–

Trn Nhân Tông – nhng thông ip gi cho hu th
i vi i a s ngưi Vit Nam qua các thi i t u th k XIV ti
nay, Trn Nhân Tông (1258 – 1308) là mt cái “tên thiêng”, bao g m nhi!u
kt tinh trên nhi!u phương din. Tuy phn ln nhng s# ánh giá v! Ngài
!u ư$c ưa ra và b%o lưu li qua nhng tài liu, thư t&ch quan tr'ng
hàng u, ch( yu ư$c vit nên sau khi Ngài ã viên tch, theo mt quán
tính )ng x v*n hóa thuc truy!n thng khu v#c là “cái quan nh lun”,
nhưng c+ng trên th#c t, hu như m'i ghi chép c(a ngưi ương thi v!
Ngài mà cho ti nay v,n còn lưu li ư$c, k- c% nhng ghi chép và ý kin
c(a nhng ngưi tng là i th(, c+ng !u ã toát lên mt tinh thn ch(
o, ó là s# tôn tr'ng, mn m hay khâm ph.c không gi/u dim hưng
ti nhân vt l&ch s 0c bit này.
Nhưng ã hơn b%y tr*m n*m qua, k- t thi i-m kt thúc th1ng l$i r#c r2
cuc kháng chin chng quân xâm lư$c Nguyên – Mông ln th) ba, ngưi
Vit v,n ph%i tip t.c và cơ h dai d3ng như &nh mnh, g ng mình lên
chin /u vi ht loi k4 thù này n loi k4 thù khác. 5 cái x) s6, nói
theo cách c(a mt nhà thơ, “chin tranh nh gió mùa thi qun qui tháng
nm” như Vit Nam trong c% mt l&ch s d7ng d0c chưa xa, thì t gii cm
quy!n – va cai tr& va lãnh o cng ng quc gia – dân tc – cho ti
nhng tng lp b& tr& th/p nh/t, vic ph%i tr% li cho câu h8i ki-u H*m let
“Tn ti hay không tn ti” cơ h thu gom và tiêu tán m/t phn ln n*ng
l#c sinh t n. Mt truy!n thng nghit ngã như vy khin cho vic nhn
th)c toàn din v! các nhân vt l&ch s có tm vóc k9 l và c/u trúc nhân
cách va ph)c tp va tinh t c2 Trn Nhân Tông tr6 nên là mt công vic
c) rơi vào tình c%nh “quy hoch treo” cơ h n vô thi hn!
Nhưng nhu cu sng x)ng áng và sng có hnh phúc, nh/t là hnh phúc
ư$c th. hư6ng nhng giá tr& tinh thn trưc ht c(a chính t: tiên ông cha
mình - li ã khin cho nhng ngưi trí th)c lao ng trong qu; o các
khoa h'c l&ch s ph%i n< l#c “r+ b.i gia ph%”. Cho n thi i-m hin nay,
có th- kh3ng &nh r7ng cuc i và s# nghip c(a Trn Nhân Tông ang
tng bưc ư$c soi chiu b6i mt i ng+ nhng ngưi có chuyên môn.
“C(a báu trong nhà” (gia trung hu bo) ang dn phát l ánh sáng vư$t ra
xa ngoài ưng biên gii quc gia, - n vi cng ng khu v#c, và xa
hơn, cng ng nhân loi.
Hôm nay, )ng 6 v& trí cách t: quc mình úng na vòng trái /t, tôi vô
cùng xúc ng và hân hnh ư$c là mt trong nhng i din c(a gii
khoa h'c Vit Nam, mt cá th- trong cng ng nhng ngưi t# hào r7ng
mình là k4 mang dòng máu Vit trong huyt qu%n, vi ni!m hy v'ng góp
thêm mt ting nói, b: sung thêm mt vài gam màu, kh1c h'a rõ hơn na
chân dung c(a mt trong nhng v= nhân, vi ni!m tin ch1c r7ng ó không
ch> là v= nhân c(a riêng cng ng ngưi Vit Nam chúng tôi, mà c+ng là
c(a loài ngưi, c(a th gii rng ln.
Nhn th)c r7ng ây là Hi th%o khoa h'c u tiên mang tm quc t v!
Trn Nhân Tông, di?n gi% không dám dài li, xin ư$c trình bày trong b%n
báo cáo này, theo li lit kê – thng kê th#c ch)ng, nhng gì ích th#c mà
Trn Nhân Tông ã làm nên và - li, trưc ht như là nhng di s%n mang
giá tr& l&ch s, sau là như nhng thông ip, nhng @n ng c(a mt thin
nghip, cho loài ngưi c% hôm nay và mai sau.
I. Nhng công tích và giá tr mang tính lch s:
I.1. Mt mu ngi cm quyn lý tng hãy còn là him hoi trong lch s
hin thc.
Là con trư6ng c(a v& vua th) hai vương tri!u Trn (Thánh Tông), theo
vương ch thi b/y gi, Hoàng Thái T Trn Khâm m0c nhiên sA là ngưi
k tha vương v&.
Nhng tranh ch/p v! ngôi v& này trên th#c t tng di?n ra quyt lit vào
m/y thp k u tiên c(a vương tri!u Trn. Như i!u tng ư$c bit ti
mt cách rng rãi, ngưi lp nên vương tri!u Trn ích th#c li không ph%i
là ngưi %m trách l/y s) mnh c(a mt Hoàng  sáng nghip. Vi hàng
lot nhng th( on, âm mưu và hành vi chính tr& ph)c tp nhưng !u
mang tính hưng ích quyt lit, Trn Th(  dù sao c+ng áng ư$c ghi
nhn là mt trong nhng nhà %o chính cung ình him hoi trong l&ch s
ã hoàn t/t i s# c(a mình vi ít bin c gây %o ln xã hi nh/t và ít :
máu nh/t.0t ngưi cháu h' mi 8 tu:i lên ngai vàng, ương nhiên Trn
Th(  (1194 -1264) ph%i n1m l/y v& trí Thái sư ph. chính, th#c hin vai
trò ngưi cm quy!n ti cao trên th#c t. Sau trên dưi bn ch.c n*m gi
i quy!n, trong ó có ti hơn hai ch.c n*m nhip chính, Trn Th(  ã
góp công c#c ln vào vic :n &nh “trt t# ni b Hoàng gia”. Nhng bin
c ln xn tai ting nh/t liên quan ti vic tranh giành quy!n l#c ti cao cơ
h !u liên quan ti An Sinh Vương Trn Li?u và v! cơ b%n c.c din ã
ngã ng+ theo hưng :n &nh sau khi ông này m/t (1251).Tâm ý và li hành
x c(a Trn Quc Tu/n, ngưi con trai l,y lng c(a ngưi tng nh*m nhe