Hà Nội - 2017
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH
ĐINH THỊ HÀ GIANG
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG
TÍNH BỀN VỮNG CHO HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA CỘNG ĐỒNG
CƢ DÂN TẠI VƢỜN QUỐC GIA XUÂN SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BỀN VỮNG
Chuyên ngành: KHOA HỌC BỀN VỮNG
Mã số: Chƣơng trình đào tạo thí điểm
Người hướng dẫn khoa học: GS. TSKH. Trƣơng Quang Học
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC .......................................................................................................................i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................... iii
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................................iv
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................................. v
LỜI CẢM ƠN ...............................................................................................................vi
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... vii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu .................................................................................................... 2
3. Đối tƣợng nghiên cứu .................................................................................................. 2
4. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................................... 3
5. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu ................................................................................ 3
6. Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................................ 3
7. Cấu trúc của luận văn .................................................................................................. 4
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ....... 5
1.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................................ 5
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ....................................................................................... 5
1.1.2. Tính liên ngành của vấn đề nghiên cứu ................................................................. 6
1.1.3. Khung phân tích vấn đề nghiên cứu ...................................................................... 7
1.2. Tổng quan lịch sử nghiên cứu ............................................................................... 8
1.2.1. Lịch sử nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam ................................................... 8
1.2.2. Lịch sử nghiên cứu tại khu vực nghiên cứu ........................................................ 14
1.3. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu ....................................................................... 15
1.3.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Vƣờn Quốc gia Xuân Sơn và vùng đệm . 15
1.3.2. Đặc điểm dân cƣ, dân tộc và nguồn lao động...................................................... 20
1.3.3. Cơ sở hạ tầng ....................................................................................................... 22
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG, CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... 23
2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ....................................................................... 23
2.2. Đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................................... 23
2.3. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................ 24
ii
2.3.1. Cách tiếp cận ....................................................................................................... 24
2.3.2. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................... 28
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.............................................................. 31
3.1. Hiện trạng sinh kế của cƣ dân sinh sống tại Vƣờn Quốc gia Xuân Sơn ......... 31
3.1.1. Các hoạt động sinh kế .......................................................................................... 31
3.1.2. Đánh giá hoạt động sinh kế của ngƣời dân dựa vào khung sinh kế bền vững của
DFID .............................................................................................................................. 34
3.1.3. Các yếu tố tác động đến sinh kế của cộng đồng cƣ dân sinh sống tại VQG Xuân
Sơn ................................................................................................................................. 49
3.1.4. Đánh giá tính bền vững của hoạt động sinh kế ................................................... 58
3.2. Đề xuất giải pháp tăng cƣờng tính bền vững cho hoạt động sinh kế của cộng
đồng cƣ dân tại Vƣờn Quốc gia Xuân Sơn ................................................................ 63
3.2.1. Cơ sở đề xuất giải pháp ...................................................................................... 63
3.2.2. Đề xuất giải pháp nhằm tăng cƣờng .................................................................... 66
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................................. 74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 76
CÁC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN .................................................... 83
PHỤ LỤC ..................................................................................................................... 84
iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Các từ viết tắt Tiếng Việt
Chữ viết tắt
Tiếng Anh
Tiếng Việt
BĐKH
Biến đổi khí hậu
BQL
Ban Quản lý
CCA
Canada Cooperative Association
Liên hiệp Hợp tác xã Canada
DANIDA
Danish International Development
Agency
Cơ quan Phát triển Quốc tế Đan
Mạch
DFID
Department for International
Development
Bộ Phát triển Quốc tế Anh
DTTS
Dân tộc thiểu số
ĐDSH
Đa dạng sinh học
HST
Hệ sinh thái
IDS
Institutes of Development Studies
Viện Nghiên cứu Phát triển
KT - XH
Kinh tế - Xã hội
PRA
Participatory Rural Appraisal
Phƣơng pháp đánh giá nông thôn
có sự tham gia
SRD
Centre for Sustainable Rural
Development
Trung tâm Phát triển nông thôn bền
vững
TNTN
Tài nguyên thiên nhiên
TN & MT
Tài nguyên và Môi trƣờng
UBND
Uỷ ban Nhân dân
VQG
Vƣờn Quốc gia
VHLSS
Vietnam Household Living
Standard Survey
Khảo sát Mức sống Hộ gia đình
Việt Nam
iv
DANH MỤC CÁC BẢNG
STT
Tên bảng
Trang
Bảng 2.1
Thời gian, địa điểm và nội dung các đợt nghiên cứu
23
Bảng 2.2:
Cơ cấu phiếu phân theo đợt khảo sát
29
Bảng 3.1:
Diện tích các loại đất ở vùng đệm VQG Xuân Sơn
37
Bảng 3.2:
Nguồn lao động các xã vùng lõi và vùng đệm VQG Xuân sơn
40
Bảng 3.3:
Tổng số nhân khẩu và dân tộc phân chia theo từng nhóm của xã
Xuân Sơn
41
Bảng 3.4:
Tƣơng quan loại hình nhà ở phân theo hai xã vùng lõi và vùng
đệm
42
Bảng 3.5:
Số lƣợng các loại vật dụng trong gia đình ở hai xã vùng lõi và
vùng đệm
43
Bảng 3.6:
Tƣơng quan mức sống tự đánh giá giữa hai xã vùng lõi và vùng
đệm
46
Bảng 3.7:
Nhận thức của ngƣời dân về nội dung các buổi sinh hoạt cộng
đồng
48
Bảng 3.8:
Đánh giá về kinh nghiệm sản xuất truyền thống của ngƣời dân
50
Bảng 3.9:
Đánh giá về mức độ cập nhật kiến thức sản xuất từ các nguồn
50
Bảng 3.10:
Đánh giá mức độ thƣờng xuyên cập nhật kiến thức sản xuất
51
Bảng 3.11:
Đánh giá của ngƣời dân về mức độ quan trọng của các yếu tố đến
hoạt động sinh kế
54
Bảng 3.12:
Đánh giá của ngƣời dân về mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố đến
hoạt động sinh kế
54
Bảng 3.13:
Mức độ thƣờng xuyên của các loại hình thiên tai xảy ra trên địa
bàn
57
Bảng 3.14:
Mức độ ảnh hƣởng của các loại hình thiên tai xảy ra trên địa bàn
57
Bảng 3.15:
Đánh giá tình bền vững của hoạt động sinh kế theo từng lĩnh vực
59
Bảng 3.16:
Phân tích SWOT
65
