Tại sao thế giới coi
“Made in China” là
nhãn hiệu của sự khinh
bỉ?
Chỉ đến khi công chúng đồn nhau về sự ghê tởm của “Made in China” –
như là nhãn hiệu của sự yếu kém, hỏng hóc thì người ta mới bắt đầu
hiểu ra rằng ở đâu đó đang tồn tại một vấn đề nghiêm trọng – một vũng
bùn nghê tởm đã khiến họ ngã vào – vũng bùn “Made in China”.
Người đời vẫn nói “một lần ngã là một lần bớt dại”, vậy thì nhận diện cái
vũng bùn ấy thế nào? Tại sao các nhà sản xuất Trung Quốc lại có hành động
quá xấu xa như vậy? Có phải là các nhà nhập khẩu Phương Tây không hay
biết gì về hiện trạng “Made in China” không?
Chúng ta nên bắt đầu tìm hiểu sự việc từ mối quan hệ giữa các nhà cung cấp
Trung Quốc và các nhà nhập khẩu Phương Tây. Các nhà sản xuất của Trung
Quốc là cứ “tiền trao cháo mới múc” – họ nhận tiền trước để sản xuất những
mặc hàng mà các công ty nước ngoài yêu cầu. Đây chính là điểm mấu chốt
để các nhà sản xuất của Trung Quốc có cơ hội “cắt xén”.
Chỉ sau khi các lô hàng “Made in China” được đưa đến nơi thì các công ty
Phương Tây mới vỡ lẽ vì hàng hóa có chất lượng kém. Việc kiện các nhà
máy của Trung Quốc ra tòa là không đơn giản, vì các đối tác Phương Tây sẽ
vấp phải một hệ thống pháp luật Trung Hoa phức tạp một cách có tính toán.
Sự thực, các nhà sản xuất Trung Quốc sẽ làm bất cứ điều gì mà họ cho là
cần để bắt mối kinh doanh; nhưng ngay sau khi nhận được tiền, mối quan hệ
này liên tục xuống dốc, từng tí, từng tí một. Đi cùng với sự coi thường bạn
hàng là chất lượng sản phẩm sẽ giảm dần, giảm dần và mất hẳn theo thời
gian một cách lặng lẽ.
Các nhà sản xuất Trung Quốc thừa biết rằng từng chi tiết cũng như tổng thể
cả sản phẩm của “Made in China” chỉ có thể sản xuất tại Trung Quốc, và
như vậy – một khi các đối tác Phương Tây đã đặt hàng – thì sẽ không thể có
sự lựa chọn nào khác là phải tiếp tục đặt hàng. Các nhà sản xuất Trung Quốc
cứ việc thoải mái mà gặm nhấm chất lượng sản phẩm hàng hóa. Hậu quả là
sản phẩm bị lỗi, bị hỏng hóc, không đạt chất lượng là kết quả của một trò
“đã chót thì chét” mà các công ty Phương Tây tại Trung Quốc phải chịu đòn.
Bản chất đầu tiên của sự việc “Made in China” là bắt nguồn từ văn hóa của
dân tộc Trung Hoa ngàn đời nay. Người Trung Hoa tin rằng họ sẽ không bị
trừng phạt nếu họ lừa người khác. Họ tự ý thay đổi thông số kỹ thuật sản
phẩm mà không cần hỏi ý kiến đối tác – bởi họ cho rằng “thà xin lỗi còn hơn
xin phép”. Người Trung Hoa xem việc giảm chất lượng sản phẩm như là
một yếu tố quyết định để thu lợi nhuận lớn hơn, chính vì vậy họ thường “lèm
nhèm tối đa” khi thảo luận về vấn đề chất luợng.
Bản chất tiếp theo của vấn đề “Made in China” là ở thể chế chính trị. Đảng
Cộng Sản Trung Quốc đã tạo ra một vương quốc cho các loại mèo – “mèo
trắng, mèo đen, miễn bắt được chuột”. Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ
“thưởng” cho nhà sản xuất nếu họ giúp mang ngoại tệ về cho đất nước này
thông qua thương mại. Có đôla mang về sẽ chỉ có vị gọt của củ “Cà Rốt” mà
không bao giờ có vị đòn roi – cho dù các công ty Trung Quốc có tiến hành
công việc kinh doanh của họ một cách phi đạo đức đến mức nào.
Người đời tâm niệm “gieo gió có ngày gặp bão”, quả báo đã xảy ra ngay tại
xứ mèo – hàng trăm ngàn trẻ em Trung Quốc bị bệnh vì sữa melamine
“Made in China”. Đúng là “chó dữ cắn chủ”, và cho dù chính phủ Trung
Quốc có ra tay trừng trị hàng chục doanh nghiệp melamine nhưng điều này
xem ra chưa đủ hiệu lực với đàn chó dữ của họ.
Phải chăng xã hội Trung Quốc đã đến thời điểm mà các biện pháp cực đoan
“Thiên An Môn” vẫn không thể ngăn cản được các doanh nghiệp của họ
phạn tội ác? Phải chăng đã đến lúc các doanh nghiệp trên thế giới “không
nên có ý định ngã để rút kinh nghiệm, mà nên học khôn trên cái ngu của kẻ
khác”.
Paul Midler là tác giả của cuốn “Poorly Made in China”, một trong số 10
quyển sách về kinh tế bán chạy nhất trong năm 2009 – Trần Nguyễn Hữu
Tuấn dịch -