Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính kháng viêm in vitro của hai loài Aglaia odorata và Aphanamixis polystachya, họ Xoan (Meliaceae)

Trong bối cảnh y học hiện đại đối mặt với nhiều thách thức từ các bệnh lý phức tạp như viêm mạn tính và ung thư, nhu cầu tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính sinh học từ tự nhiên ngày càng trở nên cấp thiết. Việt Nam, với nguồn đa dạng sinh học phong phú, đặc biệt là các loài thực vật dược liệu, mang trong mình tiềm năng to lớn chưa được khai thác đầy đủ. Họ Xoan (Meliaceae) nổi bật là một kho tàng các hợp chất thứ cấp như triterpenoid, limonoid và flavonoid, đã chứng minh hoạt tính sinh học mạnh mẽ. Tuy nhiên, các nghiên cứu về hai chi Aglaia và Aphanamixis thuộc họ này tại Việt Nam vẫn còn rời rạc. Do đó, luận án này nhằm mục tiêu nghiên cứu sâu về thành phần hóa học và hoạt tính kháng viêm in vitro của Aglaia odorata và Aphanamixis polystachya, qua đó đóng góp vào kho tàng kiến thức khoa học và mở ra cơ hội phát triển dược phẩm mới từ nguồn tài nguyên bản địa.

Các nhà khoa học trong lĩnh vực hóa học các hợp chất tự nhiên, dược liệu học, dược lý học, sinh học và phát triển thuốc, cũng như những người quan tâm đến tiềm năng dược liệu của hệ thực vật Việt Nam.

Nghiên cứu này đã tiến hành khảo sát toàn diện thành phần hóa học và hoạt tính kháng viêm in vitro của hai loài thực vật thuộc họ Xoan (Meliaceae) là Aglaia odorata và Aphanamixis polystachya, được thu hái tại Việt Nam. Mục tiêu chính là làm rõ các hợp chất hóa học đặc trưng và đánh giá tiềm năng dược lý của chúng. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc phân lập các hợp chất bằng kỹ thuật sắc ký đa dạng như sắc ký lớp mỏng (TLC), sắc ký cột (CC) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Cấu trúc của các hợp chất phân lập được xác định chi tiết thông qua các phương pháp phổ hiện đại như phổ khối lượng phân giải cao (HR-ESI-MS), phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR), phổ lưỡng sắc tròn (ECD) và đo độ quay cực, cùng với các tính toán lý thuyết 13C NMR và ECD để xác nhận cấu hình tuyệt đối. Hoạt tính sinh học được đánh giá bằng khả năng ức chế sản sinh nitric oxide (NO) in vitro trên tế bào RAW264.7 và ức chế các cytokine tiền viêm như IL-6, TNF-α và enzyme iNOS. Kết quả đã phân lập được nhiều hợp chất từ cả hai loài và chứng minh hoạt tính kháng viêm đáng kể của một số chất. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc, làm phong phú thêm hiểu biết về hóa học các hợp chất tự nhiên và hoạt tính sinh học của chúng, đồng thời mở ra triển vọng lớn cho việc phát triển các dược phẩm mới có nguồn gốc từ dược liệu quý tại Việt Nam.