Lucius Artorius Castus - Sự thật về King Arthur
Phần 1: Sĩ quan và nhà quý tộc
Một trong những đối thủ sáng giá cho hình ảnh huyền thoại vua Arthur của nước Anh là
sĩ quan La Mã có tên Lucius Artorius Castus. Ưu thế đầu tiên cho vị trí danh tiếng là từ
Kemp Malone (1924-1925), Castus nhận được vinh hạnh này do nhân cách của ông trong
suốt thời gian ông còn sống. Bằng chứng quan trọng nhất về Castus là khá mong manh:
được tìm thấy 1 và cực kỳ phổ biến , câu truyện về Castus được tìm thấy trên 1 phiến đá
ở bức tường gần Epetium (nay là Strobrez, Podstrana - Croatia), và 1 ở đài tưởng niệm ở
1 nhà thờ nhỏ ở St.Martin (Podstrana) nằm trên đường cao tốc Adriatic. Những câu khắc
trên đó đã được dựng lại và dịch ra như sau:
"Những linh hồn quá cố: Lucius Artorius Castus, Centurion (Đại đội trưởng) của III
Legion Gallica (Quân đoàn 3 Gallica), cũng là Centurion của VI legion Ferrata, II legion
Adiutrix, V legion Macedonica, sau thăng lên làm Primus Pilus (sĩ quan trưởng của Đại
đội số 1) của V legion Macedonica, Praepositus (chỉ huy trưởng) của classis Misenatium
(hạm đội Vịnh Naples),Praefectus (1 cấp bậc sĩ quan cao cấp của quân đội La Mã) của VI
legion Victrix, Dux (tướng chỉ huy) của của các đại đội kỵ binh ở Anh trong cuộc chiến
chống lại người Armoricans, Procurator Centenarius (Thống đốc) tỉnh Liburnia (Croatia)
với quyền lực tối cao. Với cuộc sống của anh ta đã cống hiến cho chính bản thân mình và
gia đình.... (
Những dữ kiện về Castus đó được tin rằng đó là về ông ta trong hình tượng người "Vô
danh" trong ghi chép lịch sử của Cassius Dio và Herodian.
Khi Malone ghi chép những tài liệu của mình, đã không có dữ liệu về ngày tháng của
Castus. Nhiều nhà học giả cho rằng Castus sống vào cuối thế kỷ thứ 2 sau công nguyên
và ông cũng mất trong thế kỷ đó. Và chính xác là đã có 1 vị tướng quân sự ở thế kỷ thứ 2
và là 1 trong những chỉ huy trong cuộc viễn trinh xứ Armorica năm 185, điều này đã
được ghi lại trong sử của Herodian. Vị tướng trong cuộc viễn chinh đó không được ghi
tên nhưng có nói vị này đến từ Liburnia, vị tướng đó có thể là Lucius Artorius Castus.
Khi đưa ngày tháng của chiến dịch Armorica và sự thật về vị Artorii (là 1 cấp bậc của
giới quý tộc) đó thì nó sẽ dựng lại được cuộc đời của 1 con người với những điều thú vị.
Tiểu sử:
Artorii là 1 cấp bậc sĩ quan quý tộc, có nghĩa là "gia đình", được dựa trên những bằng
chứng cổ có sự phân loại địa lý đặc biệt. Dù nguồn gốc của thị tộc là những gia đình đã
phát huy những truyền thống đáng tự hào trong quân ngũ và xã hội của đế chế La Mã. Đã
có hàng tá chữ được để lại ở khắp các thành phố La Mã về dòng họ hạt nhân của gia đ
ình.
Và Lucius Artorius Castus được sinh ra trong dòng họ Pompeii ở vùng nông thôn thuộc
Campania (Italy).
1 nhà quý tộc cần 400.000 sesterce (tiền tệ của La Mã cổ đại) và 1 nhân phẩm mẫu mực
để giữ thứ hạng của người đó. Khi có người biết được Castus đã từng là nô lệ và ông đã
bị đuổi khỏi giới quý tộc. Khi đó ông đã chọn con đường gia nhập quân ngũ, để chứng
minh rằng 1 người trẻ tuổi không dựa trên sự thừa kế hay dựa dẫm vài tài sản của gia
đình để có được vị trí quý tộc. Việc này chỉ cho ông 1 lựa chọn là nhập ngũ trong cấp bậc
của 1 centurion.
Lựa chọn này đã thúc ép ông từ khi ông còn rất trẻ, và ông sẽ nhận được sự huấn luyện
hoàn chỉnh trong điều kiện có thể. Anh cả của ông có được sự huấn luyện tốt nhất vì là
người kế thừa của gia đình. Điều tranh cãi là số tiền để ông có được sự huấn luyện này
tốn bao nhiêu khi gia đình của ông không đủ giàu để cho ông 1 sự thừa kế đầy đủ. Chính
xác là Castus gần như không có cơ hội nào vì nó được dành cho Dio, có thứ hạng trong
nghị viện và là con của 1 thống đốc. Nhưng Castus vẫn tốt nghiệp và thành Centurion vì
thứ hạng xã hội của ông và ông cho rằng ở vị trí cao nhất của quyền lực thì phải thông
thạo việc phát biểu trước công chúng. Kết quả là, ông có được sự tiến bộ trong lãnh vực
địa lý, ngữ pháp, lịch sử, triết học, hùng biện và khoa học. Những kiến thức và kỹ năng
đó được ông dùng cho các nhiệm vụ dân sự trong công việc quân nhân của mình, cũng
như tài chính gia đình. Khi ông nhập ngũ, với học thức khá trong cấp bậc của mình, ông
trở thành chuyên gia trong nghệ thuật thuyết phục.
Các nghề trong quân đội La Mã được chia thành các "Tour". Nhóm được nhắc tới thường
xuyên là "equestrian cursus" (danh hiệu cho nhà quý tộc phục vụ trong quân ngũ), gồm
có praefectus cohortis, tribunus militum (angusticlavius), và praefectus alae. Nhà quý tộc
nào có được những thứ hạng này sẽ có lợi thế trong 1 nghề nghiệp của họ. Thường thì có
quyền lực trong 1 thị trấn nhỏ hay những văn phòng dân sự. Tuy nhiên còn có đường thứ
2 để có được danh hiệu này là người lính nhập ngũ với vị trí là Centurion và thăng đến
cấp bậc primus pilus. Để có thể thành Centurion, người quý tộc này phải rời khỏi vị trí
dân sự của mình. Khi họ có thể sống sót đến khi đến cấp bậc primus pilus thì họ có thể
khôi phục lại vị trí dân sự này. Để đổi lấy sự từ chức này, người cựu quý tộc sẽ nhận
được cấp bậc decimus hastus posterior, là cấp bậc Centurion thấp nhất trong quân đoàn,
và đó cũng là cấp bậc đầu tiên của ông.
First Tour
Chúng ta biết rằng Castus đầu tiên được bổ nhiệm tới quân đoàn III Galacia. Quân đoàn
này có truyền thống tuyển dụng người Ý và nam xứ Gaul, vậy nên nó một lần nữa khẳng
định huyết thống người Ý trong gia đình của Castus. Được trao cho cấp bậc Dux thống
soái là đỉnh cao trong binh nghiệp của Castus, và nó có thể được trao tặng do Castus đã
tham gia 6 tour ( 5 trong số đó được miêu tả chi tiết trong các văn bia) khoảng 4 năm một
lần (thực chất là 25 hay 26 năm) và 1 năm giữ chức thống soái, ông giành được nó
khoảng năm 185, nên ông tòng quân khoảng năm 158. Vì ông tòng quân năm 18 tuổi nên
ông sinh vào năm 140 hay 141, dưới thời cai trị của Antoninus Pius. Castus có thể nhập
ngũ dưới thời vị hoàng đế náy, 3 năm trước khi Marcus Aurelius và Lucius Verus xưng
đế.
Khi Castus nhập ngũ, quân đoàn III Galacia được điều đến Syria. Nhiệm vụ chính của họ
là bảo vệ hòa bình, đặc biệt quan tâm tới động thái của người Do Thái và Thiên Chúa
Giáo trong địa hạt. Các Centurion được cử đến các làng khác nhau. Đây chính là đ
ợt huấn
luyện ban đầu của Castus, có ảnh hưởng đến các quyết định sau này của ông.
Để được thăng cấp, Castus phải chờ đợi và sống sót trong khi các sĩ quan chỉ huy của ông
ta hoàn thành nhiệm vụ và giải ngũ, chuyển tới quân đoàn khác hay là hy sinh. Với 58
cấp bậc giữa Castus và Primus Pilus, việc này có thể và thực ra là đã m
ất một khoảng thời
gian đáng kể.
Second Tour
Khoảng năm 162, Castus được chuyển tới quân đoàn VI Ferrata ở Judea. Việc thăng chức
thường dẫn tới việc chuyển công tác, nên Castus rất vui lòng, bởi việc thăng cấp đảm bảo
cho cơ hội sống sót của ông ta. Lúc này Parthia đang xâm lược Armenia. Quân đoàn III
Galacia, quân đoàn IV Scythica và quân đoàn XVI Flavia cũng được điều động. Tuy
nhiên, khó có thể nói rằng việc thăng chức của Castus liên quân đến biểu hiện của ông
trong việc chống lại cuộc xâm lược trên. Tại quân đoàn VI Ferrata, ông lại lãnh nhiệm vụ
bảo vệ cho các thành phố hay làng mạc được chỉ định, có thể được luân phiên đến bảo vệ
Jerusalem.
La Mã đã giành lại được Armenia và chỉ định Gaius Avidius Cassius làm thống đốc. Vài
Centurion của quân đoàn Galacia đã hy sinh trong cuộc chiến. Họ được thay thế bằng các
Centurion cấp cao từ quân đoàn Ferrata và các đội quân lân cận, dẫn tới kết quả là các
Centurion cấp thấp hơn, bao gồm cả Castus, được thăng chức mà không hề tham gia
chiến trận.
Khi tình hình ở Trung Đông lắng đọng xuống, thì tình hình ở Danube lại nóng lên. Castus
lại được thăng chức, việc này khiến ông ta phải thuyên chuyển, hay có lẽ là ông ta muốn
được điều đến một chỗ có thanh thế hơn. Dù thế nào chăng nữa, năm 166 ông ta đã
chuyển tới quân đoàn II Adiutrix, lúc ấy đang tập trung đầy đủ ở Danube.
Third Tour và sau đó
Quân đoàn II Adiutrix, một trong những quân đoàn của Marcus Aurelius, đóng quân tại
Lower Pannonia, Aquincum (Budapest), để có thể leo lên vị trí cao hơn trong quân đoàn,
Castus phải tiếp đón nhiều nhà ngoại giao từ các nơi khác. Và 1 trong những phái đoàn
đến Aquincum có phái đoàn đến từ Iazyges, một bộ tộc người Sarmatian liên minh với
người Quadi và Marcomanni. Không có sự lựa chọn nào khác, Castus phải làm quen với
văn hoá, ngôn ngữ và kỹ thuật chiến đấu của người Sarmatian. Điều nó mang lại sự liên
kết thành công với những kỵ sĩ sau này, đó là sự hiểu biết sâu rộng về bộ tộc Iazyges,
điều mà rất ít sĩ quan khác có được. Với kiến thức đặc biệt đó đã khiến ông trở thành
nhân tài hiếm có của đế chế.
Năm 170, Tour thứ 3 của Castus sẽ bắt đầu một cách bình thường, nếu ông không trở
thành primus pilus và khôi phục lại vị thế quý tộc của mình. Vì không muốn phải trở lại
cuộc sống thường dân với địa vị xã hội thấp, Castus đã ở lại quân ngũ, và chuyển tới
quân đoàn V Macedonica, đóng quân tại Potaissa, Dacia (nay là Turda, Transylvania).
Vào năm 172 hoặc 173, Castus đã đạt đến cấp bật primus pilus. Trong suốt những năm
đó, Dio đã ghi lại những trận chiến độc đáo giữa người Roman và Iazyges.
Chứng cứ cho các quân đoàn ở Danube được tăng cường bởi các phân đội được chỉ huy
bởi các Centurion, là từ các cuộc tuần tra của các quân đoàn khác cho quân đoàn Danube.
Để đến được Danube từ các doanh trại của V Macedonica và XIII Gemina, quân sĩ phải
hành quân 1 đoạn đường dài về phía tây đến sông Mures từ cánh đồng Transylvanian
Plain. Con đường này đưa các đơn vị ở Danube, Tisza tới đúng nơi diễn ra trận chiến
được mô tả bởi Dio. Trận đánh được bắt đầu với những thủ đoạn chiến đấu của vùng thảo
nguyên, sự tháo chạy giả. Người Roman đổi theo cuộc tháo chạy giả của người Iazyges
đến Danube lạnh giá, và người Iazyges bất ngờ quay lại và tấn công, quét sạch mạn sườn
và bao vây quân Roman. Kết quả là quân Roman thất bại thảm hại trong khi người
Iazyges bình an vô sự. Nhưng không phải lần này, viên sĩ quan Roman tấn công bằng kỷ
luật đại đội kỷ luật của ông ta bằng phiên bản được thay đổi từ kỹ thuật chiến đấu Hình
vuông bộ binh, đã giúp quân Roma chiến thắng trong cuộc chiến với những người
Parthian ở Armenia.
Đáng lẽ trong trận với người Iazyges trong những hàng dọc song song, quân Roman sẽ
dàn hàng song song trong hình hộp với những cây giáo chỉa ra ngoài. Họ đã cắm khiên
lên mặt băng và giữa bằng 1 chân để chống bị trượt, sau đó quân Roma chỉ đơn giản là
tiến lên tấn công. Khi quân Iazyges đến đủ gần, quân Roma đã tóm lấy dây cương và kéo
ngã con ngựa lẫn kỵ sĩ đang cưỡi nó. Trận chiến có thể có nhiều thiệt hại cho quân Roma,
nhưng viên sĩ quan đã huấn luyện cho his men kỹ thuật chiến đấu được dựa trên kỹ thuật
đấu vật Graeco-Roman. Kết quả quân Roma chỉ mất 1 đơn vị nhỏ trong khi Iazyges thiệt
hại 1 lực lượng rất lớn, và vua Iazyges gởi thư cầu hòa đến Marcus Aurelius. Dù Castus
không phải là viên Centurion khôn khéo đã nghĩ ra phương pháp chiến đấu kỳ lạ này
nhưng được khắp nơi biết tới như người đã vận dụng chiến thuật này. Và nó cũng đưa
cho ông nhiệm vụ đàm phán với người Iazyges sau đó ở Bremetennacum, cuối cùng
Castus cũng được thăng đến cấp bậc primus pilus. Trong văn bản tường thuật của Dio,
Castus chính là viên Centurion cấp cao của 1 trong 2 quân đoàn được gởi đến hỗ trợ cho
Danube và thậm chí Castus đã phục vụ như 1 sĩ quan dưới quyền của cha Dio (Dio đã
nghe câu truyện về Castus từ cha của ông ấy) trong trận chiến đó, và Castus cũng chính l
à
viên sĩ quan đã nắm bắt được cơ hội để tiêu diệt quân Iazyges trên sông Danube băng giá.
Đạt được cấp bậc primus pilus, Castus đã có lại địa vị quý tộc của mình và có thể từ bỏ
việc phục vụ công ích nếu có đủ tài sản để duy trì địa vị xã hội này. Có lẽ Castus chưa đ
ạt
được mục tiêu này hay cũng có thể chỉ đơn giản là ông thích ở lại cuộc sống quân nhân.
Trong bất kỳ trường hợp nào, ông cũng đã tại ngũ và theo đuổi cấp bậc quý tộc cursus: 3
đến 4 năm cho mỗi cấp praefectus cohortis, tribunus militum hay tribunus legionis, cuối
cùng là praefectus alae. Phần lớn các nhà quý tộc chọn con đường này đều không phải
trải qua huấn luyện quân sự trước đó.Castus với thời gian phục vụ trước đó khiến ông trở
thành viên sĩ quan cực kỳ hiếm có. Điều đó cũng giải thích tại sao binh nghiệp của ông
thay đổi đột ngột đến bất thường vậy. Cùng thời gian đó khi ông tiếp tục nhập ngũ, ông
đủ tư cách để làm điều mà một người lính Roma trung bình không thể làm: đó là kết hôn.
Ông đã kết hôn với người vợ được sắp đặt bởi bố vợ vì ông muốn có người thừa kế nam.
Cuộc cưới hỏi này thậm chí đủ để cho ông số tiền để rời quân ngũ nếu thu nhập của bản
thân Castus không đủ. Dù vậy ông cũng không cần quan tâm vì sự nổi bật của ông đã
vượt xa hầu hết các nhà quý tộc cùng thời.
Praefectus Cohortis/Numeri
Castus đã trở thành primus pilus của quân đoàn V Macedonica. Ở vị trí primus pilus của
1 trong 3 quân đoàn Danubian, Castus giữ vai trò quan trọng trong chiến thắng của Rome
trước cuộc chinh phạt Iazyges và 5.500 quân trong số 8.000 kỵ binh nghĩa vụ của
Sarmatian được tuyển bởi Marcus Aurelius và gởi đến Anh; nguyên văn: "fifty-five
hundred of [the eight thousand Sarmatian cavalry conscripted by Marcus Aurelius] . . .
[were] sent to Britain". Trải qua khoảng thời gian đó ông được thăng lên Dux cùng với 2
chức vị mà Castus đã giữ từ trước. Ông tái nhập ngũ vào năm 175, và giữ chức vị không
được nói rõ trong những câu khắc chính. Với việc tái nhập ngũ với địa vị quý tộc, Castus
sẽ trở thành praefectus cohortis của Auxilia (người nước ngoài, không phải dân Lã Mã,
tham gia với tư cách là lính đồng minh của La Mã, và không có quyền công dân) hay
Numeri (người nước ngoài bị cưỡng ép gia nhập quân đoàn, và không có quyền công
dân).
Năm 175 sau công nguyên, có 2 cuộc di chuyển lớn của những người lính không phải là
công dân này, điều này cần các praefecti chỉ huy họ khi chưa được bổ sung chính thức
cho các quân đoàn: 8,000 chiến binh Sarmatian đã nói trước đây, 5,500 trong số họ đã
được gởi tới Britain và 2,500 người khác đã được gởi đến những nơi khác. Bởi vì Castus
sau này trở thành chỉ huy người Iazyge ở Britain, nó dường như là đơn vị mà ông được
bổ nhiệm khi ông tái nhập ngũ.
Những người lính này không di chuyển 1 cách bình thường với tốc độ không thể đoán
trước, 5.500 chiến binh với 2 con ngựa mỗi người cùng với trang bị, trẻ con, và người
giúp việc lo chuyện ăn uống cho họ. Với trang bị, và nhân lực như thế này cho việc hành
quân tới cực tây của đến chế, bao gồm việc băng qua 1 con kênh, quân đi vòng qua địa
phận của quân đoàn VI Victrix đủ khiến cho người khác phải kinh sợ khi nghỉ đến. Nếu
Castus ở lại với người Iazyge cho đến khi họ định cư ở Bremetennacum, học tiếng Latin
đủ để hiểu mệnh lệnh từ các decurions (thập trưởng, tiểu đội trưởng) cũng như các sĩ
quan khác, và trở nên quen thuộc với sự tổ chức và chiến thuật của người La Mã để có
thể hỗ trợ hiệu quả các quân đoàn, Castus sẽ phải mất 2 năm cho việc này.
Pháo đài Bremetennacum
Nhiều nhà học giả đưa ra ý kiến rằng sau khi Castus được mời vào quân đoàn Victrix VI
thì Castus đã là Praefectus Castrorum (Camp Perfect). Điều này là không thể, vì
praefectus castrorum là cấp bậc dân sự, sau khi hết thời gian quân ngũ, trong khi Castus
vẫn tiếp tục ở trong quân đôi cho đến khi có được cấp bậc Dux. Không có việc Castus lẫn