Lý thuy t phát tri n - Tr ng phái s ph thu c m iế ể ườ ự ụ ộ ớ
CH NG 7. CÁC NGHIÊN C U C A TR NG PHÁI S PHƯƠ Ứ Ủ ƯỜ Ự Ụ
THU C M IỘ Ớ
M C L CỤ Ụ
I. S h i đáp các nhà phê bìnhự ồ ....................................................3
1. Cardoso m đ ng cho nh ng nghiên c u c a tr ng phái s ph ở ườ ữ ứ ủ ườ ự ụ
thu c m iộ ớ 3
2. So sánh gi a các nghiên c u c đi n và các nghiên c u m i c aữ ứ ổ ể ứ ớ ủ
tr ng phái s ph thu cườ ự ụ ộ ...............................................................6
II. Cardoso: K t h p gi a s phát tri n v i s ph thu c Brazilế ợ ữ ự ể ớ ự ụ ộ ở
1. B i c nh l ch số ả ị ử..........................................................................8
2. Mô hình s phát tri n k t h p v i ph thu cự ể ế ợ ớ ụ ộ ........................11
3. Đ ng l c chính trộ ự ị.....................................................................13
III. O'Donnell: Nhà n c quan liêu-đ c tài Châu M La tinhướ ộ ở ỹ
1. Xác đ nh đ c đi mị ặ ể ...................................................................16
2. S n i lên c a "nhà n c BA"ự ổ ủ ướ ................................................17
3. Ch c năng c a "nhà n c BA"ứ ủ ướ ................................................20
4. S s p đ ho c s chuy n đ i c a "nhà n c BA"ự ụ ổ ặ ự ể ổ ủ ướ .............21
IV. Evans: Liên minh tay ba Brazil trong nh ng năm 1980ở ữ
1. S thay đ i nhanh chóng t tăng tr ng kinh t th n kì sang th iự ổ ừ ưở ế ầ ờ
kì kinh t b t n trong vòng 2 th p k Brazilế ấ ổ ậ ỉ ở ..........................22
2. Gi i thích nguyên nhânả.............................................................23
3. Tác đ ng c a liên minh tay baộ ủ ..................................................23
4. Tri n v ng trong t ng laiể ọ ươ .......................................................30
Nhóm 7 1
Lý thuy t phát tri n - Tr ng phái s ph thu c m iế ể ườ ự ụ ộ ớ
V. Gold: S ph thu c năng đ ng Đài Loanự ụ ộ ộ ở
1. Giai đo n ph thu c c đi n (tr c 1950)ạ ụ ộ ổ ể ướ ........................32
2. Giai đo n phát tri n ph thu c (1950-1970)ạ ể ụ ộ .....................33
3. Giai đo n ph thu c năng đ ng (Sau 1970)ạ ụ ộ ộ ......................34
VI. S c m nh c a các nghiên c u tr ng phái s ph thu cứ ạ ủ ứ ườ ự ụ ộ
m iớ
1. Nghiên c u l ch sứ ị ử....................................................................36
2. T p trung vào các ho t đ ng bên trong và có tính chính tr - xã ậ ạ ộ ị
h iộ..................................................................................................37
3. Phát tri n trong s ph thu cể ự ụ ộ ...................................................38
Nhóm 7 2
Lý thuy t phát tri n - Tr ng phái s ph thu c m iế ể ườ ự ụ ộ ớ
I. S H I ĐÁP CÁC NHÀ PHÊ BÌNHỰ Ồ
1. Cardoso m đ ng cho nh ng nghiên c u c a tr ng pháiở ườ ữ ứ ủ ườ
s ph thu c m iự ụ ộ ớ
Cardoso th ng t mình đ a ra nh ng con s chìa khoá c a cácườ ự ư ữ ố ủ
nghiên c u c a tr ng phái s ph thu c m i. Công trình đó c a ôngứ ủ ườ ự ụ ộ ớ ủ
đã đ t ra s phân tích nghiên c u cho m t th h m i c a các nhàặ ự ứ ộ ế ệ ớ ủ
h c gi căn b n (xem ví d , Cardoso 1973, 1977; Cardoso và Falettoọ ả ả ụ
1979). Ch ng này đ ki m nghi m s lôi cu n v tr ng phái sươ ể ể ệ ự ố ề ườ ự
ph thu c m i Cardoso.ụ ộ ớ
Tr c h t, không gi ng nh các phân tích t ng h p c a tr ngướ ế ố ư ổ ợ ủ ườ
phái s ph thu c c đi n, ph ng pháp nghiên c u c a Cardoso làự ụ ộ ổ ể ươ ứ ủ
“l ch s -c u trúc”. B i ông mu n đem l ch s quay tr l i trong đó,ị ử ấ ở ố ị ử ở ạ
ông s d ng thu t ng “ph thu c” không nh m t lý thuy t choử ụ ậ ữ ụ ộ ư ộ ế
hình m u ph bi n c a s kém phát tri n, mà là m t ph ng phápẫ ổ ế ủ ự ể ộ ươ
đ phân tích nh ng tình hu ng c th v s phát tri n c a Th gi iể ữ ố ụ ể ề ự ể ủ ế ớ
th ba (Palma 1978). M c tiêu c a Cardoso là v ch ra l ch s c thứ ụ ủ ạ ị ử ụ ể
c a nh ng tình hu ng m i c a s ph thu c trong quá trình nghiênủ ữ ố ớ ủ ự ụ ộ
c u s khác nhau và đa d ng c a chúng. Tóm l i, nh ng câu h iứ ự ạ ủ ạ ữ ỏ
chính mà ông nghiên c u nh sau: Làm th nào các nhà nghiên c u cóứ ư ế ứ
th đ a ra y u t l ch s c th c a m t tình hu ng ph thu c nh tể ư ế ố ị ử ụ ể ủ ộ ố ụ ộ ấ
đ nh? M t tình hu ng ph thu c cá bi t khác v i nh ng tình hu ngị ộ ố ụ ộ ệ ớ ữ ố
tr c đó nh th nào? Cái gì là ngu n g c l ch s c a m t tìnhướ ư ế ồ ố ị ử ủ ộ
hu ng ph thu c c th , khi nào và làm th nào tình hu ng s thayố ụ ộ ụ ể ế ố ẽ
Nhóm 7 3
Lý thuy t phát tri n - Tr ng phái s ph thu c m iế ể ườ ự ụ ộ ớ
đ i? M t tình hu ng ph thu c đang hi n h u t mình t o ra khổ ộ ố ụ ộ ệ ữ ự ạ ả
năng chuy n đ i nh th nào? Tác đ ng nào mà m t thay đ i trongể ổ ư ế ộ ộ ổ
s ph thu c có th có trong l ch s phát tri n c a các n c th gi iự ụ ộ ể ị ử ể ủ ướ ế ớ
th ba?ứ
Th hai, không gi ng nh các nhà nghiên c u c a tr ng pháiứ ố ư ứ ủ ườ
s ph thu c c đi n, nh ng ng i ch t p trung vào đi u ki n c aự ụ ộ ổ ể ữ ườ ỉ ậ ề ệ ủ
s ph thu c, Cardoso l i có khuynh h ng nh n m nh t i c u trúcự ụ ộ ạ ướ ấ ạ ớ ấ
bên trong c a s ph thu c. Và thay vì nh n m nh s ph thu c vàoủ ự ụ ộ ấ ạ ự ụ ộ
kinh t , Cardoso l i quan tâm nhi u h n vào phân tích s ph thu cế ạ ề ơ ự ụ ộ
lĩnh v c chính tr -xã h i, đ c bi t là các t ng l p đ u tranh, cácở ự ị ộ ặ ệ ầ ớ ấ
giai c p xung đ t,và các ho t đ ng phong trào chính tr . Theoấ ộ ạ ộ ị
Cardoso, “v n đ v vi c phát tri n c a chúng ta hi n nay có thấ ề ề ệ ể ủ ệ ể
không còn b gi i h n b i m t cu c th o lu n v v n đ thay thị ớ ạ ở ộ ộ ả ậ ề ấ ề ế
nh p kh u,th m chí không b i m t cu c tranh lu n v các chi nậ ẩ ậ ở ộ ộ ậ ề ế
l c khác nhau cho s tăng tr ng, trong đi u kho n c a chính sáchượ ự ưở ề ả ủ
xu t kh u hay không xu t kh u, bên trong hay bên ngoài th tr ng,ấ ẩ ấ ẩ ị ườ
đ nh h ng c a n n kinh t ... V n đ chính là ho t đ ng c a conị ướ ủ ề ế ấ ề ạ ộ ủ
ng i và ý th c v quy n l i c a chính h ” (trích d n trong Hettneườ ứ ề ề ợ ủ ọ ẫ
và Wallensteen 1978, trang 32). Do v y theo Cardoso (1977, trang 14),ậ
“ Cái quan tr ng là phong trào, các t ng l p đ u tranh, các khái ni mọ ầ ớ ấ ệ
v quy n l i, các liên minh chính tr mà v n duy trì nh ng c u trúcề ề ợ ị ẫ ữ ấ
ban đ u trong khi đ ng th i m ra kh năng chuy n đ i c a h ”.ầ ồ ờ ở ả ể ổ ủ ọ
Tuy nhiên trong khi Cardoso đóng góp b ng vi c xem xét l i vaiằ ệ ạ
trò c a các cu c đ u tranh chính tr n i b trong nh ng tình hu ngủ ộ ấ ị ộ ộ ữ ố
Nhóm 7 4
Lý thuy t phát tri n - Tr ng phái s ph thu c m iế ể ườ ự ụ ộ ớ
ph thu c, ông cũng ch rõ r ng ông hi u “ m i quan h gi a bênụ ộ ỉ ằ ể ố ệ ữ
trong và bên ngoài có tác d ng t o nên m t t ng th ph c t p màụ ạ ộ ổ ể ứ ạ
c u trúc c a nó có s k t n i, trùng kh p và ăn sâu v m t l i íchấ ủ ự ế ố ớ ề ặ ợ
gi a nh ng t ng l p th ng tr trong n c và qu c t và m t khác l iữ ữ ầ ớ ố ị ướ ố ế ặ ạ
đ c th thách b i nh ng t ng l p, giai c p th ng tr trong n c”ượ ử ở ữ ầ ớ ấ ố ị ướ
(Cardoso và Faletto 1979, trang xvi) Ví d , s th ng tr bên ngoàiụ ự ố ị
xu t hi n nh là m t s b t bu c t bên trong, thông qua th c ti nấ ệ ư ộ ự ắ ộ ừ ự ễ
xã h i c a các giai c p, t ng l p đ mà c g ng th c thi l i ích c aộ ủ ấ ầ ớ ể ố ắ ự ợ ủ
n c ngoài, b i vì chúng có th trùng h p v i giá tr và l i ích mà đòiướ ở ể ợ ớ ị ợ
h i c a nh ng giai c p này là c a cá nhân h . Do đó, Cardoso g iỏ ủ ữ ấ ủ ọ ọ
phân tích đó là “ S ch quan v l i ích c a bên ngoài”ự ủ ề ợ ủ
Th ba, không gi ng nh các nhà nghiên c u c a tr ng phái sứ ố ư ứ ủ ườ ự
ph thu c c đi n, nh ng ng i nh n m nh t i vi c xác đ nh c uụ ộ ổ ể ữ ườ ấ ạ ớ ệ ị ấ
trúc c a s ph thu c, Cardoso quan ni m r ng s ph thu c là m tủ ự ụ ộ ệ ằ ự ụ ộ ộ
k t thúc m c a m t quá trình. Nh ng c u trúc t ng t c a s phế ở ủ ộ ữ ấ ươ ự ủ ự ụ
thu c đ c đ a ra, có m t lo t các ph n ng có th ph thu c vàoộ ượ ư ộ ạ ả ứ ể ụ ộ
n i b liên minh chính tr và các phong trào chính tr . Do đó n uộ ộ ị ị ế
nh ng c u trúc c a s ph thu c phân đ nh ranh gi i c a m t lo tữ ấ ủ ự ụ ộ ị ớ ủ ộ ạ
s bi n đ ng thì ti p đó các t ng l p đ u tranh chính tr , các giaiự ế ộ ế ầ ớ ấ ị
c p, và c nhà n c có th làm h i sinh, bi n d ng nh ng c u trúcấ ả ướ ể ồ ế ạ ữ ấ
đó, th m chí có th thay th chúng b ng nh ng c u trúc khác màậ ể ế ằ ữ ấ
không đ c đ nh tr c.ượ ị ướ
Vì v y, không gi ng nh tr ng phái s ph thu c c đi n,ậ ố ư ườ ự ụ ộ ổ ể
tr ng phái mà trong đó d báo m t xu h ng duy nh t c a s kémườ ự ộ ướ ấ ủ ự
Nhóm 7 5