SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 Ở TRƯỜNG THCS
A - Phần mở đầu
Để đưa nước ta thoát khỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển,Đảng ta đã
đề ra đường lối: “Tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá” phấn đấu đến
năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Và để đào tạo thế hệ
trẻ Việt Nam_ hiện đại hoá đất nước, nghị quyết 40 của Quốc hội khoá X, Bộ
Giáo dục và đào tạo đã chủ trương đổi mới chương trình và sách giáo khoa ở
các trường phổ thông. Chương trình mới dựa trên quan điểm dạy học lấy học
sinh làm trung tâm “học sinh là chủ thể của giáo dục”, giáo viên đóng vai trò
hướng dẫn .
Cùng với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa đòi hỏi phải có
sự đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học... với sách giáo khoa mới,
trong quá trình dạy học thầy phải suy nghĩ để lựa chọn các hình thức tổ chức để
hướng dẫn học sinh theo nội dung thích hợp của từng bài, còn học sinh phải nổ
lực tìm tòi kiến thức mới theo sự hướng dẫn của giáo viên trong quá trình học
tập của mình.
Trong nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ ở nhà trường thì phương pháp dạy
học là khâu cốt lõi để thực hiện mục tiêu đào tạo do nhà nước đề ra. Việc đổi
mới chương trình và SGK ở nước ta hiện nay là nhằm đổi mới phương pháp
dạy học. Việc đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học chính là con
đường để đào tạo thế hệ trẻ có thói quen học tập suốt đời nhằm giúp các em
thích ứng với thời đại khoa học kĩ thuật phát triễn như vũ bảo, thời đại của một:
“xã hội học tập”.
Để thực hiện tốt yêu cầu trên người giáo viên nói chung và giáo viên
dạy Địa lý nói riêng thì mục tiêu cần đạt được trong quá trình dạy học là hình
thành cho học sinh phương pháp học tập để chiếm lĩnh tri thức và cái đích cần
đạt của người học sinh là tạo cho bản thân một phương pháp học tập phù hợp
để nắm vững kiến thức, xử lý những thông tin thu thập trong quá trình học tập.
Muốn vậy mỗi học sinh cần tạo cho mình hứng thú học tập từ đó mới tích cực
chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
Chính vì những yêu cầu quan trọng trên, bản thân tôi đã chọn đề tài:
“Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý 8”, phần hành
của tôi được đảm nhận trong năm học này.
B- phần nội dung
I- Cơ sở lý luận:
Trong quá trình dạy học, việc nâng cao chất lượng dạy và học là một vấn đề
được quan tâm và đòi hỏi phải có sự nổ lực về cả 2 phía.Trước hết để nâng cáo
chất lượng giảng dạy đòi hỏi người giáo viên phải có năng lực sư phạm vững
vàng bởi vì dạy học vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật phải có
những phương pháp giảng dạy phù hợp, theo hướng tích cực giúp học sinh chủ
động trong việc tìm kiếm lĩnh hội kiến thức. Việc nâng cao chất lượng giảng
dạy nói chung và dạy học môn Địa lý nói riêng cần có những phương pháp đặc
trưng riêng. Ngoài việc lên lớp nhiều giáo viên phải không ngừng học hỏi tìm
kiếm tham khảo những tài liệu có liên quan để làm sao có thể truyền đạt những
kiến thức cho học sinh, một cách nhẹ nhàng, dể hiểu. Và sự tiếp thu của học
sinh nhiều hay ít , nhanh hay chậm sẻ liên quan đến chất lượng của việc học.
Khi mà học sinh lĩnh hội kiến thức một cách đầy đủ, tự giác và tích cực thì sẻ
góp phần nâng cao chất lượng trong quá trình học tập của học sinh.
Vì vậy việc nâng cao chất lượng trong việc dạy và học nói chung và môn địa
lý nói riêng là một phần rất quan trọng đối với người giáo viên. Đặc biệt là
trong giai đoạn hiện nay khi mà toàn ngành đang ra sức thực hiện cuộc vận
động “2 không trong giáo dục”, thì chúng ta phải không ngừng nâng cao chất
lượng dạy và học , nhưng đó phải là một chất lượng thực chấ, đánh giá đúng
năng lực, trình độ của giáo viên củng như khả năng tiếp thu của học sinh
II- Cơ sở thực tiển:
1. Thực trạng dạy học môn Địa lý ở trường THCS Hồng Thuỷ.
Bản thân tôi là hiệu trưởng, đảm nhận giảng dạy môn Địa lý lớp 8, rất nhiều
năm học hỏi, tìm hiểu và trao đổi với một số đồng nghiệp, nên tôi đã rút ra
những ưu, nhược điểm của việc giảng dạy môn Địa lý ở trường THCS Hồng
Thuỷ như sau:
* ưu điểm:
- Đa số giáo viên nắm được phương pháp dạy học đặc trưng đối với
môn Địa lý. Trong quá trình dạy đã biết lựa chọn phương pháp phù hợp với nội
dung này, kết hợp tốt các phương pháp trong các hoạt động dạy học phân định
rõ đâu là hoạt động của thầy, đâu là hoạt động của trò.
- Hình thành được kiến thức chính xác, trọng tâm và đảm bảo tính hệ
thống giúp học sinh dễ học và dễ hiểu.
- Sử dụng và kết hợp các phương tiện, thiết bị dạy học phù hợp với nội
dung từng bài. Một số giáo viên thực hiện khá linh hoạt các khâu lên lớp, chững
chạc tự tin trong dạy học.
- Tổ chức cho học sinh nhiều hình thức học tập thích hợp, điều khiển
học sinh học tập tích cực chủ động, chiếm lĩnh tri thức. Chú trọng khâu củng
cố, hướng dẫn bài tập về nhà, biết chú ý đến từng đối tượng học sinh, kèm cặp,
giúp đỡ cho học sinh còn yếu kém tiếp thu bài còn chậm.
- Ban lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm đến công tác đổi mới PPDH
của giáo viên, tạo điều kiện để tổ bộ môn thao giảng cho từng chuyên đề nhằm
nâng cao chất lượng dạy học.
* Nhược điểm:
-Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm mà người giáo viên đạt được
trong quá trình giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thì việc dạy
học môn Địa lý vẫn còn tồn tại một số nhược điểm cần khắc phục:
- Thường thì các tiết thao giảng, thanh tra kiểm tra thườg có sự chuẩn
bị công phu, chu đáo cả về thời gian lẫn phương tiện dạy học nên đạt hiệu quả
cao, và các tiết dạy thường xuyên ở trường thì một số giáo viên chưa có sự đầu
tư về thời gian nên hiệu quả còn hạn chế.
- Một số giáo viên còn dạy chay chưa đổi mới phương pháp trong giảng
dạy, vì vậy học sinh chống chán, mệt mỏi, hiệu quả dạy và học thấp.
- Một số giáo viên đôi lúc lên lớp còn mất bình tĩnh thiếu tự tin, khả
năng truyền cảm khi diễn đạt còn hạn chế nên khó lôi cuốn học sinh, khó gây
hứng thú yêu thích của bộ môn.
` - Một số giáo viên còn cho rằng, dạy học Địa lý không cần đầu tư thời
gian và chất xám như các môn học Toán và Lý nên đôi khi dạy qua loa không
hấp dẫn học sinh.
- Các tiết thực hành chưa hướng dẫn kĩ cho học sinh đôi khi còn giao
trắng cho học sinh. Một số tiết Địa lý địa phương chưa có sách, tài liệu nên khó
khăn trong dạy học.
2/ Về thực trạng học của học sinh:
* ưu điểm:
- Nhiều học sinh đã có đổi mới trong việc nhìn nhận về bộ môn Địa lý nên
đã dầu tư thời gian và tài liệu (sách giáo khoa, vở bài tập, tập bản đồ, átlát, câu
hỏi trắc nghiệm...). Không còn cho rằng môn Địa lý là môn học phụ chỉ cần học
thuộc là được.
- Nhiều em có ý thức tìm tòi tài liệu tham khảo, đưa ra những ý kiến khắc
phục khi chưa hiểu, chăm lo việc học bài và làm bài ở nhà. Một số em tự
nguyện tham gia vào đội tuyển học sinh giỏi, điều đó đã động viên tinh thần
cho những giáo viên dạy môn Địa lý rất nhiều.
* Nhược điểm:
- Một số học sinh chưa có sự ham mê trong học tập, tư tưởng coi thường
môn Địa lý.
- Một số khác lười làm bài tập, kĩ năng đọc bản đồ, lược đồ, phân tích bảng
biểu đặc biệt là kĩ năng vẽ và phân tích biểu đồ còn yếu.
- Một số học sinh khi hoạt động nhóm và khi xây dựng bài không chịu khó
suy nghĩ, thiếu chủ động còn phụ thuộc vào sách giáo khoa, phụ thuộc, ỷ lại
vào nhó trưởng, vì vậy chất lượng học tập còn thấp.
Từ những thực trạng trên, bân thân tôi cùng với một số đồng nghiệp xin đưa
ra một số giải pháp để khắc phục và hạn chế những tồn tại với mong muốn góp
một phần nhỏ bé vào việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý đặc biệt
là môn Địa lý 8 mà tôi trực tiếp giảng dạy.
III. Những giải pháp thực hiện để nâng cao chất lượng dạy và học môn
Địa lý lớp 8 ở trường THCS.
1. Đối với giáo viên
a- Phải đổi mới cách soạn bài
- Giáo án được xem là bản kế hoạch dạy học của giáo viên, được trình bày
bằng những đề mục, câu chữ ngắn gọn, rõ ràng theo một trình tự hợp lí và hình
thức đặc trưng của giáo án, bao gồm cả hoạt động của giáo viên và học sinh. Vì
vậy trong giáo án phải chú trọng thiết kế các hoạt động học tập của học sinh,
tăng cường tổ chức các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ, chuẩn bị phiếu
học tập. Tăng cường giao tiếp giữa thầy và trò, huy động vốn hiểu biết, kinh
nghiệm của từng học sinh và các lớp để xây dựng bài soạn.
- Lựa chọn nội dung thích hợp: Những nội dung đưa vào chương trình và
sách giáo khoa Địa lý phổ thông được chọn lọc từ khối lượng tri thức khổng lồ
của khoa học địa lý, đảm bảo tính khoa học, tính thực tiễn, tính giáo dục, tính
phổ thông của chương trình. Tuy nhiên, khối lượng tri thức phong phú nhưng
thời gian lại có hạn (45 phút), nhưng yêu cầu đảm bảo tính khoa học, tính chính
xác là cần thiết và phải đảm bảo tính vừa sức với học sinh. Vì vậy:
- Phải đặt ra những câu hỏi có tính kích thích sự tò mò, ham hiểu biết, có
nhiều ý nghĩa về thực tế, đặt ra vấn đề học tập dưới dạng mâu thuẩn, giữa các
học sinh đã biết và học sinh chưa biết.
*Ví dụ: Bài 14 “Đông Nam á - Đất liền và bán đảo” phần xác định vị trí địa
lý của khu vực không cần đọc chi tiết các điểm cực mà nên cho học sinh nhận
xét các điểm cực ấy thuộc lãnh thổ quốc gia nào? Yêu cầu học sinh phân tích ý
nghĩa vị trí của địa lý đó đối với việc tạo nên khí hậu của đới nóng, kiểu nhiệt
đới gió mùa cua khu vực.
Cần nêu câu hỏi kích thích sự tò ò của học sinh như: Vì sao gió mùa mùa hạ
và gió mùa mùa đông lai trái ngược nhau? Vì sao cảnh quan rừng nhiệt đới ẩm
chiếm diện tích lớn ở Đông Nam á? Vì sao sông ngòi ở miền Trung thường
ngắn và dốc.
- Xác định nhiệm vụ nhận thức cần đặc biệt quan tâm đến nhiệm vụ phát
triễn năng lực nhận thức, rèn luyện các kĩ năng và tư duy phù hợp với nội dung
bài học, làm thế nào để những học sinh có trình độ nhận thức và tư duy khác
nhau đều được làm việc với sự nổ lực của bản thân.
Ví dụ: Trong bài “Các mùa khí hậu và thời tiết ở nước ta” phải chú trọng
rèn luyện cho học sinh kĩ năng so sánh sự khác biệt về khí hậu thời tiết của ba
miền Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ thông qua đọc thông tin sách giáo khoa và
phân tích số liệu về hai yếu tố nhiệt độ và lượng mưa của 3 trạm Hà Nội, Huế,
TP Hồ Chí Minh. Để hoàn thành nội dung này, giáo viên phải tổ chức cho học
