SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH
LÀM TỐT BÀI VĂN TỰ SỰ TRONG
CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 8 (TẬP 1)
Ở TRƯỜNG THCS LẠC HOÀ
MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Vị trí của văn tự sự trong môn Ngữ văn.
2. Lí do chọn đế tài.
3. Thực trạng vấn đề.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐEÀ (Nội dung – cách làm mới)
1. Tìm hiểu đề (xác định yêu cầu của đề).
2. Viết đoạn văn trong văn bản tự sự.
3. Liên kết đoạn văn trong văn bản tự sự.
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ
1. Một số lưu yù
2. Kết quả
3. Lời kết
D. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Vị trí của văn tự sự trong môn Ngữ văn:
Trong nhà trường nói chung, trong trường THCS nói riêng, Ngữ văn là môn học
trang bị cho học sinh những tri thức để đánh gia đúng các vấn đề văn học(bao gồm:
tác phẩm, tác giả, các quá trình văn học … )có nghĩa là góp phần tạo cho học sinh
khả năng khám phá vẻ đẹp của tác phẩm văn học trong việc tiếp nhận cũng như khả
năng biết đánh giá đúng đắn, khoa học các hiện tượng.
Song song với nhiệm vụ trên là quá trình giúp học sinh hình thành và phát triển
khả năng sản sinh văn bản mới ( nói và viết).
Làm văn là phân môn hướng tới nhiệm vụ thứ hai này. Nó giúp học sinh hình
thành những kĩ năng cần thiết để làm được bài văn. Người học sinh từ tiểu học đến
trung học (kể cả vào đại học) đã và sẽ được làm văn theo ba dạng sau đây:
Dạng sáng tác văn học như: miêu tả, tường thuật, kể chuyện ( tự sự) … và một số
thể thụ quen thuộc như : thụ 5 chữ, thơ tứ tuyệt, thụ lục bát …
Dạng bài nghị luận với hai nội dung chủ yếu là nghị luận xã hội và nghị luận văn
học ( trong chương trình ở THCS là ở lớp 7, 8, 9).
Dạng văn hành chính công vụ như: đơn từ, biên bản, thông báo, báo cáo, hợp
đoàng.
Đặc trưng cơ bản của nhóm thứ nhất là kích thích trí tưởng tượng phong phú, xây
dựng óc quan sát tinh tế cho học sinh. Đặc trưng của nhóm thứ hai là nhằm hình
thành và phát triển tư duy lí luận với khả năng lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết
phục. Loại văn hành chính công vụ thì có đặc trưng là khuôn mẫu, công thức.
Trong nhà trường phổ thông, nhìn chung không đặt ra việc sáng tác văn học. Tuy
nhiên để phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS được làm quen với kiểu sáng tác, tạo
tiền đề cho các em có thể vận dụng tốt trong quá trình học sau này.
Những bài văn hay loại này là những bài văn viết đúng quy cách, chân thật, có
những khám phá hồn nhiên về thiên nhiên và đời sống gia đình, xã hội …
Trong chương trình Ngữ văn THCS, ở lớp 8 học sinh được học văn tự sự từ bài 1
đến bài 10 (chiếm gần 1/3 số bài trong chương trình). Tuy học sinh đã học văn tự sự
từ lớp 6 (ở THCS) nhưng vì nhiều lí do nên các em làm loại văn này vẫn chưa tốt.
Quan trọng là vậy nhưng là giáo viên dạy Ngữ văn, công tác tại trường THCS Lạc
Hoà, tôi thấy các em làm bài văn tự sự chưa tốt, còn mắc nhiều lỗi mà nếu giáo viên
có thể giúp học sinh khắc phục được thì các em sẽ làm tốt hơn. Những hạn chế trong
bài làm văn tự sự của các em một phần do các em, một phần do giáo viên chưa có
biện pháp phù hợp giúp các em.
2. Lí do chọn đề tài:
Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bài văn
hay nhưng đó không phải là một việc dễ. Bài văn hay trước hết phải là viết đúng (
đúng theo nghĩa tương đối, nghĩa là trong khuôn khổ nhà trường). Hay và đúng có
mối quan hệ mật thiết với nhau. Bài văn hay trước hết phải viết theo đúng yêu cầu
của đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình bày đúng quy cách …
Xác định đúng yêu cầu của đề bài là rất cần thiết, bước này giúp học sinh thể hiện
đúng chủ đề của bài văn, tránh lạc đề hay lệch đề. Xác định đúng yêu cầu của đề cũng
giúp người viết lập được một dàn yù tốt và do đó cũng tránh được bệnh dài dòng, lan
man “dây cà ra dây muống”, “ trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” tạo được sự thống
nhất, hài hoà giữa các phần của bài viết. Bên cạnh đó việc viết đúng kiến thức cơ bản
cũng vô cùng quan trọng, kiến thức cơ bản là “bột”, “có bột mới gột nên hồ”.
Hình thức trình bày là sự thể hiện hình thức bố cục của bài văn trên trang giấy.
Một bài văn đúng quy cách là bài văn mà khi nhìn vào tờ giấy, chưa cần đọc đã thấy
rõ ba phần: Mở bài, thân bài và kết bài. Muốn thế người viết không chỉ phải chú yù
đến nội dung mà hình thức cũng phải rõ.
Yêu cầu là vậy nhưng trong thực tế dạy – học tôi thấy bài văn của học sinh chưa
đáp ứng được những yêu cầu đó là bao. Bài làm của các em vẫn còn hiện tượng lạc
đề, lệch đề do không chú yù đến việc tìm hiểu đề. Đoạn văn trong bài thường sai quy
cách. Bên cạnh đó là việc giữa các đoạn văn chưa có sự liên kết.
Do đó tôi thấy cần phải tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra giải pháp tốt giúp học sinh
làm tốt bài văn tự sự. Qua thời gian tìm tòi và vận dụng, cho đến nay tôi đã tìm được
cho mình một cách làm mang lại hiệu quả cao. Trong cách làm đó vấn đề tích hợp có
vai trò rất quan trọng. Đó cũng là yêu cầu của dạy học Ngữ văn hiện nay.
3. Thực trạng của vấn đề:
Về phía người giáo viên, trước đây khi dạy văn tự sự cho các em, tôi mới chỉ giúp
các em nắm bắt được những nội dung cơ bản trong sách giáo khoa. Trong quá
trình dạy chỉ dạy văn tự sự ở những tiết học về văn tự sự, chưa tận dụng được thời
gian ở các phân môn khác để tích hợp với phần tập làm văn. Đặc biệt chưa chú trọng
luyện tập và ra bài tập về nhà cho các em để từ đó hình thành kĩ năng làm bài.
Về phía học sinh, do đời sống còn nhiều khó khăn, đa số các em phải lao động
hàng ngày ở ngoài đồng ruộng nên ít có thời gian để đọc các tài liệu tham khảo, mở
rộng hiểu biết.
Xa trung tâm, nhà trường lại chưa đủ cơ sở vật chất để phục vụ việc dạy học nên
các em không có đủ tài liệu để tham khảo. Vì vậy chỉ có thể nắm bắt được những gì
SGK cung cấp.
Học văn đòi hỏi viết nhiều (đọc nhiều)nhưng học sinh ở Lạc Hoà lại ít có điều
kiện cũng như thời gian để luyện tập. Bên cạnh đó học sinh là người dân tộc Khômer
và dân tộc Hoa (vốn từ không phong phú do ít giao tiếp bằng tiếng phổ thông) kết
hợp với những điều kiện trên làm cho các em nghèo nàn về vốn từ nên khi viết cũng
thêm phần khó khăn.
Thêm vào đó, nhiều học sinh chưa chú yù đến việc học, yù thức chưa cao, về nhà
không làm bài nên khi làm bài thường vụng về, lúng túng …
Với những khó khăn như vậy, mỗi giáo viên dạy Ngữ văn phải tìm biện pháp giúp
học sinh nắm và làm tốt bài văn tự sự. Cũng chính từ sự băn khoăn, trăn trở: “Làm
sao giúp học sinh làm tốt bài văn tự sự?”. Qua quá trình dạy học, quá trình tìm tòi tôi
đã có được những biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn tự sự trong chương trình
Ngữ văn 8.
Trong những biện pháp đó, việc động viên khích lệ về tinh thần cũng như vật chất
(điểm số) là rất quan trọng.
Sau đây tôi xin trình bày “ Một số biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn tự sự
trong chương trình Ngữ văn 8 (tập 1) ở trường THCS Lạc Hoà”.
Những biện pháp này được áp dụng ở 2 lớp do tôi dạy, lớp 8A1 và 8A2.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ (Nội dung – cách làm mới)
1. Tìm hiểu đề (xác định yêu cầu của đề):
Kĩ năng tìm hiểu đề là kĩ năng định hướng cho toàn bộ quá trình thực hiện một bài
tập làm văn. Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi chưa kiên nhẫn, học sinh thường
không chú yù đến bước tìm hiểu đề. Vì vậy trong quá trình dạy tôi luôn hướng dẫn
học sinh thực hiện thao tác này và nó được lặp đi lặp lại ở mỗi bài viết cung như
trước các đề trong bài học.
