Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Hiệu quả can thiệp hội chứng chuyển hóa ở học sinh trung học cơ sở thừa cân, béo phì tại tỉnh Tiền Giang

Hội chứng chuyển hóa (HCCH) ở trẻ em và thanh thiếu niên đang nổi lên như một thách thức sức khỏe cộng đồng toàn cầu, đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân béo phì (TCBP) gia tăng nhanh chóng. Đây là một tập hợp các rối loạn chuyển hóa phức tạp, bao gồm béo phì trung tâm, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và tăng glucose máu, có thể dẫn đến khởi phát sớm các bệnh mạn tính như xơ vữa động mạch và đái tháo đường týp 2. Tại Việt Nam, tình hình TCBP ở trẻ em cũng có xu hướng gia tăng đáng báo động, với tỷ lệ HCCH ở học sinh TCBP cao. Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả can thiệp lối sống tại trường học nhằm kiểm soát HCCH ở học sinh trung học cơ sở thừa cân, béo phì tại tỉnh Tiền Giang, góp phần cung cấp bằng chứng khoa học cho các chiến lược phòng ngừa và điều trị.

Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh y học chuyên ngành Nhi khoa, Nội tiết – Chuyển hóa, Y tế công cộng, cán bộ y tế học đường, nhà hoạch định chính sách y tế và giáo dục, cũng như phụ huynh và cộng đồng quan tâm đến sức khỏe trẻ em và vị thành niên.

Nghiên cứu này tập trung vào hiệu quả can thiệp đối với hội chứng chuyển hóa (HCCH) ở học sinh trung học cơ sở thừa cân, béo phì (TCBP) tại tỉnh Tiền Giang, một vấn đề sức khỏe cấp bách toàn cầu và tại Việt Nam. Bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng tại khu vực này đang góp phần làm gia tăng đáng kể nguy cơ TCBP và HCCH ở lứa tuổi học đường. Luận án được thiết kế đa giai đoạn, bao gồm một nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 6.009 học sinh để xác định tỷ lệ và đặc điểm của TCBP và HCCH; một nghiên cứu bệnh-chứng ghép cặp 1:1 với 1.192 học sinh TCBP để nhận diện các yếu tố liên quan độc lập; và một nghiên cứu can thiệp dọc 12 tháng trên 300 học sinh TCBP có HCCH, sử dụng khuôn khổ COM-B để đánh giá hiệu quả của chương trình can thiệp lối sống đa thành phần. Tiêu chuẩn chẩn đoán HCCH được áp dụng theo IDF 2007, với béo bụng là thành phần bắt buộc. Về mặt lý luận, nghiên cứu cung cấp bằng chứng dịch tễ và mô hình hóa nguy cơ HCCH sớm ở lứa tuổi 11-14, củng cố vai trò trung tâm của béo phì trung tâm (đặc biệt là chỉ số vòng eo/chiều cao) và làm rõ "cụm hành vi nguy cơ" (ít vận động, thiếu ngủ, thói quen ăn uống kém lành mạnh) cùng bối cảnh gia đình. Hơn nữa, việc lồng ghép đánh giá gan nhiễm mỡ không xâm lấn đã hoàn thiện hơn hiểu biết về kiểu hình chuyển hóa ở trẻ TCBP. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu đã xây dựng một thang điểm sàng lọc nguy cơ HCCH đơn giản, dễ áp dụng tại trường học và gia đình, có giá trị trong phân tầng nguy cơ và định hướng đánh giá sâu hơn. Mô hình can thiệp lối sống dựa trên COM-B chứng minh tính khả thi và hiệu quả trong việc cải thiện tình trạng HCCH, khuyến nghị tăng cường phối hợp giữa nhà trường, y tế và gia đình. Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng cho việc hoạch định chính sách, triển khai chương trình quản lý nguy cơ tim mạch-chuyển hóa ở học sinh TCBP, và nhân rộng mô hình tại các địa phương có đặc điểm tương đồng.