TP CHÍ KHOA HC KINH T - S 13(01) 2026
1
ĐẠO ĐC DOANH NGHIP - YU T TIN Đ CHO HÀNH VI GIM
THIU LÃNG PHÍ THC PHM TI DOANH NGHIP VIT NAM
CORPORATE ETHICS - THE PRELIMINARY FACTOR FOR FOOD WASTE
REDUCTION BEHAVIOR IN VIETNAMESE ENTERPRISES
Ngày nhn bài: 01/05/2025
Ngày nhn bn sa: 14/06/2025
Ngày chp nhận đăng: 12/10/2025
Trn Th Trang
TÓM TT
Vi s phát trin không ngng ca nn kinh tế tiêu dùng, các hot đng sn xut và cung cp dch
vụ, đặc biệt trong lĩnh vực thc phm ngày càng tr nên ph biến và đóng vai trò quan trọng đối vi
s tăng trưởng ca mi quốc gia. Tuy nhiên, đi kèm với quá trình này là các tác động tiêu cc lên
môi trưng và h sinh thái, và trong lĩnh vc thc phm là s thất thoát và lãng phí lưng thức ăn
c mức độ doanh nghip và h gia đình mỗi năm. Bài viết đi vào phân tích thực trng hin ti v
vấn đề lãng phí thc phm trong doanh nghip Việt Nam, qua đó trình bày các thách thức và cơ
hi làm sở để đưa ra các đề xut ci thin tình hình này. S phi hp gia doanh nghip
chính ph là cn thiết để đưa hành vi giảm thiu lãng phí thc phm vào trong thc tin và to mt
tiền đ vng chc cho s phát trin bn vững trong tương lai. Ngoài ra, hành vi ca doanh nghip
đối vi vấn đề lãng phí thc phm ph thuc vào mức độ đạo đức ca doanh nghiệp đó, thể hin
qua độ nhn thc ca mi cá nhân trong h thống điều hành và văn hóa công ty.
T khóa: Đạo đức doanh nghip; Hành vi gim thiu; Lãng phí thc phm; Phát trin bn vng.
ABSTRACT
With the continuous development of the consumer economy, production and service activities,
especially in the food sector, are becoming more and more popular and play an important role in the
growth of each country. However, this process is accompanied by negative impacts on the
environment and ecosystem, and in the food sector, it is the occurrence of food loss and waste at
both the business and household levels each year. This article analyzes the current situation of food
waste in businesses in Vietnam, thereby presenting challenges and opportunities which act as a
basis for making recommendations to improve this situation. Coordination between businesses and
the government is necessary to put food waste reduction behavior into practice and create a solid
foundation for sustainable development in the future. In addition, a company's behavior towards food
waste depends on its level of corporate ethics, which is reflected in the awareness of each individual
in the company's management system and culture.
Keywords: Corporate ethics; Reduction behavior; Food waste; Sustainable development.
1. Giới thiệu
Theo s liu thng kê trong Báo cáo Ch s
lãng phí thc phm ca Liên hp quốc, năm
2022 tổng lượng thc phm b lãng phí trên
toàn cu là 1.052 triu tấn, trong đóđến 631
triu tấn đến t hoạt động sinh hot ca các h
gia đình. Thoạt nhìn th thy các doanh
nghiệp có tác động không đáng kể vào vấn đề
lãng phí thc phm và chính ph nên tp trung
nhiều hơn vào giải quyết vấn đề này góc độ
1
Trn Th Trang, Khoa Qun tr kinh doanh, Trưng Đại hc Công ngh Thành ph H Chí Minh
Email: tt.trang@hutech.edu.vn
TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T - ĐẠI HC ĐÀ NNG
2
h gia đình. Tuy nhiên, trong báo cáo trên,
Liên hp quốc cũng chỉ ra nhng hn chế trong
vic thu thp d liu ca các doanh nghip, c
th các doanh nghip bán l cung cp dch
v v thức ăn. dụ như sự khác bit v các
tiểu ngành trong lĩnh vực bán l dch v
thức ăn giữa các quc gia dẫn đến vic thng
nht một thang đo chuẩn th b sót nhiu
doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Điu này dẫn đến s liu ca các doanh
nghip s phn thấp hơn đáng kể so vi thc
tế, làm cho nhiều người cm thấy tác động ca
doanh nghip lên vấn đề lãng phí thc phm
không đáng nói bằng tác động của người tiêu
dùng trong h gia đình. Tuy sự thiếu ht
trong phương pháp thu thập thông tin và đánh
giá tình trng lãng phí thc phm tha góc
độ doanh nghip so với góc độ cá nhân như đã
đề cập đến báo o ca Liên hp quc, mt
nghiên cu khác cho thy các quốc gia đang
phát trin như Việt Nam, s lãng phí thc
phm phn ph biến hơn giai đoạn đầu
chui cung ng so vi c tiêu dùng sn
phm (Akkerman Cruijssen, 2024). Cũng
theo mt bài nghiên cu tng hp t Huang và
cng s (2021), nhiu tác gi đang đánh giá
thp mức độ lãng phí thc phm ca doanh
nghip, c th doanh nghip bán l, so vi
người tiêu dùng trong khi thc tế li chng
minh điều ngược li. Mt nghiên cu khác v
tình nh lãng phí thc phm ti Vit Nam
cũng đã chỉ ra các hoạt động khác đến t doanh
nghiệp và cơ sở sn xuất có đóng góp đáng kể
đến tổng lượng thức ăn bị hao ht bên cnh
người tiêu dùng (Hình 1).
Hình 1. T l thức ăn (trên tổng lượng sn xut) b lãng phí trong từng bưc ca chui cung
ng 5 hng mc thc phm chính
Ngun: Axmann và cng s (2022)
Người tiêu dùng thuộc bước cui cùng ca
chui cung ng thc phẩm và trước đó phi có
các hoạt động thu hoch, sn xut, chế biến và
cung cp dch v và các hoạt động này thường
được thc hin bi các doanh nghip. Q
trình này đã tạo ra một lượng thc phm tha
đáng kể. Đối vi các sn phm t gạo, các cơ
s thu hoch và chế biến hay nói cách khác
doanh nghip sn xuất tác động ln nht
trong tổng lượng thc phm b hao ht (6%
giai đoạn thu hoch, 6,2% giai đoạn lưu trữ
6,1% giai đoạn chế biến, đóng gói).
TP CHÍ KHOA HC KINH T - S 13(01) 2026
3
Tương tự, đối vi các sn phẩm như rau c
cá, công đoạn lưu trữ chế biến cũng to ra
ng lãng phí cao nht. Tuy nhiên, vi các sn
phm v tht ln, tht bò, các doanh nghip bán
l như siêu thị, tp hóa t l lãng phí lớn hơn
các doanh nghip sn xut. Tuy nhiên, th
thy t l lãng phí của người tiêu dùng không
bao gi ln nht trong c 5 loi thc phm,
cho thy vai trò ca doanh nghip của người
tiêu dùng như nhau trong việc gii quyết vn
đề lãng phí thc phm hin ti.
Các phân ch trên cho thy vic nghiên cu
v các yếu t th gây ảnh hưởng tích cc
đến hành vi gim thiu lãng phí thc phm
trong doanh nghip bên cạnh người tiêu dùng
cn thiết để nhìn nhn bc tranh lãng phí
lương thực mt cách toàn diện hơn và là cơ sở
cho s thay đổi trong chính sách hin hành sát
vi thc tế hơn. Tuy nhiên, bi cnh nghiên
cu hin ti, các tác gi thường đi vào phân
tích ch yếu v yếu t ngun lc ca doanh
nghiệp, đưa ra các đề xut liên quan đến ci
tiến chiến lược hay đầu vào công nghệ sn
xut tái chế thay tập trung vào cơ chế tâm
và cm nhận đạo đức ca các doanh nghip
đó (Somlai, 2023; Filimonau Delysia,
2019). Mt bài nghiên cứu khác đã đề cập đến
yếu t tâm bên cnh ngun lc doanh nghip
khi phân ch nhân t ảnh hưởng đến hành vi
gim lãng phí thc phẩm nhưng lại trình bày
mt cách gián tiếp thông qua tác động ca
khách hàng hay các bên liên quan (Aramyan
cng s, 2021). Các nhân t v ngun lc,
tác động bên ngoài (kinh tế, xã hội, người tiêu
dùng, lut pháp) nhng ch đề chính trong
các bài nghiên cu v hành vi gim thiu lãng
phí thc phm ca doanh nghip (Gao và cng
s, 2021). Do đó, để mang lại đóng góp mới
cho kho tàng nghiên cu hin ti v vấn đề lãng
phí thc phm phm vi doanh nghip, bài
viết la chn phân tích mt yếu t mang tính
ni tại cao, đó đạo đức doanh nghiệp. Đạo
đức doanh nghiệp tuy mang tính đặc trưng cho
mi doanh nghiệp nhưng vẫn chịu tác động bi
yếu t ngoại tác như nhận thc nhân h
thng luật pháp, qua đó cung cấp mt bc tranh
toàn diện hơn về thc trng ti Vit Nam liên
quan đến vấn đề lãng phí thc phm. Bài viết
qua đó đề xuất các hướng phát trin cho các
chính sách liên quan đến vic ci thin tình
hình lãng phí hiện nay cũng như nâng cao nhận
thc ca doanh nghiệp đối vi các tác nhân bên
ngoài, qua đó làm gia tăng mức độ đạo đức
doanh nghip ci thin tình hình lãng phí
thc phm.
2. sở thuyết phương pháp nghiên
cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết
2.1.1. Lãng phí thực phẩm
Lãng phí thc phm là s giảm đi trong
tổng lượng thức ăn xuyên suốt quá trình t lúc
thu hoạch đến khi cung cp sn phm cui
cùng đến tay người tiêu dùng tiếp din trong
hoạt động tiêu dùng ca c h gia đình
(Farahdiba cng sự, 2023). Thông thường,
định nghĩa lãng phí thực phm trong h thng
lut pháp ti các quốc gia thường phân bit
gia quá trình sn xut nông nghip vi quá
trình phân phi và tiêu th các sn phm nông
nghip này (Farahdiba cng sự, 2023). Điều
này có th là do s khác bit trong tính cht và
cách thc lãng phí hai quá trình, đối vi sn
xut, vic thất thoát thường xy ra do lãng phí
nguyên liu trong thu hoch và chế biến, trong
khi đó lãng phí trong quá trình phân phối
tiêu dùng nm vic b đi các thực phm
không s dng hết hoc b hôi thiu, cht
ng kém. Bài viết đi vào phân tích thực trng
lãng phí thc phm doanh nghip, bao gm
doanh nghip sn xut doanh nghip cung
cp dch v thức ăn hay dịch v bán l, hay nói
cách khác phân tích dc theo chui cung ng
thc phẩm trước giai đoạn tiêu dùng.
2.1.2. Đạo đức doanh nghiệp - yếu tố tiền đề
giảm lãng phí thực phẩm
Đạo đc doanh nghip có mi liên kết cht
TRƯỜNG ĐẠI HC KINH T - ĐẠI HC ĐÀ NNG
4
ch đối vi chiến lược ca mi doanh nghip,
th hin mt cách toàn din chính sách hot
động ca doanh nghiệp đó từ mức độ tuân th
lut l, qun tr ngun nhân lc, qun tr công
ty mc tiêu, tm nhìn chung hin ti
trong tương lai (Yashalova và cng s, 2021).
Theo đó, đạo đc doanh nghip có th đưc
th hiện dưới dng mt b nguyên tc tóm tt
c quan nim v nh vi ca công ty và
chế để thc hin c quan niệm này. Do đó,
đạo đức doanh nghiệp tính độc đáo phân
bit doanh nghiệp đó với các doanh nghip
khác. Bên cạnh đó, yếu t đạo đức doanh
nghip n ph thuc vào c yếu t cá nhân
ca nqun tr doanh nghiệp như: tôn giáo,
nhn thc v đạo đức, nn tảng gia đình
(Fathallah và cng s, 2020). Yếu t đạo đức
doanh nghip phn ánh yếu t đạo đức ca
tng nhân trong b phn qun tr điu
này dn đến nh độc đáo ca yếu ty gia
c doanh nghip khác nhau.
Yếu t đạo đức doanh nghip th hin mc
độ cm nhn ca mi doanh nghip v tính
đúng, sai trong việc trin khai các chính sách
hoạt động kinh doanh của mình, tác động
đến s phát trin bn vng ca mi doanh
nghip (Anshari và cng s, 2022). Và vì mc
độ cm nhận này đối vi các doanh nghip
khác nhau, nên các hành vi bn vng doanh
nghip triển khai cũng sẽ khác nhau. Chng
hạn đối vi doanh nghiệp gia đình, sự khác bit
trong hoạt động lãnh đạo, mục tiêu cũng như
hành vi bn vng ca các doanh nghip này
ph thuc vào mức độ đạo đức ca doanh
nghiệp đó, phụ thuộc vào đặc điểm tôn giáo,
tôn ch và s kết ni v mt tinh thn gia các
thành viên trong gia đình điều này độc
nhất mang tính đặc trưng cho mỗi gia đình
(Astrachan và cng sự, 2020). Như vy, yếu t
đạo đức doanh nghiệp được cu thành bởi đức
tin, mc tiêu và nhn thc v đạo đức gia các
thành viên trong b phn qun tr yếu t
đặc trưng của mi doanh nghiệp. Đạo đức
doanh nghip mt khía cạnh văn hóa thể
hin các quan niệm, quy cách được cm nhn
tuân th bi các thành viên ca t chc
được tăng cường bi yếu t lãnh đạo giao
tiếp hội (Stevens, 2008). Nói cách khác, đạo
đức doanh nghip là mt phm trù chung, gn
cht vi yếu t văn hóa được cu thành t
nhng mnh ghép riêng t mức độ nhn thc
đạo đức t người lãnh đạo và nhân viên.
Vì đạo đức doanh nghip là mt t hp các
s ảnh hưởng ca nhng tác nhân ngoi tác
như luật pháp, nhu cu của người tiêu dùng,
mi quan tâm ca xã hi hin ti, hay nói cách
khác mức độ mt doanh nghip cm
nhn tm quan trng ca các tác nhân này, nên
s khác biệt trong đạo đức doanh nghip s dn
đến ý định thc hin hành vi gim thiu lãng
phí thc phm ca doanh nghip là khác nhau
(Roe và cng s, 2020). Nhiu nghiên cu ch
ra tm quan trng ca yếu t đạo đức trong
quyết định đầu tư vào phát trin bn vng ca
nhiu doanh nghip trong ngành thc phm khi
thc hin các bin pháp gim thiu lãng phí
thc phm s giúp nâng cao cm nhn ca
cộng đồng v đạo đức doanh nghip
(Warshawsky, 2016). Mt nghiên cu khác
được thc hin vi các nhà hàng ti Brazil cho
biết các chính sách CSR ca doanh nghip, bao
gồm chính sách liên quan đến gim lãng phí
thc phm, chu ảnh hưởng ln bi yếu t đạo
đức cm nhn bi mi doanh nghip cng vi
h thng pháp lut ca chính ph (Silva, 2024).
S khác bit gia mức độ tiếp nhn các hành
vi v môi trường ca hai thc th th được
gii thích bi s khác bit giữa trình độ văn
hóa, c th hơn trong khía cạnh đạo đức
(Wang và cng s, 2021).
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết s dụng phương pháp thu thập d
liu th cấp như các nguồn tp chí uy tín, báo
cáo và nghiên cứu có liên quan để th hin bc
tranh v tình hình lãng phí thc phm ca
doanh nghip Vit Nam hin ti. Bài viết
không s dng d liu sơ cấp vì mục đích của
TP CHÍ KHOA HC KINH T - S 13(01) 2026
5
bài viết này là cung cấp cơ sở để phát trin các
đề tài nghiên cu v hành vi doanh nghiệp đối
vi vấn đề lãng phí thc phm sau này. Nói
cách khác, các d liu th cấp được thu thp
để tái hin bc tranh tổng quát và đt ra s cn
thiết ca các nghiên cứu sâu hơn, nơi các
d liệu sơ cấp và mô hình nghiên cứu được s
dụng để đưa ra các nhận định c th hơn.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Kết quả nghiên cứu
3.1.1. Thực trạng lãng phí thực phẩm tại
doanh nghiệp
Trước khi phân phối đến các đơn vị bán l
doanh nghip dch v, thc phm s tri qua
giai đoạn thu hoch và sn xut. Thu hoch có
th do người nông dân hoc do chính doanh
nghip sn xut trc tiếp thc hin, nghiên cu
này đi thẳng vào quá trình sn xut và chế biến
ca doanh nghiệp. Lượng lãng phí thc phm
trong quá trình sn xut các sn phm nông
nghiệp được ước tính dao động t 10-30%, ch
yếu đến t v hay ht ca c loi trái cây,
lương thực (Ngo cng s, 2023). V hay ht
trái cây, lương thực thường b b đi trong quá
trình sn xuất nhưng các loại thc phm này
tiềm năng về dinh dưỡng rt lớn như cám gạo
được cho là cha các chất dinh dưỡng như glu-
-zơ, chất béo protein (Ngo cng s,
2023). Như vậy, bên cnh vic sn xut da
trên phần “thịt” chính của thc phm nông
nghip, doanh nghip th phát trin thêm
mt nhánh sn xut mi hoc cung cp nguyên
liu cho các doanh nghiệp khác để sn xut da
trên v ht cây, mt phần thường b b đi
trong quá trình thu hoch chế biến. Điều này
ph thuc ch yếu vào môi trường khuyến
khích s sáng tạo đầu của doanh nghip
vào các hoạt động nghiên cu ca doanh
nghip. Ngoài ra, doanh nghip th xem đây
mt th trường ngách khi các loi sn phm
này va to s mi l so vi thc phm thông
thường vừa thúc đẩy hình nh bn vng ca
doanh nghip trong cộng đồng người tiêu
dùng. Và vì đây là thị trường ngách tiềm năng
nên doanh nghiệp cũng th thu hút hp tác
sn xut vi các doanh nghiệp khác để gim
chi phí được tp trung hơn vào lĩnh vực kinh
doanh ca mình.
Hình 2. Cơ cấu t l tht thoát thc phm nông nghip ti Vit Nam (VN) và khu vc Nam Á
và Đông Nam Á (SSA) (Đơn vị: % và triu tn)
Ngun: An Nhiên (2021)