Luận văn thạc sỹ
“Chẩm thảo tử của Sei
Shônagon trong tùy bút cổ
điển Nhật Bản”
MỤC LỤC
DẪN NHẬP............................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề................................................................................................................ 2
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.................................................................................... 8
4. Phương pháp nghiên cứu............................................................................................... 9
5. Kết cấu của luận văn................................................................................................... 10
CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH VĂN HỌC THỜI HEIAN VÀ THỂ LOẠI TÙY BÚT TRONG VĂN
HỌC NHẬT BẢN..........................................................................................................................
11
1.1 Bối cảnh văn học thời Heian............................................................................... 11
1.1.1 Lịch sử thời đại, văn hóa và tôn giáo......................................................... 11
1.1.2 Văn học nữ lưu phát triển rực rỡ................................................................. 16
1.2 Sei Shônagon và tùy bút Makura no soshi (Chẩm thảo tử)............................ 22
1.2.1 Sei Shônagon- gương mặt nữ lưu tiêu biểu thời Heian............................ 22
1.2.2 Makura no soshi (Chẩm thảo tử)................................................................ 25
1.3 Thể loại tùy bút trong tiến trình văn học sử Nhật Bản.................................... 27
1.3.1 Thể loại tùy bút ở Trung Quốc..................................................................... 27
1.3.2 Tùy bút Nhật Bản trong thế tương liên với Nhật ký.................................. 31
1.3.3 Makura no soshi (Chẩm thảo tử) trong dòng chảy văn học tùy bút Nhật Bản 38
1.3.3.1 Vấn đề xác định thể loại của “Makura no soshi”.............................. 38
1.3.3.2 Tùy bút Nhật Bản sau “Makura no soshi”........................................... 42
CHƯƠNG 2: MAKURA NO SOSHI, THẾ GIỚI CỦA CẢM THỨC OKASHI 49
2.1 Cảm thức thẩm mỹ Okashi....................................................................................... 49
2.2 Makura no soshi, thế giới của cảm thức okashi.................................................... 56
2.2.1 Okashi- sự thích thú trước những gì đẹp tươi, huy hoàng, thanh nhã........ 56
2.2.2 Okashi- sự hài hước và những tình huống buồn cười................................... 67
2.2.3 Okashi-cái cười bỡn cợt và giễu nhại cuộc đời........................................ 72
CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT TÙY BÚT TRONG MAKURA NO SOSHI............... 92
3.1 Dạng thức của đoạn trong Makura no soshi.......................................................... 92
3.1.1 Dạng thức nhật ký.............................................................................................. 92
3.1.2 Dạng thức bình luận.......................................................................................... 96
3.1.3 Dạng thức loại tụ................................................................................................ 98
3.2 Bố cục và ngôn ngữ tùy bút trong Makura no soshi.......................................... 104
3.2.1 Bố cục................................................................................................................. 104
3.2.2 Ngôn ngữ tùy bút.............................................................................................. 106
3.3 Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật...................................................................... 108
KẾT LUẬN........................................................................................................................ 117
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................... 119
PHỤ LỤC........................................................................................................................... 123
2.1 Cảm thức thẩm mỹ Okashi
Thời Heian là thời của những cái đẹp thuần túy Nhật Bản. Sự hưng
thịnh của văn hóa vương triều cho phép những cảm thức thẩm mỹ mang màu
sắc Nhật có đất ươm mầm, nở hoa rực rỡ. Những cảm thức thẩm mỹ hình
thành và phát triển trong thời đại này còn lưu dấu rất lâu trong mỹ học Nhật
Bản. Có thể kể đến cảm thức mono no aware. Thuật ngữ này được dùng phổ
biến trong văn học thời Heian và cả những thời kỳ sau, là quan niệm riêng
của người Nhật Bản khi cảm nhận về thế giới. Motoori Norinaga (1730-1801)
là học giả đầu tiên có công hệ thống hóa và giải thích mono no aware một
cách chi tiết. Theo đó, mono no aware là tinh thần thuần túy Nhật Bản khi
cảm nhận về thế giới trước khi bị chi phối bởi những lời giáo huấn mang tính
đạo đức của Nho giáo và Phật giáo. Mono no aware là sự cảm động một cách
thành thực trước những gì đáng rung động, nó gần với “đạo của Lão Tử, tính
thiện của Mạnh Tử, Phật tính của Thiền tông” [4,9]. Ngoài ra, mono no
aware còn là niềm bi cảm, là cảm thức xao xuyến buồn khi nhìn thấy sự vô
thường của vạn vật. Mono no aware gắn liền với tiểu thuyết vĩ đại Genji
monogatari và tên tuổi Murasaki Shikibu. Tiểu thuyết tâm lý đầu tiên của
nhân loại này là một bản trường ca tràn ngập tinh thần aware, mang vẻ đẹp và
buồn của cảnh sắc thiên nhiên, của thời gian và số phận con người. Mono no
aware còn tràn ngập trong thơ waka, những vần thơ lưu giữ khoảnh khắc vô
thường của thiên nhiên và lòng người. Mono no aware còn đồng hành với
văn chương và nghệ thuật Nhật Bản nhiều thế kỷ sau, từ thơ haiku đến tiểu
thuyết hiện đại của Kawabata Yasunari đều mang vẻ đẹp và buồn của truyền
thống Heian thuở trước.
