ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ THU THỦY
PHONG CÁCH THƠ LƯU QUANG VŨ
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
HÀ NỘI, 2008
MỤC LỤC
A.PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................. 2
B. PHẦN NỘI DUNG ...................................................................................... 8
Chƣơng 1. VẤN ĐỀ PHONG CÁCH VÀ PHONG CÁCH THƠ ..................... 8
1.1. Khái niệm Phong cách ................................................................................. 8
1.1.1. Phong cách tác giả .................................................................................. 11
1.1.1. Phong cách thời đại ................................................................................. 12
1.1.2. Phong cách thể loại ................................................................................. 14
1.2. Lƣu Quang Vũ - Một phong cách thơ........................................................ 15
Chƣơng 2. PHONG CÁCH THƠ LƢU QUANG VŨ THỂ HIỆN QUA CÁI
TÔI TRỮ TÌNH VÀ NỘI DUNG PHẢN ÁNH HIỆN THỰC ........................ 19
2.1. Phong cách Lƣu Quang Vũ thể hiện qua Cái tôi trữ tình .......................... 21
2.1.1. Cái tôi tha thiết yêu thương, đắm đuối ................................................... 22
2.1.2. Cái tôi đa đoan và đầy biến động trong tình yêu ................................... 28
2.1.3. Cái tôi mâu thuẫn ................................................................................... 45
2.2. Phong cách Lƣu Quang Vũ thể hiện qua nội dung phản ánh hiện thực .... 49
2.2.1 Lƣu Quang Vũ trƣớc đất nƣớc và lịch sử ............................................... 49
2.2.2. Lƣu Quang Vũ trƣớc những vấn đề bức thiết của cuộc sống ................. 58
2.2.3. Lƣu Quang Vũ trong những cảm nhận về chiến tranh .......................... 62
Chƣơng 3. PHONG CÁCH THƠ LƢU QUANG VŨ QUA NHỮNG
PHƢƠNG THỨC THỂ HIỆN .......................................................................... 67
3.1. Giọng điệu .................................................................................................. 68
3.2. Cách cảm thụ đời sống ............................................................................... 75
3.3. Thể thơ ....................................................................................................... 79
3.4. Những mô tip hình ảnh lặp đi lặp lại. ........................................................ 85
3.4.1. Đất nước ................................................................................................ 86
3.4.2. Mưa ......................................................................................................... 88
3.4.3. Gió........................................................................................................... 91
3.4.4. Lửa .......................................................................................................... 95
3.4.5. Các loài hoa ........................................................................................... 97
PHẦN KẾT LUẬN ......................................................................................... 102
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................... 104
E. PHỤ LỤC ................................................................................................... 107
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
1.1 Năm 2008 là dấu mốc kỉ niệm hai mƣơi năm ngày vợ chồng Lƣu
Quang Vũ, Xuân Quỳnh ra đi. Những cống hiến trong văn học nghệ thuật của
họ đã đƣợc nhà nƣớc ghi nhận bằng những giải thƣởng quí giá. Nhƣng sự ghi
nhận sâu sắc nhất về họ không phải là những giải thƣởng mà là dấu ấn ở trong
lòng khán giả, độc giả, những ngƣời đã từng xem kịch Lƣu Quang Vũ, đã từng
đọc văn, và yêu thơ của đôi vợ chồng tài hoa này.
1.2 Lƣu Quang Vũ mất đi, khi anh đang đứng trên đỉnh cao của lĩnh vực
sân khấu với tƣ cách nhà biên kịch. Nhƣng khi có một độ lùi thời gian nhất
định, ngƣời ta lại nhớ và nhắc nhiều đến một Lƣu Quang Vũ nhà thơ. Trong
dòng chung của thơ ca kháng chiến chống Mỹ, Lƣu Quang Vũ có một giọng
điệu riêng, đã định hình một phong cách rõ nét. Giữa dàn đồng ca của những
tiếng thơ cùng thế hệ, thời kì đầu Lƣu Quang Vũ đã góp một tiếng thơ sôi nổi,
tƣơi mới, mát lành, có ý nghĩa tích cực đối với sự phát triển và đổi mới của thơ
ca thời kì này.
1.3 Tuy nhiên, đã có một thời gian, những tập thơ của Lƣu Quang Vũ
đƣợc coi là không hợp với thời cuộc, bị coi là lạc điệu, bị đặt sang một bên lề
cuộc sống, không đƣợc công bố, công nhận. Đến sau này, nó mới đƣợc tập
hợp và biết tới. Có thể nói, những phần chƣa công bố, phần riêng lạc điệu ấy
mới chính là con ngƣời thật nhất, chân thành và tài hoa, tinh tế nhất của Lƣu
Quang Vũ, mà bạn đọc ít nhiều còn chƣa biết tới.
Do đó, luận văn này ra đời xuất phát từ yêu cầu nhìn nhận và đánh giá
một cách tổng quát và hệ thống về những sáng tác của Lƣu Quang Vũ, cũng
thêm một lần nữa khẳng định Lƣu Quang Vũ nhƣ một cá tính thơ mạnh mẽ,
một phong cách thơ sắc nét trong thơ ca Việt Nam thời kì hiện đại.
1
2. Lịch sử vấn đề.
Chặng đƣờng thơ của Lƣu Quang Vũ trải dài từ những năm kháng chiến
chống Mỹ đến những năm tháng thời kì đất nƣớc đổi mới và dừng lại khi Lƣu
Quang Vũ qua đời năm 1988. Không kể đến những vần thơ sáng tác từ thuở
thiếu thời, Lƣu Quang Vũ đƣợc giới văn nghệ cũng nhƣ cả nƣớc biết tới với
tập thơ đầu tay in chung với Bằng Việt “Hƣơng cây - Bếp lửa” năm 1968. Khi
đó, Hoài Thanh nhận ra “năng khiếu của anh đã rõ” [35,22], Vƣơng Trí Nhàn
khẳng định Lƣu Quang Vũ là “một nhà thơ thuộc loại bẩm sinh” [35,63], còn
nhà phê bình Lê Đình Kỵ thì cho rằng “Thơ Lƣu Quang Vũ có một điệu tâm
hồn riêng và không thiếu tâm tình” [35,29].
Tiếp sau “Hƣơng cây - Bếp lửa”, Lƣu Quang Vũ có “Mây trắng của
đời tôi” (1989), Bầy ong trong đêm sâu (1993) và một số tập thơ đã tƣơng đối
hoàn chỉnh “Cuốn sách xếp lầm trang”, “Cỏ tóc tiên”. Mới đây, năm 2008,
cuốn “Di cảo Nhật kí – Thơ” cũng vừa ấn hành.
Theo thời gian, mỗi tác phẩm của Lƣu Quang Vũ ra đời kéo theo một sự
chú ý, không chỉ của bạn đọc mà của giới phê bình nói chung. Nhìn chung,
Lƣu Quang Vũ nhận đƣợc nhiều thiện cảm và kì vọng, sự động viên khích lệ
cũng rất nhiều.
Vũ Quần Phƣơng sau khi “Đọc thơ Lƣu Quang Vũ” thì đặc biệt chú ý
đến giọng thơ Lƣu Quang Vũ, khẳng định đó là “một giọng thơ rất đắm
đuối”, “đắm đuối là bản sắc cảm xúc của Lƣu Quang Vũ”[35,36]. Phạm Xuân
Nguyên gọi Lƣu Quang Vũ nhƣ một “tâm hồn trở gió”, phát hiện ra thơ của
Lƣu Quang Vũ “bao trùm là gió và tình yêu” [35,77], từng chặng đƣờng thơ
Lƣu Quang Vũ là từng cơn gió, từng đợt gió, và khám phá thơ Lƣu Quang Vũ
với một biểu tƣợng gió đầy gợi cảm, khẳng định đó là một môtip góp phần làm
nên phong cách thơ anh. Nguyễn Thị Minh Thái lại tìm đƣợc cảm giác “Đi
suốt chiều dài một đời thơ của Lƣu Quang Vũ, ta có cảm giác nhƣ vào một kho
báu. Ở những câu thơ ta nhặt vô tình nhất, cũng óng ánh một vẻ đẹp riêng…”
[35,95] và chỉ rõ thơ Lƣu Quang Vũ còn rất nhiều điều cần khám phá. Với
Huỳnh Nhƣ Phƣơng “Lƣu Quang Vũ thực sự là một nhà thơ của tuổi trẻ, một
tuổi trẻ luôn băn khoăn, dằn vặt, tra vấn về cuộc đời và tự tra vấn chính lòng