ®−îc lÊy con g¸i thuéc chñng tÝnh Bra man lµm vî. Tuy vËy, ng−êi thuéc chñng tÝnh trªn cã thÓ lÊy vî thuéc chñng tÝnh d−íi. Con c¸i do sù kÕt h«n phi ph¸p gi÷a ng−êi thuéc chñng tÝnh kh¸c nhau mµ sinh ra th× bÞ gi¸ng xuèng chñng tÝnh hÌn h¹ nhÊt trong x· héi. Ph¸p luËt ph©n biÖt ®èi xö vµ lu«n lu«n b¶o vÖ quyªn lîi cña nh÷ng chñng tÝnh trªn. Theo LuËt Ma nu th× giÕt mét ng−êi Xu ®ra chØ bÞ xö ph¹t b»ng 1/16 téi giÕt chÕt ng−êi Braman, giÕt mét ng−êi Vai xia bÞ xö b»ng 1/8, giÕt mét ng−êi Xa t¬ ria bÞ xö ph¹t b»ng 1/4. T¨ng l÷ Braman ®−îc coi lµ ng−êi cña thÇn, cã ®Þa vÞ x· héi rÊt cao: th©n thÓ bÊt kh¶ x©m ph¹m, dï hä cã ph¹m téi g× nÆng ®Õn mÊy ®i n÷a, hä còng kh«ng thÓ bÞ xö tö h×nh ®−îc. Nh−ng nÕu ai xóc ph¹m ®Õn hä sÏ bÞ xö ph¹t hÕt søc tµn nhÉn, nhÊt lµ ng−êi Xu ®ra mµ ph¹m téi nµy sÏ bÞ c¾t l−ìi, lÊy dïi nung ®á ®©m vµo måm hoÆc rãt dÇu s«i vµo tai. LuËt ph¸p b¾t buéc mäi ng−êi c¸c chñng tÝnh d−íi ph¶i t«n kÝnh vµ phôc tïng v« ®iÒu kiÖn ng−êi thuéc chñng tÝnh Braman. Cã ®iÒu luËt nãi: nÕu mét ng−êi Braman chØ míi lªn n¨m tuæi mµ nãi chuyÖn víi mét ng−êi Xu ®ra giµ tr¨m tuæi th× ng−êi Xu ®ra vÉn ph¶i cã th¸i ®é cung kÝnh nh− con ®èi víi cha. 3.KiÕn tróc Ên §é. .KiÕn tróc PhËt gi¸o. - KiÓu Stóp pa. Stóp pa lµ mé vµ còng lµ th¸t ( dhatu- n¬i ®Æt th¸nh tÝch - hay x¸ lþ PhËt ). Stóp pa San chi h×nh b¸n cÇu. Tôc truyÒn khi PhËt s¾p tÞch ( qua ®êi), m«n ®å cña Ng−êi, Ananda hái:” Xin Ng−êi d¹y nªn gi÷ th¸nh tÝch cña Ng−êi nh− thÕ nµo ?” PhËt kh«ng nãi, chØ lÊy ¸o cµ sa gÊp l¹i ( gÊp 4 ) tr¶i trªn ®Êt, råi lÊy b¸t khÊt thùc óp lªn ¸o vµ ®Æt gËy chèng lªn trªn. ý PhËt nh− thÕ nµo, kh«ng ai biÕt ch¾c, nh−ng Ananda ®· lµm nh− thÕ. Th¸t Lu«ng ë Viªng Ch¨n vµ Bo ro budur ë In ®« nª xia chÞu ¶nh h−ëng râ rÖt cña Stóp pa San chi. - Chïa hang A gian ta.

103 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Ng−êi ta ph¸t hiÖn mét côm di tÝch PhËt gi¸o kú vÜ trong c¸c hang ®éng ®¸ bÞ rõng c©y che phñ, ë Adjanta, miÒn Trung - T©y Ên §é , n¬i th−îng nguån s«ng Godavari, nay thuéc lµng Fardapur, bang Haidorabad. §©y lµ nh÷ng ng«i chïa hang hïng vÜ, ®ôc trong hang ®¸ lµm chïa, cã bµn thê PhËt, ®¹i s¶nh lµm lÔ, phÝa ngoµi lµ hµng cét trang trÝ, ®ôc liÒn, tr−íc khi qua hiªn vµo ®¹i s¶nh. Hai bªn cã d·y trai phßng lµm chç ë cña c¸c s− ( 16 phßng). Nh−ng Adjanta cßn næi tiÕng ë nh÷ng bøc vÏ mµu trªn v¸ch hang hay vßm hang. ë Adjanta cã tíi 29 hang cã ®ôc ®Òn thê, trong ®ã 16 hang cã vÏ nh÷ng h×nh ¶nh rÊt sinh ®éng, kÓ sù tÝch PhËt, b»ng phÈm mµu ®á, xanh lam trªn nÒn ®¸ tù nhiªn. Hang sè 16 ch¼ng h¹n, dµi réng mçi chiÒu 20 m. C¸c nhµ nghiªn cøu nghÖ thuËt xÕp nghÖ thuËt Adjanta vµo hµng nh÷ng kiÖt t¸c cña nh©n lo¹i, b¸u vËt trang trÝ kho tµng v¨n hãa - nghÖ thuËt cña con ng−êi. 4.V¨n häc thêi Góp ta. Ca li ®a xa lµ nhµ th¬, nhµ v¨n tiªu biÓu thêi Góp ta (thÕ kû V),T¸c phÈm tiªu biÓu nhÊt cña «ng lµ vë kÞch S¬cuntala pháng theo mét c©u chuyªn d©n gian chÐp trong sö thi Mahabharata, nh−ng ®−îc t¸c gi¶ c¶i biªn vµ thªm nhiÒu t×nh tiÕt. Néi dung cña vë kÞch miªu t¶ c©u chuyÖn t×nh duyªn gi÷a nµng S¬cuntala vµ vua §us¬nta , tr¶i qua nhiÒu Ðo le tr¾c trë, cuèi cïng hai ng−êi ®−îc ®oµn tô vµ h¹nh phóc ®êi ®êi. Gít - ®¹i v¨n hµo §øc ®· ca ngîi: “ NÕu muèn cã mét tiÕng «m Êp ®−îc c¶ hoa mïa xu©n vµ tr¸i mïa thu. Mét tiÕng lµm ®¾m say nu«i d−ìng vµ tháa m·n ®−îc t©m hån. NÕu muèn cã mét tiÕng bao gåm c¶ trêi vµ ®Êt th× t«i gäi S¬cuntala.TiÕng ®ã nãi lªn tÊt c¶”. Bμi 7. TaJ Mahan - Bμi th¬ b»ng ®¸ cÈm th¹ch. L¨ng mé TaJMa han lµ mét s¶n phÈm kiÕn tróc vÜ ®¹i cña nh©n d©n Ên §é, lµ kÕt tinh cña lao ®éng, tµi n¨ng vµ trÝ t−ëng t−îng cña con ng−êi, sù phèi hîp cña nh÷ng ®−êng nÐt trong s¸ng, hµi hßa, t¸o b¹o. Ng−êi ta ®· g¾n cho nã nh÷ng mü tõ: (cid:31) viªn ngäc tr©n ch©u cña nh÷ng ®Òn ®μi Ên §é(cid:31), (cid:31) L©u ®μi cña t×nh yªu(cid:31), (cid:31) cung ®iÖn ®æi mμu(cid:31)...Sù ra ®êi cña l¨ng mé TaJMa han g¾n liÒn víi cuéc ®êi chÝnh trÞ vµ t×nh ¸i cña nhµ vua Ên §é næi danh uy lùc - Sa gia han ( 1627 - 1658). Sa gia han lµ nhµ vua tµn b¹o, say ®¾m hoµng hËu ng−êi Ba t− xinh ®Ñp, ®Õn nçi quªn c¶ triÒu chÝnh. Hoµng hËu Mu taz Ma han sinh ®øa con thø 14 th× bÞ bÖnh nÆng vµ qua ®êi. Nhµ vua th−¬ng vî, ®· dïng tÊt c¶ uy lùc cña m×nh , huy ®éng mäi tiÒm n¨ng, kiÕn tróc vµ nghÖ thuËt cña thÕ kû XVII ®Ó x©y dùng cho ng−êi vî qu¸ cè cña m×nh mét c¸i l¨ng ®Æt thi hµØ ë Agra. §Ó x©y dùng l¨ng mé nµy, nhµ vua Sa gia han ®· huy ®éng 24.000 ng−êi thî lao ®éng ngµy ®ªm kh«ng nghØ trong suèt 22 n¨m rßng r· (1632 - 1654), tiªu tèn mét sè tiÒn khæng lå 230 triÖu ®« la, theo gi¸ thÕ kû XVII. Nhµ vua ®· cho tr−ng tËp nhiÒu thî giái vµ c¸c kiÕn tróc s− cã tµi thuéc nhiÒu n−íc kh¸c nhau nh− Ên §é , Ba t−, Ai CËp, Italia ®Ó tiÕn hµnh thiÕt kÕ vµ x©y dùng trªn mét

104 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

diÖn tÝch h×nh ch÷ nhËt réng lín, cã c¸c chiÒu lµ 580 m vµ 304 m, n»m gi÷a mét c¶nh quan xinh ®Ñp, hµi hßa, gåm cã v−ên c©y, s©n réng, lèi ®i , bÓ phun vµ hå n−íc. KiÕn tróc chÝnh cña khu l¨ng lµ mét tßa l©u ®µi h×nh b¸t gi¸c ®−îc x©y b»ng ®¸ cÈm th¹ch tr¾ng vµ sa th¹ch ®á trªn mét nÒn ®Êt cao. Sõng s÷ng in lªn nÒn trêi xanh lµ mét vßm trßn cÈm th¹ch tr¾ng cao 75 m d¸ng ®å sé uy nghi, t« ®iÓm xung quanh b»ng 4 vßm trßn nhá h¬n. ë 4 gãc l¹i cã 4 th¸p nhän cao vót lªn 40 m nh− nh÷ng c©y bót chäc trêi lan truyÒn lêi tiªn tri cña th¸nh A la ®i 4 ph−¬ng trêi. §i qua vßm cöa chÝnh, chóng ta vµo s©u trong l¨ng mé n¬i cã mét gian phßng lín h×nh b¸t gi¸c, ®©y chÝnh lµ n¬i ®Æt hai ng«i mé gi¶ cña Sa gia han vµ hoµng hËu Mu taz Ma han. ë d−íi hÇm s©u cña l¨ng mé còng cã hai ng«i mé h×nh d¸ng in hÖt nh− thÕ, ®ã míi lµ hai ng«i mé thËt. Trong l¨ng cã nhiÒu ®iÓm ch¹m kh¾c b»ng 12 thø ®¸ quý cã d¸ng dÊp trang trÝ theo phong c¸ch Ên §é truyÒn thèng. T−êng trong l¨ng ®Ýnh ngäc thµnh ch÷ theo mét c©u trong kinh Co ran: “ Nh÷ng t©m hån thanh tÞnh xin h·y ®i vμo v−ên ®Þa ®μng(cid:31). Cöa chÝnh lµ hai khèi b¹c nÆng nÒ, nay b»ng ®¸ cÈm th¹ch, ®iªu kh¾c nh− thªu. Con ng−êi ®· chÕt, Nh−ng t×nh yªu cßn ®ã, c¶ Ma han vµ Za han trong quan tµi ®¸, ng¨n c¸ch víi thÕ giíi phµm trÇn b»ng mét tÊm l−íi cÈm th¹ch ch¹m træ nh− ®¨ng ten, ®Æt thµnh mét kiÓu b×nh phong h×nh b¸t gi¸c. W.Udurant, mét häc gi¶ ng−êi Anh ®· nhËn xÐt:” thêi gian lµ hñy ho¹i, nh−ng thêi gian vèn th«ng minh, cÇu mong cho thêi gian hñy ho¹i tÊt c¶ tr−íc khi ph¶i hñy ho¹i c¶ TaJMa han, ®Ó nã ®Êy tån t¹i lµm niÒm an ñi cho con ng−êi cuèi cïng cßn l¹i, lµm chøng nh©n cho t×nh yªu, cho sù cao c¶ cña con ng−êi”. Bμi 8. 1. V−¬ng quèc Phï Nam. Sù h×nh thµnh v−¬ng quèc Phï Nam, Ýt nhiÒu nhuèm mµu s¾c huyÒn tho¹i. Mét tµi liÖu cæ nãi vÒ lóc ®Çu lËp n−íc Phï Nam nh− sau: “N−íc Phï Nam ë phÝa nam quËn NhËt Nam, trªn bê phÝa t©y §¹i T©y D−¬ng,réng trªn 3.000 lý, cã mét con s«ng tõ phÝa t©y ch¹y ra bÓ. Vua n−íc Êy lµ mét n÷ hoµng, tªn lµ LiÔu DiÖp. Sau cã mét ng−êi ë câi ngoµi tªn lµ Ka un®inia ®ªm méng thÊy thÇn ban cho c¸i cung vµ b¶o ®i thuyÒn ra bÓ, S¸ng sím, Ka un®inia ®Õn ®Òn thê thÇn, b¾t ®−îc mét c¸i cung ë gèc c©y, råi ®i thuyÒn ®Õn n−íc Phï Nam. LiÔu DiÖp ®em qu©n ra ®¸nh. Kaun®inia gi−¬ng cao c¸i cung, tõ xa b¾n mét ph¸t, xuyªn qua vá thuyÒn th¼ng tíi tróng ph¶i mét ng−êi. LiÔu DiÖp c¶ sî xin hµng. Kaun®inia b¾t lµm vî. Råi «ng ta cai trÞ n−íc, truyÒn cho con ch¸u. Ka un®inia theo v¨n bia Chµm, gèc lµ ng−êi Ên §é. Trong buæi b×nh minh cña lÞch sö §«ng Nam ¸, Phï Nam cã vai trß quan träng v× nã tiÕp nhËn vµ truyÒn b¸ v¨n hãa Ên §é vµo khu vùc nµy. 2.ãc Eo. Lµ mét khu vùc cã diÖn tÝch kho¶ng 4 km2 thuéc tØnh An Giang( ViÖt Nam). N¨m 1914, ng−êi ta ®· ph¸t hiÖn thÊy nhiÒu nhÉn cã kh¾c ch÷ Ph¹n mµ tù d¹ng thuéc c¸c

105 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

thÕ kû II - V, mét sæ huy hiÖu vµ tiÒn R«ma thuéc thÕ kû II, m¶nh g−¬ng ®ång thêi H¸n...Chøng tá h¶i c¶ng ®ã ®· trë thµnh ®Þa ®iÓm dõng ch©n vµ bu«n b¸n cña kh¸ch th−¬ng nhiÒu n−íc. Bμi 9. 1.HuyÒn tho¹i vÒ sù h×nh thμnh V−¬ng quèc Cam pu chia. Mét bµi bia ký t×m thÊy ë Bak sai ChamKr«ng ®· kÓ vÒ c©u chuyÖn nµy nh− sau: mét nhµ tu hµnh Èn sÜ tªn lµ Kam bu ( Kam bu - Sv©y sunbhava) , gèc ng−êi Ên §é, do thÇn xui khiÕn ®· ®i ®Õn xø së cña téc MÆt Trêi. ¤ng ®−îc thÇn Si va gióp lµm mèi xe duyªn víi nµng tiªn Mª ra vµ lªn lµm vua.Hä sinh con ®Î c¸i vµ lËp nªn mét téc míi. Con ch¸u cña Kam bu - Mª ra gäi lµ Kam bu ja, mµ ng−êi con ®Çu tªn lµ S¬ ru ta V¸c man vµ ch¸u ®Çu S¬ rÐt tha V¸c man ®· lªn ng«i vua. Tõ ®ã, d©n c− ë ®©y ®Òu tù gäi m×nh lµ Kam bu ja tøc lµ con ch¸u cña Kam bu, cßn vua th× x−ng lµ Cam bu ja ra ja cã nghÜa lµ vua cña ng−êi Cam buja. 2. C¸ BiÓn Hå. Cã mËt ®é cao nhÊt thÕ giíi , 10 - 15 tÊn/ 1ha, hµng n¨m cung cÊp kho¶ng 130.000 tÊn c¸. 3. Thñy lîi thêi kú ¡ng co. Hå chøa n−íc Ba ray §«ng ë phÝa ®«ng hoµng cung dµi 7 km, réng 1,8 km, s©u 3m, cã thÓ chøa 40 triÖu m3 n−íc. Hå Ba ray T©y cã diÖn tÝch réng 14.000 ha, cã thÓ chøa 47,7 triÖu m3 n−íc. ChØ riªng khu ¡ng co ®· cã tíi h¬n 1.000 hå chøa n−íc, trong ®ã cã mét sè bÞt kÝn trªn mÆt ®Ó chøa n−íc m−a. Mét hÖ thèng kªnh m¸ng nèi liÒn c¸c hå víi nhau ®Ó ®iÒu phèi n−íc, §©y lµ hÖ thèng thñy lîi hoµn thiÖn nhÊt thÕ giíi thêi bÊy giê. 4. Giay a V¸c man VII ( 1181 - 1200). Giay a V¸c man VII ®· ®¸nh chiÕm Cham pa n¨m 1190. Më nh÷ng cuéc viÔn chinh vÒ phÝa b¾c ®Õn th−îng l−u s«ng Mª k«ng vµ sang phÝa T©y, ®Õn tËn l−u vùc s«ng I ra oa ®i (MiÕn §iÖn ). Mét tµi liÖu ®−îc viÕt vµo n¨m 1225 cho biÕt Cam pu chia thêi nµy cã tíi 12 thuéc quèc. Giay a V¸c man VII cßn næi tiÕng víi nh÷ng c«ng tr×nh x©y dùng ë kh¾p n¬i trong n−íc. C«ng tr×nh lín nhÊt lµ ¡ng ko Thom lÇn thø 3. Nhµ vua cßn cho söa ch÷a vµ x©y dùng mét hÖ thèng ®−êng s¸ tõ kinh ®« ®i c¸c n¬i víi 121 nhµ nghØ ch©n “ cã bÕp löa” phôc vô ¨n uèng, c¸ch nhau tõng ®o¹n 15 km.VÕt tÝch mét sè nhµ nghØ ®ã vÉn cßn l¹i ®Õn ngµy nay. Theo mét tµi liÖu bia ký cho biÕt: “ Ng−êi ®au ®ín cho bÖnh tËt cña thÇn d©n cßn h¬n cña m×nh”, nªn nhµ vua cßn cho lËp 102 bÖnh viÖn ph©n bè trong kh¾p c¶ n−íc mµ “ c¶ 4 ®¼ng cÊp ®Òu cã thÓ ®−îc s¨n sãc ë ®©y”. 5.¡ng ko Thom. ¡ng ko Thom cã chu vi h¬n 12 km, víi 5 ®−êng lín tõ trung t©m ®i ra 5 cöa. §Òn Bay on lµ ng«i ®Òn nói lµm ë trung t©m lµ biÓu tr−ng cho nói vò trô, cho quyÒn uy cña v−¬ng triÒu vµ cña chÝnh nhµ vua. §Òn Bay on lµ mét ®Òn th¸p 3 tÇng më ra 4 h−íng,

106 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

tÇng 1 vµ tÇng 2 lµ hai håi lang kÝn ®ång t©m theo kiÓu truyÒn thèng ( håi lang tÇng 1 : 160 m x 140 m, tÇng 2: 80 m x 70 m ), cßn tÇng 3 khu vùc trung t©m cã 16 th¸p lín, t−îng tr−ng cho 16 tØnh hµnh chÝnh cña Cam pu chia. Th¸p chÝnh trung t©m cao cao 23 m n»m trªn nÒn trßn ®−êng kÝnh 25 m. §iÓm ®Æc biÖt cña Bay on lµ c¸c nô c−êi ë 4 mÆt cña tÊt c¶ 52 th¸p , c¸c mÆt ng−êi lín nhÊt ë 16 th¸p trung t©m, cßn 36 th¸p kia n»m ë c¸c gãc vµ ë giao ®iÓm cña c¸c håi lang. §Òn th¸p Bay on víi nô c−êi hµm sóc bÝ Èn, nh÷ng phï ®iªu t¶ l¹i c¶nh Giay a V¸c man VII ®¸nh thñy qu©n Cham pa, s«i næi vµ sinh ®éng, nh÷ng h×nh ¶nh n÷ thÇn ¸p sa ra mÒm m¹i uyÓn chuyÓn vµ ®Çy søc sèng, ®· thu hót kh«ng biÕt bao nhiªu du kh¸ch ®Õn th¨m, bao nhiªu nhµ khoa häc say mª vµ hiÕn trän c¶ ®êi m×nh cho sù nghiÖp nghiªn cøu c«ng tr×nh kiÕn tróc nµy, kh«ng biÕt bao nhiªu ý ®Ñp lêi hay ®· ®−îc viÕt lªn ®Ó ca ngîi mét kú quan ®éc ®¸o cña nh©n lo¹i. Mét ng−êi n−íc ngoµi lµ Pie L«ti, lÇn ®Çu tiªn tr«ng thÊy ®Òn th¸p Bay on ®· viªt: “ T«i ng−íc m¾t lªn nh×n nh÷ng ng«i th¸p cao vót trªn ®Çu m×nh, ®−îc bao phñ bëi c©y cèi um tïm, vµ bçng t«i rïng m×nh víi mét niÒm kinh h·i kh«ng râ rÖt khi t«i nh×n mét nô c−êi cè ®Þnh , më réng trªn khu«n mÆt tõ trªn cao nh×n xuèng t«i d−íi nµy, vµ råi l¹i mét nô c−êi kh¸c trªn th¸p kh¸c, råi 5, råi 10 - nh÷ng nô c−êi Êy cã cã ë kh¾p n¬i vµ t«i c¶m thÊy m×nh bÞ bÝ mËt theo dâi tõ mäi ngãc ng¸ch cña ng«i ®Òn”. 6. C¸nh ®ång Chum. Di chØ B¶n Ang thuéc C¸nh ®ång Chum, ng−êi ta ®· ph¸t hiÖn 270 chiÕc chum ®¸ cã kÝch th−íc kh¸c nhau, chiÕc lín nhÊt cao 3,25 m, ®−êng kÝnh ®¸y 3 m, nÆng hµng tÊn. HuyÒn tho¹i kÓ r»ng chum ®¸ lµ nh÷ng chiÕc cèc cña ®¸m ng−êi khæng lå - tæ tiªn xa x−a cña ng−êi Lµo, th−êng mang theo uèng r−îu khi ®i s¨n. Lóc nghØ ng¬i, c¸c vÞ Êy ngåi trªn nh÷ng chiÕc ®«n ( c¸c phiÕn ®¸ h×nh nãn côt ) n»m r¶i r¸c bªn c¹nh chum, chuyÖn trß víi nhau, uãng r−îu say råi vøt cèc l¹i bªn ®−êng. C¸c nhµ nghiªn cøu kh«ng thÓ tin ®−îc ®iÒu ®ã. Ng−êi ta ®· t×m thÊy trong mét sè chum cã nh÷ng di cèt tro than, ®å gèm, h¹t thñy tinh, r×u ®¸ mµi cã chu«i tra c¸n ,®ång vôn vµ mét sè ®å trang søc b»ng ®ång. Mét t−îng ng−êi b»ng ®ång cao 9 cm, , l−ìi dao s¾t vµ mét sè m¶nh quÆng s¾t. Nh÷ng hiÖn vËt nµy kh«ng chØ cho thÊy ®©y lµ khu di tÝch mai t¸ng cña c− d©n cæ ë Lµo mµ cßn nãi lªn sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn tõ nÒn v¨n hãa ®å ®¸ míi ®Õn ®å ®ång råi s¾t. 7. TruyÖn qu¶ bÇu. Ngµy x−a ë trªn trêi cã PhÝa Th¬ng, d−íi ®Êt cã Khón KhÕt, Khón Kan vµ Khón Pu lan Xoong. Ba khón ®¸nh c¸, chia nhau c¸ vµ c·i nhau. PhÝa Th¬ng næi giËn, lµm n−íc d©ng lªn, ng−êi vµ mäi vËt chÕt hÕt, Trong c¬n nguy hiÓm, 3 khón ®oµn kÕt lµm bÌ næi nªn sèng sèt nh−ng sèng rÊt buån v¾ng, trong lóc véi v·, hä chØ mang theo mét qu¶ bÇu. Mét h«m, tù nhiªn trong qu¶ bÇu cã tiÕng ®éng lôc côc, 3 khón véi nung dïi, dïi mét lç, tõ ®ã nhiÒu ng−êi lôc tôc chui ra, v× chui qua lç dïi nªn da ¸m ®en, tãc bói tã cñ hµnh gäi lµ ng−êi Lµo Th¬ng. Sau ®ã 3 khón c−a qu¶ bÇu ®Ó nh÷ng ng−êi sau ra

107 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

®−îc nhanh h¬n, v× kh«ng ph¶i chui qua lç dïi nªn da tr¾ng, tãc c¾t ng¾n gäi lµ ng−êi Lµo Lïm. Lµo Th¬ng hay Lµo Lïm ®Òu lµ anh em. 8. Nhμ n−íc Lμo s¬ khai. Theo truyÒn thuyÕt cña ng−êi Lµo, thêi kú ®Çu , anh em ng−êi Lµo Th¬ng. Lµo Lïm ®· kh¸ ®«ng vui, nh−ng ch¶ biÕt lµm ¨n g× c¶. Trêi muèn d¹y ng−êi Lµo lµm ¨n nªn sai Khón Bo lom xuèng trÇn. Khón Bo lom lµm vua ®Êt n−íc Lµo vµ d¹y d©n cµy ruéng. Sau ®ã lÇn l−ît kÕ ng«i vua lµ 15 khón kh¸c, tæng céng c¶ th¶y tíi 500 n¨m. Sau ®ã c¸c vua Lµo kh«ng gäi lµ Khón n÷a mµ gäi lµ Thµo, cã 5 Thµo. sau Thµo l¹i ®æi lµ PhÝa, cã 2 PhÝa.PhÝa thø hai lµ Kh¨m Phßng, «ng néi cña Pha Ngõm. Tõ ®©y lÞch sö Lµo ®É cã tµi liÖu râ rµng - B¶n niªn gi¸m cæ: Ni tan Khón Bo lom. Theo tµi liÖu nµy, gèc tÝch Pha Ngõm ®−îc kÓ l¹i: PhÝa Lang v× cai trÞ kÐm nªn bÞ ®uæi lªn rõng. Con lµ Kh¨m Phßng lªn thay. Con Kh¨m Phßng lµ Phi Pha ph¹m lçi nªn còng bÞ cha ®uæi. Phi Pha d¾t theo con trai lµ Pha Ngõm ch¹y sang Cam pu chia. Pha Ngõm ®−îc vua Cam pu chia nu«i d−ìng, ®−îc tiÕp thu ®¹o PhËt vµ häc hµnh cÈn thËn. Lín lªn l¹i kÕt h«n víi c«ng chóa Kh¬ me. Quèc v−¬ng Cam pu chia ®· gióp Pha Ngõm tæ chøc ®¹o qu©n “ mét v¹n” ng−êi , trë vÒ giµnh l¹i ng«i vua. Bμi 10. Ki t« gi¸o. Cuèn s¸ch gi¸o khoa phæ th«ng cña n−íc Anh ( 1947) nhËn xÐt: “ Thiªn chóa sinh ra kh«ng ph¶i n¨m 1 cña C«ng nguyªn mµ tr−íc ®ã mét sè n¨m, nh−ng ng−êi ta kh«ng biÕt ch¾c n¨m nµo. Ngµy sinh chÝnh x¸c còng kh«ng biÕt, chØ cã theo phong tôc xa x−a th× ®Þnh vµo ngµy 25 th¸ng ch¹p”. ( Tr 213 ). Ki t« gi¸o lµ mét trong nh÷ng t«n gi¸o lín nhÊt,cã nhiÒu tÝn ®å nhÊt trªn thÕ giíi, mét t«n gi¸o t«n thê Ki t« ®−îc coi lµ Chóa Cøu thÕ, Thiªn sø cña Th−îng ®Õ ®èi víi loµi ng−êi. Nh−ng ng−êi ta kh«ng ®−îc biÕt chÝnh x¸c vÒ tiÓu sö, kÓ c¶ thêi gian vµ n¬i sinh cña «ng. Theo tõ ®iÓn Larousse, sù xuÊt hiÖn trªn thÕ gian, c¸i chÕt vµ sù phôc sinh cña Je sur Chri stor, Thiªn sø mµ c¸c nhµ tiªn tri Israel ®· b¸o tr−íc, con cña Th−îng ®Õ lµm ng−êi ®Ó g¸nh chÞu téi lçi thay cho loµi ng−êi, lµ nÒn t¶ng cña ®¹o Ki t«. Cã thÓ so s¸nh lµ nÕu nh− ë ®¹o PhËt, h¹t nh©n cña gi¸o lý lµ nçi khæ cña con ng−êi th× ë ®¹o Ki t« lµ téi lçi cña con ng−êi. Thùc ra, hiÓu ngay nh− thÕ th× kh«ng ®óng ®èi víi ®¹o Ki t«. LuËn ®iÓm vÒ téi lçi cña con ng−êi xuÊt hiÖn h¬i muén. Ban ®Çu, ch−a cã dÊu hiÖu g× cña t− t−ëng téi lçi. Kh«ng thÓ kh«ng thÊy ®iÒu nµy, ë Palextin. ë c¶ ph−¬ng §«ng lµ n¬i ®Õ chÕ R« ma cai trÞ vµ bãc lét tµn tÖ, thùc thi mét chÝnh s¸ch “ c¹o l«ng mµ kh«ng lét da”, ®· cã nhiÒu cuéc næi dËy chèng l¹i sù cai trÞ ®ã. Thiªn sø xuÊt hiÖn ban ®Çu nh− mét niÒm an ñi nh÷ng ng−êi ®au khæ ®ã, l¹i cã phÐp thÇn ®Ó ch÷a bÖnh cøu khæ cho d©n, kh«ng ph©n biÖt ng−êi nghÌo vµ n« lÖ. Nh− vËy, xÐt cho cïng, ë ®¹o Thiªn chóa còng nh− ®¹o PhËt, tinh thÇn c¬ b¶n lµ t×nh th−¬ng ®èi víi c¸c sè phËn cña con ng−êi. V× thÕ nh÷ng con ng−êi khæ ®au trªn thÕ gian nµy th−êng t×m thÊy sù ®ång c¶m ë t«n gi¸o cña m×nh. Thiªn sø cßn g¶ng gi¶i, khuyªn mäi ng−êi tin t−ëng vµ chê ®îi ë t−¬ng lai

108 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

kh«ng xa mµ c¸i thÕ giíi bi th−¬ng lóc Êy sÏ ®−îc thay thÕ b»ng v−¬ng quèc cña Chóa, lµ Thiªn ®µng. T− t−ëng vµ hµnh ®éng ®ã cña Thiªn sø ( hoÆc mét ng−êi nµo truyÒn b¸ nh÷ng t− t−ëng nh− thÕ) cã søc hÊp dÉn vµ tËp hîp quÇn chóng rÊt m¹nh. Thøc tÕ nã ph¶n kh¸ng chÕ ®é chiÕm n«, chèng l¹i ®Õ chÕ R« ma vµ chØ tËp hîp nh÷ng ng−êi cïng khæ. ChÝnh v× thÕ mµ chÝnh quyÒn R« ma ®µn ¸p th¼ng tay. Nh÷ng cuéc ®µn ¸p ®Ém m¸u vµ khñng khiÕp th−êng xuyªn x¶y ra. Nh−ng cµng ®µn ¸p th× nh÷ng ng−êi bÞ ¸p bøc theo cµng nhiÒu. T«n gi¸o còng gi÷ lËp tr−êng kiªn quyÕt ph¶n kh¸ng. KhÈu hiÖu: “ H·y tr¶ l¹i CÐsar c¸i g× cña CÐsar vµ tr¶ l¹i cho Chóa c¸i g× cña Chóa” ®· xuÊt hiÖn vµo lóc nµy, trong kho¶ng 2 thÕ kû ®Çu cña C«ng nguyªn. ThÕ kû III lµ mét b−íc ngoÆt lín, chÕ ®é chiÕm n« khñng ho¶ng s©u s¾c. T− t−ëng bi quan bao trïm trong x· héi.NhiÒu tÇng líp x· héi kh¸c nhau gia nhËp vµo gi¸o héi. Ng−êi ta hy väng vµ an ñi ë mét thÕ giíi kh¸c. Trong ®iÒu kiÖn ®ã ®· xuÊt hiÖn t− t−ëng tháa hiÖp, Phóc ©m cña Ma thi en nãi : “ H·y hiÕn d©ng tÊt c¶ lßng trung thµnh cho CÐsar vµ cho Chóa”. T− t−ëng vÒ téi lçi cña con ng−êi còng ra ®êi vµo lóc nµy. Ng−êi ta khæ kh«ng ph¶i v× bÞ ¸p bøc bãc lét mµ v× cã téi, téi ®−¬ng thêi vµ c¶ téi tæ t«ng, tõ A ®am vµ E va ¨n qu¶ cÊm vµ kh«ng nghe lêi Th−îng ®Õ. Vµ Chóa Je sus con cña Th−îng ®Õ ®· chÞu téi träng h×nh “ ®ãng ®inh c©u rót” ®Ó g¸nh chÞu téi lçi cho con ng−êi. Sù gi¶i thÝch ®· hoµn toµn kh¸c b¶n chÊt ban ®Çu. Nh−ng ch¼ng cßn lý do g× mµ gi÷ m·i sù ®èi lËp gi÷a chÝnh quyÒn R« ma víi gi¸o héi Ki t«. N¨m 325, céng ®ång Ki t« gi¸o thø nhÊt ®−îc triÖu tËp ë Ni cÐe, ®¸nh dÊu sù liªn minh cña chÝnh quyÒn R« ma vµ gi¸o héi, sù ph¸t triÓn cña gi¸o héi thµnh quèc gi¸o. Bμi 16. 1.Lêi thÒ Tr−ng Tr¾c.

Mét xin röa s¹ch n−íc thï Hai xin ®em l¹i nghiÖp x−a hä Hïng Ba kÎo oan øc lßng chång Bèn xin vÑn vÑn së c«ng lªnh nµy.

2.Cuéc khëi nghÜa Hai Bμ Tr−ng.

Bµ Tr−ng quª ë ch©u Phong GiËn ng−êi tham b¹o thï chång ch¼ng quªn ChÞ em nÆng mét lêi nguyÒn PhÊt cê n−¬ng tö thay quyÒn t−íng qu©n Ngµn t©y næi ¸ng phong trÇn Çm Çm binh m· qua gÇn Long Biªn Hång quÇn nhÑ b−íc chinh yªn §uæi ngay T« §Þnh dÑp yªn biªn thµnh §« kú ®ãng câi Mª Linh LÜnh Nam riªng mét triÒu ®×nh n−íc ta

109 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Ba thu g¸nh v¸c s¬n hµ Mét lµ b¸o phôc, hai lµ b¸ v−¬ng. “ Tr−ng Tr¾c, Tr−ng NhÞ lµ phô n÷, h« mét tiÕng mµ c¸c quËn Cöu Ch©n, NhËt Nam, Hîp Phè vµ s¸u m−¬i nh¨m thµnh ë LÜnh Ngo¹i ®Òu h−ëng øng, viÖc dùng n−íc x−ng v−¬ng dÔ nh− trë bµn tay. §ñ biÕt lµ ®Êt ViÖt ta cã thÓ dùng ®−îc c¬ ®å b¸ v−¬ng”. ( Lª V¨n H−u - §¹i ViÖt sö ký). 3. Ng« QuyÒn vμ chiÕn th¾ng B¹ch §»ng. “ Ng« QuyÒn vÎ ng−êi kh«i ng«, mÊt s¸ng nh− chíp, d¸ng ®i nh− cäp, cã trÝ dòng, søc cã thÓ nhÊc v¹c gi¬ cao”. - KÕ s¸ch cña Ng« QuyÒn: “ Ho»ng Th¸o lµ mét ®øa trÎ d¹i, ®em qu©n tõ xa ®Õn, qu©n lÝnh mái mÖt, l¹i nghe ®−îc tin C«ng TiÔn ®· bÞ giÕt ®· mÊt vÝa tr−íc råi, qu©n ta søc cßn m¹nh, ®Þch víi qu©n mái mÖt tÊt ph¸ ®−îc, Song chóng cã lîi ë thuyÒn, nÕu ta kh«ng phßng bÞ tr−íc th× chuyÖn ®−îc thua còng ch−a thÓ biÕt ®−îc.NÕu ta sai ng−êi ®em cäc lín, ®Ïo nhän ®Çu vµ bÞt s¾t ®ãng ngÇm ë cöa biÓn tr−íc, nh©n khi n−íc triÒu lªn, thuyÒn cña hä tiÕn vµo bªn trong hµng cäc, lóc bÊy giê ta sÏ dÔ bÒ chÕ ngù, kh«ng cã kÕ g× h¬n kÕ Êy c¶”. - NhËn ®Þnh cña sö gia Lª V¨n H−u. TiÒn Ng« v−¬ng cã thÓ lÊy qu©n míi häp cña ®Êt ViÖt ta mµ ph¸ ®−îc tr¨m v¹n qu©n cña L−u Ho»ng Th¸o, më n−íc x−ng v−¬ng lµm cho ng−êi ph−¬ng B¾c kh«ng d¸m l¹i sang n÷a, cã thÓ b¶o lµ mét c¬n giËn mµ yªn ®−îc d©n, m−u giái mµ ®¸nh còng giái”. Bμi 17. 1. LuËt Hång §øc. - Víi quan chøc.

“ NÕu viªn tri huyÖn trong ®Þa h¹t m×nh cai trÞ mµ ®Ó d©n bÞ lôt, bÞ ®ãi hoÆc bá ®i n¬i kh¸c, hoÆc phong ho¸ ®åi b¹i...th× viªn tri huyÖn bÞ trÞ téi rÊt nÆng vµ bÞ c¸ch chøc”.

- Ng−êi d©n d©ng th− nÆc danh hay t©u viÖc dèi tr¸ bÞ biÕm hay ®å. Tè c¸o kh«ng ®óng sù thËt bÞ ph¹t 80 tr−îng. D©ng th− nÆc danh còng bÞ coi lµ ph¹m téi nÆng. - Häc trß ®¸nh hay l¨ng m¹ thÇy gi¸o th× bÞ xö nÆng h¬n téi ®¸nh hay l¨ng m¹ ng−êi th−êng 3 bËc. - Ng−êi go¸ vî, go¸ chång, må c«i, tµn tËt nÆng kh«ng n¬i n−¬ng tùa th× quan së t¹i ph¶i thu nu«i, nÕu bá r¬i th× ph¶i ®¸nh 50 roi, biÕm mét t−. Ng−êi giµ trªn70 tuæi, trÎ em d−íi 15 tuæi, ng−êi phÕ tËt nÕu ph¹m téi th× kh«ng ®−îc tra tÊn, vµ nÕu ph¹m tï

110 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

l−u ®Çy trë xuãng th× cho chuéc b»ng tiÒn; Ng−êi trªn 90 tuæi vµ trÎ em d−íi 7 tuæi dï ph¹m téi tö h×nh còng kh«ng hµnh h×nh. §µn bµ cã thai dï ph¹m téi tö h×nh còng ®Ó sinh ®Î sau 100 ngµy míi thi hµnh ¸n. - Con g¸i ®−îc quyÒn h−ëng tµi s¶n nh− con trai. NÕu ng−êi chång cè t×nh ruång bá vî th× ng−êi vî còng cã quyÒn ly dþ. Trong tr−êng hîp ly dþ, tµi s¶n do hai vî chång g©y dùng nªn còng chia ®«i theo nguyªn t¾c b×nh ®¶ng. 2.ChÝnh s¸ch ®èi ngo¹i. “ Nam - B¾c m¹nh yÕu ®Òu cã tõng lÝc. §−¬ng khi ph−¬ng B¾c yÕu th× ta m¹nh, ph−¬ng B¾c m¹nh th× ta yÕu. ThÕ lín trong thiªn h¹ lµ nh− vËy. Phµm kÎ cã n−íc th× ph¶i söa sang gi¸p binh, chØnh ®èn xe cé qu©n lÝnh, phßng bÞ viÖc bÊt ngê, ®Æt hiÓm ®Ó gi÷ n−íc, lÊy lÔ mµ thê n−íc lín, lÊy nh©n mµ vç n−íc nhá. Ngµy nhµn rçi th× d¹y ®iÒu hiÕu ®Ô, trung, tÝn ®Ó cho ng−êi trong n−íc biÕt râ c¸i nghi· kÝnh th©n ng−êi trªn, chÞu chÕt cho ng−êi tr−ëng. Khi cã ho¹ x©m l¨ng th× ph¶i dïng lêi v¨n ®Ó söa ®æi ý ®Þnh cña hä, dïng lêi nãi mµ b¶o hä, lÊy lÔ vËt ngäc lôa mµ biÕu cho hä. Nh− thÕ mµ vÉn kh«ng tr¸nh ®−îc, th× dï ®Õn khèn cïng còng ph¶i quay l−ng vµo thµnh mµ ®¸nh mét trËn, thÒ tö thñ cïng x· t¾c mÊt cßn, råi sau míi kh«ng hæ thÑn”. ( §¹i ViÖt sö ký toμn th− (cid:31) Tr 263- tËp 1 - Ng« SÜ liªn). Bμi 18. 1. Thuû lîi. a.Thêi TiÒn Lª. §µo con kªnh liªn tØnh:Hµ Nam - Ninh B×nh - Thanh Ho¸ - NghÖ An ( kªnh Nhµ Lª) ®Ó t−íi, tiªu n−íc, lµ ®−êng thuû quan träng dµi hµng 100 km nèi liÒn ®ång b»ng B¾c Bé vµ B¾c Trung Bé qua ®Ìo Tam §iÖp hiÓm trë b. Thêi TrÇn. §Æt chøc quan Hµ ®ª sø “ Mçi n¨m th¸ng giªng, ®èc thóc nh©n d©n trong vïng kh«ng ph©n sang hÌn giµ trÎ ®i ®¾p ®ª. Chç nµo thÊp th× ®¾p cao thªm, chç nµo lë th× båi tróc. §Õn ®Çu mïa hÌ th× xong viÖc. Vµo kho¶ng th¸ng s¸u, th¸ng b¶y, n−íc s«ng d©ng to, ®ª sø ph¶i tù m×nh ra søc tuÇn hµnh xem xÐt, gÆp chç lë th× ph¶i söa ch÷a ngay, nÕu l−êi biÕng th× mÊt chøc, nÕu c− d©n tr«i d¹t, lóa m¸ ngËp óng, h− h¹i th× l−îng theo nÆng nhÑ mµ tr¸ch ph¹t”. c. Cμy (cid:31)tÞch ®iÒn(cid:31) thêi Lý . 1038, mïa xu©n, vua ( Th¸i T«ng ) ngù ra Bè H¶i KhÈu ( thÞ x· Th¸i B×nh ngµy nay) cµy ruéng tÞch ®iÒn, sai h÷u ti dän cá ®¾p ®µn. Vua th©n tÕ thÇn N«ng, tÕ xong tù cÇm cµy. C¸c quan t¶ h÷u cã ng−êi can r»ng: “ §ã lµ c«ng viÖc cña n«ng phu, bÖ h¹ cÇn g× lµm thÕ”. Vua ®¸p: “ TrÉm kh«ng tù m×nh cµy th× lÊy g× lµm x«i cóng, lÊy g× cho thiªn h¹ noi theo”. 2.Thñ c«ng nghiÖp. a. Thêi LÝ.

111 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

“ Th¸ng 2 - 1040, vua ®· d¹y cung n÷ dÖt ®−îc gÊm vãc. Th¸ng Êy xuèng chiÕu ph¸t hÕt gÊm vãc cña n−íc Tèng ë trong kho ra ®Ó may ¸o ban cho c¸c quan, tõ ngò phÈm trë lªn th× cho ¸o bµo b»ng gÊm, tõ cöu phÇm trë lªn th× ¸o bµo b»ng vãc, ®Ó tá ra lµ vua kh«ng dïng gÊm vãc cña n−íc Tèng n÷a”. b. Gèm Chu §Ëu ( thêi Lª S¬ ). Ngµy 10 th¸ng 6- 1980, mét l¸ th− tõ c¸n bé ngo¹i giao ng−êi NhËt göi cho «ng BÝ th− TØnh H¶i H−ng: (cid:31) KÝnh göi «ng Ng« Duy §«ng, BÝ th− TØnh H¶i H−ng. Th−a «ng, tªn t«i lμ Matoko Anabuki, håi tr−íc lμ bÝ th− thø hai cña §¹i sø qu¸n NhËt B¶n, nay lμ c¸n bé ngo¹i giao NhËt B¶n t¹i T«ky«. Tr−íc hÕt t«i xin kÝnh chóc tØnh H¶i H−ng ®ang ph¸t triÓn m¹nh mÏ trong ngμnh n«ng nghiÖp, nhÊt lμ ao c¸ B¸c Hå ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao vμ s¶n xuÊt rau c¶i ®−îc t¨ng lªn. H«m nay t«i xin nhê sù gióp ®ì cña «ng vÒ viÖc sau ®©y: Tõ tr−íc ®Õn nay t«i nghiªn cøu vÒ v¨n ho¸ ViÖt Nam nãi chung, ®å gèm cæ ViÖt Nam nãi riªng. GÇn ®©y t«i míi biÕt lμ ViÖn B¶o tμng Thæ NhÜ Kú vÉn b¶o tån mét lä hoa lam ViÖt Nam ®−îc s¶n xuÊt tõ ViÖt Nam håi thÕ kû XV . Lä Êy mang ch÷ H¸n nh− sau: Th¸i hoμ b¸t niªn Nam S¸ch ch©u t−îng nh©n Bïi ThÞ Hý bót. M−êi ba ch÷ H¸n nãi trªn cã nghÜa lμ: N¨m 1450, mét ng−êi thî tªn lμ bμ (c«) Bïi ThÞ Hý ë Nam S¸ch ch©u vÏ hoa v¨n trªn lä. Theo t«i biÕt th× thêi ViÖt Nam thuéc nhμ Minh chia thμnh 17 phñ ( tæ chøc hμnh chÝnh), trong ®ã cã L¹ng Giang phñ, L¹ng Giang phñ cã 3 ch©u lμ L¹ng Giang ch©u, Th−îng Hång ch©u vμ Nam S¸ch ch©u . Trong Nam S¸ch ch©u cã 3 huyÖn lμ Thanh L©m huyÖn, ChÝ Linh huyÖn vμ B×nh Hμ huyÖn. Cã nghÜa lμ Nam S¸ch ch©u håi ®ã lμ trung phÇn vμ b¾c phÇn cña tØnh H¶i D−¬ng. D−íi thêi vua Lª Lîi th× chia ViÖt Nam lμm 5 ®¹o( §«ng, B¾c, T©y , Nam, H¶i T©y)(cid:31) D−íi thêi Lª Th¸nh T«ng th× ®Æt 12 ®¹o, trong ®ã cã Nam S¸ch ®¹o vμ sau n¨m 1490 vua ®ã ®· c¶i biÕn tæ chøc hμnh chÝnh vμ Nam S¸ch ®¹o ®· thë thμnh H¶i D−¬ng xø. VËy t«i muèn biÕt thêi Lª Nh©n T«ng cã Nam S¸ch ch©u kh«ng ? ë ®©u ? Bμ ( hay c«) Bïi ThÞ Hý lμ ng−êi nh− thÕ nμo? Häc kü thuËt vÏ trªn gèm ë ®©u? Håi ®ã s¶n xuÊt gèm ( lß gèm) ®Æt ë ®©u? §iÒu nμy rÊt quan träng trong lÞch sö ViÖt Nam nãi chung, lÞch sö thñ c«ng nghiÖp vμ vai trß cña ®μn bμ nãi riªng Xin «ng chØ thÞ cho nh÷ng chuyªn gia ngiªn cøu 13 ch÷ H¸n nãi trªn vμ nÕu cã kÕt qu¶ th× xin cho t«i biÕt(cid:31).(cid:31). ChiÕc b×nh gèm hoa lam quý gÝa nµy ®−îc mua b¶o hiÓm víi gi¸ 1 triÖu USD chøng tá nã kh«ng chØ lµ b¶o vËt cña Thæ NhÜ Kú mµ cßn cña ngµnh gèm thÕ giíi. …N¨m 1983, d−íi sù chØ ®¹o cña TØnh uû H¶i H−ng, ®Ò ¸n nghiªn cøu nghÒ cæ truyÒn gèm sø mµ ®Æc biÖt lµ gèm Chu §Ëu ®−îc tiÕn hµnh…KÕt qu¶ ®· lµm ph¸t lé

112 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

mét trung t©m gèm mü nghÖ cao cÊp víi hµng ngµn mÉu m· gèm Chu §Ëu nh− b¸t ®Üa, chum lä còng nh− dông cô s¶n xuÊt… Gèm Chu §Ëu ®· l−u l¹c ®Õn 32 n−íc trªn thÕ giíi- ®Õn nay cßn nhiÒu v¹n cæ vËt qu ý gi¸ ®ang ®−îc l−u gi÷ ë kh¾p c¸c ch©u lôc, cã mÆt ë 46 b¶o tµng danh tiÕng trªn thÕ giíi tõ ch©u ¸ sang ch©u ¢u. Hµng lo¹t sù kiÖn tiÕp theo lµm bµng hoµng c¶ giíi s−u tÇm, nghiªn cøu gèm sø toµn cÇu. Gèm cæ Chu §Ëu ®−îc trôc vít tõ nh÷ng con tµu ®¾m d−íi ®¸y biÓn ViÖt Nam( Cï Lao Chµm, Hßn DÇm, Hßn Cau…) §Æc biÖt lµ con tµu ®¾m ë Cï Lao Chµm - §µ N½ng víi 18 n−íc hîp t¸c trôc vít trong 2 n¨m (1988- 2000) ®· vít ®−îc tõ trong con tµu ®¾m nµy h¬n 40 v¹n cæ vËt gèm Chu §Ëu tõ thÕ kû XV, trong ®ã cã 27 v¹n cæ vËt cßn lµnh, ngoµi 10% l−u l¹i cho ViÖt Nam, 24 v¹n cæ vËt mµ tËp ®oµn trôc vít ®−îc ®· m¹ng vÒ San Francisco vµ Los Angeles®Ó b¸n ®Êu gi¸…cæ vËt gi¸ thÊp nhÊt kh«ng d−íi 1.000 USD, cã chiÕc b×nh gèm tú bµ cao 24 cm ®−îc c¸c nhµ s−u tËp tranh nhau mua ®Èy gi¸ lªn 512 000 USD. 3. Ph©n ho¸ x· héi.

“ Ruéng lóa ngµn dÆm ®á nh− ch¸y §ång quª than v·n tr«ngvµo ®©u Non s«ng, hËu thæ ®ang nøt nÎ M−a mãc hoµng thiªn ch¼ng thÊy ®©u L−íi chµi quan l¹i cßn v¬ vÐt M¸u thÞt nh©n d©n c¹n nöa råi”.

( NguyÔn Phi Khanh),

Bμi 20. 1.PhËt gi¸o. - “ Nhµ PhËt lÊy ho¹ phóc ®Ó c¶m ®éng lßng ng−êi, sao mµ ®−îc nhiÒu ng−êi tin theo s©u bÒn nh− thÕ, trªn tõ v−¬ng c«ng, d−íi ®Õn d©n th−êng, hÔ bè thÝ vµo viÖc nhµ PhËt, dï ®Õn hÕt tiÒn còng kh«ng xÎn tiÕc…cho nªn…chç nµo cã ng−êi ë tÊt cã chïa PhËt…L©u ®µi, chu«ng trèng chiÕm ®Õn nöa phÇn so víi d©n c−”. ( Lª Qu¸t - thÕ kû XIV). - NhiÒu nhµ s− cã tµi n¨ng, ®−îc triÒu ®×nh nÓ träng: Nhµ s− §ç ThuËn, ®ãng gi¶ lµm ng−êi chÌo thuyÒn, ®−a tªn Lý Gi¸c ( sø nhµ Tèng) qua s«ng, ®· øng khÈu thµnh th¬ ®èi ®¸p khiÕn Lý Gi¸c nÓ phôc:

Lý Gi¸c : Nga nga l−ìng nga nga L−ìng diÖn h−íng thiªn nha T¹m dÞch: ( Ngçng k×a ngçng mét ®«i NgÈng cæ nh×n ch©n trêi) §ç ThuËn : B¹ch mao ph« lôc thuû Hång tr¹o b·i thanh ba T¹m dÞch: N−íc xanh l«ng tr¾ng phñ Sãng biÕc ch©n hång b¬i.

113 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

2. KiÕn tróc, ®iªu kh¾c. a. Chïa Mét Cét ( Diªn Hùu).

X©y dùng n¨m 1049, vua Lý Th¸i T«ng chiªm bao thÊy PhËt Quan ©m d¾t vua lªn toµ sen. C¸c nhµ s− khuyªn vua lµm chïa, dùng cét ®¸ gi÷a ao, lµm toµ sen bªn trªn gièng nh− thÊy trong méng, råi cho c¸c s− ch¹y ®µn tông kinh... “ Gi÷a hå dùng lªn mét cét ®¸, trªn cét ®¸ në mét b«ng sen ngµn c¸nh, trªn b«ng sen l¹i g¸c mét toµ ®iÖn, trªn ®iÖn ®Æt t−îng PhËt vµng. Ngoµi hå cã hµnh lang ch¹m vÏ chung quanh vµ cã cÇu vång ®i qua”. Th¸ng 9- 1954, giÆc Ph¸p ®Æt m×n ph¸ huû chïa, ®Çu 1955 x©y dùng l¹i... b. An Nam tø ®¹i khÝ.

T−îng PhËt chïa Quúnh L©m V¹c Phæ Minh Th¸p B¸o Thiªn Chu«ng Quy §iÒn T−îng PhËt chïa Quúnh L©m : t−îng PhËt Di lÆc b»ng ®ång ( t−¬ng truyÒn do ThiÒn s− Kh«ng Lé ®óc), cao gÇn 20 m. Chu«ng Quy §iÒn : ë chïa Diªn Hùu. Vua xuÊt h¬n chôc v¹n c©n ®ång ®Ó ®óc, ®óc xong to qu¸ kh«ng treo ®−îc, ®¸nh kh«ng kªu nªn ®Ó ë ruéng chïa, ruéng n−íc thÊp lÇy, cã nhiÒu rïa nªn gäi lµ Quy §iÒn. Th¸p B¸o Thiªn : X©y n¨m 1057 ë chïa Sïng Kh¸nh B¸o Thiªn, trªn mét gß ®Êt bªn hå Lôc Thuû. Th¸p cao 12 tÇng, gÇn 66 m, ®Ønh th¸p cã chãp ®óc b»ng ®ång. ë ®©y cã mét chu«ng lín ®óc hÕt 4 tÊn ®ång, th¸p bÞ ph¸ huû khi giÆc Minh x©m chiÕm n−íc ta.

“ TrÊn ¸p ®«ng t©y gi÷ ®Õ ®« Hiªn ngang ngän th¸p ®øng tr¬ tr¬ Non s«ng v÷ng ch·i tay trêi chèng Kim cæ kh«n mßn ®Ønh th¸p nh«. ThØnh tho¶ng giã lay chu«ng øng ®¸p §ªm ®ªm sao xÕ ®uèc kh«n mê Tíi ®©y nh÷ng muèn d»m ngßi bót ChiÕm c¶ dßng s«ng mµi mùc th¬” ( Ph¹m S− M¹nh).

c.Thμnh Nhμ Hå :mçi c¹nh dµi 700m, 900m. Cöa thµnh x©y b»ng nh÷ng khèi ®¸ lín, trong ®ã cã khèi dµi 7 m, cao 1m50, dµy 1m, nÆng 15 tÊn.

114 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Bμi 21. a.Sù sa ®o¹ cña c¸c vua cuèi triÒu Lª S¬: - Lª Uy Môc ( 1505 - 1509) - (cid:31) vua quû(cid:31): Sao nh·ng triÒu chÝnh, “ ®ªm cïng cung nh©n uèng r−îu v« ®é, ai say th× giÕt”. GiÕt c¸c c«ng thÇn, t«n thÊt cã ý kh«ng ñng hé m×nh. V× vËy, ng−êi trong hoµng téc hîp qu©n giÕt Uy Môc. - Lª T−¬ng Dùc - (cid:31) vua lîn(cid:31): Th−êng b¾t phô n÷ cëi truång chÌo thuyÒn cho m×nh ®i ch¬i trªn Hå T©y. “ Nhµ vua tÝnh hiÕu d©m nh− t−íng lîn, lo¹n vong kh«ng cßn l©u n÷a”. ( sø thÇn Trung Quèc). - Ngo¹i thÝch kÕt thµnh bÌ ®¶ng “ phµm sóc vËt, hoa mµu cña d©n gian ®Òu c−íp c¶, nhµ d©n ai cã ®å l¹, vËt quý th× ®¸nh dÊu ®Ó lÊy”. b.Giai ®o¹n ®Çu cña nhμ M¹c: Kinh tÕ ph¸t triÓn “ Ng−êi bu«n b¸n vµ ®i ®−êng ®Òu ®i tay kh«ng, ban ®ªm kh«ng cã trém c−íp, tr©u bß th¶ ch¨n kh«ng ph¶i ®em vÒ, chØ mçi th¸ng ®iÓm so¸t mét lÇn...Trong kho¶ng vµi n¨m, ®−êng s¸ kh«ng nhÆt cña r¬i, cæng ngoµi kh«ng ®ãng, th−êng ®−îc mïa to, trong câi t¹m yªn”. Bμi 22. 1.N«ng nghiÖp: - Gièng lóa: Ghi chÐp cña Lª Quý §«n thÕ kû XVIII. Vïng ch©u thæ s«ng Hång cã 8 gièng lóa chiªm, 27 gièng lóa mïa, 29 gièng lóa nÕp. N«ng nghiÖp §µng Trong: 26 gièng lóa nÕp, 23 gièng lóa tÎ “ th¸ng t− hµng n¨m lóa chÝn ®Çy ®ång, gÆt h¸i kh«ng kÞp , mçi mÉu thu ho¹ch tõ 90 ®Õn 120 g¸nh lóa” . “§Êt ®ai mµu mì vµ sinh lîi...®Õn nçi hµng n¨m hä gÆt lóa 3 lÇn, thu ho¹ch ®−îc mét l−îng thãc phong phó ®Õn møc kh«ng ai cÇn lao ®éng thªm ®Ó kiÕm sèng...quanh n¨m hä cã nhiÒu hoa qu¶, nh÷ng thø l¹ nh− d−a bë, d−a chuét, d−a hÊu, mÝt, sÇu riªng, dõa, trÇu cau, b¾p c¶i, thuèc l¸, mÝa...®ång ruéng cña hä ®Êy nh÷nh gµ vÞt nhµ vµ gµ rõng ”. ( Gi¸o sÜ Bo ri) 2. Thñ c«ng nghiÖp. - T¬. 1644 ng−êi Hµ Lan mua ë §µng Ngoµi 645 t¹ t¬. 1645 mua 800 t¹ t¬ chë ®i NhËt vµ 120 t¹ t¬ chë sang ch©u ¢u. - §−êng. L¸i bu«n ph−¬ng T©y khen ®−êng cña n−íc ta“Tèt nhÊt trong khu vùc, lµ mét mÆt hµng b¸n rÊt ch¹y. §−êng tr¾ng vµ mÞn, ®−êng phÌn tinh khiÕt, trong suèt, chÊt l−îng tèt. Tr−íc kia hä chØ lµm ®Ó dïng trong xø, nh−ng v× c¸c l¸i bu«n Trung Quèc ®· ®em l¹i cho hä nguån tiªu thô, nªn hä ®· t¨ng lß nÊu ®−êng lªn ®Õn møc cã thÓ ®ñ hµng ®Ó chë 80 thuyÒn”. 3. §« thÞ.

115 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

“ Thµnh phè Ca cho ( KÎ Chî) cã thÓ s¸nh víi nhiÒu thµnh phè ë ch©u ¸ nh−ng l¹i ®«ng d©n h¬n, NhÊt lµ nh÷ng ngµy mång mét vµ ngµy r»m ©m lÞch, lµ nh÷ng ngµy phiªn chî...C¸c con ®−êng réng bÊy giê ®Òu trë thµnh chËt chéi ®Õn nçi chen qua ®¸m ®«ng ng−êi ®é 100 b−íc trong kho¶ng nöa tiÕng ®ång hå lµ mét ®iÒu sung s−íng. TÊt c¶ hµng ho¸ trong thµnh phè, mçi thø b¸n ë mét phè riªng vµ c¸c chî ë ®ã cßn chia ra lµm mét, hai hoÆc nhiÒu khu lµ n¬i mµ ng−êi trong khu míi ®−îc më cöa hµng”. ( S. Ba r«n). Bμi 26. 1.Ng−êi Ph¸p nãi vÒ c¸c vÞ vua triÒu NguyÔn: “ VÞ vua nµy cã thÓ lµm ®−îc viÖc g×, mét khi «ng ta sèng thu m×nh trong cung cÊm, chØ tiÕp xóc víi c¸c th©n v−¬ng vµ mét vµi ®¹i thÇn, chØ ra ngoµi khi ®i s¨n b¾n, ®Ó tÕ trêi hay th¨m c¸c l¨ng mé tæ tiªn ? Tªn ®−êng ®icña «ng ta, trÎ con ®Òu ph¶i tr¸nh xa, ng−êi lín th× quú xuèng ®Êt, mÆt cói g»m; «ng ta chØ nh×n, chØ nghe qua Héi ®ång C¬ mËt cña «ng ta. ¤ng ta cã thÓ quan t©m tíi c¸c viÖc cña quèc gia, nh−ng chÝnh do c¸ch sèng nh− vËy mµ «ng bÞ ®Æt trong t×nh tr¹ng kh«ng cã kh¶ n¨ng cai trÞ thùc tÕ”. “ C¸c hoµng®Õ nµy chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù suy ®åi vµ tµn t¹ cña v−¬ng quèc hä; chØ riªng hä chÞu nçi nhôc tr−íc lÞch sö. C¸c quan l¹i vµ t−íng lÜnh, d©n chóng cña hä kh«ng ®¸ng cã nh÷ng «ng vua nh− vËy, tÊt c¶ mäi ng−êi ®Òu ®¸ng ®−îc cai trÞ tèt h¬n”. ( ®¹i uý Gos se lin – V−¬ng quèc An Nam).

2. Quan l¹i, c−êng hμo. - “ D©n chóng c« cïng ®ãi khæ, vua quan bãc lét thËm tÖ. C«ng l ý lµ mét mãn hµng mua b¸n, kÎ giµu cã thÓ c«ng khai s¸t h¹i ng−êi nghÌo vµ tin ch¾c r»ng víi thÕ lùc ®ång tiÒn, lÏ ph¶i sÏ vÒ tay chóng”. ( Se nh« - 1807). Quan l¹i “ coi ph¸p luËt nh− h− v¨n, xoay xë nhiÒu vµnh, chØ cèt lÊy tiÒn, kh«ng ®−îc th× buéc téi”.

( Minh M¹ng -1827).

Tham nhòng: “ Hä ngµy ®ªm tÝnh to¸n, chØ tiÒn lµ ham, hoÆc lÊy tiÒn c«ng khai, hoÆc lÊy tiÒn lÐn lót. Khi tuyÓn dông ng−êi th× lÊy tiÒn lµm sù tuyÓn tr−íc hay tuyÓn sau; khi xÐt hái h×nh ¸n th× lÊy tiÒn lµm møc nÆng hay møc nhÑ; khi xö kiÖn th× lÊy tiÒn lµm lÏ ngay hay lÏ cong; khi thu thuÕ cña d©n th× lÊy tiÒn lµm møc thu nhanh hay thu chËm. Hä dïng danh nghÜa chung cña triÒu ®×nh lµm c¸i tói riªng cña c¸ nh©n hä, thÕ mµ vÉn tr«ng cao b−íc réng, tù mÖnh danh cho m×nh lµ v¨n thÇn”. ( Nhµ nho NguyÔn T− Gi¶n thêi Tù §øc). “ Nh÷ng bän gian gi¶o thÊy lîi quªn nghÜa...Tô tËp ®å ®¶ng, do¹ n¹t d©n lµng, tï trèn th× lÊy nhµ cõng hµi lµm sµo huyÖt, tæng lý còng lÊy bän hung ¸c lµm ch©n tay”, “ c¸i h¹i quan l¹i lµ mét, c¸i h¹i c−êng hµo ®Õn t¸m chÝn phÇn... nã lµm cho con ng−êi ta trë thµnh må c«i, vî ng−êi ta thµnh ra go¸ bôa, giÕt c¶ tÝnh m¹ng ng−êi ta, xiÕt c¶ gia tµi

116 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

ng−êi ta mµ viÖc kh«ng lé, cho nªn cø c«ng nhiªn kh«ng sî g×. Chç nµo chóng còng hïa nhau lµm anh chÞ, chuyªn lîi lµm giµu, dèi cît quan l¹i ®Ó tho¶ lßng riªng’ ( NguyÔn c«ng Trø -1828). “ Bän tæng lý, c−êng hµo, nhµ nµo còng giµu cã, cã kÎ t«i tí hoÆc mét tr¨m ng−êi, hoÆc s¸u b¶y m−¬i ng−êi, chiªu tËp c«n ®å, chøa ngÇm binh khÝ. Ng−êi trong mét tæng, mét lµng hÔ chóng h¬i nhÕch mÐp, hÊt hµm lµ ph¶i theo”. ( Tù §øc – 1855). 3. Nçi khæ cña nh©n d©n.

Tõ ngµy Tù §øc lªn ng«i C¬m ch¼ng ®Çy nåi, trÎ khãc nh− ri.

VÌ:

C¬m th× ch¼ng cã Rau ch¸o còng kh«ng §Êt tr¾ng xo¸ ngoµi ®ång Nhµ giµu niªm kÝn cæng Cßn mét bé x−¬ng sèng V¬ vÊt ®i ¨n mµy Ngåi xã chî lïm c©y Qu¹ kªu vang bèn phÝa X¸c ®Çy nghÜa ®Þa Th©y thèi bªn cÇu Trêi ¶m ®¹m u sÇu C¶nh hoang tµn ®ãi rÐt D©n nghÌo cïng kiÖt Ng−êi l−u l¹c tha h−¬ng Ng−êi chÕt chî, chÕt ®−êng.

4. Khëi nghÜa : - Phan B¸ Vµnh: “ Khi l©m trËn th× ®µn bµ con g¸Ý còng cÇm gi¸o m¸c mµ ®¸nh”. - Tµi lµm th¬ cña Cao B¸ Qu¸t vµ b¹n lµ NguyÔn V¨n Siªu: “ V¨n nh− Siªu Qu¸t v« TiÒn H¸n” ( Tù §øc). Cao B¸ Qu¸t: “ Siªu ®ång, siªu ®Êt còng lµ siªu Siªu ®Êt th−êng khi l¾m kÎ yªu §ång gØ, n−íc tanh, trµ uæng phÝ §Êt nung, trµ ®−îm, s−íng bao nhiªu” NguyÔn V¨n Siªu: “ Qu¸t to, qu¸t nhá , ®õng nªn qu¸t Qu¸t nhá, ng−êi kinh ®ì qu¸t to Qu¸t to, qu¸t nhá ®Òu dông vâ

117 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

Chi b»ng lÊy ®øc d¹y ªm ro”. - HÞch tè c¸o Minh M¹ng cña N«ng V¨n V©n, tri ch©u B¶o L¹c: “ M−êi l¨m n¨m ®øc chÝnh cã chi Kho h×nh luËt vÏ nªn hïm cã c¸nh Ba m−¬i tØnh nh©n d©n ®Òu o¸n TiÕng oan hµo kªu dËy ®Êt kh«ng lung!”. Bμi 29. 1.T−êng thuËt trËn Nª d¬ bi. Tê mê s¸ng ngµy 14/ 6/ 1645,ë lµng Nª d¬ bi thuéc miÒn Trung n−íc Anh, nh÷ng ng−êi lÝnh mÆc ¸o kho¸c dµi mµu ®á, tay cÇm sóng ho¶ mai, ®eo kiÕm ngang s−ên, chuÈn bÞ lªn ®−êng chiÕn ®Êu. Hä ®−îc tæ chøc thµnh ®éi ngò chÆt chÏ vµ tu©n theo kû luËt rÊt nghiªm. Cr«m oen, chØ huy “ ®éi qu©n s−ên s¾t” ra lÖnh: “ Binh sÜ nµo ph¹m téi trém c−íp, ¨n c¾p sÏ bÞ xö tö”. Trong trËn chiÕn, kÞ binh nhµ vua tÊn c«ng m¹nh mÏ khiÕn qu©n ®éi Quèc héi cã nguy c¬ bÞ thÊt b¹i. Cr«m oen vµ binh sÜ cña «ng b×nh tÜnh, gan gãc chiÕn ®Êu. Nh©n mét s¬ hë cña qu©n ®éi nhµ vua,Cr«m oen ra lÖnh tÊn c«ng, ®¸nh tan lùc l−îng hïng hËu cña kÞ binh vµ bé binh, b¶o vÖ nhµ vua. Kh¾p n¬i,“ ®éi qu©n s−ên s¾t” x«ng lªn truy kÝch qu©n ®éi nhµ vua. Trªn thùc tÕ, víi trËn ®¸nh nµy, cuéc néi chiÕn ®· chÊm døt. 2.Xö tö vua S¸c l¬ I. Ngµy 30/ 01/1649, theo yªu cÇu cña nh©n d©n, Cr«m oen xö tö nhµ vua t¹i qu¶ng tr−êng thµnh phè tr−íc l©u ®µi “ Phßng tr¾ng” ë Lu©n §«n.Hµng ngh×n ng−êi kÐo vÒ ®©y,gåm cã nhµ bu«n, thî thñ c«ng, chñ x−ëng,d©n nghÌo, , quý téc , binh lÝnh, phô n÷, c¶ trÎ em. Mét bôc gç cao ®−îc ®Æt gi÷a qu¶ng tr−êng, chung quanh cã binh lÝnh canh gi÷. Vua S¸c l¬ I bÞ dÉn lªn bôc gç, theo sau cã vÖ binh, ®ao phñ vµ linh môc. Mét ng−êi ®äc b¶n c¸o tr¹ng, kÕt téi nhµ vua lµ ph¶n quèc. Nhµ vua bÞ b¾t quú xuèng bôc. Mét nh¸t g−¬m trong tay ®ao phñ chÆt ®øt ®Çu nhµ vua. Gi÷a tiÕng reo hß cña nh©n d©n, ng−êi ®ao phñ gi¬ cao ®Çu nhµ vua lªn, biÓu hiÖn viÖc chÊm døt chÕ ®é phong kiÕn chuyªn chÕ. Bμi 30. 1.Sù kiÖn chÌ B« xt¬n. ChÌ Anh nhËp vµo MÜ víi gi¸ h¹, bÞ ng−êi MÜ tÈy chay v× ý thøc b¶o vÖ quyÒn tù do ®éc lËp. Th¸ng 12 - 1773, 3 chiÕc tµu chë chÌ neo t¹i bÕn, thùc d©n anh dì hµng nh−ng bÞ nh©n d©n chèng l¹i. §ªm 16 /12/1773, mét nhãm ng−êi c¶i trang lµm d©n da ®á d−íi

118 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

sù l·nh ®¹o cña Samuen A ®am ®· leo lªn tµu, lÊy 343 thïng chÌ nÐm xuèng biÓn. Sè chÌ trÞ gi¸ 100.000 b¶ng Anh. Nh©n d©n MÜ coi ®ã lµ hµnh ®éng chiÕn th¾ng. 2. T−¬ng quan lùc l−îng. Mïa ®«ng 1776, qu©n chñ lùc nghÜa qu©n cã < 3.000 ng−êi > < 90.000 000 qu©n Anh. 3. Oa sinh t¬n. Oa sinh t¬n ( 22/12/1734 - 14/12/1799), sinh tr−ëng trong mét gia ®×nh chñ n« giµu cã ë bang Viªc gi nia. N¨m 15 tuæi «ng häc xong vµ 16 tuæi b¾t ®Çu lµm kÜ s−. §ång thêi Oa sinh t¬n nhËn danh hiÖu sÜ quan qu©n ®éi ( thiÕu t¸ ).Tr−íc chiÕn tranh giµnh ®éc lËp, «ng ®· tõng lµ chØ huy qu©n ®éi Viªc ginia, «ng lµ thµnh viªn Héi ®ång d©n biÓu Viªc ginia, tÝch cùc ®Êu tranh chèng chÝnh s¸ch cña Anh h¹n chÕ sù ph¸t triÓn c«ng th−¬ng nghiÖp ë thuéc ®Þa. N¨m 1774 «ng ®−îc bÇu ®i dù §¹i héi lôc ®Þa lÇn thø nhÊt. N¨m 1775, «ng ®−îc bÇu ®i dù §¹i héi lôc ®Þa lÇn thø hai. Ngay tõ ®Çu cuéc chiÕn tranh giµnh ®éc lËp cña c¸c thuéc ®Þa Anh ë B¾c MÜ, §¹i héi ®· bÇu Oa sinh t¬n lµm tæng chØ huy c¸c lùc l−îng vò trang cña nghÜa qu©n ( 15 /6/ 1775 ). Gi÷ chøc vô nµy, «ng thÓ hiÖn nh÷ng phÈm chÊt ®¹o ®øc cao c¶, lßng dòng c¶m, tÝnh kiªn nghÞ, tµi chØ huy qu©n sù vµ tæ chøc, Quèc héi ®· nhiÒu lÇn t¹o cho «ng nh÷ng quyÒn h¹n lín, thËm chÝ quyÒn ®éc tµi. ¤ng rÊt cã uy tÝn trong quÇn chóng nh©n d©n, nh÷ng ng−êi thóc ®Èy th¾ng lîi cña cuéc c¸ch m¹ng. Vµo cuèi cuéc chiÕn tranh, mét nhãm sÜ quan ph¶n ®éng tæ chøc mét ©m m−u x©y dùng chÕ ®é qu©n chñ vµ ®Ò nghÞ trao ngai vµng cho Oa sinh t¬n. ¤ng tõ chèi ®Ò nghÞ ®ã. Sau khi chiÕn tranh kÕt thóc, «ng trë vÒ dinh c¬ cña m×nh. N¨m 1787, HiÕn ph¸p MÜ ®−îc so¹n th¶o d−íi sù chñ tr× cña Oa sinh t¬n. HiÕn ph¸p cïng mét sè ®iÒu bæ sung cßn cã hiÖu lùc ®Õn ngµy nay. N¨m 1789 Oa sinh t¬n ®−îc bÇu lµm tæng thèng ®Çu tiªn cña Hoa Kú. 4.Qu©n Ph¸p tham chiÕn. Sau chiÕn th¾ng Xa ra t«ga, Ph¸p nh¶y vµo cuéc chiÕn ®Ó tr¶ thï Anh c−íp mÊt Ca na ®a. Nh÷ng chuyÕn tµu chë vò khÝ, ®¹n d−îc lªn ®−êng sang MÜ. Liªn minh ch©u ¢u ®−îc nhiÒu n−íc ch©u ¢u tham gia. Anh c« lËp kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng khèng chÕ trªn biÓn. Ph¸p nh©n c¬ héi ®−a h¹m ®éi h¶i qu©n vµ qu©n t×nh nguyÖn sang chiÕn ®Êu cïng nh©n d©n B¾c MÜ. 5. TrËn I ooc tao 16/8/1780, t−íng Anh ®Þnh tiªu diÖt mét c¸nh nghÜa qu©n, nh−ng nghÜa qu©n lÊy l¹i ®−îc dòng khÝ.Oa sinh t¬n quyÕt ®Þnh dïng tæng lùc h¶i qu©n, bé binh, ph¸o binh ®¸nh trËn tÊn c«ng quyÕt ®Þnh ë I oãc tao. 8000 qu©n Anh bÞ qu©n Ph¸p chÆn ®−êng rÝt vµ bÞ qu©n cña Oa sinh t¬n vµ R« s¨m b« bao v©y kh«ng thÓ kh¸ng cù vµ hÕt ®−êng th¸o ch¹y, Coãc oa hÝt cïng 8000 qu©n ph¶i ®Çu hµng ( 19/10/ 1781). Bμi 31 ( TiÕt 1).

119 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

1.NÒn qu©n chñ chuyªn chÕ tr−íc c¸ch m¹ng. Nhµ vua n¾m mäi quyÒn hµnh, cã quyÒn quyÕt ®Þnh c«ng viÖc ®èi néi, ®èi ngo¹i, hÇu nh− kh«ng chÞu mét sù kiÓm so¸t nµo. Vua Lui XVI thuéc triÒu ®aÞ Buèc b«ng lªn ng«i n¨m 1774, th−êng tù coi ý muèn cña m×nh lµ luËt ph¸p vµ quyÒn lùc cña m×nh lµ do trêi ban cho ®Ó trÞ n−íc. 2.Sù xa hoa cña triÒu ®×nh. Nhµ vua sèng ë cung ®iÖn VÐc xai víi mét ®¸m quÇn thÇn ®«ng ®óc tíi gÇn 2 v¹n ng−êi chuyªn phôc vô cho hoµng gia vµ sèng dùa vµo bæng léc. Riªng chuång ngùa ®Ó phôc vô cho viÖc s¨n b¾n cña nhµ vua ®· cã tíi 1857 con víi 1400 ng−êi gi÷ ngùa. Mçi khi nhµ vua ra ngoµi cã ®Õn 217 bé h¹ theo hÇu. 3.T×nh c¶nh ng−êi n«ng d©n Ph¸p tr−íc c¸ch m¹ng. " Ng−êi ta thÊy mét sè thó vËt d÷ tîn, ®ùc vµ c¸i, r¶i r¸c kh¾p c¸c xãm lµng, s¹m ®en hèc h¸c vµ tÊt c¶ bÞ s¹m n¾ng, b¸m chÆt vµo m¶nh ®Êt mµ chóng ®µo bíi mét c¸ch cùc k× nhÉn n¹i; chóng cã c¸i g× nh− giäng nãi, vµ khi chóng ®øng lªn ng−êi ta thÊy chóng cã bé mÆt ng−êi, vµ qu¶ thùc chóng lµ con ng−êi. §ªm ®Õn, chóng rót vµo hang, sèng b»ng b¸nh m× ®en, n−íc l· vµ rÔ c©y. Nhê chóng, nh÷ng ng−êi kh¸c khái ph¶i gieo trång, gÆt vµ do ®ã, chóng xøng ®¸ng ®−îc h−ëng thø b¸nh m× ®· gieo trång”. ( La Bruye - Nhμ v¨n Ph¸p ). 4. TÊn c«ng ngôc Ba xti. Ngµy 14- 7, tiÕng chu«ng b¸o ®éng khÈn cÊp ®¸nh thøc Pa ri dËy, ®−êng phè ®«ng nghÞt ng−êi. MÆc dÇu gÇn nh− toµn bé thµnh phè ®· n»m trong tay qu©n khëi nghÜa, nh−ng cuéc khëi nghÜa vÉn ch−a kÕt thóc. Ngôc Ba xti, t−îng tr−ng cho chÕ ®é qu©n chñ Ph¸p, ch−a bÞ chiÕm. “ H·y tiÕn tíi Ba xti!”. Lêi kªu gäi cña ng−êi nµo ®ã truyÒn ®i. Hµng tr¨m ng−êi h−ëng øng, lêi kªu gäi truyÒn tõ ng−êi nµy sang ng−êi kh¸c vµ ch¼ng bao l©u lan kh¾p thµnh phè. Tõ mäi khu phè, ®oµn ng−êi khëi nghÜa tiÕn vÒ Ba xti. ë trªn t−êng ph¸o ®µi, nhiÒu häng sóng ®¹i b¸c nh« ra, ®éi qu©n ®ån tró ë ph¸o ®µi ®ang ®øng c¹nh ®Êy trong t− thÕ s½n sµng. GÇn gi÷a tr−a, quÇn chóng tÊn c«ng ngôc Ba xti. Theo sù chøng kiÕn cña ng−êi ®−¬ng thêi, cã gÇn 300 000 ng−êi tham gia tÊn c«ng, bao gåm chñ yÕu c«ng nh©n, d©n nghÌo, thî thñ c«ng Pa ri. Nh÷ng ng−êi tÊn c«ng x«ng vµo cöa lín cña nhµ tï, nh−ng cÇu treo ®· rót vµ hÇu nh− kh«ng thÓ nµo vµo ®−îc ph¸o ®µi. Sau mét lóc l©u, nhiÒu ng−êi dòng c¶m t×m c¸ch v−ît hµo ®Ó ®Æt cÇu song kh«ng cã kÕt qu¶ g×. §ét nhiªn tõ phÝa t−êng ph¸o ®µi vang lªn nh÷ng lo¹t sóng. NhiÒu ng−êi chÕt vµ bÞ th−¬ng. M¸u ch¶y lµm t¨ng thªm lßng phÉn né cña quÇn chóng. Mét cuéc tÊn c«ng m·nh liÖt l¹i b¾t ®Çu, kÐo dµi h¬n 4 giê. MÆt ®Êt tr−íc ph¸o ®µi −ít ®Ém m¸u. Cuèi cïng, mét qu¶ ®¹i b¸c c¾t ®øt d©y xÝch cÇu treo, quÇn chóng trµn

120 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

vµo, ®éi qu©n ®ån tró ë Ba xti ®Çu hµng. Viªn chØ huy ®· ra lÖnh b¾n vµo nh©n d©n bÞ giÕt chÕt ngay. Vua Ph¸p ch−a hiÓu ý nghÜa ®¸ng sî cña nh÷ng biÕn cè x¶y ra. Nhµ vua cßn hy väng dïng qu©n ®éi ®Ó ®Ì bÑp cuéc khëi nghÜa cña nh©n d©n. Khi ng−êi ta b¸o tin Ba xti ®· bÞ chiÕm, nhµ vua kinh ng¹c hái: “ §©y lµ mét cuéc næi lo¹n µ?”. Nhµ vua ®−îc tr¶ lêi : “ Kh«ng, t©u bÖ h¹, ®Êy lµ cuéc c¸ch m¹ng”. Nçi c¨m thï cña quÇn chóng ®èi víi Ba xti to lín tíi møc ng−êi ta dïng bóa, xµ beng ph¸ huû nã ®i. Mét n¨m sau, Ba xti bÞ san ph¼ng hoµn toµn vµ trªn nÒn cò ng−êi ta x©y dùng mét qu¶ng tr−êng cã biÓn ghi dßng ch÷ “ ë ®©y ng−êi ta nh¶y móa”. 5. TrÝch bμi (cid:31) Ngμy 14 th¸ng B¶y(cid:31). …“Vµ lín, vµ bÐ vµ ®µn «ng, ®µn bµ TÊt c¶ chiÕm mçi ng−êi ®«i khÝ giíi Anh hµng thÞt vung con dao s¸ng chãi Ng−êi lÝnh giµ qu¾c th−íc móa chu«i g−¬m Vµ anh hµng giµy quÇn ¸o r¸ch t−¬m Anh thî dÖt ®ang n»m sau cöa x−ëng Còng trçi dËy oai nghi nh− vâ t−íng GiËt thanh ®ao, khÈu sóng nh¶y ra ngoµi Nh÷ng th»ng con bÐ báng còng gi−¬ng oai Phång m¸ thæi kÌn vang sau gãt bè!”. ( Tè H÷u). Bμi 31 ( TiÕt 2). 1. (cid:31) Ngμy c¸ch m¹ng thø hai(cid:31). " §ªm mïng 9 r¹ng ngµy 10 th¸ng 8, thµnh phè Pa ri Çm vang tiÕng sóng, më ®Çu cho cuéc khëi nghÜa míi. C¸c ®éi vò trang kÐo ®Õn cung ®iÖn Tuyn l¬ ri. Cuéc chiÕn ®Êu ¸c liÖt diÕn ra ë c¸c cæng cung ®iÖn gi÷a nh©n d©n víi ®éi qu©n c¶nh vÖ cña nhµ vua. Cuèi cïng, sau 1 ®ît tiÕn c«ng µo ¹t, quÇn chóng chiÕm ®−îc cung ®iÖn, b¾t giam vua Lui XVI ". 2. Khã kh¨n cña n−íc Ph¸p khi ph¸i Gia c« banh lªn cÇm quyÒn. Anh cÇm ®Çu liªn minh phong kiÕn ch©u ¢u( ¸o, Phæ, Hµ Lan, T©y Ban Nha, Na p« li, X¸c ®ª nha, c¸c quèc gia §øc nhá). Cuéc næi lo¹n V¨ng ®ª: 60 / 83 quËn. 3. LÖnh tæng ®éng viªn. C¸c chØ huy qu©n sù xuÊt th©n tõ ng−êi lao ®éng: Trung t−íng H« s¬, chØ huy 1 qu©n ®oµn ( 25 tuæi ) - xuÊt th©n tõ ng−êi ch¨n ngùa. Guèc ®¨ng, t− lÖnh qu©n ®oµn ( 31 tuæi ) - tiÓu th−¬ng. T−íng M¸c x« - ng−êi viÕt thuª. T−íng Clªbe- con ng−êi thî ®ôc ®¸. Bμi 32.

121 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

1.Ph¸t minh m¸y h¬i n−íc. Tr−íc Giªm O¸t còng ®· cã ng−êi ph¸t minh ®−îc m¸y h¬i n−íc, nh−ng cßn rÊt th« s¬, chØ dïng vµo viÖc hót n−íc ë nh÷ng giÕng má. N¨m 1705, ë Anh cã ng−êi thî rÌn Niu c« men ®· chÕ ra ®−îc mét chiÕc m¸y h¬i n−íc, ®Æt tªn lµ "m¸y löa". Nh−ng lo¹i m¸y nµy cßn rÊt nhiÒu sai sãt, khi dïng nã ng−êi ta ph¶i tèn rÊt nhiÒu than, mµ søc kÐo l¹i kh«ng lín, rÊt khã sö dông réng r·i. V× thÕ,Giªm O¸t ®· nghiªn cøu kÜ chiÕc "m¸y löa" ®ã, t×m ra nh÷ng sai sãt ®Ó t×m c¸ch c¶i tiÕn. Sau 6 n¨m mµy mß lµm ®i thö l¹i, cuèi cïng vµo n¨m 1784,Giªm O¸t ®· thµnh c«ng trong viÖc s¸ng chÕ lo¹i m¸y h¬i n−íc kiÓu míi. Lo¹i m¸y nµy kh«ng nh÷ng h¬n h¼n"m¸y löa" vÒ chÊt l−îng vµ søc kÐo, mµ l−îng than cÇn dïng chØ tèn 2/3 so víi chiÕc m¸y cò. M¸y h¬i n−íc cña Giªm O¸t nhanh chãng ®−îc sö dông réng r·i vµ trë thµnh ®éng lùc kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong s¶n xuÊt c«ng, n«ng nghiÖp cña n−íc Anh lóc bÊy giê. Sau ®ã, «ng l¹i tiÕp tôc nghiªn cøu c¶i tiÕn vµ ph¸t minh lo¹i m¸y h¬i n−íc hai chiÒu. Th¸ng 4- 1784, ChÝnh phñ Anh ®· trao cho Giªm O¸t giÊy chøng nhËn b¶n quyÒn chÕ t¹o m¸y h¬i n−íc. Do cèng hiÕn to lín nh− vËy, Giªm O¸t trë thµnh uû viªn Héi ®ång khoa häc Hoµng gia Anh. N¨m 1814, «ng ®−îc mêi vµo ViÖn Hµn l©m khoa häc Ph¸p vµ lµ mét trong 8 uû viªn ng−êi n−íc ngoµi cña ViÖn. Giíi khoa häc c¸c n−íc lóc bÊy giê ®Òu thõa nhËn «ng lµ mét trong nh÷ng ng−êi næi tiÕng nhÊt trong giíi hä. Ngµy 25 - 8 -1819, Giªm O¸t tõ trÇn, thä 84 tuæi. N¨m n¨m sau ngµy «ng mÊt, ®Ó t−ëng nhí con ng−êi ®· cã cèng hiÕn lín lao cho sù nghiÖp khoa häc cña nh©n lo¹i, mét lÔ t−ëng niÖm träng thÓ ®−îc tæ chøc t¹i OÐt xmint¬ ( Lu©n §«n) vµ ng−êi ta ®· quyÕt ®Þnh dùng bia r−ëng niÖm Giªm O¸t víi dßng ch÷ : " Ng−êi ®· nh©n lªn gÊp béi søc m¹nh cña con ng−êi". 2.Tμu ho¶. N¨m 1802, mét ng−êi Anh chÕ ra mét ®Çu m¸y xe löa ch¹y trªn ®−êng l¸t ®¸. Tuy nhiªn xe löa chØ trë nªn cã hiÖu qu¶ khi nã ch¹y trªn ®−êng s¾t, cã thÕ míi kÐo ®−îc c¶ ®oµn tµu dµi vµ ch¹y ®−îc nhanh. N¨m 1814 nhµ kÜ s− tù häc Stªphen x¬n, con mét ng−êi c«ng nh©n Anh, ®· chÕ ra ®Çu m¸y xe löa cã thÓ kÐo ®−îc 8 toa vµ ch¹y 6km/giê. Kho¶ng 15 n¨m sau, vµo 1830 ë n−íc Anh ng−êi ta míi kh¸nh thµnh ®−êng xe löa ®Çu tiªn víi nh÷ng chiÕc xe löa ch¹y ®−îc 24 km/ giê. Trong buæi lÔ kh¸nh thµnh ®−êng s¾t ®Çu tiªn nµy, nh©n d©n suèt ®ªm kh«ng ngñ, tô tËp däc theo con ®−êng s¾t ®Çu tiªn trªn thÕ giíi. §Õn giê ®· ®Þnh, ®oµn xe löa chuyÓn b¸nh, ®Çu m¸y kÐo theo 33 toa do Gioãc gi¬ Stªphen x¬n l¸i. QuÇn chóng ®i tr−íc råi ®Õn mét ng−êi c−ìi ngùa, trÞnh träng cÇm cê, theo sau lµ ®¸m kÞ sÜ. Khi ®Õn con ®−êng,Stªphen x¬n ra hiÖu tr¸nh ®−êng råi t¨ng tèc ®é lªn 24 km/ giê. §oµn tµu lao nhanh vÒ phÝa tr−íc, bá xa ®¸m kÞ sÜ ë phÝa sau. Trong ®¸m ®«ng quÇn chóng vang lªn nh÷ng tiÕng kªu kinh ng¹c h·i hïng. Thùc ra lóc ®Çu nhiÒu ng−êi rÊt sî xe löa, nhiÒu thÇy thuèc §øc cho r»ng ph¶i cÊm s¶n xuÊt xe löa, hay Ýt ra còng ph¶i ch¾n ®−êng xe löa b»ng nh÷ng hµng rµo cao qu¸

122 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

®Çu ng−êi ®Ó tr¸nh cho sóc vËt ph¶i sî h·i vµ ng−êi ta khái ph¸t ®iªn. Nh−ng ngµnh ®−êng s¾t vÉn kh«ng ngõng ph¸t triÓn. §−êng xe löa ®Çu tiªn chØ dµi 30 km víi tèc ®é 24 km/h, gi÷a thÕ kØ XIX tèc ®é xe löa ®· lªn ®Õn 50 km/h. Mét m¹ng l−íi dµy ®Æc ®−êng s¾t bao phñ n−íc Anh. N¨m 1830, tæng sè ®−êng s¾t trªn thÕ giíi ch−a qu¸ 332 km, n¨m n¨m sau, con sè ®ã lªn ®Õn 8 000 km vµ ®Õn n¨m 1870 th× ®· h¬n 200 000 km. 3.Tμu thuû Ph¬n t¬n. N¨m 1807, Ph¬n t¬n ( MÜ) chÕ t¹o mét chiÕc tµu thuû ch¹y b»ng h¬i n−íc ®Çu tiªn trªn thÕ giíi vµ chiÕc tµu mang tªn «ng. ¤ng ®· ¸p dông nåi h¬i, m¸y h¬i n−íc vµ b¸nh xe vµo viÖc ®i l¹i trªn s«ng. ChiÕc tµu cña Ph¬n t¬n ngay chuyÕn ®i ®Çu tiªn, khëi hµnh tõ Niu oãc ®· ch¹y ®−îc 240 km ng−îc dßng. PhÊn khëi vÒ kÕt qu¶ cña cuéc hµnh tr×nh ®ã, Ph¬n t¬n ®· viÕt : " t«i ®· v−ît qua tÊt c¶ c¸c thuyÒn chÌo vµ thuyÒn buåm. Ng−êi ta cã c¶m t−ëng r»ng tÊt c¶ c¸c thø thuyÒn ®ã ®Òu ®øng im, bá neo". Anh lµ n−íc ¸p dông vµ ph¸t triÓn nhanh chãng tµu thuû h¬i n−íc. N¨m 1813, theo mÉu tµu thuû Ph¬n t¬n, chiÕc tµu thuû ch¹y b»ng h¬i n−íc ®Çu tiªn cña ng−êi Anh ®· ®−îc h¹ thuû. Tõ ®ã, Anh ®ãng ®−îc h¬n 600 tµu h¬i n−íc vµ ®Õn n¨m 1836, cã h¬n 500 chiÕc ®−îc dïng trong c¸c bÕn tµu cña Anh. Bμi 36. 1. T×nh c¶nh giai cÊp c«ng nh©n Anh. “ §©y, ngo¹i « thµnh phè Lu©n §«n tr¸ng lÖ, bªn c¹nh phè x¸ nguy nga cña bän giµu sang lµ nh÷ng khu nhµ æ chuét cña d©n nghÌo. Trong c¸c c¨n nhµ bÐ nhá tèi t¨m, tõ hÇm cho ®Õn d−íi m¸i, ®Òu cã ng−êi ë. Bªn ngoµi còng nh− bªn trong c¸c c¨n nhµ ®Òu bÈn thØu qu¸ møc t−ëng t−îng.Bao nhiªu ng−êi cña gia ®×nh ®Òu chui róc trong mét gian phßng ®éc nhÊt, bÐ nhá, Èm −ít, cöa sæ kh«ng kÝnh vµ vì n¸t. NhiÒu gia ®×nh chØ cã mét æ r¬m ®Ó ngñ, ®µn «ng, ®µn bµ, giµ trÎ ngñ chung lÉn lén víi nhau. TuyÖt ®¹i ®a sè c«ng nh©n ®Òu ¨n mÆc hÕt søc r¸ch r−íi, tåi tµn b»ng v¶i xÊu, kh«ng ®ñ chèng l¹i khÝ hËu Èm −ít, nãng l¹nh thÊt th−êng ë Anh. NhiÒu ng−êi kh«ng ®ñ manh ¸o, tÊm quÇn lµnh lÆn ®Ó che th©n mµ chØ cã nh÷ng m¶nh giÎ v¸ ch»ng v¸ ®ôp, ®Õn nçi kh«ng cßn chç ®Æt miÕng v¸ n÷a. Thøc ¨n cña c«ng nh©n còng thuéc lo¹i tåi nhÊt: rau hÐo, pho m¸t cò vµo h¹ng xoµng, mí «i, nÕu cã thÞt th× lµ lo¹i thÞt nh÷ng gia sóc giµ, thËm chÝ nh÷ng gia sóc èm hay chÕt. §iÒu kiÖn lµm viÖc tÊt tåi tÖ, phßng Èm −ít, thiÕu ¸nh s¸ng, thiÕu kh«ng khÝ, nhiÒu ng−êi bÞ bÖnh lao, bÞ cong cét sèng, hay chãng bÞ mÊt søc lao ®éng”. ( Ph. En ghen). 2.Phong trμo ®Êu tranh. - Khëi nghÜa Ly «ng: 1831 lµm chñ thµnh phè trong 3 ngµy liÒn, 1834 KhÈu hiÖu: “ Céng hßa hay lµ chÕt”. - Cao trμo HiÕn ch−¬ng: 5- 1839: Thu thËp ®−îc 1.125.000 ch÷ ký

123 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

1842: 3.315.752 ch÷ ký 1848 trªn 5 triÖu ch÷ ký. - §øc: Mïa hÌ 1844, c«ng nh©n nhiÒu x−ëng vµ c«ng tr−êng thñ c«ng ®Êu tranh ®ßi t¨ng l−¬ng, ph¸ hñy nhµ cöa cña bän t− s¶n. 3. Chñ nghÜa x· héi kh«ng t−ëng. a. Xanh xi m«ng. Trong x· héi mäi ng−êi ®Òu ph¶i lao ®éng trªn c¬ së cña nÒn ®¹i s¶n xuÊt, ®−îc quyÒn h−ëng thô b×nh ®¼ng, kÕ ho¹ch hãa nÌn kinh tÕ, thñ tiªu chÕ ®é ¨n b¸m. b, Phu riª. - H¹nh phóc cña mét sè ng−êi nµy g©y ra sù ®au khæ cho sè ®«ng ng−êi kh¸c: “ Sù nghÌo khæ sinh ra tõ chÝnh b¶n th©n sù thõa th·i”. - §¬n vÞ s¶n xuÊt kiÓu mÉu: N«ng nghiÖp kÕt hîp chÆt chÏ víi c«ng nghiÖp. Lao ®éng lµ nghi· vô, lµ nguån vui vµ nhu cÇu cña tÊt c¶ mäi ng−êi, kh«ng cã ai ¨n b¸m. Sù ®èi lËp gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n, gi÷a lao ®éng trÝ ãc vµ ch©n tay dÇn dÇn bÞ xãa bá. Cña c¶i ®−îc chia theo lao ®éng vµ tµi n¨ng. -¤ng göi c¸c b¶n kÕ häach ®Õn nh÷ng ng−êi giµu, hy väng chØ cÇn 4000 ng−êi bá tiÒn ra th× x· héi míi ®−îc x©y dùng.

• NhËn xÐt cñaPh. En ghen:

(cid:31) Lμ mét lý luËn ch−a thμnh thôc thÝch øng víi mét nÒ s¶n xuÊt t− b¶n chñ nghÜa ch−a thμnh thôc víi nh÷ng quan hÖ giai cÊp ch−a thμnh thôc(cid:31). Bμi 38. 1. Nguyªn nh©n ®Çu hμng cña " chÝnh phñ VÖ quèc ". " T− b¶n Ph¸p khi Êy nh− nhµ ch¸y hai bªn, bªn th× §øc b¾t ®Çu hµng,bªn th× K¸ch mÖnh næi lªn tr−íc m¾t. T− b¶n Ph¸p thµ chÞu nhôc víi §øc chø kh«ng chÞu hoµ víi K¸ch mÖnh. §øc thÊy K¸ch mÖnh còng sî nªn hÕt lßng gióp t− b¶n Ph¸p ®¸nh l¹i K¸ch mÖnh ". ( NguyÔn ¸i Quèc - §−êng K¸ch mÖnh ). 2. Giíi thiÖu nh©n vËt Chi e. " Tªn quû lïn qu¸i dÞ ". " Lµnh nghÒ trong nh÷ng hµnh vi v« l¹i, nhá nhen vÒ chÝnh trÞ, cã ®¹i tµi b¸n m×nh cho kÎ kh¸c vµ ph¶n béi thµnh th¹o trong tÊt c¶ c¸c thñ ®o¹n ®ª tiÖn, nh÷ng m−u m« x¶o tr¸ vµ nh÷ng trß béi b¹c khèn n¹n trong cuéc ®Êu tranh cña c¸c ®¶ng ph¸i ë nghÞ tr−êng, mét khi bÞ ®uæi khái néi c¸c th× lu«n lu«n s½n sµng g©y nªn mét cuéc c¸ch m¹ng ®Ó råi l¹i dËp t¾t nã trong m¸u löa mét khi h¾n trë l¹i n¾m ®−îc chÝnh quyÒn, víi nh÷ng thiªn kiÕn giai cÊp lµm t− t−ëng, víi lßng h− vinh thay cho l−¬ng t©m, sèng mét cuéc ®êi nh¬ nhíp nh− cuéc ®êi x· héi ®¸ng khinh bØ cña h¾n ". ( C. M¸c - Néi chiÕn ë Ph¸p ).

124 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

3. LÔ tuyªn bè thμnh lËp C«ng x·. Giuyn Va lÐt, mét nhμ b¸o næi tiÕng,mét chiÕn sÜ bÊt khuÊt cña C«ng x·,ghi l¹i quang c¶ng ngμy héi ¸y trong tê b¸o TiÕng kªu cña d©n chóng: “Ngµy Êy lµ ngµy g× ? MÆt trêi Êm ¸p vµ trong s¸ng chiÕu ®á nßng ®¹i b¸c: nh÷ng b«ng hoa th¬m ng¸t, nh÷ng l¸ cê uèn m×nh; tiÕng r× rµo cña mét cuéc c¸ch m¹ng tho¸ng qua ªm ®Ñp, lÆng lÏ nh− mét dßng s«ng xanh ng¾t; nh÷ng rung chuyÓn, nh÷ng luång ¸nh s¸ng, tiÕng kÌn ®ång, nh÷ng ngän löa hi väng, h−¬ng th¬m danh dù, tÊt c¶ nh÷ng c¸i Êy lµm cho qu©n ®éi céng hoµ chiÕn th¾ng ph¶i say s−a v× tù hµo,v× niÒm vui Êy. ¤i ! Pa ri vÜ ®¹i! ... Hìi kÌn ®ång, h·y vang lªn trong giã cuèn ! TiÕng qu©n nh¹c,h·y naye lªn nh÷ng nhÞp vang lõng : B¹n ¬i, h·y «m h«n t«i, b¹n vµ t«i, tãc ®· ng¶ b¹c; cßn chó bÐ, chó bÐ cßnch¬i bi sau chiÕn luü, chó l¹i ®©y cho ta h«n ! Chó bÐ ¹,ngµy 18 /3 ®· cøu ssèng chó ! Tr−íc ®©y, còng nh− ta ®©y, chó cã thÓ lín lªn trong s−¬ng mï, ®Çm m×nh trong vòng bïn, lín lªn trong m¸u, chÕt v× ®ãi kh¸t vµ tñi nhôc, khèn khæ kh«n xiÕt nh− mäi kÎ bÊt h¹nh ! Ngµy nay, nh÷ng c¶nh Êy qua råi ! Hìi ®øa con cña nh÷ng ng−êi tuyÖt väng, chó sÏ lµ ng−êi tù do !” 4. Cuéc chiÕn ®Êu ë nghÜa ®Þa Cha la sed¬. " Kho¶ng 200 chiÕn sÜ C«ng x· rót vµo nghÜa ®Þa - Hä quyÕt chiÕn ®Êu ®Õn h¬i thë cuèi cung. Víi vµi khÈu ®¹i b¸c cßn l¹i, hä ®· bÎ g·y hµng lo¹t cuéc tÊn c«ng cña qu©n VÐc xai. Nh−ng råi tiÕng ®¹i b¸c im bÆt. HÕt ®¹n ! C¸c chiÕn sÜ C«ng x· ®îi kÎ thï b»ng sóng tr−êng vµ l−ìi lª. Cã kho¶ng 5000 qu©n VÐc xai tÊn c«ng vµo nghÜa ®i¹. GÇn 200 chiÕn sÜ C«ng x· chäi víi 5000 qu©n thï ! Nh−ng qu©n VÐc xai l¹i bÞ ®¸nh bËt ra. D−íi mòi sóng thóc Ðp cña bän sÜ quan, bän lÝnh l¹i x«ng vµo. Chóng n· ®¹i b¸c vµo nghÜa ®Þa, ph¸ tan c¸nh cæng nÆng nÒ cña nã. Bän VÐc xai hß reo trµn vµo. NÊp sau t−êng thµnh nghÜa ®Þa, c¸c chiÕn sÜ C«ng x· b×nh tÜnh næ sóng vµo qu©n VÐc xai. Cuéc tÊn c«ng bÞ ®Èy lïi lÇn n÷a. Nh−ng tiÕng sóng phßng ngù th−a thít dÇn. Qu©n VÐc xai l¹i trµn vµo ®«ng h¬n. C¸c chiÕn sÜ C«ng x· quÇn nhau víi kÎ thï qua tõng ng«i mé, b»ng b¸ng sóng vµ l−ìi lª. Hä bÞ ®¸nh lïi dÇn vµo bøc t−êng cuèi cïng : 50 b−íc,20 b−íc, 10 b−íc... Råi kh«ng thÓ lïi h¬n ®−îc n÷a. Vµi chôc chiÕn sÜ C«ng x· cßn sèng sãt cuèi cïng bÞ b¾t sèng, bÞ bÞt m¾t,b¾t ®øng s¸t vµo t−êng.Mét tãp ®ao phñ ®−îcthµnh lËp. c¸c chiÕn sÜ C«ng x· chµo nhau lÇn cuèi cïng:" VÜnh biÖt c¸c ®ång chÝ!" Bén giÕt ng−êi lªn ®¹n. " C«ng x· mu«n n¨m!" Sóng næ.Nh÷ng anh hïng cuèi cïng ë nghÜa ®Þa Cha la se ®· vÜnh viÔn ng· xuèng 5. Téi ¸c cña bän Chi e. Nhµ sö häc ¸c nu lªn ¸n: “Hö! C¸c nng−êi nhèt nh©n d©n néi thµnh Pa ri bÞ v©y kÝn mäi cöa « bÞ bÞt chÆt bëi qu©n ®éi, qu©n ®éi §øc liªn minh víi c¸c ng−êi vµ...qu©n ®éi kia!

125 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

C¸c ng−êi nãi víi nh©n d©n bÞ x« ®Èy vµo b−íc ®−êng cïng nh− thÕ nµy: Dï mi lµm g×, mi còng sÏ chÕt! NÕu mi bÞ b¾t cã vò khÝ trong tay: mi ph¶i chÕt! NÕu mi h¹ vò khÝ : mi ph¶i chÕt! NÕu mi ®¸nh l¹i: mi ph¶i chÕt! NÕu mi van xin: mi ph¶i chÕt!...Kh«ng nh÷ng mi bÞ ®Æt ngoµi vßng ph¸p luËt, mi cßn ph¶i ®Æt ngoµi vßng nh©n lo¹i. Dï ë tuæi nµo, dï lµ nam hay n÷, kh«ng g× cøu tho¸t ®−îc mi...Mi sÏ chÕt nh−ng tr−íc khi chÕt, mi sÏ ®−îc h−ëng c¸i thó ng¾m nh×n phót hÊp hèi cña vî mi, em g¸i mi, mÑ mi, con g¸i, con trai mi- ngay khi nã cßn n»m trong n«i. Mi sÏ ph¶i nh×n tËn m¾t kÎ bÞ th−¬ng bÞ l«i ra ngoµi bÖnh viÖn, bÞ l−ìi lª b¨m v»m, bÞ b¸ng sóng ®Ëp chÕt. Ng−êi ta sÏ n¾m lÊy èng ch©n g·y, c¸nh tay bª bÕt m¸u cña h¾n råi vøt xuèng r·nh nh− vøt mét mí r¸c ®ang gµo thÐt v× ®au ®ín!” ( Art hur Arnould, LÞch sö C«ng x· Pa ri, tËp III, tr113- Bruxelles- 1887). 6. Bμi häc cña C«ng x· ®èi víi ViÖt Nam. “ Pa ri v× tæ chøc kh«ng khÐo vµ v× kh«ng liªn l¹c víi d©n cµy, ®Õn nçi thÊt b¹i... ...C¸ch mÖnh th× ph¶i cã tæ chøc rÊt v÷ng bÒn míi thµnh c«ng, ... §µn bµ trÎ con còng gióp lµm viÖc c¸ch mÖnh ®−îc nhiÒu. ... D©n khÝ m¹nh th× qu©n lÝnh nµo, sóng èng nµo còng kh«ng chèng l¹i næi. … C¸ch m¹ng Ph¸p hy sinh rÊt nhiÒu ng−êi mµ kh«ng sî, ta muèn lµm c¸ch mÖnh th× còng kh«ng nªn sî ph¶i hy sinh”. ( NguyÔn ¸i Quèc - §−êng K¸ch mÖnh ). Bμi 40.

- Giíi thiÖu h×nh ¶nh Lª nin: “ ... Tinh hoa Tr¸i §Êt, chÊt kim c−¬ng Con ng−êi ®Ñp nhÊt trong nh©n lo¹i TrÝ tuÖ, t×nh yªu cña bèn ph−¬ng”. ( Theo ch©n B¸c - Tè H÷u).

KÕt luËn . Sö dông t− liÖu trong bµi gi¶ng sÏ mÊt mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh, v× vËy ng−êi d¹y ph¶i cã ng«n tõ chän läc, gi¶ng ng¾n gän, dÔ hiÓu, nh»m tiÕt kiÖm thêi gian, nÕu diÔn gi¶i lßng vßng sÏ kh«ng cã thêi gian sö dông t− liÖu v¨n häc . Sö dông t− liÖu ph¶i ®óng lóc, ®óng chç; giäng nãi vµ ng÷ ®iÖu ph¶i diÔn c¶m, cã mét sè néi dung gi¸o viªn ph¶i thuéc ®Ó tr×nh bµy nh− kÓ chuyÖn míi ®¹t hiÖu qu¶ cao.

126 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

PhÇn ba. TÝnh hiÖu qu¶ cña viÖc ¸p dông hai ®Ò tμi trªn trong d¹y - häc lÞch sö.

Líp d¹y.

Tæng sè häc sinh

KÕt qu¶ tæng kÕt m«n lÞch sö n¨m häc 2010 - 1011. Giái YÕu

12 A1. Kh¸ 13 Trung b×nh 07 32 0

19 52 35 12 04 0

12 To¸n. 11 Anh. 17 11 02 0

19 30 35 13 03 0

11 Sinh. 10 V¨n. 18 15 03 0

10 LÝ 02 16 17 0

36 35

127 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai

SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THPT

PhÇn bèn: t− liÖu tham kh¶o.

1. S¸ch gi¸o viªn líp 10, 11, 12. 2. §¹i c−¬ng LÞch sö ViÖt Nam tËp I- Tr−¬ng H÷u Qu ýnh chñ biªn - NXBGD

2004.

3. LÞch sö thÕ giíi cæ trung ®¹i - Nghiªm §×nh V× chñ biªn-NXB§HSP 2006. 4. LÞch sö thÕ giíi cËn ®¹i-Vò D−¬ng Ninh , NguyÔn V¨n Hång- NXBGD 2001. 5. LÞch sö thÕ giíi hiÖn ®¹i. 6. T− liÖu lÞch sö. 7. LÞch sö v¨n minh thÕ giíi ( Vò D−¬ng Ninh chñ biªn- NXB Gi¸o dôc 2003). 8. T×m hiÓu lÞch sö qua håi kÝ, kÝ sù, tuú bót. 9. Các loại bài thi học sinh giỏi môn Lịch sử -Phan Ngọc Liên (chủ biên) - NXB Hà

Nội, 2007.

10. §¹i c−¬ng LÞch sö ViÖt Nam tËp III- Lª MËu H·n chñ biªn - NXBGD 2004

128 Trần Thị Hải THPT Chuyên Lào Cai