- 1 -
ĐẠI HỌC MỞ BÁN CÔNG TP. HCM
KHOA XÃ HỘI HỌC
C
ÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
ThS
Nguyễ
n Ngọc Lâm
biên soạn
ĐẠI HỌC MỞ BÁN CÔNG TP. HCM
CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
ThS Nguyễn Ngọc Lâm biên soạn
- 2 -
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
MÔN CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
Tên môn học : CÔNG TÁC XÃ HỘI
NHÓM
Số tín chỉ : 3 [2 – 1]
Môn học tiên quyết :
Nhập môn khoa học giao tiếp
Hành vi con người và Môi trường xã hội
An sinh xã hội
Nhập môn CTXH
Phương pháp CTXH cá nhân
Giảng viên phụ trách : ThS Nguyễn Ngọc Lâm,
ĐTDĐ : 0918017871, ĐT Văn phòng Khoa : 9304471
Website : http://hoisinh.vnn.vn/ngoclam
Mô tả môn học
Môn học trình bày phương pháp thứ hai trong thực hành công tác xã hội (CTXH) với
nhóm thân chủ có cùng vấn đề khó khăn tương đối giống nhau hoặc có liên quan với
nhau. Phương pháp này dựa trên sự tương tác của các thành viên trong một nhóm, mối
tương tác này ảnh hưởng đến sự thay đổi hành vi theo hướng tích cực được nhân viên
xã hội ( NVXH) dự kiến trong một kế hoạch hành động.Vai trò của NVXH là xây
dựng nhóm, giúp điều hòa các vai trò, sự tham gia tích cực của các nhóm viên trong
các hoạt động của nhóm, đánh giá sự biến chuyển hành vi của từng cá nhân trong
nhóm cũng như quá trình phát triển của nhóm. Mục tiêu của thực hành công tác xã hội
với nhóm đạt được hay không tùy thuộc vào khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tế,
am hiểu năng động nhóm, có kỹ năng điều hòa sự tham gia của các nhóm viên, biết lúc
nào là can thiệp đúng lúc để giải quyết vấn đề và thực hiện đúng vai trò của mình.
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT MÔN HỌC
NĂM 2005
- 3 -
I. Mục tiêu của môn học :
-Giúp sinh viên có kiến thức về tâm lý nhóm và kỹ năng điều hòa sinh hoạt
nhóm
-Giúp sinh viên nắm vững một trong những phương pháp của CTXH để thực
hành chuyên môn.
-Giúp sinh viên có nền tảng kiến thức, các bước thực hiện trong tiến trình
CTXH nhóm và các kỹ năng cần thiết để có thể can thiệp giúp điều hòa sinh
hoạt nhóm nhằm đạt được những mục tiêu xã hội theo kế hoạch đã dự định.
-Giúp sinh viên có khả năng thực hành phương pháp CTXH nhóm với các
thân chủ có cùng vấn đề giống nhau.
II. Nội dung giảng dạy :
Phần 1 : Tổng quan về CTXH nhóm :
Mục tiêu :
Giúp sinh viên nhận thức về vai trò của nhóm nhỏ và mục tiêu của phương pháp nhóm
trong công tác xã hội và các loại hình ứng dụng phương pháp này.
1. Khái niệm :
-Phương pháp ứng dụng những kiến thức, kỹ năng liên quan đến tâm lý
(hoặc năng động) nhóm
-Nhóm nhỏ thân chủ có cùng vấn đề giống nhau hoặc có liên quan đến vấn
đề.
-Các mục tiêu xã hội được thiết lập bởi NVXH trong kế hoạch hỗ trợ thân
chủ ( cá nhân, nhóm, cộng đồng) thay đổi hành vi, thái độ, niềm tin nhằm
giúp thân chủ tăng cường năng lực đối phó, chức năng xã hội thông qua các
kinh nghiệm của nhóm có mục đích nhằm để giải quyết vấn đề của mình và
thỏa mãn nhu cầu.
2. Các mục tiêu của CTXH nhóm :
·Khảo sát về cá nhân : nhu cầu/khả năng/hành vi (nhóm hỗ trợ trẻ phạm
pháp, trẻ em đường phố).
·Duy trì và hỗ trợ cá nhân : Hỗ trợ cá nhân đương đầu với những khó
khăn của cá nhân hay trước hoàn cảnh xã hội ( nhóm người khuyết tật)
·Thay đổi cá nhân : từ những hành vi cá biệt đến phát triển nhân cách do
các yếu tố như : kiểm soát xã hội, xã hội hóa, quan hệ tương tác, Giá trị
và thái độ cá nhân, hoàn cảnh kinh tế ( tìm việc làm cho người thất
nghiệp), Khám phá bản thân và cảm xúc của mình (nhóm tăng năng lực),
phát triển nhân cách.
- 4 -
·Giáo dục, cung cấp thông tin ( nhóm giáo dục sức khoẻ)
·Bù trừ/ giải trí
·Môi trường trung gian giữa cá nhân và hệ thống xã hội : nhóm bệnh
nhân và bệnh viện
·Thay đổi nhóm và/hoặc hỗ trợ :nhóm gia đình, nhóm trẻ phạm pháp,
·Thay đổi môi trường : phát triển cộng đồng, nhóm phụ huynh của trường
mẫu giáo…
·Thay đổi xã hội : Tăng nhận thức xã hội (nhận thức về người khuyết tật,
chia sẻ quyền lực…)
3. Các đặc điểm của CTXH nhóm :
-Hoạt động nhóm là nơi thỏa mãn nhu cầu của cá nhân.
-Đối tượng tác động là mối quan hệ tương tác trong nhóm.
-Nhóm tăng cường khả năng tự giải quyết vấn đề
-Ảnh hưởng của nhóm giúp thay đổi hành vi, thái độ của cá nhân.
-Nhóm là một môi trường bộc lộ.
-Các yếu tố quan trọng cần quan tâm trong CTXH nhóm : 7 yếu tố :
·Đối tượng là ai
·Nơi sinh hoạt, bối cảnh sinh hoạt
·Nhu cầu gì cần được đáp ứng
·Mục tiêu cần đạt được
·Giá trị : sinh hoạt nhóm dựa trên quan điểm gì
·Lý thuyết : sử dụng viển cảnh lý thuyết nào
·Phương cách thực hành : cơ cấu, vai trò, trách nhiệm, mối quan hệ bên
trong và bên ngoài nhóm, các hoạt động nào được sử dụng, cách thức tổ
chức…
4. Các loại hình nhóm:
·Nhóm giải trí : Rèn luyện và phát triển nhân cách
·Nhóm giáo dục : Kiến thức và kỹ năng ( Nhóm các bà mẹ, nhóm chăn
nuôi..)
·Nhóm tự giúp : Nhóm tình nguyện hỗ trợ nhau để vượt khó (nhóm các
phụ huynh trẻ khuyết tật).
·Nhóm với mục đích xã hội hóa : Nhóm giúp tăng cường khả năng xã hội.
·Nhóm trị liệu : Nhóm chia sẻ cảm xúc về vấn đề mắc phải.
·Nhóm trợ giúp : Giúp tăng cường khả năng đồng cảm với người khác.
5. Những thuận lợi và bất lợi trong trị liệu thông qua nhóm
5.1. Những thuận lợi :
·Giúp những kinh nghiệm xã hội
- 5 -
·Nhóm với nhu cầu chung có thể là nguồn hỗ trợ lẫn nhau và giải quyết
vấn đề
·Thái độ, cảm xúc, hành vi có thể thay đổi trong bối cảnh nhóm do tương
tác xã hội, đảm nhận vai trò, củng cố, phản hồi (cửa sổ Johari)
·Trong một nhóm, mỗi thành viên là một người giúp đỡ tiềm năng
·Một nhóm có thể sinh hoạt một cách dân chủ và tự quyết, cung cấp
quyền lực hơn cho thân chủ
·Môi trường nhóm thích hợp cho đối tượng thụ hưởng các dịch vụ
·CTXH nhóm làm giảm thời gian và công việc của NVXH
5.2. Những bất lợi :
·Vấn đề riêng tư khó được duy trì trong nhóm
·Nhóm trong tổ chức phức tạp hơn, khó sinh hoạt
·Nhóm cần nhiều tài nguyên : quỹ, trang bị, tiện nghi, di chuyển, thương
lượng
·Cá nhân ít được quan tâm riêng biệt hơn trong nhóm
·Cá nhân trong dễ bị “dán nhãn”hơn
·Nhóm có thể làm hỏng thiểu số
6. Sự khác biệt giữa CTXH cá nhân và CTXH nhóm
dù cùng dựa trên cùng một số nguyên tắc hành động, CTXH cá nhân khác với
CTXH nhóm ở một số điểm liên quan đến mối quan hệ giữa nhân viên xã hội và thân
chủ, công cụ thực hành, môi trường làm việc, tính chất của thân chủ và bầu khí sinh
hoạt.
7. Các quy điều đạo đức trong CTXH nhóm :
Trong Công tác xã hội nhóm, nhân viên xã hội phải tuân thủ các giá trị đạo đức nghề
nghiệp chung áp dụng cho thực hành công tác xã hội (xem phần Công tác xã hội đại
cương), tuy nhiên, Hinchman (1977) sau khi phân tích thực hành công tác xã hội
nhóm ở số trẻ em bệnh tâm thần nhẹ cùng với các dịch vụ hỗ trợ gia đình của số trẻ
này đã đưa ra một số giá trị cơ bản của CTXH với nhóm.
8. Lịch sử phát triển phương pháp CTXH nhóm
·Hình thành từ thập niên 1960 tại Anh quốc bắt nguồn từ sinh hoạt riêng
của các nhóm NVXH để tự đánh giá và đánh giá hiệu quả của CTXH cá
nhân.
·Cùng thời ấy, CTXH nhóm cũng đã xuất hiện tại Bắc Mỹ cùng với
những nghiên cứu về năng động nhóm (ngành tâm lý). Từ ảnh hưởng của
Mỹ, CTXH nhóm được dần dần sử dụng nhiều hơn vào thập niên 1970
để cải tiến các phương pháp can thiệp.