A.CHEKHOV
ĐI U TH THAN
PH M VIÊM PH NG d ch ƯƠ
L I GI I THI U C A D CH GI :
Anton Chekhov (1860–1904), nhà vi t k ch và b c th y truy n ng n ng i Nga, t tế ườ
nghi p khoa y Đ i h c Moscow năm 1884 nh ng nuôi gia đình b ng ngh vi t văn và ư ế
vi t báo. Đ n 1888 ông m i xu t hi n trên m t t p chí văn h c uy tín v i truy n v aế ế
Step (Th o nguyên).
Trong th p niên 1890, ông vi t Ostrov Sakhalin (1893-94; Đ o Sakhalin) v ch đ lao ế ế
tù Nga hoàng, và nhi u v k ch nh Dyadya Vanya (1897; C u Vanya), Yubiley (1891; ư
Sinh nh t). Năm 1892, ông mua m t đi n trang Melikhovo, t i đây ông vi t nh ng ế
truy n ng n xu t s c nh t c a mình nh Chorny Monakh (1894, Tu sĩ đen), Ubiystvo ư
(1895; Án m ng), Muzhiki (1897; Nh ng nông dân)… gây nhi u ti ng vang trong văn ế
gi i. Giai đo n này ông theo ch thuy t c a L. Tolstoy (s ng đ n s và không ch ng ế ơ ơ
l i cái ác) nh ng r i ông t b t t ng y qua m t lo t truy n ng n khác, nh ư ư ưở ư
Palata No. 6 (1892; Phòng s 6), Chayka (1897; vi t l i năm 1904; H i âu). Hai v ế
k ch cu i cùng c a ông là Tri sestry (1901, Ba ch em) và Vishnyovy sad (1904; V n ườ
anh đào) vi t cho Nhà hát Moscow. ế
Tuy đ c tôn x ng Nga nh ng ông ch n i ti ng th gi i sau Th chi n 1, khi cácượ ư ư ế ế ế ế
tác ph m c a ông đ c d ch sang ti ng Anh và các ngôn ng khác. Tác ph m c a ông ượ ế
th ng đ n gi n, ng n g n, có th xu t phát t nh ng s ki n r t nh nh t, nh ngườ ơ ư
có n i dung xã h i sâu s c luôn khi n ng i đ c d dàng rút ra nh ng nh n đ nh tri t ế ườ ế
h c và xã h i. Do đó, truy n c a ông d đ c, d c m, khác h n bút pháp “t ng băng
trôi” c a E. Hemingway trong đó ph n chìm nhi u h n ph n n i. Đó cũng là lý do ơ
khi n truy n c a ông gi m đi s c quy n rũ đ i v i th h đ c gi hi n đ i.ế ế ế
Tr i nhá nhem t i. Tuy t t át d y đ c bay cu ng quanh nh ng ng n đèn đ ng m i ế ướ ườ
th p, và đóng thành nh ng l p m ng x p trên mái nhà, trên l ng ng a, trên vai và nón ư
ng i. Bác phu xe Iona Potapov đã tr ng xóa c ng i và trông c nh m t bóng ma;ườ ườ ư
lão ta g p đôi ng i đ n h t c mà thân ng i có th g p l i; lão đang ng i trong ch ườ ế ế ườ
đi u khi n ng a; ch ng c đ ng gì. N u có c c n bão tuy t đ p lên ng i, thì có ế ơ ế ườ
v nh lão cũng không th y là c n ph i rũ tuy t đi. Con ng a nh thó c a lão cũng ư ế
tr ng xóa, và cũng đ ng b t đ ng; s b t đ ng c a nó, dáng g y gò c a nó, và nh ng
cái chân th ng đ nh b ng g , dù nhìn k , cũng khi n nó có v nh m t con ng a r ơ ư ế ư
ti n ch đáng m t đ ng kopek (xu). Rõ ràng nó cũng chìm vào suy t . N u b n b lôi ư ế
kh i b p cày, kh i khung c nh xám nh quen thu c, r i b qu ng vào cái ch n t át ướ
này đ y nh ng ánh đèn ma quái, ti ng n b t t n và nh ng con ng i t t t , h n b n ế ườ
cũng th y không th không ng m nghĩ.
Iona và con ng a nh bé c a lão không r i kh i ch đó su t m t lúc lâu. H r i bãi
ng a tr c gi ăn t i, và cho đ n t n lúc này ch ng có đ c m t ng i khách. S ng ướ ế ượ ườ ươ
đêm đang ph xu ng thành ph , ngu n ánh sáng c a nh ng ng n đèn thay th nh ng ế
tia n ng, và ti ng n trên ph m ĩ h n. “Đi Viborg!” Đ t nhiên Iona nghe. “Phu xe!”. ế ơ
Iona b t d y, và qua hàng mi bám tuy t lão trông th y m t viên ch c m c áo khoác v i ế
t m trùm đ u đã kéo lên ph kín.
“Ph Viborg!”, ngài viên ch c l p l i. “Còn ng h ? Ph Viborg!”
V i cái g t đ u hi u ý Iona kéo dây c ng lên làm nh ng l p tuy t trên c và l ng ươ ế ư
con ng a r i tu t xu ng. Viên ch c ng i vào gh , lão đánh xe li m môi đ khích l ơ ế ế
con ng a, v n c ra nh m t con thiên nga, ng i th ng d y, và, do thói quen h n là ươ ư ơ
c n thi t, vung roi lên. Con ng a nh bé cũng r n c , co du i nh ng cái chân trông ế ướ
nh b ng g , và nhúc nhích m t cách l ng l . ư ưỡ
“Làm cái gì đó, đ ma sói!”, Iona nghe quát lên t cái kh i đen thui đang di chuy n t i
lui ngay khi c xe chuy n đ ng.
“Lão đi cái l i ma qu nào đó? Qua bên ph - -i!”
“Ông không bi t đánh xe sao? Gi l ph i!”, ngài viên ch c kêu lên gi n d . ế
M t tay đánh xe ng a gia đình m ng vào m t lão; m t khách b hành, v a ch y băng
qua đ ng và ch m s t vai vào con ng a, nhìn lên lão m t cách t c gi n trong khi ph iườ
tuy t bám trên tay áo. Iona nh p nh m trên gh c nh đang ng i trên nh ng cây kim,ế ế ư
qu qu hai cùi ch nh đang c gi thăng b ng, và há h c mi ng nhìn quanh nh m tơ ơ ư ư
k đang b bóp c , không hi u t i sao mình đây.
“Đúng là m t lũ vô l i!”, ngài viên ch c nói đùa. “Trông c nh t t c b n h đã hè ư
nhau xô vào ông hay ngã b xu ng chân ng a c a ông.”
Iona quay nhìn ngài viên ch c và m p máy môi. Rõ ràng lão mu n nói gì đó, nh ng ch ư
phát ra m i m t âm thanh kh t kh t.
“Cái gì?”, ngài viên ch c h i.
Iona nhăn nh m t n c i, và b ng m t n l c lão nói v i gi ng khàn khàn: ườ
“Con trai tôi, th a ngài, m i ch t tu n này.” ư ế
“H m! Ch t vì cái gì v y?” ế
Iona quay h n ng i l i phía ng i khách và nói: ườ ườ
“Ai mà bi t đ c! H b o là s t cao. Nó n m ba ngày trong nhà th ng, r i ch t… Ýế ượ ươ ế
Chúa mu n thôi.”
“Qu o đi! Đ ma!”, có ti ng quát trong bóng t i. “Ch t r p r i h , chó già? M m t ra ế ế
đi ch !”
“T i đi, t i đi”, ngài viên ch c kêu, “n u không thì đ n mai v n ch a t i n i. Nhanh ế ế ư ơ
lên m t tí!”
Lão đánh xe l i v n c ra, th ng l ng lên, r i, v i dáng đi u khó coi, lão vung vút ươ ư
cây roi lên. M t đôi l n lão quay l i nhìn ng i khách, nh ng ông ta đã nh m m t l i ườ ư
và rõ ràng ch ng mu n nghe gì c . Sau khi th ng i khách xu ng ph Viborg, lão đ u ườ
xe ngoài m t quán r u, g p đôi ng i trên gh và l i b t đ ng, trong khi m t l n ượ ườ ế
n a tuy t l i kh i s ph lên ng i lão và con ng a. M t gi , và m t gi n a… R i, ế ườ
d c theo l i đi, v i ti ng ng cao su cót két và ti ng cãi c , xu t hi n ba thanh niên, ế ế
hai đ a g y và cao, đ a th ba th p và l ng gù. ư
“Xe, đi c u Police!”, gã l ng gù kêu lên v i gi ng b c b i. “Ba đ a hai hào!”. ư
Iona nh c dây c ng lên, và li m môi. Hai hào là giá ch ng ngon lành gì, nh ng lão ươ ế ư
ch ng quan tâm chuy n đó là m t đ ng hay năm xu – v i lão bây gi thì t t c cũng
nh nhau, mi n đó là ti n xe. Nh ng thanh niên, xô đ y nhau và ăn nói t c tĩu, h ti nư ế
l i chi c xe, và c ba l p t c chen vào ch ng i; r i b t đ u cãi c xem hai đ a nào ế
s ng i và đ a nào ph i đ ng. Sau cu c tranh cãi ch i r a l n nhau, v i r t nhi u cáu
g t, cu i cùng h quy t đ nh r ng gã gù s ph i đ ng, vì gã nh con nh t. ế
“Nào, nhanh lên!”, gã gù nói v i gi ng oang oang khi b c vào ch c a mình và th ướ
vào c Iona. “Già râu! Ê, nè, ông có cái mũ gì quái th ! Tìm c Peterburg này cũng ế
ch ng th y cái nào t h n!…” ơ
“He-he! He-he!”, Iona c i h nh h ch. “Th t là…” ườ
“Này lão ‘th t là’, l lên, ông tính đi c cu c xe theo cái ki u này h ? Ph i không?…
Ông mu n lãnh m t cú vào gáy không?”
“Đ u tao nh mu n n tung,” m t tên cao k u trong b n nói. “T i hôm qua ch ư
Donkmasov, Vaska v i tao u ng s ch c b n chai cognac.”
“Tao không hi u mày khoác lác làm gì”, tên cao k u kia nói. “Mày nói láo nh qu .” ư
“Chúa ph t tao đi, chuy n đó th t mà!”
“Thì cũng th t nh chuy n r n bi t ho v y mà!” ư ế
“He-he,” Iona nhăn nh c i, “m y c u này vui th t!” ườ
“Phù, qu b t lão đi!”, gã gù cau có nói.
“Ông có tính đánh xe hay là không đó, lão già d ch? Đánh xe ki u v y h ? Xài cái roi
m t chút coi! Nào, đ qu , nào, qu t cho nó vài cái coi!”
Iona c m th y l ng mình gã trai nh thó đó đang v n v o ng i, và ki u run r y ư ườ
trong gi ng nói c a y. Lão l ng nghe nh ng l i m ng m , nhìn nh ng con ng i ườ
quanh đó, và t t v i d n c m giác cô đ n. Gã gù c ti p t c r a x cho đ n khi ơ ơ ế ế
v ng vào m t câu r a đ c đ a nào đó, hay ch t ng t vì ho. Hai tên cao k u b t đ uướ ế
nói chuy n v m t cô Nadejda Petrovna n . Iona vài l n ngo nh l i nhìn h ; lão ch
lúc h ng t chuy n, r i quay ng i l i, lão l m b m: ườ
“Con trai tôi… m i ch t tu n này.” ế
“Ng i ta ai ch ng ch t”, gã gù th h t ra, chùi mi ng sau m t c n ho d d i. “Thôi,ườ ế ơ
l lên, l lên! Quý ngài , tao th c s không th đi t i đâu theo cái ki u này! Ch ng
nào lão m i đ a mình t i n i?” ư ơ
“Mày kích vào c lão m t tí đi!”
“Lão già th i, nghe ch a, tôi lóc x ng c lão bây gi ! C đ i x t t v i b n ng i ư ươ ế ườ
nh lão thì ch c ng i ta ph i đi b h t. Nghe ch a, đ r n già Gorinytch! Hay có như ườ ế ư
vào đ u thì lão cũng cóc c n?”
Iona nghe th y h n là c m th y nh ng cú đ m h dành cho lão. ơ
“He-he”, lão c i. “B n thanh niên này vui th t, Chúa th ng chúng mày!” ườ ươ
“Nè phu xe, lão có v ch a?”, m t tên cao k u h i. ư
“Tôi h ? He-he, các c u trai vui tính! Bây gi tôi ch còn m t m v v i n m đ t
m… Hê, hô, hô… t c là, n m m . Con trai tôi ch t r i, còn tôi thì s ng… M t đi u ế
kỳ l , th n ch t vào nh m c a… thay vì b t tôi thì nó l i b t con trai tôi…” ế
Iona quay l i đ nói cho h nghe con trai lão đã ch t th nào, nh ng ngay lúc đó, gã gù ế ế ư
th ra và thông báo: “T n Chúa, sau cùng ta cũng đ n n i,” và Iona nhìn theo b n h ơ ế ơ
khu t vào khung c ng t i đen. L n n a lão còn l i m t mình, và l i chìm trong im
l ng… N i bu n c a lão, v a d u đ c m t lát, gi đã tr l i và dày vò con tim lão d ượ
d i h n. V i tia nhìn b n ch n và s t ru t, lão tìm trong đám đông qua l i hai bên ơ
đ ng đ tìm xem có ai ch u nghe lão nói không. Nh ng đám đông v i vã đi qua khôngườ ư
bu n đ ý đ n lão hay tâm s c a lão. Mà đó l i là m t n i bu n l n lao b t t n. N u ế ế
nh tim lão v tan và n i bu n tuôn ra, thì nó s tràn kh p trái đ t, có l th , v y màư ế
ch ng ai th y c . Nó đã xoay x n náu trong m t l p v t m th ng đ n đ không ai ườ ế
có th trông th y ngay c lúc ban ngày và v i m t ng n đèn.
Iona trông th y m t anh gác c a đang lúi húi làm gì đó, và quy t đ nh b t chuy n v i ế
anh ta.
“Anh b n, gi này c m y gi r i nh ?”, lão h i.
“H n chín gi . Ông đ u đây làm gì? Đi đi.” ơ
Iona chuy n t i tr c vài b c, g p ng i l i và buông mình cho n i bu n. Lão th y ướ ướ ườ
kêu c u ai đó giúp đ qu là vô ích. Ch a đ c năm phút, lão đã th ng ng i d y, ư ượ ườ
ng ng cao đ u c nh v a c m th y m t c n đau d d i nào đó, và gi t c ng ng a; ư ơ ươ
lão không ch u n i n a. “V bãi thôi,” lão nghĩ, và con ng a nh làm nh th u hi u, ư
c t b c vào n c ki u. ướ ướ
M t gi r i sau Iona đã ng i c nh m t b p lò b n th u. Quanh lò, trên sàn, trên các ưỡ ế
băng gh , đ y nh ng ng i đang ngáy pho pho; không khí đ c quánh và nóng đ nế ườ ế
ng p th . Iona nhìn nh ng ng i đang ng , gãi gãi trên ng i, và th y ti c vì đã v ườ ườ ế
s m nh th . ư ế
“Mình ki m ch a đ ti n r m cho ng a”, lão nghĩ. “R c r i c a mình là ch đó. M tế ư ơ
ng i bi t vi c mình làm, ki m đ ăn cho mình và cho ng a, thì lúc nào cũng ngườ ế ế
đ c yên gi c.” ượ
M t anh phu xe tr trong góc l m th c d y, m ngái ng , và thò tay v phía xô ơ ơ
n c. ướ
“Mu n u ng n c h ?”, Iona h i. ướ
“B tôi không bi t khát sao?” ế
“Th à? C kh e đi! Mà nghe nè, anh b n - anh bi t không, con trai tôi ch t r i… Anhế ế ế
nghe không? M i tu n này, trong nhà th ng… Chuy n nó dài l m.” ươ
Iona nhìn xem l i nói c a mình có tác đ ng gì không, nh ng ch ng th y gì c - gã ư
thanh niên đã dúi m t xu ng và say ng tr l i. Ông già th dài và l i gãi đ u. Cũng
nh gã thanh niên mu n u ng n c, lão cũng mu n nói chuy n. Nay mai là con lãoư ướ
ch t đ c m t tu n r i, mà lão v n ch a th nói h t đ u đuôi chuy n này v i b t cế ượ ư ế
ai. Ng i ta ph i k chuy n này m t cách ch m rãi và chi ti t; con lão b nh th nào,ườ ế ế
nó đau đ n ra sao, nó nói gì tr c khi ch t, r i ch t nh th nào. Ta ph i t t m chi ướ ế ế ư ế
ti t c a l tang, r i chuy n tr l i nhà th ng đ l y qu n áo c a nó. Con gái lão,ế ế ươ
Anissia, v n d i quê - mình cũng ph i nói v nó n a. B lão ch ng có gì đ k ướ
sao? Ch c ch n ng i nghe s há h c m m và th dài, r i thông c m v i lão sao? T t ườ
h n là nói chuy n v i đàn bà; tuy h ng c ngh ch, ch hai ch là đ cho h b t khóc. ơ ế
“Mình ph i đi chăm con ng a”, lão nghĩ; “có kh i gi đ ng . Ch ng s gì chuy n
đó!”
Lão m c áo khoác và đi ra chu ng ng a; lão nghĩ đ n b p, c khô và th i ti t. Khi ch ế ế
có m t mình, lão không dám nghĩ v đ a con; lão có th nói v nó v i b t c ai, nh ng ư
nghĩ v nó, m ng t ng ra hình nh nó, qu là đau đ n không ch u n i. ườ ượ
“Mày ăn ngon không?”, Iona h i con ng a, nhìn vào đôi m t sáng c a nó. “Nào, ăn đi,
dù mình ki m không đ c b p thì mình v n có th ăn c khô. Ph i! Tao già quá khôngế ượ
đánh xe n i n a – con trai tao thì đ c, tao thì không. Nó là phu xe nh t h ng. Giá nh ượ ư
nó còn s ng!”
Iona im l ng m t lát, r i ti p: ế
“Chuy n v y đó, ng a già . Không còn th ng Kuzma Ionitch n a. Nó đã b b n mình
l i s ng, còn nó thì ch t. Nói gi t , mày có m t chú ng a con, còn mày là ng a m , ế
r i b t ng , gi t , con mày ch t đ mày l i s ng m t mình. Th t là bu n, ph i ế
không?”
Con ng a nh nhai nhai, l ng nghe, và th vào bàn tay c a ông ch
Iona không ngăn n i nh ng c m xúc n a, và lão k l i toàn câu chuy n cho con ng a
nh nghe.
PH M VIÊM PH NG d ch ƯƠ
S t m: Ztochanphongưư
Ngu n: VNTQ
Đ c b n: Ct.Ly đ a lênượ ư
vào ngày: 11 tháng 5 năm 2006