268
Phạm Ngọc Diễm
Trường Cao đẳng Kinh tế -Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Tóm tắt: Việc nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục đào tạo là một trong
những nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của đất nước và cá nhân. Mô hình
học tập kết hợp (Blended - Learning) sẽ là một phương thức dạy và học rất phù hợp
trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xã hội. Mô hình
này đã tạo ra những yếu tố thay đổi sâu sắc trong giáo dục, yếu tố thời gian và không
gian sẽ không còn bị ràng buộc chặt chẽ, người học tham gia học tập mà không cần
đến trường. Sự chuyển giao tri thức không còn chiếm vị trí hàng đầu của giáo dục,
người học phải học cách truy tìm thông tin bản thân cần, đánh giá và xử lí thông tin để
biến thành tri thức qua giao tiếp. chính vì lẽ này, việc chuyển đổi số trong giáo dục đại
học đang là xu hướng chung của giáo dục thế giới. Việc triển khai giảng dạy trực tuyến
trong giáo dục đào tạo là một xu hướng tất yếu nhằm đưa giáo dục Việt Nam tiếp cận
với giáo dục thế giới trong giai đoạn hiện nay.
Improving the efficiency and quality of education and training is one of the
decisive factors for the existence and development of the country and individuals.
Blended -Learning will be a very suitable teaching and learning method in training high
quality human resources to meet social requirements. This model has created profound
changes in education, time and space will no longer be tied, learners participate in
learning without going to school. Knowledge transfer no longer occupies the top
position of education, learners have to learn how to retrieve the information they need,
evaluate and process information to turn into knowledge through communication. For
this reason, the digital transformation in higher education is the general trend of world
education. The applying of online teaching in education and training is an inevitable
trend to bring Vietnamese education to the world education in the current period.
Từ khóa : học tập kết hợp (Blended –Learning), chất lượng, chuyển đổi số, giáo
dục thế giới
1. Mở đầu
Sự bùng nổ của cuộc cách mạng 4.0 mà cụ thể là sự phát triển, lan tỏa mạnh
mẽ của công nghệ thông tin (Internet of things) sẽ đặt ra cho nền giáo dục Việt
Nam đặc biệt là giáo dục cao đẳng, đại học thách thức phải áp dụng các mô hình
đào tạo trực tuyến sao cho phù hợp để tịnh tiến và tiệm cận với nền giáo dục hiện
đại trên thế giới. Nhằm đổi mới và phát huy hiệu quả của việc dạy và học, CT-
269
TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 04 tháng 5 năm 2017 về việc tăng cường
năng lực tiếp cận Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (CMCN4), đã nêu ra chúng
ta cần nghiên cứu thực hiện giải pháp nhằm mục đích thay thế mạnh mẽ nội dung,
phương pháp giáo dục và ngày nghề nghiệp để tạo ra nguồn nhân lực có khả năng
tiếp tục các xu hướng mới xuất hiện, khoa học kết nối việc dạy học và công nghệ,
xây dựng chiến lược chuyên môn, nên quản trị thông minh, ưu tiên phát triển
công nghiệp, đô thị thông minh.
Chính vì vậy, đã đến lúc phải xem xét các phương pháp dạy và học để cho
giáo dục phát triển tốt hơn, đáp ứng nhu cầu mục tiêu của việc chuyển đổi số
trong giáo dục đại học. Học tập là kiến thức còn lại sau khi quên đi những gì đã
học ở trường, chúng ta cần nhấn mạnh vào việc học là các khái niệm với hình
ảnh và hoạt động trợ giúp, với quan điểm này, học tập thông minh ra đời là một
tất yếu. Học tập thông minh cung cấp cho người học ở mọi lứa tuổi và các tầng
lớp xã hội với một khuôn khổ và một loạt các công cụ tư duy thông minh giúp
thúc đẩy mức độ hiểu biết cao hơn. Để thực hiện điều này, việc dạy học số theo
mô hình học tập kết hợp (Blended Learning) cần được phát triển mạnh mẽ và tác
động tích cực đến hệ thống giáo dục hiện nay. Cùng với khả năng đáp ứng tốt
nhu cầu học tập đa dạng của người học, dạy học số đang được các cơ sở Giáo
dục nghề nghiệp quan tâm nghiên cứu và triển khai áp dụng rộng rãi tại các
trường.
2. Nội dung
2.1. Thực trạng của vấn đề.
Trong bối cảnh dịch Covid-19 chưa được khống chế hoàn toàn, dạy học trực
tuyến sẽ là cơ hội tốt giúp giáo viên tiếp cận với công nghệ hiện đại, tạo điều kiện
và thói quen để học sinh học mọi lúc, mọi nơi. Tuy nhiên, để tạo tính sinh động và
sức thu hút học sinh đến với học trực tuyến, đối với từng môn học, giảng viên cần
hướng dẫn học sinh ở nhà nghiên cứu, đọc trước bài, đưa ra những yêu cầu cần
chuẩn bị trước… và kết hợp thời gian trên lớp củng cố kiến thức cho học sinh.
Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng
cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Để đổi mới Phương pháp dạy học, đòi hỏi
người thầy không chỉ có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng mà còn phải tự mình
vượt qua những phương pháp dạy học truyền thống. Việc đổi mới phương pháp
dạy học đòi hỏi người thầy phải làm quen với công nghệ thông tin và những
phương tiện dạy học hiện đại, sử dụng được đa dạng các hình thức kiểm tra
đánh giá, tiếp cận với những đòi hỏi mới về yêu cầu kiến thức, kĩ năng cũng
như tâm lý của học trò. Ứng dụng công nghệ thông tin và các phương tiện hiện
đại vào quá trình dạy học là một trong các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm hiện đại nhưng hiện
270
tại vẫn còn một số giảngviên vì trình độ ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn
chế, hoặc có tâm lí “e ngại” khi đổi mới phương pháp dạy học. Vì thế, tuy việc
ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy đã đem lại hiệu quả cao nhưng
mức độ ứng dụng trong nhà trường và bản thân giảng viên chưa cao, chưa rộng
rãi và chưa thể trở thành một hệ thống ứng dụng đồng bộ trong quá trình dạy
và học hiện nay tại trường.
Bên cạnh đó, khi tình hình dịch bệnh Covid bùng nỗ, mọi khía cạnh của thế
giới chịu ảnh hưởng và thay đổi đến không ngờ. Nhận thức con người thay đổi
rõ rệt từ kinh tế, xã hội đến những quan điểm nhỏ nhất là tầm quan trọng của
chiếc khẩu trang. Dịch bệnh tranh tập trung, giãn cách xã hội làm thay đổi toàn
bộ hệ thống giáo dục của thế giới. Cô thể trong tương lai rất gần đại dịch Covid
sẽ được đẩy lùi nhưng những tác động lên nhận thức của con người về sự thay
đổi khôn lường của thế giới là rất lớn. Hình thức trực tiếp truyền thống hoàn toàn
vô hiệu trong đại dịch Covid đã làm các nhà giáo dục bắt buộc áp dụng, triển
khai phương thức giáo dục hiện đại còn chưa phổ biến với rất nhiều nơi trên thế
giới, trong đó có Việt Nam.Trước khi đại dịch bắt đầu, chúng ta xem việc đào
tạo từ xa hoặc học trực tuyến là những gì xa lạ và đôi khi còn nghi ngờ, thậm chí
phản đôi vì hiệu quả của nó. Nhưng khi bắt buộc phải triển khai đại trà vì không
còn cách nào khác khi giãn cách xã hội không tập trung người học đến trường
với phương châm “Tạm dừng đến trường nhưng không ngừng việc học", thì các
nhà quản lý giáo dục, giáo viên và người học phải tiếp cận với nó ít nhiều nhận
thấy được những ưu điểm mà hình thức dạy và học trực tuyến mang lại. “Cái khó
ló cái khôn". Trong tình thế này, các cơ sở giáo dục tự khắc phục khó khăn và
tìm được những giải pháp dạy và học trực tuyến tương đối thích hợp. Không thể
dùng lời phàn nàn để giải quyết vấn đề về việc ứng dụng công nghệ dạy trực
tuyến mà chỉ có thể đưa ra giải pháp, các cơ sở giáo dục nói chung và Trường
Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TPHCM nói riêng bước đầu triển khai được hình
thức dạy học mới mẻ này. Vấn đề là chúng ta cần khắc phục khó khăn trở ngại
như thế nào và tìm ra giải pháp hiệu quả của việc dạy và học trực tuyến là rất
thiết thực cần nghiên cứu hiện nay.
2.2. Biện pháp tổ chức thực hiện.
2.2.1. Học tập kết hợp (Blended Learning) là gì?
Blended Learning hay còn gọi là “học tập kết hợp” là phương pháp học hòa
trộn giữa cách học truyền thống trên lớp và cách học hiện đại E-Learning (Mobile
Learning và Internet Learning). Đây chính là phương pháp cập nhật theo đúng
xu thế học tập của rất nhiều quốc gia trên thế giới, ban đầu được nghiên cứu bởi
Đại học Cambridge trong việc giảng dạy ngoại ngữ, sau này đã được áp dụng
271
giảng dạy tại nhiều trường đại học danh tiếng cũng như các tổ chức đào tạo
chuyên nghiệp trong các lĩnh vực đào tạo khác (UB Academy, 2017).
Thực tế, phương pháp học Blended Learning là sự kế thừa từ việc phát triển
mô hình học tập trực tuyến (E-Learning). Các tài liệu tham khảo về thuật ngữ
“Blended Learning” được xuất hiện từ đầu thập niên 90, kể từ đó khái niệm này
đã được thay đổi theo sự kết hợp của giáo dục truyền thống đặc thù và công nghệ
(Friesen, 2012).
Hay nói cách khác phương pháp Blended Learning được hiểu là hình thức
đào tạo kết hợp trong học tập bằng cách kết nối giữa hình thức đào tạo online sử
dụng các nền tảng công nghệ và hình thức học tập truyền thống trên lớp.
Hình 1. Mô hình học tập kết hợp
2.2.2. Mô hình học tập kết hợp (Blended Learning) trong dạy học:
Học tập kết hợp (Blended Learning) có nguồn gốc từ hoc tập trực tuyến và
đại diện cho hột sự thay đoi cơ bản trong việc dạy học để tối u hóa cho từng
người hoc mà cách thức dạy học truyền thống không thể làm được. Học tập kết
hợp có ba hình thức như sau:
- Học tập trực tuyến: Trong học tập kết hợp, người học tham gia ít nhất
một học phần của khóa học thông qua học trực tuyến và người học cũng chủ động
lựa chọn thời gian địa điểm và cách thức học tập phù hợp.
- Học tập trên lớp: Người học cũng phải tham gia ít nhất một học phần của
khóa học trong lớp theo sự hướng dẫn của giảng viên.
- Học tập tích hợp: Người học cũng có thể chọn một học phần hoặc môn học
của khóa học học tập theo hình thức kết hợp giữa học tập trực tuyến với trên lớp.
2.2.2.1. Mô hình luân phiên/quay vòng (Station Rotation):
Đây thực sự là biến thể của mô hình lớp học mà giáo viên đã sử dụng trong
nhiều năm qua. Thời gian biểu được thiết lập để người học có thời gian học tập
trực tiếp với giáo viên và học trực tuyến. Giảng viên có thể cung cấp cho người
học nhiều hơn sự hỗ trợ cá nhân dựa trên nhu cầu của họ.
272
Hính 2. Mô hình luân phiên/quay vòng
Trong mô hình luân phiên (Rotation) có thể bao gồm học trực tiếp với giảng
viên, tương tác nhóm, học sinh học chủ yếu trong khuôn viên trường học, lớp
học với giáo viên của mình và tất cả người học sẽ luân phiên thực hiện tất cả các
hoạt động học tập cả trực tuyến và học trực tiếp theo cùng một thời khóa biểu tại
một lớp học cố định.
2.2.2.2. Mô hình trường học trực tuyến (Lab School)
Hính 3. Mô hình trường học trực tuyến
Mô hình này cho phép người học tham gia trường học trực tuyến toàn thời
gian trong suốt khóa học, không có giảng viên trực tiếp giảng day. Thay vào đó,
trợ giảng đóng vai trò giám sát, hướng dẫn. Mô hình này giúp giảm thiểu các yêu
cầu về cơ sở vật chất (trường học, lớp học) và nguồn lực (giảm thiểu số lượng
giảng viên). Người học luân phiên đến phòng thực hành để thực hiện các tiết học
trực tuyến thay vì tất cả ở trong cùng một lớp học.
- Người học cần phải có lịch học linh hoạt để còn làm những nhiệm vụ khác
hoặc muốn đẩy nhanh quá trình học so với phương pháp truyền thống. với mô
hình này, người học cần học với tiến độ chậm hơn so lớp học truyền thống. Ngoài
ra, do vấn đề kinh phí hoặc cơ sở vật chất, nhà trường không mở được lớp học
