ể

ấ

ậ

V n chuy n các ch t qua màng t

ế

bào

ế ệ ượ ứ Các t ể ự  bào đ  th c hi n đ ủ c ch c năng c a mình thì luôn

ấ ớ ổ ườ ủ ế ầ c n trao đ i ch t v i môi tr ng bên ngoài (c a t bào).  Chúng

2 và các ch t dinh d

2 và các

ậ ấ ưỡ ư ả ầ c n nh n O ng cũng nh  th i ra CO

ả ừ ấ ơ ế ậ ể ể ấ ch t th i t các chuy n hóa. Có 2 c  ch  v n chuy n các ch t

ế ể qua màng t bào: ể ậ v n chuy n th  đ ng ủ ụ ộ  và v n chuy n ch   ậ

ế ệ bào trong vi c này. đ ngộ  giúp t

ể

ế

ậ

ụ ộ 1. V n chuy n th  đ ng (khu ch tán)

ụ ộ ể ế ậ ươ ứ ậ V n chuy n th  đ ng hay khu ch tán là ph ng th c v n

ấ ượ ể ấ ồ ộ chuy n các ch t theo gradient n ng đ , nghĩa là các ch t đ c

ể ừ ơ ộ ấ ế ồ ộ ơ ồ ậ v n chuy n t n i có n ng đ  cao đ n n i có n ng đ  th p.  Do

ầ ượ ậ v y không c n năng l ng ATP.

ơ ế ế ồ Khu ch tán g m 2 lo i: ạ khu ch tán đ n gi n ả  và khu ch ế

tán qua kênh protein.

ữ ấ ậ ể O2, CO2 là nh ng ch t tan trong lipid, vì v y chúng có th

ế ế ầ ồ ự ế khu ch tán tr c ti p qua màng t bào – g m đa ph n là phospho

ộ ữ ề ồ ự ễ ệ ế lipid (mi n là có s  chênh l ch v  n ng đ  gi a trong và ngoài t

ơ ế ả bào).  Đây là s  ự khu ch tán đ n gi n

ự

ễ

ế

ả

ơ

ở

ế

ổ

S  khu ch tán đ n gi n này di n ra

ủ  các ph  nang c a ph i.  Mao

ạ

ế

ế

ạ

ự

tĩnh m ch mang máu giàu CO

i đây do có s  chênh

2 đ n các ph  nang, t

→

ề ồ

ộ

ừ

ế

ượ ố

ệ l ch v  n ng đ  nên CO

máu

ph  nang, CO

c t ng

ế 2 khu ch tán t

2  đ

ờ ồ

ế

ộ

ở

ồ

ra ngoài thông qua đ ng tác th  ra. Đ ng th i n ng đ  O

ộ 2 trong ph  nang

ơ

ừ

ờ ộ cao h n trong máu (nh  đ ng tác hít vào) nên O

ạ ượ i đ

ế c khu ch tán t

2 l

ế

ở

ẽ ở ề

ắ

ơ

ph  nang vào máu, máu tr  nên giàu O

ể 2 s  tr  v  tim đ  tim b m đi kh p

ơ ể c  th .

ạ ỏ ế ố ề ầ ấ Các ch t còn l i, mu n vào hay ra kh i t bào thì đ u c n

+ có

ệ ở ặ ộ ế m t kênh protein đ c hi u trên màng t ụ  bào.  Ví d  kênh Na

+, kênh K+ giúp v n chuy n ion K ậ

+ …

ể ậ ể vai trò v n chuy n ion Na

ữ ể ế n u không có nh ng kênh protein này thì các ion trên không th  ra

ế ượ ạ ậ ể ọ ế vào t bào đ c.  Lo i v n chuy n này g i là khu ch tán qua

kênh protein

ồ

ộ

ế

ồ

ộ

N ng đ  Na

+ ngoài t

bào là 142 mEq/L, n ng đ  Na

+ bên trong t

ế

ỉ

ướ

ừ

ế

bào ch  là 10 mEq/L nên Na

+ có xu h

ế ng khu ch tán t

ngoài vào trong t

ủ

ệ

ả

ỏ

ổ

bào. Kênh Na+ đ m nhi m vai trò này.  Hình tròn đ  là “cánh c ng” c a

ở

ổ

ẽ

ế

kênh.  Khi c ng m  thì các ion Na

+ s  đi qua kênh đ  vào bên trong t ể

bào.

ổ

ẽ

ượ

Khi c ng đóng thì các ion Na

+ s  không đi qua đ

c.

ủ ộ

ậ

ể 2 V n chuy n ch  đ ng

ả ấ ượ ậ ể Không ph i lúc nào các ch t cũng đ c v n chuy n theo

ề ủ ồ ộ ộ chi u c a gradient n ng đ .  Đôi khi, vì m t lý do nào đó, chúng

ể ả ượ ề ủ ộ ừ ơ ồ ph i di chuy n ng c chi u c a gradient n ng đ  ­ t n i có

ể ự ộ ấ ệ ượ ế ơ ộ ồ ồ n ng đ  th p đ n n i có n ng đ  cao, đ  th c hi n đ ề c đi u

ế ữ ả ả ấ ơ này màng t bào ph i có nh ng “máy b m” – b n ch t là các

ế ượ ể ơ protein xuyên màng – đ  b m các ion đi vào, đi ra t bào ng c

ủ ề ậ ộ ồ chi u gradient n ng đ .  Chúng ta cùng xem cách v n hành c a

ề ạ ậ ể ể ể ơ b m ơ Na+ K+ ATPase đ  hi u h n v  lo i v n chuy n này.

ồ

ở

ế

ơ

ộ N ng đ  ion Na

+

ngoài t

bào (142 mEq/L) cao h n bên trong (10

ượ ạ ồ

ở

ế

ạ

mEq/L).  Ng

ộ i n ng đ  ion K

c l

+

trong t

bào (140 mEq/L) l

ơ   i cao h n

ườ

ẽ

ợ

ơ

bên ngoài (4 mEq/L).  Trong tr

ng h p này máy b m s  giúp các ion di

ượ

ề

ồ

ộ

ể chuy n ng

c chi u gradient n ng đ

ướ

ế

ơ

B c 1: 3 ion Na

+ bên trong t

bào bám vào b m

ướ

ượ ơ

ế

ượ

ề

B c 2: 3 ion Na

+ đó đ

c b m ra ngoài t

bào (đi ng

c chi u

ầ

ượ

ộ ủ ồ n ng đ  c a Na

+), c n năng l

ng ATP

ướ

B c 3: 2 ion K

+ bên ngoài bám vào b m ơ

ướ

ượ ơ

ế

ượ

ề

ồ

B c 4: 2 ion K

+ đó đ

c b m vào trong t

bào (ng

c chi u n ng

ầ

ượ

ộ ủ đ  c a K

+), c n năng l

ng ATP

+ K+ ATPase đóng vai trò quan tr ng trong vi c hình

ơ ệ ọ B m Na

ế ủ ế ệ ế ỉ c a màng t bào ( ỉ là gì chúng ệ thành đi n th  ngh đi n th  ngh

ậ ở ữ ẽ ả ươ ta s  cùng th o lu n nh ng ch ng sau)

ế

ề

ạ

ạ

ồ

ỗ

ượ ấ

ừ

ế D  dày g m nhi u tuy n, m i tuy n d  dày đ

c c u thành t

ạ ế

ề

ạ ế

ộ

ở ạ d  dày B m ơ H+ K+ ATPase

ế

nhi u lo i t

bào, trong đó có m t lo i t

bào có tên là

t

bào thành

ủ

ơ

ơ

(parietal cell), trên màng c a nó có b m H

+ K+ ATPase, b m ion H

+ vào d chị

ứ ầ

ể ạ

ị ạ

ế

ị

ị

ị

ị v  (ch a đ y trong lòng tuy n) đ  t o pH ~ 1 cho d ch v  d  dày. D ch v  có

ệ

vai trò trong vi c tiêu hóa protein.

ủ ộ ể ệ ậ ơ B m v n chuy n ch  đ ng còn có vai trò trong vi c hình

ệ ậ ộ ơ giúp ta v n đ ng, làm vi c; trong quá trình ự thành s  co c tái h pấ

ộ ố ấ ở ậ ệ ậ ể ườ th n; trong vi c v n chuy n đ ng glucose thu m t s  ch t

ế vào trong t bào...

ị ệ ề ượ ử Trong đi u tr , b nh nhân đ ố c dùng thu c, các phân t

ố ố ế ờ ươ ứ ậ ể thu c mu n vào t bào cũng nh  2 ph ư ng th c v n chuy n nh

trên.

ử ề ắ ắ ọ M i th c m c, góp ý vui lòng g i v  gmail:

Sharringkienthucy@gmail.com

ả ơ Chúng tôi xin chân thành c m  n