HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Lê Thị Quỳnh Xuân
NGHIÊN CỨU CÔNG NGHỆ PLASMA LẠNH ỨNG DỤNG
TRONG TỔNG HỢP VẬT LIỆU KIM LOẠI NANO, XỬ LÝ HẠT
GIỐNG VÀ CHẤT NHUỘM MÀU
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC VẬT CHẤT
Ngành: Vật liệu quang học, quang điện tử và quang tử
Mã số: 9.44.01.27
Hà Nội 2025
BỘ GIÁO DỤC
VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn
lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học:
1.
TS. Đào Nguyên Thuận
Viện Khoa học vật liệu – Viện Hàn lâm Khoa học
và Công nghệ Việt Nam
2.
TS. Nguyễn Văn Chúc – Viện Khoa học vật liệu – Viện Hàn lâm Khoa học
và Công nghệ Việt Nam
Phản biện 1: .........................................................................................
Phản biện 2: .........................................................................................
Phản biện 3: .........................................................................................
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến cấp Học viện họp
tại Học viện Khoa học ng nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học ng nghệ
Việt Nam vào hồi ………. giờ ………, ngày …….. tháng …….. năm 2025
Có thể tìm hiểu luận án tại:
1. Thư viện Học viện Khoa học và Công nghệ
2. Thư viện Quốc gia Việt Nam
1
Mở đầu
Công ngh plasma lạnh đang thu hút s quan tâm nh kh năng ứng dng rng
trong nông nghip, y hc x môi trường, đặc bit vi vt liu nhy nhit
cht ô nhim phc tp. Mc dù còn hn chế ti Vit Nam, plasma lnh cho thy tim
năng lớn trong kích thích ny mm và x lý nưc thi.
Lun án tp trung nghiên cu plasma lạnh đ tng hp hạt nano vàng (chương
3), x b mt vt liệu (chương 4), ng dng trong nông nghip x cht
nhuộm (chương 5), nhm nâng cao hiu qu sn xut bo v môi trường. Phương
pháp được la chn nh tính hiu qu, tiết kiệm năng lượng và thân thin sinh thái.
Mc tiêu nghiên cu ca lun án:
- Xây dựng đưc h phát tia plasma lnh (plasma jet) vi các thông s vn hành
như điện áp, tn s, khong cách chiếu tốc độ dòng khí đ làm phương tiện
nghiên cu cho các ng dng tiếp theo.
- Nghiên cu ng dng công ngh plasm lạnh để chế tạo được các ht nano vàng
độ đồng nht cao với đường kính trung bình 45 nm, đ tinh khiết cao và kh
năng ổn định trong dung dch tt trong thi gian dài không cn dùng ti cht
hóa cht kh hay cht bo v b mặt. Phương pháp chế to cn phải được đánh
giá, tối ưu và có độ lp li cao.
- Nghiên cu chế tạo được đế SERS có độ nhạy cao, độ ổn định lp li cao da
trên tin x đế bng công ngh plasma lnh. Phương pháp chế to cn phi
được đánh giá, tối ưu và có độ lp li cao.
- Nghiên cứu kích thích đưc ht ging (hạt đ xanh) ny mm nhanh và hiu qu
hơn bằng phương pháp x plasma lạnh. Phương pháp xử cn phải được
đánh giá, tối ưu và có độ lp li cao.
- Nghiên cu x đưc chất u trong nước thải tha (ca các nhà máy
nhum) bng công ngh plasma lạnh. Phương pháp x cn phải được đánh
giá, tối ưu.
Đối tượng nghiên cu:
2
- Các hạt nano vàng đ đồng nht cao với đưng kính trung bình 45 nm
nh hp th gần 532 nm), độ tinh khiết cao kh năng ổn định trong dung dch
tt trong thi gian dài. Các ht nano vàng này th phù hp ng dng làm cm
biến da trên hiu ng SERS, phù hp vi laser kích thích 532 nm.
- c đế SERS chế to t các ht nano kim loi ng độ nhy cao, độ ổn định
và lp li cao.
- Các hạt đỗ xanh có kh năng nảy mm.
- Chất màu Methyl blue có trong nước thải dư thừa (ca các nhà máy nhum).
Phương pháp nghiên cứu
Lun án ch yếu s dụng phương pháp thc nghim kết hợp đo đạc, tính toán
và phân tích chế ơng tác của tia plasma lnh. H thng phát tia plasma jet đưc
chế tạo đ x các mu nghiên cứu. Các phương pháp phân tích hiện đại như UV-
VIS, OES, Raman, SEM, DLS, Zeta, XRD, NMR, LC-MS được dùng để đánh giá
đặc đim ca ht nano vàng biến đổi hormone trong ht ging sau x lý. Ngoài
ra, các k thut chiết tách GA3, đo COD và đánh giá kh năng ny mm, sinh
trưởng được s dụng đ xác định hiu qu x ca plasma lạnh đối vi ht ging
và cht nhum Methyl blue.
B cc và ni dung ca lun án
Lun án gồm 5 chương chính, ngoài phần m đầu và kết lun.
Chương 1: Tổng quan v công ngh plasma lnh và các thông s vt lý.
Chương 2: Hóa chất, thiết b và phương pháp nghiên cứu.
Chương 3–5: Trình bày kết qu thc nghim v tng hp ht nano vàng, x
đế SERS, kích thích ny mm phân hy cht màu bng plasma lnh.
Cui lun án là danh mc công trình công b và tài liu tham kho.
Các kết qu mi ca lun án
Luận án được thc hin ch yếu ti Vin Khoa hc vt liu, Vin Hàn lâm
Khoa hc và Công ngh Việt Nam, và đã đạt được các kết qu mới như sau:
3
1-Phát trin h plasma jet:Tạo được h thng phát tia plasma lnh với điện áp 26
kV, tn s 100 Hz 80 kHz, khong cách chiếu 0.22 cm, tốc đ k3.410 scm.
H này phc v nghiên cu ng dng tiếp theo.
2-Tng hp hạt nano vàng (AuNPs):Đường kính trung bình ~45 nm, đ tinh khiết
cao, ổn định trên 6 tháng không cn cht bo v.Điu kin tối ưu: plasma 5 phút,
khoảng cách 0.4 cm, lưu ng khí 1 L/phút, tn s 40 kHz, nng độ HAuCl 0.2
mM, th tích 10 ml.Ưu điểm: ổn định, lp li cao, nhanh, thân thiện môi trường.
3-Chế tạo đế SERS hiu qu:X lý plasma và laser giúp đế kính giảm độ nhám, tăng
bám AuNPs.Độ nhạy tăng 11 lần, tái s dng 10 chu k.H s tăng cường EF
~3×10, LOD ~10¹² M vi R6G.Phát hin amoxicillin trong khong 10³
10⁻⁹ M, LOD 9×10¹ M, R² = 0.98.
4-ng dng plasma trong kích thích ny mầm:Tăng hệ s ny mm gp 11 ln sau
12 gi, chiu dài cây mầm tăng gần 3 ln sau 96 giờ.Năng ng tối ưu: 0.08
Wh/ht, NO: 2095 ppm.Plasma giúp to vết nt nhỏ, tăng hấp thu nước.NO điều
hòa GA3 (gibberellic acid), kích thích tăng trưởng.
5-X c thi cha Methyl Blue:Phân hy hoàn toàn 20 ml dung dch 30 ppm
sau 55 phút plasma. Điu kin: U = 12V DC, f = 33 kHz, khí 1 L/phút, khong cách
0.5 cm. COD sau x lý: 42.52 mg/L (trong gii hn QCVN 13-MT:2015/BTNMT).
CHƢƠNG I:
TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ PLASMA LẠNH
Chương này giới thiệu tổng quan về công nghệ plasma, phân loại thành
plasma nóng lạnh, các thông số vật quan trọng như độ ion hóa, nhiệt độ
plasma. Nội dung cũng đề cập cấu hình phát plasma lạnh, sự hình thành gốc phản
ứng, ứng dụng plasma lạnh trong vật liệu, nông nghiệp môi trường, kèm dụ
thực nghiệm minh họa.
CHƢƠNG II:
CÁC PHƢƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT NGHIÊN CỨU
Chương này trình bày các phương pháp kỹ thuật nghiên cứu được sử dụng trong
toàn bộ luận án, bao gồm hệ thống phát plasma lạnh, thiết b quang phổ các