intTypePromotion=1

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Xác định một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

Chia sẻ: Nguyễn Thị Hiền Phúc | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:24

0
36
lượt xem
2
download

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Xác định một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Đề tài nhằm xác định một số chỉ tiêu, yếu tố bảo vệ môi trường cần kiểm soát gắn với các mô hình sử dụng đất của huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội; Đề xuất một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung tài liệu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Xác định một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội

MỞ ĐẦU<br /> <br /> 1. Tính cấp thiết của đề tài<br /> Sóc Sơn là huyện ngoại thành Hà Nội, nằm trong vùng bán sơn địa với<br /> đặc điểm địa hình rất đa dạng: vùng gò đồi, vùng ruộng bậc thang và vùng<br /> đồng trũng ven sông. Trong đó đặc biệt là vùng đất gò đồi có vị trí rất quan<br /> trọng, rừng ở đây được coi là “lá phổi xanh” điều hoà khí hậu cho Thủ đô, nó<br /> không chỉ là rừng cảnh quan phục vụ du lịch, nghỉ ngơi cuối tuần trong cụm<br /> đô thị Hà Nội - Nội Bài - Việt Trì,… mà còn có ý nghĩa phòng hộ môi<br /> trường, giữ nước, điều tiết nước phục vụ đời sống sinh hoạt và sản xuất nông<br /> nghiệp của các huyện phía Bắc thành phố Hà Nội. Những năm gần đây vấn<br /> đề đô thị hoá và công nghiệp hoá trên địa bàn đã gây áp lực không nhỏ đến<br /> việc sử dụng đất, cụ thể như: việc mở rộng sân bay quốc tế Nội Bài, sân golf<br /> Minh Trí, khu du lịch văn hoá Đền Sóc, Học viện Phật giáo, di dời các trường<br /> đại học, các KCN, bãi rác, nghĩa địa,… cùng với việc chuyển đổi cơ cấu cây<br /> trồng, hình thành các trang trại trên các vùng gò đồi đã đặt ra những vấn đề<br /> cấp bách trong công tác quản lý đất đai và bảo vệ môi trường, đảm bảo sự<br /> tăng trưởng kinh tế, đồng hành với ổn định xã hội và phát triển bền vững.<br /> Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài “Xác định một<br /> số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn, thành phố<br /> Hà Nội”.<br /> <br /> 2. Mục tiêu nghiên cứu<br /> Xác định một số chỉ tiêu, yếu tố bảo vệ môi trường cần kiểm soát gắn với<br /> các mô hình sử dụng đất của huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội.<br /> Đề xuất một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc<br /> Sơn, thành phố Hà Nội.<br /> <br /> 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài<br /> 3.1. Ý nghĩa khoa học: Nghiên cứu làm rõ về các chỉ tiêu, yếu tố bảo vệ môi<br /> trường trong điều kiện sử dụng đất đặc thù ở vùng gò đồi huyện Sóc Sơn,<br /> thành phố Hà Nội, góp phần bổ sung, hoàn thiện cơ sở khoa học về sử dụng<br /> đất bền vững đối với vùng gò đồi, đất dốc phục vụ công tác lập và thẩm định<br /> quy hoạch sử dụng đất cấp huyện.<br /> 3.2. Ý nghĩa thực tiễn: Xác định một số yếu tố môi trường cần kiểm soát<br /> phục vụ công tác lập và thẩm định quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn,<br /> thành phố Hà Nội nhằm giải quyết các mục tiêu phát triển bền vững và giảm<br /> thiểu những rủi ro đối với sử dụng đất nông nghiệp trong tương lai ở một<br /> huyện vùng gò đồi đang trong quá trình đô thị hoá.<br /> <br /> 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài<br /> 4.1. Đối tượng nghiên cứu<br /> Quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn và các vấn đề bảo vệ môi trường,<br /> trong đó tập trung nghiên cứu một số chỉ tiêu, yếu tố bảo vệ môi trường đối<br /> với quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp.<br /> <br /> 2<br /> Các mô hình sử dụng đất nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường trong<br /> quy hoạch sử dụng đất huyện Sóc Sơn.<br /> <br /> 4.2. Phạm vi nghiên cứu.<br /> Toàn bộ huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, trong đó tập trung thực<br /> nghiệm trên diện tích vùng gò đồi sản xuất nông lâm nghiệp trên địa bàn.<br /> <br /> 5. Những đóng góp mới của luận án<br /> Kết quả nghiên cứu của luận án là căn cứ quan trọng để bảo vệ môi<br /> trường trong sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội<br /> thuộc vùng gò đồi, đất dốc của Việt Nam. Theo đó, đã xác định một số yếu tố<br /> môi trường cần thiết phải kiểm soát phục vụ lập và thẩm định quy hoạch sử<br /> dụng đất huyện Sóc Sơn đến năm 2020, đó là: tổng quỹ đất nông nghiệp cần<br /> bảo vệ, quỹ đất trồng lúa cần bảo vệ nghiêm ngặt; tổng quỹ đất rừng, quỹ đất<br /> rừng thông cần bảo vệ nghiêm ngặt; độ che phủ rừng, độ che phủ chung gồm<br /> cả cây lâu năm; diện tích đất bảo đảm cảnh quan, nguồn nước và quỹ đất xây<br /> dựng các công trình bãi rác, xử lý chất thải. Đây là những chỉ tiêu kép: sử<br /> dụng đất - bảo vệ môi trường và được lồng ghép trong phương án quy hoạch<br /> sử dụng đất theo hướng phát triển bền vững.<br /> <br /> Chương 1<br /> TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU<br /> 1.1. Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất<br /> 1.1.1. Đất và sử dụng đất<br /> Đất là một hệ thống phức tạp bao gồm phần vô cơ, hữu cơ, sinh vật, nước, khí<br /> và sự vận động liên tục từ bản thân nó cũng như tác động to lớn của con người. Vận<br /> động của con người là sự phát triển. Sự phát triển gắn liền với ô nhiễm và suy thoái<br /> môi trường đất (Trần Văn Nhân, Nguyễn Thị Lan Anh, 2006).<br /> Đất không đơn giản chỉ là lớp vỏ bề mặt của thạch quyển mà nó là sản<br /> phẩm của quá trình phong hoá lý hoá học tầng đá mẹ và sự chuyển hoá, nhào<br /> trộn của các chất khoáng và chất hữu cơ. Đất cũng là môi trường sống thuận<br /> lợi đối với đa số các loài sinh vật. Cảnh quan không có đất là cảnh quan<br /> không có sự sống (Lương Đức Phẩm và cộng sự, 2009).<br /> Sử dụng đất (Land Use): Bao gồm toàn bộ các hoạt động can thiệp của<br /> con người đối với tài nguyên đất đai tự nhiên. Sử dụng đất là quá trình thực<br /> hiện các hoạt động kinh tế, xã hội, sản xuất, an ninh, quốc phòng…theo các<br /> định hướng quy hoạch sử dụng đất hoặc tự phát diễn ra trên một khu vực<br /> hoặc vùng lãnh thổ và có liên quan tới các biện pháp chính sau: Khai thác;<br /> Xây dựng; Canh tác và Bảo vệ.<br /> Mục đích của sử dụng đất là làm thế nào để nguồn tư liệu có hạn này đem<br /> lại hiệu quả kinh tế, hiệu quả sinh thái, hiệu quả xã hội cao nhất, đảm bảo<br /> được lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.<br /> <br /> 3<br /> <br /> 1.1.2. Cơ sở khoa học của quy hoạch sử dụng đất<br /> Theo Đoàn Công Quỳ và cộng sự, Quy hoạch sử dụng đất (Land Use<br /> Planning) là một hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của<br /> Nhà nước về tổ chức sử dụng đất đai đầy đủ và hợp lý có hiệu quả cao thông<br /> qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nước, tổ chức sử dụng đất như<br /> một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm<br /> nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi<br /> trường.<br /> Theo Tổ chức Nông nghiệp và lương thực thế giới FAO (1993) “Quy<br /> hoạch sử dụng đất là sự đánh giá có hệ thống về tiềm năng tài nguyên đất và<br /> nước, về các mô hình sử dụng đất trong các điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã<br /> hội khác nhau nhằm mục đích lựa chọn và thông qua các phương thức sử<br /> dụng đất mang lại nhiều lợi ích nhất cho người sử dụng mà không phá hủy tài<br /> nguyên và môi trường, đồng thời đề xuất lựa chọn và thực hiện các biện pháp<br /> thích hợp nhất để thực hiện việc sử dụng đất như vậy”.<br /> <br /> 1.2. Yêu cầu bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất<br /> Để thấy được một cách đầy đủ những yêu cầu về môi trường trong quy<br /> hoạch sử dụng đất chúng ta xem xét mối quan hệ này ở cả hai khía cạnh: yêu<br /> cầu khách quan và yêu cầu chủ quan - do tính pháp lý mang lại.<br /> <br /> 1.2.1. Yêu cầu khách quan<br /> Xét về mặt khái niệm, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất<br /> nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn<br /> tại, phát triển của con người và sinh vật, cụ thể gồm các thành phần như đất,<br /> nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái<br /> vật chất khác (Luật Bảo vệ môi trường 2005).<br /> Quy hoạch sử dụng đất là hoạt động điều tra, nghiên cứu, đánh giá tổng<br /> hợp toàn bộ các đối tượng trên để rút ra những nhận xét, đánh giá mang tính<br /> quy luật khách quan của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tiềm năng của<br /> các nguồn tài nguyên gắn với đất phục vụ cho công tác hoạch định phương án<br /> khai thác sử dụng đất trong tương lai phù hợp với chiến lược phát triển kinh<br /> tế - xã hội, đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững.<br /> QHSDĐ cũng bao gồm những hoạt động mang tính dự báo, bố trí quỹ đất<br /> cho các nhu cầu trong tương lai, kể cả các nhu cầu cho hoạt động phòng<br /> ngừa, ứng phó với những rủi ro, sự cố môi trường trong tương lai (trồng rừng<br /> chắn sóng, chắn cát, xây dựng đê, kè, đập,...); những hoạt động nhằm cải<br /> thiện, giữ môi trường trong lành (trồng cây, trồng rừng, xây dựng hồ chứa<br /> nước,...); sử dụng tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ đa dạng sinh học (quy hoạch<br /> bảo vệ các khu vực khoáng sản, các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia,...).<br /> <br /> 1.2.2. Yêu cầu về pháp lý<br /> Luật Đất đai năm 2003 quy định việc lập quy hoạch sử dụng đất phải đảm<br /> bảo các nguyên tắc căn bản sau: Sử dụng đất tiết kiệm và có hiệu quả; Khai<br /> <br /> 4<br /> thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; Bảo vệ, tôn tạo di<br /> tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh.<br /> Để đảm bảo đạt được những yêu cầu trên, những quy định về nội dung<br /> quy hoạch sử dụng đất đã bao hàm những hoạt động nhằm bảo vệ môi<br /> trường: Điều tra, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp điều kiện tự nhiên, kinh tế,<br /> xã hội và hiện trạng sử dụng đất; Đánh giá tiềm năng đất đai; Xác định diện<br /> tích các loại đất phân bổ cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng,<br /> an ninh; Xác định các biện pháp sử dụng, bảo vệ, cải tạo đất và bảo vệ môi trường.<br /> Các phương án quy hoạch sử dụng đất đưa ra đều được xem xét, cân nhắc<br /> và tính toán trên cả ba khía cạnh: kinh tế - xã hội - môi trường để từ đó lựa<br /> chọn được phương án phù hợp. Đó là phương án đảm bảo Phát triển bền<br /> vững, tức là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không<br /> làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ<br /> sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội<br /> và bảo vệ môi trường.<br /> Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 quy định đối tượng phải đánh giá môi<br /> trường chiến lược là quy hoạch sử dụng đất đối với khu vực liên tỉnh, liên<br /> vùng, tức là đối với quy hoạch sử dụng đất cấp vùng và quy hoạch sử dụng<br /> đất của cả nước phải đánh giá môi trường chiến lược.<br /> <br /> 1.2.3. Thực trạng việc lồng ghép các vấn đề môi trường trong quy hoạch<br /> sử dụng đất<br /> Một nguyên tắc căn bản đã được Luật Đất đai quy định, yêu cầu trong sử<br /> dụng đất phải đảm bảo “Tiết kiệm, có hiệu quả, bảo vệ môi trường và không<br /> làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh”. Chính<br /> nguyên tắc này có ảnh hưởng xuyên suốt, đòi hỏi công tác quy hoạch sử dụng<br /> đất phải quan tâm đến khía cạnh môi trường. Đồng thời, bản thân quy hoạch<br /> sử dụng đất cũng là một hoạt động tổng hợp bảo vệ môi trường.<br /> Pháp luật đất đai và pháp luật bảo vệ môi trường cũng đã có những quy<br /> định về công tác bảo vệ môi trường trong sử dụng đất nói chung và quy<br /> hoạch sử dụng đất nói riêng, tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khách quan và<br /> chủ quan đã ảnh hưởng đến việc áp dụng những quy định, lồng ghép các vấn<br /> đề môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, bên cạnh đó cũng còn có nhiều<br /> tồn tại cần bổ sung, hoàn thiện.<br /> Thực tế thời gian vừa qua chúng ta còn lúng túng trong quan niệm và<br /> phương pháp lồng ghép các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất.<br /> Thứ nhất là quan niệm về vấn đề lồng ghép, từ trước đến nay công tác<br /> quy hoạch sử dụng đất vẫn được quan niệm tự thân nó đã bao hàm các hoạt<br /> động môi trường, do đó đây là hoạt động tương đối độc lập, đầy đủ các yếu tố<br /> cấu thành: tự nhiên - kinh tế - xã hội - môi trường.<br /> Xu hướng thứ hai thì coi công tác quy hoạch sử dụng đất mới là một phần<br /> của hoạt động môi trường, cần có sự lồng ghép các hoạt động bảo vệ môi<br /> trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.<br /> <br /> 5<br /> Thứ ba là phương pháp tiếp cận, những năm trước đây việc lồng ghép<br /> thường được quan tâm nghiên cứu là những ảnh hưởng đến môi trường của<br /> phương án quy hoạch sử dụng đất, tuy nhiên ngày nay cách tiếp cận này đã<br /> thay đổi “Lồng ghép các yêu cầu bảo vệ môi trường ngay từ khâu xây dựng,<br /> thẩm định và phê duyệt chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, các chương trình dự<br /> án phát triển”, thậm chí phải được nghĩ đến ngay từ khâu hình thành ý tưởng<br /> quy hoạch, những xu hướng ban đầu của phương án quy hoạch, như vậy việc<br /> lồng ghép mới đem lại hiệu quả cao.<br /> <br /> 1.3. Bảo vệ môi trường đất<br /> 1.3.1. Môi trường đất<br /> Môi trường đất là tập hợp các yếu tố về thành phần và tính chất của đất (đặc<br /> trưng và thuộc tính), các quá trình cũng như các yếu tố tác động đến quá trình đó<br /> trong đất, liên quan đến sự hình thành, phát triển, quyết định độ phì nhiêu tự<br /> nhiên của đất tại một thời điểm nhất định và trong một phạm vi nhất định, có ảnh<br /> hưởng đến sự sống của sinh vật cũng như đến các dạng và thành phần môi trường<br /> liên quan (Trung tâm Điều tra, Đánh giá tài nguyên đất, 2009).<br /> Hiện nay quan điểm nghiên cứu các vấn đề về môi trường đất, đã xác định<br /> 4 quá trình gây suy thoái đất do tác nhân của con người: xói mòn do gió và<br /> nước, suy thoái do dư thừa các chất hoá học, suy thoái vật lý và suy thoái<br /> sinh học (Trung tâm Điều tra, Đánh giá tài nguyên đất, 2009).<br /> <br /> 1.3.2. Bảo vệ môi trường vùng gò đồi, đất dốc<br /> 1.3.2.1. Đặc điểm vùng gò đồi, đất dốc<br /> Vùng gò đồi là vùng được xác định trong phạm vi độ cao tuyệt đối dưới<br /> 500m, trừ trường hợp đặc biệt có địa hình chia cắt mạnh và có địa mạo đa<br /> dạng (lượn sóng, bát úp, núi thấp). Sự phát triển nông lâm nghiệp trong một<br /> tổng thể thống nhất sẽ đóng một vai trò đặc biệt quan trọng cả trong phát<br /> triển kinh tế và bảo vệ môi trường, giữ gìn đa dạng sinh học và an ninh chính<br /> trị, an toàn xã hội.<br /> Tuy nhiên, chúng ta cần phải nhận thức sâu sắc rằng lớp đất mặt để duy<br /> trì cuộc sống của nhân loại là rất mỏng và rất dễ bị tổn thương. Khi lớp đất<br /> mỏng trên bề mặt đã bị xói mòn thì khó mà khôi phục lại. Đối với vùng nhiệt<br /> đới ẩm thì nguy cơ xói mòn đất thường cao hơn các vùng khác. Nếu thiếu sự<br /> bảo vệ do việc canh tác, trồng trọt không đúng cách, đất sẽ bị thoái hoá trầm<br /> trọng trong một thời gian ngắn.<br /> <br /> 1.3.2.2. Sử dụng đất dốc bền vững<br /> Về phát triển bền vững (dẫn theo Lê Quốc Doanh và cộng sự, 2006), viện<br /> dẫn khái niệm của Uỷ ban thế giới về môi trường và sự phát triển (WCED):<br /> Phát triển bền vững là sự phát triển có khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ<br /> hiện nay mà không phương hại đến khả năng của các thế hệ mai sau đáp ứng<br /> được những nhu cầu của họ.<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2