Hùng vĩ cao nguyên đá Đồng Văn
Nơi địa đầu đất nước, Cao nguyên đá Đồng Văn – Hà Giang là một trong những địa
danh hùng vĩ nhất Việt Nam.
Với độ cao trung bình 1400-1600m so với mực nước biển, tổng diện tích 2.530 km2 trải
rộng trên bốn huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc, Cao nguyên đá hội tụ
những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, đa dạng, có giá trị khoa học phong phú và chứa
đựng trong mình những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Cao nguyên đá Đồng Văn
Cao nguyên hùng vĩ và nên thơ
Có lẽ người Việt Nam nào cũng mong ước được một lần đặt chân đến Lũng Cú- vùng đất
biên cương huyền thoại trên Cao nguyên đá Đồng Văn, nơi được xem là “nóc nhà Việt
Nam”, một vùng đất chỉ có trùng điệp là đá mà tạo nên vẻ đẹp quyến rũ, riêng biệt.
Từ thị xã Hà Giang lên Lũng Cú, mảnh đất địa đầu Tổ quốc là quãng đường dài 200 km
với nhiều khúc cua tay áo, một bên vách đá dựng đứng, một bên vực sâu thăm thẳm.
Lũng Cú, tiếng Mông là lũng ngô, thuộc huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Trên chóp đỉnh
núi Rồng (Long Sơn), Cột cờ Quốc gia Lũng Cú được thiết kế theo hình bát giác, chân bệ
có phù điêu đá xanh mang nét hoa văn của trống đồng Đông Sơn và minh họa các giai
đoạn qua từng thời kỳ lịch sử của đất nước, cũng như con người, tập quán của đồng bào
các dân tộc Hà Giang. Lá cờ đỏ sao vàng rộng 54m2, tượng trưng cho 54 dân tộc Việt
Nam- biểu tượng thiêng liêng của chủ quyền đất nước nơi địa đầu cực Bắc của Tổ quốc
tung bay trước gió. Thấp thoáng phía xa xa có thác nước len lỏi sau những vách đá,
những ô ruộng bậc thang đan xen. Những bản làng xinh xắn với nếp nhà sàn ẩn hiện sau
những bức tường xếp bằng đá.
Vào mùa xuân, hoa mận nở trắng rừng Lũng Cú, xen lẫn những hạt tuyết còn sót lại long
lanh dưới tia nắng mặt trời. Dưới thung lũng, hoa đào rực lên trong sương sớm, thấp
thoáng những dải sa mộc bạt ngàn như hàng ngàn chiếc ô vươn lên bất chấp sương, tuyết,
gió lạnh.
Đến nay, ở Lũng Cú còn bảo lưu được những hiện vật lịch sử, văn hóa quý giá tiêu biểu
từ thời Hùng Vương. Theo sử sách ghi lại, vào thời Tây Sơn, Hoàng đế Quang Trung đã
cho đặt ở nơi biên ải này một chiếc trống lớn, thời đó tiếng trống là phương tiện thông tin
nhanh nhất, vị trí đặt trống của nhà vua là trạm biên phòng tiền tiêu Lũng Cú bây giờ.
Nằm ẩn mình trong thung lũng mây Sà Phìn, sau những tán sa mộc thẳng tắp vươn mình
cao vút, Khu di tích lịch sử cấp quốc gia “nhà Vương” từ lâu đã trở thành điểm đến của
nhiều lữ khách khi lên thăm cao nguyên đá Đồng Văn. Nhà Vương như một “pháo đài”
của “Vua Mèo” Vương Chính Đức và con trai là Vương Chí Sình (người được Bác Hồ
tặng câu đối: “Tận trung báo quốc/ Bất thụ nô lệ”) và gia tộc họ Vương.
Đây là một công trình độc đáo, mô phỏng một phần kiến trúc đời Thanh (Trung Quốc)
kết hợp với các hoa văn của người Mông với 4 dãy nhà ngang và 6 dãy dọc, kết cấu hai
tầng 64 buồng. Khu dinh thự nằm trên một quả đồi có hình mai rùa, được ví như là “thần
Kim Quy”, nhìn về hướng nam. Tường được trình bằng đất sét. Móng nhà làm bằng đá,
bên trong ghép ván, cột kèo bằng gỗ, sàn lát ván gỗ, mái lợp ngói máng, hiên nhà lợp
ngói ống trang trí hoa văn chữ “thọ”. Các bộ phận dù bằng đá hay gỗ đều được chạm
khắc cầu kỳ, khéo léo thành hình rồng, phượng… tượng trưng cho sự trường tồn, hưng
thịnh của các dòng họ quyền quý. Trải qua gần trăm năm, bao mưa nắng, gió bão, có chỗ
đã bị thời gian mài mòn, hoang phế, nhưng về cơ bản đến nay nhà Vương vẫn giữ được
hình dáng xưa cũ.
Chênh vênh giữa những lớp đá, lớp núi lô xô trùng điệp, Mã Pì Lèng được du khách coi
là một trong “tứ đại đỉnh đèo” tại vùng núi phía Bắc Việt Nam, bên cạnh Đèo Ô Quy Hồ,
Đèo Khau Phạ và Đèo Pha Đin. Các học giả Pháp, từ cả trăm năm trước, đã gọi đỉnh Mã
Pì Lèng nói riêng và Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn nói chung là
một “Tượng đài Địa chất”. Đi trên đèo Mã Pì Lèng nhìn xuống vực sâu, con sông Nho
Quế chỉ bé như một sợi chỉ mà muốn xuống đến mặt nước của sông phải mất hơn một
ngày đường.
Mã Pì Lèng có nghĩa là Sống mũi ngựa, là cung đường đèo hiểm trở, vượt đỉnh Mã Pì
Lèng cao khoảng 2.000m, thuộc cao nguyên Đồng Văn, nằm trên con đường mang tên
Đường Hạnh Phúc nối liền thành phố Hà Giang, Đồng Văn và thị trấn Mèo Vạc. Hàng
vạn thanh niên xung phong thuộc 16 dân tộc của 8 tỉnh miền Bắc Việt Nam làm trong 6
năm (1959-1965) với trên 2 triệu lượt ngày công lao động, trong đó riêng đoạn đèo vượt
Mã Pí Lèng được các thanh niên trong đội cảm tử treo mình trên vách núi đá tai mèo mà
thi công trong suốt 11 tháng.
Ngày 16/11/2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã quyết định xếp khu vực
Mã Pì Lèng là di tích danh lam thắng cảnh quốc gia. Theo đó danh lam thắng cảnh Mã Pì
Lèng bao gồm: đèo Mã Pì Lèng được coi là khu vực di sản đặc sắc về địa chất và cảnh
quan; khu vực đỉnh đèo được đánh giá là một trong những điểm quan sát toàn cảnh vào
loại đẹp nhất ở Việt Nam; hẻm vực sông Nho Quế là một trong những thung lũng kiến
tạo độc nhất vô nhị ở Việt Nam.
Cao nguyên đá Đồng Văn
Truyền thống văn hóa đặc sắc
Giữa muôn trùng núi đá kỳ vĩ Đồng Văn, truyền thống văn hóa đặc sắc trong nếp sống
của các dân tộc thiểu số Mông, Dao, Tày, Nùng, Lô Lô, Pu Péo… tạo nên sức hấp dẫn lạ
kỳ đối với những du khách trong và ngoài nước. Những ngôi nhà có tuổi đời hàng trăm
năm trong khu phố cổ Đồng Văn đã lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của người dân nơi đây.
Chợ phiên Đồng Văn, Sà Phìn tấp nập đông vui, họp mỗi tuần một phiên. Từ sớm tinh
mơ đã nghe lọc cọc trên đường tiếng xe ngựa thồ hàng ra chợ của lái buôn, tiếng người
gọi nhau í ới. Cả gia đình cùng xuống chợ. Các bà mẹ, người vợ đi chợ để mua sắm; các
ông chồng đi chợ để giao lưu uống rượu, ăn thắng cố, thổi khèn; trẻ em theo bố mẹ đi
chơi chợ; thanh niên nam nữ đến chợ để giao lưu tìm bạn tình. Sau vài phiên chợ nhiều
đôi trai gái đã nên vợ nên chồng. Còn những du khách phương xa như mê mẩn, như lạc đi
trong rực rỡ sắc màu và ngập tràn thanh âm đặc trưng của những phiên chợ vùng cao.
Cũng gọi là chợ, nhưng không phải nơi để buôn bán hàng hóa theo đúng nghĩa, Khau Vai
là chợ tình nổi tiếng có một không hai ở nước ta, thậm chí còn độc đáo và hiếm có trên
thế giới… Chợ tình Khau Vai còn gọi là “Chợ phong lưu”, có từ năm 1919, họp trên một