Bí mật về thành trì ngầm ở
Cappadocia!
Năm 1963, tại làng Drinkuer ở cao nguyên Cappadocia! cách cố đô
Ankara - Thổ Nhĩ Kỳ 360km về phía Đông Nam, một nông dân khi đào
đất trong vườn nhà vô tình phát hiện ra một cửa hang.
Nếu đi sâu vào hang qua 8 tầng hành lang có thể nhìn thấy một thành ngầm
còn nguyên vẹn. Hai bên đường hầm đan xen ngang dọc được xây dựng vô
số nhà ở, có nhà thờ, ngõ ngách, giếng nước và phòng cất giữ lương thực,
thậm chí còn có cả nhà ngầm chuyên làm nơi mai táng. Trong hang có 52 lỗ
thông gió hướng lên mặt đất được ngụy trang rất tinh vi, mấy địa đạo làm lối
thoát hiểm được cấu tạo rất kỳ diệu.
Theo dự tính, thành ngầm quy mô như vậy có thể bảo đảm an toàn cho 2 vạn
người sống trong đó. Cách đây 2 năm, một mê cung có quy mô giống như
thành ngầm Cappadocia! ở gần Kemeckli cũng đã được khai quật. Điều
khiến người ta bất ngờ ở đây là: 2 thành ngầm này chính là một chỉnh thể
nối liền nhau thông qua một địa đạo dài 10km.
Đến nay, các nhà khảo cổ học đã phát hiện được 36 thành ngầm với các quy
mô khác nhau. Thành ngầm nhỏ có thể gọi là làng ngầm đủ để làm chỗ ở cho
mấy chục gia đình, còn lớn nhất vẫn là 2 thành ngầm có quy mô như thành
phố được nối liền với nhau ở cao nguyên Cappadocia!. Hiện nay công tác
khai quật vẫn đang được tiến hành, theo dự tính có khoảng hơn 100 thành
ngầm sẽ được tìm thấy.
Trước khi phát hiện ra thành ngầm, ở Cappadocia! các nhà khảo cổ đã phát
hiện được hàng nghìn giáo đường ngầm trong tầng nham thạch. Các giáo
đường này được đục ở trong các ngọn núi đá nhỏ hoặc trên các vách đá cao.
Có những giáo đường khá khang trang, nham thạch được đục rất công phu
điệu nghệ thành cổng vòm, hình trụ, hình chóp. Từng tấc trên bề mặt và các
cột đá đều được trang trí điêu khắc những bức họa và hoa văn. Chúng được
vẽ rất sống động, minh họa những câu chuyện trong Kinh thánh và cả những
truyền thuyết dân gian cũng như tôn giáo phương Đông. Thậm chí đến cả đồ
dùng gia đình như đàn tế, bàn ăn, ghế tựa, giường ngủ trong phòng đọc sách,
phòng ngủ và các bếp của các đạo sỹ sống ở đây đều được làm bằng đá.
Vậy, các thành đá ngầm này được hình thành như thế nào, những đồ dùng
bằng đá trong các phòng đã được chế tạo như thế nào?
Với trình độ lao động thủ công thuần túy mà những người thợ thời đại đó đã
đục được các gian phòng lớn như vậy trong núi đá vôi rất cứng? Lẽ nào do
tinh thần kiên trì họ đã chiến thắng sức mạnh thiên nhiên, và trải qua nhiều
thế hệ họ mới hoàn thành các công trình này. Nhưng, cũng có thể do các
ngọn núi lửa có quy mô lớn ở Cappadocia! thời kỳ cổ đại phun nham thạch
hình thành các đường hầm. Sau đó, con người đục đào thiết kế thêm mới tạo
thành các thành ngầm này. Đó chính là kết quả tác động gữia sức mạnh của
con người kết hợp với sức mạnh của thiên nhiên.
Như vậy, những cư dân sống sớm nhất trong các thành ngầm này là ai? Chắc
chắn họ không phải thổ dân mà là người ở vùng đất xa xôi khác đến đây lánh
nạn. Sở dĩ họ chọn Cappadocia! bởi vùng đất này hoang vắng không có dấu
chân người nên không gây sự chú ý của người bên ngoài. Dân trong làng lúc
đầu dùng đá xây dựng nhà cửa, nhưng sau đó họ phát hiện ra không nhà nào
vững chắc bằng nhà được đục trực tiếp bằng đá, lúc đầu là ngoài bề mặt núi
đá, sau đó họ dần xây dựng vào trong lòng núi và mở rộng ra thành ngầm.
Thời kỳ đế quốc Byzantine, chỉ có vùng Cappadocia! là nơi luôn an toàn.
Những tín đồ Cơ đốc và giáo sỹ thành kính các nơi đều tìm về Cappadocia!
lánh nạn. Do vậy, vùng Cappadocia! bỗng nhiên trở thành một thánh địa,
những người muốn tu đạo, truyền đạo hay muốn cư trú tất yếu phải xây
dựng nhiều giáo đường, viện tu đạo và các làng ngầm đã khiến cho quy mô
các thành ngầm không ngừng được mở rộng.
Cuối thế kỷ XII hoặc đầu thế kỷ XIII, đế quốc Byzantine dần bị diệt vong.
Người Cappadocia! bắt đầu trốn chạy bốn phương, cũng có thể họ chạy đến
miền Tây cùng sống với người Cơ đốc giáo, cũng có thể họ đổi tôn giáo đến
sống chung với những người Đạo Hồi ở những thôn làng Ả Rập,.. Thực ra,
từ cuối thế kỷ XVII, một vị sứ giả của Vua Louis XIV nước Pháp đã phát
hiện ra các thành trì ngầm và giáo đường trên cao nguyên Cappadocia!. Ông
quay về châu Âu tuyên bố phát hiện quan trọng này nhưng không ai tin, mọi
người còn cho rằng ông bị điên. Không đầy một thế kỷ sau, số người phát
hiện ra các thành trì và giáo đường ngầm càng nhiều thì cũng là lúc vùng
Cappadocia! dần trở nên nổi tiếng. Những tín đồ hành hương về đất thánh
đông như trảy hội, các nhà khảo cổ học cũng tốn không biết bao công sức
với vùng đất này. Tuy nhiên, các thành trì ngầm đã được xây dựng như thế
nào và cư dân sớm nhất sinh sống ở đây từ đâu đến rồi họ đi đâu cho đến
nay vẫn là một bí ẩn chưa có lời giải đáp.