Bài giảng Tâm lý học: Chương 2 - TS. Nguyễn Thị Hiền

Việc nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của tâm lý, ý thức con người là một lĩnh vực trọng tâm trong các khoa học xã hội và nhân văn. Để nắm bắt được bản chất phức tạp này, cần thiết phải phân tích sâu sắc vai trò của hoạt động và giao tiếp – hai nhân tố cơ bản định hình nên cấu trúc tâm lý và hành vi xã hội. Chương này đặt nền móng bằng cách trình bày các khái niệm cốt lõi, đặc điểm và vai trò tương tác của hoạt động và giao tiếp trong quá trình phát triển tâm lý và ý thức. Mục tiêu là cung cấp một cái nhìn tổng quan học thuật về cách các tương tác với môi trường và xã hội đóng góp vào sự hình thành nhân cách.

Sinh viên, học viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học, giáo dục học, xã hội học và các ngành khoa học nhân văn khác quan tâm đến sự phát triển tâm lý và nhận thức con người.

Tài liệu này đi sâu vào phân tích vai trò thiết yếu của hoạt động và giao tiếp trong quá trình hình thành và phát triển tâm lý, ý thức ở con người. Hoạt động được định nghĩa là một quá trình tâm lý và hành vi mà qua đó con người tương tác với môi trường xung quanh nhằm tạo ra sản phẩm vật chất hoặc tinh thần. Nó bao gồm hai quá trình đồng thời: đối tượng hóa, nơi chủ thể chuyển năng lực và phẩm chất tâm lý lên đối tượng để tạo ra kết quả; và chủ thể hóa, nơi cá nhân thu nhận kinh nghiệm từ hoạt động để hình thành tâm lý, ý thức và nhân cách của bản thân. Các đặc điểm nổi bật của hoạt động bao gồm tính mục đích, tính đối tượng, tính chủ thể và nguyên tắc vận hành gián tiếp. Tài liệu cũng phân loại các dạng hoạt động chính như vui chơi, học tập, xã hội và lao động. Song song đó, giao tiếp được giới thiệu là một hoạt động cơ bản nhằm xác lập và duy trì các mối quan hệ xã hội, phục vụ mục đích trao đổi ý tưởng, cảm xúc, thông tin, qua đó tác động và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các chủ thể. Các phương tiện giao tiếp được làm rõ, bao gồm cả ngôn ngữ (nói và viết) và các hình thức phi ngôn ngữ như cử chỉ, điệu bộ, không gian, thời gian và quà tặng. Việc nắm vững các khái niệm về hoạt động và giao tiếp này cung cấp một nền tảng lý luận vững chắc để hiểu sâu sắc hơn về cơ chế phát triển tâm lý, có ý nghĩa quan trọng trong các lĩnh vực giáo dục, trị liệu và nghiên cứu xã hội.