BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
ĐOÀN NGỌC THUỶ TIÊN
BẤT BÌNH ĐẲNG TRONG SỬ DỤNG DỊCH VỤ Y TẾ
Ở NGƯỜI CAO TUỔI VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH KINH TẾ HỌC
HÀ NỘI, NĂM 2024
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
ĐOÀN NGỌC THUỶ TIÊN
BẤT BÌNH ĐẲNG TRONG SỬ DỤNG DỊCH VỤ Y TẾ
Ở NGƯỜI CAO TUỔI VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ HỌC
Mã số: 9310101
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Hà Quỳnh Hoa
2. GS.TS. Giang Thanh Long
HÀ NỘI, NĂM 2024
i
LỜI CAM KẾT
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam
kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu
cầu về sự trung thực trong học thuật.
Hà Nội, ngày tháng năm 2024
Nghiên cứu sinh
Đoàn Ngọc Thuỷ Tiên
ii
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại
học Kinh tế Quốc dân cùng các thầy, các cô và các cán bộ của Khoa Kinh tế học và Viện
Đào tạo Sau Đại học đã tạo điều kiện và hỗ trợ nhiệt tình cho tôi trong suốt quá trình
học tập và nghiên cứu tại trường.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Hà Nội, lãnh
đạo Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng, lãnh đạo Bộ môn Kinh tế Y tế
cùng các Thầy, các Cô tại Bộ môn Kinh tế Y tế đã tạo điều kiện và hỗ trợ hết sức để tôi
có thể hoàn thành tốt luận án cùng các nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại đơn
vị công tác.
Tác giả đặc biệt xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn 1
là PGS.TS. Hà Quỳnh Hoa và giảng viên hướng dẫn 2 là GS.TS. Giang Thanh Long.
Thầy và Cô không chỉ là tấm gương truyền cảm hứng trong nghiên cứu cho tôi mà còn
hướng dẫn tận tình, giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS. Giang Thanh Long đã có những
chia sẻ rất tâm huyết về chuyên môn, giúp tôi thêm ý tưởng để hoàn thiện luận án này.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các nhà khoa học trong các Hội đồng, các
tiểu ban đã góp ý trong suốt quá trình tôi thực hiện nghiên cứu, viết luận án để từ đó tôi
có thể hiểu sâu sắc hơn vấn đề nghiên cứu và hoàn thiện hơn luận án của mình.
Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới bố mẹ, ba em trai và em gái
và đặc biệt là con trai đã luôn là niềm động viên lớn, hỗ trợ vô điều kiện cho tôi về các
công việc gia đình để tôi có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập và nghiên cứu.
Nghiên cứu sinh
Đoàn Ngọc Thuỷ Tiên
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM KẾT ...............................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC .................................................................................................................... iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT ..............................................................vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH ............................................................. vii
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ...................................................................................... viii
DANH MỤC HÌNH ẢNH ............................................................................................. x
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CÁC VẤN ĐỀ TRONG LUẬN ÁN ................ 8
1.1. Cơ sở lý thuyết liên quan đến dịch vụ y tế ........................................................ 8
1.1.1. Khái niệm về dịch vụ y tế .............................................................................. 8
1.1.2. Mô hình lý thuyết về việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế .......................... 9
1.2. Cơ sở lý thuyết về bất bình đẳng ..................................................................... 11
1.2.1. Khái niệm về bất bình đẳng ......................................................................... 11
1.2.2. Các phương pháp đo lường và phân tích bất bình đẳng .............................. 13
1.2.3. Mô hình lý thuyết về bất bình đẳng trong sử dụng dịch vụ y tế .................. 18
1.3. Các vấn đề cơ bản liên quan đến người cao tuổi ........................................... 22
1.3.1. Khái niệm liên quan đến người cao tuổi ...................................................... 22
1.3.2. Các đặc điểm đặc trưng liên quan đến người cao tuổi tại Việt Nam ........... 23
CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ BẤT BÌNH ĐẲNG TRONG
SỬ DỤNG DỊCH VỤ Y TẾ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI ........................................... 31
2.1. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm về tình trạng bất bình đẳng trong sử
dụng dịch vụ y tế của người cao tuổi ...................................................................... 31
2.2. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về những yếu tố tác động đến bất
bình đẳng trong sử dụng dịch vụ y tế của người cao tuổi .................................... 37
2.2.1. Tác động của các yếu tố nhân khẩu và xã hội .............................................. 38
2.2.2. Tác động của các yếu tố môi trường ............................................................ 41
2.2.3. Tác động của các yếu tố thể hiện nhu cầu về sức khoẻ ............................... 44
2.3. Khoảng trống trong nghiên cứu ...................................................................... 46
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU .............................. 49
3.1. Dữ liệu nghiên cứu ............................................................................................ 49
3.2. Khung phân tích của luận án ........................................................................... 50
3.3. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 53