H I ĐNG PH I H P PH BI N,Ộ Ồ Ố Ợ Ổ Ế
GIÁO D C PHÁP LU T TRUNG NGỤ Ậ ƯƠ
ĐC SANẶ
TUYÊN TRUY N PHÁP LU TỀ Ậ
S : 0ố1/2017
CH Đ Ủ Ề
M T S V N Đ CHUNG C A B LU T HÌNH SỘ Ố Ấ Ề Ủ Ộ Ậ Ự
Ch u trách nhi m n i dung:ị ệ ộ
1. PGS.TS.Cao Th Oanh - ịKhoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hàậ ự ườ ạ ọ ậ
N iộ
2. TS. Vũ H i Anh - ảKhoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hà N iậ ự ườ ạ ọ ậ ộ
3. ThS. Ph m Văn Báu -ạ Khoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hàậ ự ườ ạ ọ ậ
N iộ
4. ThS. L u H i Y n - ư ả ế Khoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hà N iậ ự ườ ạ ọ ậ ộ
5. ThS. Mai Th Thanh Nhung - ịKhoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hàậ ự ườ ạ ọ ậ
N iộ
6. ThS. Nguy n Thành Long - ễKhoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hàậ ự ườ ạ ọ ậ
N iộ
7. ThS. Lê Th Di m H ng - ị ễ ằ Khoa pháp lu t hình s - Tr ng Đi h c lu t Hàậ ự ườ ạ ọ ậ
N iộ
HÀ N I - NĂM 201Ộ7
I. KHÁI NI M LU T HÌNH S VI T NAMỆ Ậ Ự Ệ
Lu t hình s đc hi u là t p h p có h th ng các quy ph m pháp lu tậ ự ượ ể ậ ợ ệ ố ạ ậ
xác đnh rõ nh ng hành vi nguy hi m cho xã h i b coi là t i ph m, đng th iị ữ ể ộ ị ộ ạ ồ ờ
quy đnh hình ph t có th áp d ng đi v i ng i đã th c hi n các t i ph mị ạ ể ụ ố ớ ườ ự ệ ộ ạ
đó.1
V i t cách là m t ngành lu t đc l p trong h th ng pháp lu t Vi tớ ư ộ ậ ộ ậ ệ ố ậ ệ
Nam, lu t hình s có đi t ng đi u ch nh, ph ng pháp đi u ch nh riêng,ậ ự ố ượ ề ỉ ươ ề ỉ
đng th i tuân theo m t h th ng các nguyên t c riêng bi t và có nh ngồ ờ ộ ệ ố ắ ệ ữ
nhi m v riêng. Đi t ng đi u ch nh c a lu t hình s là quan h xã h iệ ụ ố ượ ề ỉ ủ ậ ự ệ ộ
phát sinh gi a Nhà n c và ng i ph m t i khi t i ph m x y ra. Ngành lu tữ ướ ườ ạ ộ ộ ạ ả ậ
hình s đi u ch nh m i quan h này b ng vi c xác đnh rõ quy n và nghĩaự ề ỉ ố ệ ằ ệ ị ề
v pháp lí c a hai ch th , đó là Nhà n c và ng i ph m t i. Trong đó,ụ ủ ủ ể ướ ườ ạ ộ
quy n c a ch th này, t ng ng s là nghĩa v c a ch th còn l i. Nhàề ủ ủ ể ươ ứ ẽ ụ ủ ủ ể ạ
n c có quy n bu c ng i ph m t i ph i ch u TNHS v vi c th c hi n t iướ ề ộ ườ ạ ộ ả ị ề ệ ự ệ ộ
ph m thông qua các ho t đng t t ng nh đi u tra, truy t , xét x , thi hànhạ ạ ộ ố ụ ư ề ố ử
án. Ng i ph m t i có nghĩa v ph i ch u TNHS, ch u b đi u tra, truy t ,ườ ạ ộ ụ ả ị ị ị ề ố
xét x , thi hành án, tuy v y, h cũng có quy n yêu c u Nhà n c truy c uử ậ ọ ề ầ ướ ứ
h đúng v i các quy đnh c a pháp lu t, đúng ng i đúng t i. Ph ng phápọ ớ ị ủ ậ ườ ộ ươ
đi u ch nh c a ngành lu t hình s là ph ng pháp m nh l nh- ph c tùng.ề ỉ ủ ậ ự ươ ệ ệ ụ
Theo đó, Nhà n c, trong quan h pháp lu t hình s , có quy n bu c ng iướ ệ ậ ự ề ộ ườ
1Giáo trình Lu t hình s Vi t Nam, t p 1 Tr ng Đi h c Lu t Hà N i, NXB CANDậ ự ệ ậ ườ ạ ọ ậ ộ .
2
ph m t i ph i ch u TNHS, ch u hình ph t- bi n pháp c ng ch Nhà n cạ ộ ả ị ị ạ ệ ưỡ ế ướ
nghiêm kh c nh t, ng i ph m t i không có cách nào khác ngoài nghĩa vắ ấ ườ ạ ộ ụ
tuân th . Cũng nh các ngành lu t khác trong h th ng pháp lu t Vi t Nam,ủ ư ậ ệ ố ậ ệ
ngành lu t hình s cũng đc xây d ng trên c s các nguyên t c c b n,ậ ự ượ ự ơ ở ắ ơ ả
trong đó có các nguyên t c chung cho c h th ng pháp lu t và các nguyênắ ả ệ ố ậ
t c có tính đc thù. Ba nguyên t c chung bao g m: nguyên t c pháp ch ,ắ ặ ắ ồ ắ ế
nguyên t c bình đng tr c pháp lu t, nguyên t c nhân đo. Ba nguyên t cắ ẳ ướ ậ ắ ạ ắ
đc thù c a ngành lu t hình s là nguyên t c hành vi, nguyên t c có l i vàặ ủ ậ ự ắ ắ ỗ
nguyên t c phân hoá TNHS. ắ
Trên c s các nguyên t c này, lu t hình s xây d ng h th ng các quyơ ở ắ ậ ự ự ệ ố
ph m pháp lu t quy đnh chung v t i ph m v hình ph t, cũng nh các quyạ ậ ị ề ộ ạ ề ạ ư
ph m xác đnh t i ph m c th và khung hình ph t t ng ng. T p h p đyạ ị ộ ạ ụ ể ạ ươ ứ ậ ợ ầ
đ, có h th ng các quy ph m pháp lu t hình s trong m t văn b n pháp lu tủ ệ ố ạ ậ ự ộ ả ậ
hình s đc g i là B lu t hình s . Vi t Nam, B lu t hình s Vi t Namự ượ ọ ộ ậ ự Ở ệ ộ ậ ự ệ
là ngu n c a ngành lu t hình s và do C quan quy n l c Nhà n c cao nh tồ ủ ậ ự ơ ề ự ướ ấ
là Qu c h i ban hành. B lu t hình s đc xây d ng trên c s k th a vàố ộ ộ ậ ự ượ ự ơ ở ế ừ
phát huy nh ng nguyên t c, ch đnh pháp lu t hình s c a Vi t Nam, nh ngữ ắ ế ị ậ ự ủ ệ ữ
bài h c kinh nghi m t th c ti n đu tranh ch ng và phòng ng a t i ph mọ ệ ừ ự ễ ấ ố ừ ộ ạ 2
cũng nh h c h i kinh nghi m l p pháp t nhi u qu c gia trên th gi i.ư ọ ỏ ệ ậ ừ ề ố ế ớ
Trong l ch s l p pháp hình s Vi t Nam t năm 1945 đn nay, Nhà n c đãị ử ậ ự ệ ừ ế ướ
ban hành ba B lu t hình s , đó là: B lu t hình s năm 1985, B lu t hình sộ ậ ự ộ ậ ự ộ ậ ự
năm 1999 và B lu t hình s năm 2015.ộ ậ ự
B lu t hình s Vi t Nam (BLHS) năm 2015, s a đi, b sung nămộ ậ ự ệ ử ổ ổ
2017 bao g m 426 đi u lu t đc k t c u thành ba ph n: ồ ề ậ ượ ế ấ ầ
Ph n th nh t Nh ng quy đnh chung, ph n th hai Các t i ph m vàầ ứ ấ ữ ị ầ ứ ộ ạ
ph n th ba Đi u kho n thi hành. Ph n nh ng quy đnh chung và ph n các t iầ ứ ề ả ầ ữ ị ầ ộ
ph m là ph n n i dung chính c a BLHS, đc k t c u theo các ch ng.ạ ầ ộ ủ ượ ế ấ ươ
Trong đó, ph n nh ng quy đnh chung bao g m 12 ch ng, ph n các t iầ ữ ị ồ ươ ầ ộ
2L i nói đu BLHS năm 1999ờ ầ
3
ph m bao g m 14 ch ng. Ph n nh ng quy đnh chung bao g m các đi u lu tạ ồ ươ ầ ữ ị ồ ề ậ
quy đnh nh ng v n đ chung v B lu t, v t i ph m, v TNHS và hìnhị ữ ấ ề ề ộ ậ ề ộ ạ ề
ph t đc chia thành 12 v n đ quy đnh trong 12 ch ng. Ph n các t i ph mạ ượ ấ ề ị ươ ầ ộ ạ
bao g m các đi u lu t quy đnh v t ng t i ph m c th và các khung hìnhồ ề ậ ị ề ừ ộ ạ ụ ể
ph t áp d ng đi v i các t i ph m đó. Các t i ph m trong BLHS đc nhómạ ụ ố ớ ộ ạ ộ ạ ượ
theo t ng ch ng, đc k t c u theo tr t t ch ng- đi u- kho n- đi m,ừ ươ ượ ế ấ ậ ự ươ ề ả ể
trong s 14 ch ng c a ph n này có 3 ch ng có tr t t k t c u là ch ng-ố ươ ủ ầ ươ ậ ự ế ấ ươ
m c- đi u- kho n- đi m. Trong s 318 đi u lu t c a ph n các t i ph m, có 4ụ ề ả ể ố ề ậ ủ ầ ộ ạ
đi u lu t quy đnh các v n đ chung c a nhóm t i ph m trong ch ng (là cácề ậ ị ấ ề ủ ộ ạ ươ
đi u 122, 352, 367, 392), các đi u lu t còn l i đu quy đnh v t ng t i ph mề ề ậ ạ ề ị ề ừ ộ ạ
c th và các khung hình ph t có th áp d ng đi v i các t i ph m đó. ụ ể ạ ể ụ ố ớ ộ ạ
II. VAI TRÒ C A B LU T HÌNH S TRONG H TH NG PHÁPỦ Ộ Ậ Ự Ệ Ố
LU T VI T NAMẬ Ệ
Pháp lu t hình s là m t trong nh ng công c s c bén, h u hi u c aậ ự ộ ữ ụ ắ ữ ệ ủ
Nhà n c v i vai trò đu tranh ch ng và phòng ng a t i ph m, góp ph n tíchướ ớ ấ ố ừ ộ ạ ầ
c c trong vi c b o v đc l p, ch quy n, th ng nh t và toàn v n lãnh thự ệ ả ệ ộ ậ ủ ề ố ấ ẹ ổ
c a T qu c Vi t Nam xã h i ch nghĩa, b o v l i ích c a Nhà n c,ủ ổ ố ệ ộ ủ ả ệ ợ ủ ướ
quy n, l i ích h p pháp c a công dân, t ch c, góp ph n duy trì tr t t anề ợ ợ ủ ổ ứ ầ ậ ự
toàn xã h i, tr t t qu n lý kinh t , b o đm cho m i ng i đc s ng trongộ ậ ự ả ế ả ả ọ ườ ượ ố
m t môi tr ng xã h i và sinh thái an toàn, lành m nh, mang tính nhân vănộ ườ ộ ạ
cao. Không nh ng th , pháp lu t hình s còn có vai trò quan tr ng nh m lo iữ ế ậ ự ọ ằ ạ
b nh ng y u t gây c n tr cho ti n trình đi m i và s nghi p công nghi pỏ ữ ế ố ả ở ế ổ ớ ự ệ ệ
hoá, hi n đi hoá đt n c vì m c tiêu dân giàu, n c m nh, xã h i côngệ ạ ấ ướ ụ ướ ạ ộ
b ng, văn minh.ằ3
BLHS Vi t Nam- ngu n c b n c a pháp lu t hình s - không nh ngệ ồ ơ ả ủ ậ ự ữ
th hi n đc tinh th n ch đng trong đu tranh ch ng t i ph m mà còn hể ệ ượ ầ ủ ộ ấ ố ộ ạ ỗ
tr đc l c cho công tác phòng ng a t i ph m. Thông qua bi n pháp c ngợ ắ ự ừ ộ ạ ệ ưỡ
ch Nhà n c nghiêm kh c nh t là hình ph t, lu t hình s đt m c tiêu rănế ướ ắ ấ ạ ậ ự ặ ụ
3L i nói đu BLHS năm 1999ờ ầ
4
đe, giáo d c, c m hoá, c i t o ng i ph m t i tr thành ng i l ng thi n;ụ ả ả ạ ườ ạ ộ ở ườ ươ ệ
qua đó, b i d ng cho m i công dân tinh th n, ý th c làm ch xã h i, ý th cồ ưỡ ọ ầ ứ ủ ộ ứ
tuân th pháp lu t, ch đng tham gia phòng ng a và ch ng t i ph m.ủ ậ ủ ộ ừ ố ộ ạ
BLHS Vi t Nam th hi n rõ vai trò tích c c, là công c pháp lí quanệ ể ệ ự ụ
tr ng c a Nhà n c trong ho t đng đu tranh ch ng và phòng ng a t iọ ủ ướ ạ ộ ấ ố ừ ộ
ph m. Đi u 4 BLHS năm 2015, s a đi b sung năm 2017 kh ng đnh tráchạ ề ử ổ ổ ẳ ị
nhi m ch ng và phòng ng a t i ph m tr c h t thu c v các c quan côngệ ố ừ ộ ạ ướ ế ộ ề ơ
an, ki m sát, toà án, t pháp và thanh tra. Các c quan nhà n c khác và m iể ư ơ ướ ọ
công dân cũng đu có nghĩa v tham gia đu tranh ch ng và phòng ng a t iề ụ ấ ố ừ ộ
ph m. Ho t đng ch ng t i ph m đc coi là ho t đng phòng ng a đcạ ạ ộ ố ộ ạ ượ ạ ộ ừ ặ
bi t. Các ho t đng ch ng và phòng ng a đu ph i s d ng công c pháp líệ ạ ộ ố ừ ề ả ử ụ ụ
là các quy đnh trong BLHS. Hi u qu c a các ho t đng nói trên m c đị ệ ả ủ ạ ộ ở ứ ộ
nào ph thu c nhi u vào m c đ hoàn thi n c a BLHS.ụ ộ ề ứ ộ ệ ủ
BLHS Vi t Nam có vai trò quan tr ng trong vi c b o v s t n t i, phátệ ọ ệ ả ệ ự ồ ạ
tri n n đnh c a các quan h xã h i tr c s xâm h i c a t i ph m. Trongể ổ ị ủ ệ ộ ướ ự ạ ủ ộ ạ
l i nói đu c a BLHS năm 1999 đã ch rõ ngành lu t hình s là công c phápờ ầ ủ ỉ ậ ự ụ
lí “góp ph n đc l c vào vi c b o v đc l p, ch quy n, th ng nh t và toànầ ắ ự ệ ả ệ ộ ậ ủ ề ố ấ
v n lãnh th ,…” Nh v y, các quy đnh trong BLHS là công c pháp lí đ b oẹ ổ ư ậ ị ụ ể ả
v các quan h xã h i phát sinh, phát tri n trong xã h i. Vi c xác đnh đúng,ệ ệ ộ ể ộ ệ ị
xác đnh đ và k p th i nh ng hành vi có th gây nguy hi m cho các điị ủ ị ờ ữ ể ể ố
t ng đc b o v đ quy đnh là t i ph m có ý nghĩa quan tr ng trong vi cượ ượ ả ệ ể ị ộ ạ ọ ệ
b o v các quan h xã h i, duy trì s n đnh, tr t t chung c a đi s ng xãả ệ ệ ộ ự ổ ị ậ ự ủ ờ ố
h i. ộ
BLHS Vi t Nam cũng th hi n vai trò giáo d c. M c đích cu i cùngệ ể ệ ụ ụ ố
c a vi c s d ng lu t hình s v i t cách là công c pháp lí h u hi u trongủ ệ ử ụ ậ ự ớ ư ụ ữ ệ
đu tranh ch ng t i ph m không ph i là nh m tr ng tr ng i ph m t i mà làấ ố ộ ạ ả ằ ừ ị ườ ạ ộ
giáo d c h , thay đi ý th c pháp lu t c a b n thân ng i ph m t i, giúp hụ ọ ổ ứ ậ ủ ả ườ ạ ộ ọ
nh n th c sai l m và h ng thi n. Bên c nh đó, ngành lu t hình s còn làậ ứ ầ ướ ệ ạ ậ ự
công c đ răn đe nh ng ng i khác trong xã h i, giáo d c ý th c pháp lu tụ ể ữ ườ ộ ụ ứ ậ
c a ng i dân trong vi c tham gia đu tranh ch ng và phòng ng a t i ph m.ủ ườ ệ ấ ố ừ ộ ạ
5