M ĐUỞ Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
Vi t Nam là qu c gia có các lo i hình ngh thu t c truy n phong phú, ệ ố ạ ệ ậ ổ ề
cho th y tài hoa và s c sáng t o c a ông cha ta. Riêng v ngh thu t ấ ứ ạ ủ ề ệ ậ
sân kh u, chúng ta có chèo, tu ng, c i l ng, múa r i, ca trù, hát ấ ồ ả ươ ố
x m…, trong đó, chèo là s n ph m tinh th n to l n c a ng i dân B c ẩ ả ẩ ầ ớ ủ ườ ắ
B v i nh ng v chèo n i ti ng nh : Quan âm th Kính, T ng Trân ộ ớ ữ ở ổ ế ư ị ố
Cúc Hoa, L u Bình D ng L ,.... Chèo là lo i hình ngh thu t b t h . ư ươ ễ ạ ệ ậ ấ ủ
Cho t i t n ngày nay, chèo v n thu hút s háo h c đón xem c a công ớ ậ ẫ ự ứ ủ
chúng và nh ng v chèo đã r t thành công trong l y đc c m xúc c a ữ ở ấ ấ ượ ả ủ
khán gi . M t s trích đo n đc s c trong chèo th ng đc s d ng ả ộ ố ạ ặ ắ ườ ượ ử ụ
trong các cu c thi và bu i bi u di n văn ngh nh Th Màu lên chùa, ộ ổ ể ễ ệ ư ị
Súy Vân gi d i,… N u đc th ng th c m t v chèo b t kì, ng i ả ạ ế ượ ưở ứ ộ ở ấ ườ
ta s vô cùng khâm ph c s c sáng t o và trí tu c a con ng i làm ra ẽ ụ ứ ạ ệ ủ ườ
chèo, t k ch b n, dàn nh c c đn nh ng đng tác, nét m t, gi ng ừ ị ả ạ ụ ế ữ ộ ặ ọ
đi u c a ng i bi u di n, t o ra s c h p d n cho chèo, khi n khán giệ ủ ườ ể ễ ạ ứ ấ ẫ ế ả
chú tâm và xúc đng tr c nh ng cái bi, hài, hùng tráng, tr c nh ng ộ ướ ữ ướ ữ
l i tho i và phân c nh th m đm tình ng i mà chèo th hi n. ờ ạ ả ấ ẫ ườ ể ệ
2. M c đích nghiên c uụ ứ
- Hi u bi t v chèo, nh ng đc tr ng tiêu bi u, cách các ngh sĩ dân ể ế ề ữ ặ ư ể ệ
gian sáng t o nên ngh thu t chèo, đi m chung c a các v chèo và ạ ệ ậ ể ủ ở
giá tr ngh thu t chèo đem l i.ị ệ ậ ạ
- Có tinh th n b o t n, trân tr ng lo i hình ngh thu t c truy n này.ầ ả ồ ọ ạ ệ ậ ổ ề
3. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
- L ch s hình thành.ị ử
-Đc đi mặ ể
- Giá tr ngh thu tị ệ ậ
4. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
-Ph ng pháp phân tích, t ng h pươ ổ ợ
- Phân tích các tài li u liên quan tìm ra các h ng nghiên c u phù h p ệ ướ ứ ợ
và kh thi.ả
- Ph ng pháp nghiên c u th c t : đc h a, ghi chép hình nh th c t .ươ ứ ự ế ạ ọ ả ự ế
5. B c c ti u lu nố ụ ể ậ
- Ngoài ph n M đu, K t lu n, Tài li u tham kh o, ti u lu n g m có ầ ở ầ ế ậ ệ ả ể ậ ồ
2 ch ng c th nh sau:ươ ụ ể ư
Ch ng1: Khái quát chung v lo i hình ngh thu t chèo ươ ề ạ ệ ậ
Ch ng 2: Đc tr ng c a lo i hình ngh thu t chèo.ươ ặ ư ủ ạ ệ ậ
N I DUNGỘ
Ch ng 1. Khái quát chung v lo i hình ngh thu t chèo.ươ ề ạ ệ ậ
1.1. M t s khái ni m liên quan đn đ tài.ộ ố ệ ế ề
1.1.1 Sân kh u: ấSân kh uấ là m t hình th c h p tác c aộ ứ ợ ủ ngh thu tệ ậ s ử
d ng bi u di n tr c ti p, th ng bao g m vi c các di n viên trình ụ ể ễ ự ế ườ ồ ệ ễ
bày nh ng tr i nghi m c a m t s ki n có th t hay t ng t ng ữ ả ệ ủ ộ ự ệ ậ ưở ượ
tr c nh ng đi t ng khán gi t i ch m t n i c th , th ng ướ ữ ố ượ ả ạ ỗ ở ộ ơ ụ ể ườ
là nhà hát. Các di n viên có th truy n t i kinh nghi m này đn v iễ ể ề ả ệ ế ớ
khán gi thông qua s k t h p c a c ch , l i nói,ả ự ế ợ ủ ử ỉ ờ bài hát, âm nh cạ,
và khiêu vũ. Các y u t c a ngh thu t, ch ng h n nh khung c nhế ố ủ ệ ậ ẳ ạ ư ả
đc dàn d ng và k ch ngh nhượ ự ị ệ ư ánh sáng đc s d ng đ nâng ượ ử ụ ể
cao tính bi u t ng, s hi n di n và tính t c th i c a tr i ể ượ ự ệ ệ ứ ờ ủ ả
nghi m.ệ N i trình di n sân kh u cũng đc g i tên là sân kh u [1].ơ ễ ấ ượ ọ ấ
1.1.2 Chèo: Chèo là hình th c k chuy n b ng sân kh u, l y sân kh u và ứ ể ệ ằ ấ ấ ấ
di n viên làm ph ng ti n giao l u v i công chúng. N i dung c a ễ ươ ệ ư ớ ộ ủ
các v chèo l y t truy n c tích, truy n Nôm, mang giá tr hi n ở ấ ừ ệ ổ ệ ị ệ
th c và t t ng sâu s c, đng th i th hi n tính dân t c Vi t. Sân ự ư ưở ắ ồ ờ ể ệ ộ ệ
kh u chèo đn gi n, v i các di n viên có th không chuyên, bi u ấ ơ ả ớ ễ ể ể
di n ng u h ng [1].ễ ẫ ứ
1.2. Khái quát chung v lo i hình ngh thu t chèo.ề ạ ệ ậ
N u Kinh k ch c a B c Kinh là đi di n tiêu bi u c a sân kh u truy n ế ị ủ ắ ạ ệ ể ủ ấ ề
th ngố Trung Qu cố, k ch nô là đi di n tiêu bi u c a sân kh uị ạ ệ ể ủ ấ Nh t B nậ ả thì
đi di n tiêu bi u nh t c a sân kh u truy n th ng Vi t Nam là chèo.ạ ệ ể ấ ủ ấ ề ố ệ
Chèo là m t lo i hìnhộ ạ ngh thu tệ ậ sân kh u dân gian Vi t Namấ ệ . Chèo phát
tri n m nh các t nh mi n B cể ạ ở ỉ ề ắ v i vùngớ châu th sông H ngổ ồ là tr ng tâm ọ
cùng trung du mi n núi B c B và B c Trung B là hai khu v c lan t a. Chèoề ắ ộ ắ ộ ự ỏ
phát tri n cao, giàu tínhể dân t cộ. Chèo là lo i hình ngh thu t mang tính qu n ạ ệ ậ ầ
chúng và đc coi là lo i hình sân kh u c a h i hè. Đc đi m c a chèo là ượ ạ ấ ủ ộ ặ ể ủ
ngôn ng đa thanh, đa nghĩa k t h p v i cách nói ví von giàu tính t s , tr ữ ế ợ ớ ự ự ữ
tình.
B i đã tr i qua quá trình l ch s lâu dài tở ả ị ử ừ th k 10ế ỉ t i nay nên ớ
ngh thu t sân kh u chèo đã đi sâu vào đi s ng xã h iệ ậ ấ ờ ố ộ Vi t Namệ.
Chèo ph n ánh đy đ m i góc đ c a b n s c dân t cả ầ ủ ọ ộ ủ ả ắ ộ Vi t Namệ:
l c quan, nhân ái, yêu cu c s ng yên lành, bình d , nh ng tràn đy ạ ộ ố ị ư ầ
t hào dân t c, kiên c ng đu i gi c ngo i xâm, b o v t qu c ự ộ ườ ổ ặ ạ ả ệ ổ ố
[1]. Chúng ta d dàng nh n th y, chèo có đy đ các th lo i văn ễ ậ ấ ầ ủ ể ạ
h c: tr tình, lãng m n, anh hùng ca, s thi, th ca giáo hu n,... h n ọ ữ ạ ử ơ ấ ơ
h n các lo i hình ngh thu t khác nhẳ ạ ệ ậ ư tu ngồ, c i l ngả ươ , quan
họ…, cùng v i n i dung tu t ng lành m nh, giá tr , chèo x ng ớ ộ ưở ạ ị ứ
đáng là đi di n tiêu bi u c a ngh thu t sân kh u c truy n ạ ệ ể ủ ệ ậ ấ ổ ề ở
n c ta.ướ
M t s v chèo tiêu bi u: Bài ca gi n c, Chu Mãi Th n, Đng ti n V n ộ ố ở ể ữ ướ ầ ồ ề ạ
L ch, Hoàng Trìu kén v , Kim Nham, L u Bình D ng L , Nghêu sò c h n, ị ợ ư ươ ễ ố ế
Quan Âm Th Kính, Tu n Ty Đào Hu , T Th c g p tiên, Tr n T L , ị ầ ế ừ ứ ặ ầ ử ệ
Tr ng Viên.ươ
M t s trích đo n c a các v chèo còn có th đc tách ra đ bi u di n đcộ ố ạ ủ ở ể ượ ể ể ễ ộ
l p nh : Th M u lên chùa & Xã tr ng - M Đp (v Quan Âm Th Kính),ậ ư ị ầ ưở ẹ ố ở ị
Súy Vân gi d i (v Kim Nham), Đánh ghen (v Tu n ty Đào Hu ), Hả ạ ở ở ầ ế ồ
Nguy t Cô hóa cáo... Chính v Tu n ty Đào Hu đc trích và phát tri n tệ ở ầ ế ượ ể ừ
v Chu Mãi Th n mà ra.ở ầ
M t s giai đi u chèo c : Quân t d ch, S b ng, Đò đa, Tò vò, Nh p đu i,ộ ố ệ ổ ử ị ử ằ ư ị ổ
Du xuân, Đào li u, Ngâm b n mùa, Đng tr ng trong r ng, Tuy t s ng,ễ ố ườ ườ ừ ế ươ
Quá giang...
Nghiên c u v chèo: Hý Ph ng Ph L c (L ng Th Vinh).ứ ề ườ ổ ụ ươ ế