I. TỔNG QUAN VỀ VẬN TẢI ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG
1. Khái niệm và tổng quan về vận tải đường hàng không
Vận tải bằng đường hàng không hiểu một cách đơn giản là một hình thức vận tải sử
dụng máy bay để chuyển chở người, hàng hóa, hành lý, bưu kiện từ một địa điểm này đến
địa điểm khác. Các phương tiện vận tải hàng không bao gồm máy bay dân dụng, máy bay
hàng hóa và các loại máy bay chuyên chở quân sự. Vận tải hàng không rất được ưa
chuộng bởi tốc độ nhanh chóng, khả năng vận chuyển hàng loạt. Tuy nhiên, chi phí vận
tải hàng không thường cao hơn so với các phương tiện vận tải khác như đường sắt hoặc
đường biển.
Vận tải hàng không là một phương thức vận tải còn non trẻ nếu như so với các
phương thức vận tải khác như đường sắt hay đường biển. Trong khi ngành vận tải biển ra
đời và phát triển từ rất sớm (khoảng thế kỉ thứ 5 trước công nguyên) thì vận tải hàng
không mới chỉ ra đời và phát triển từ những năm đầu của thế kỉ XX.
Vận tải hàng không khi mới ra đời chỉ phục vụ nhu cầu quân sự, nhưng cho đến nay,
nhờ sự tiến bộ không ngừng của khoa học kĩ thuật đã kéo theo sự phát triển của vận tải
hàng không, gắn liền với nhu cầu vận chuyển hành khách, hàng hoá đặc biệt là các mặt
hàng mau hỏng, đòi hỏi giao ngay để đáp ứng nhu cầu và thời cơ thị trường, hàng cứu trợ
khẩn cấp, hàng nhạy cảm với thời gian, hàng có giá trị cao.
Với việc có thể chế tạo ra những máy bay có khả năng chứa một khối lượng lớn hành
khách và hàng hóa đáng kể trong đó, giờ đây vận tải hàng không đã trở thành một ngành
quan trọng đối với nền kinh tế thế giới nói chung và đối với thương mại quốc tế nói riêng.
2. Đặc điểm
2.1. Đối tượng chuyên chở
2.1.1. Đối tượng hàng hóa chuyên chở bằng đường hàng không
Đối tượng hàng hóa được vận chuyển bằng đường hàng không gồm 3 nhóm hàng
chính, đó là:
- Thư, bưu kiện (Airmail): gồm thư từ, bưu kiện, bưu phẩm dùng để biếu tặng, vật
kỷ niệm,... Những mặt hàng này thường đòi hỏi phải vận chuyển nhanh và an toàn
cao (4%).
- Hàng chuyển phát nhanh (Express): gồm các loại chứng từ (Document), sách báo,
tạp chí và đặc biệt là hàng cứu trợ khẩn cấp (Emergency) (16%).
- Hàng hoá thông thường (Air Freight): là những hàng hoá thích hợp với vận chuyển
bằng máy bay (80%).
● Hàng hoá có giá trị cao (High Value Commodity): gồm những hàng hoá có
giá trị 1.000 USD/1kg; vàng, bạch kim, đá quý, các sản phẩm bằng vàng,
bạch kim, đá quý,...; tiền, séc du lịch, thẻ tín dụng, chứng từ có giá; kim
cương và các đồ trang sức bằng kim cương;...
● Hàng hoá dễ hư hỏng do thời gian (Perishable): gồm những loại hoa quả
tươi, thực phẩm đông lạnh,...
● Hàng hóa nhạy cảm với thị trường (Market Sensitive Air Freight): gồm
những loại hàng mốt, hàng thời trang (Fashion Goods),...
● Động vật sống (Live Animals): gồm những vật nuôi trong nhà, vườn
thú,...Động vật sống khi vận chuyển đòi hỏi phải kiểm dịch, chăm sóc đặc
biệt và phải vận chuyển nhanh để đảm bảo chất lượng.
2.1.2. Đối tượng hàng hóa bị cấm vận chuyển bằng đường hàng không
Cấm vận hàng hóa trên đường hàng không là một biện pháp an ninh được áp dụng để
ngăn chặn việc vận chuyển các mặt hàng có thể gây nguy hại cho an toàn, an ninh hoặc
môi trường bằng đường hàng không. Danh sách các đối tượng hàng hóa bị cấm vận có
thể thay đổi theo thời gian và tùy thuộc vào quy định của từng quốc gia hoặc khu vực.
- Vũ khí: Các vũ khí như súng, dao, bom và các loại vũ khí nổ.
- Chất nổ: Các chất nổ, thuốc nổ, và các sản phẩm chứa chất nổ.
- Chất gây nổ: Các hóa chất có khả năng gây nổ, bao gồm các hợp chất hóa học
nguy hiểm.
- Chất dễ cháy: Các loại chất dễ cháy như xăng, dầu diesel, khí propane, khí tự
nhiên nén.
- Hóa chất độc hại: Các loại hóa chất độc hại gây hại cho con người và môi trường.
- Chất biến đổi gen (GMOs): Các sản phẩm sinh học được thay đổi gien.
- Các loại động vật và thực phẩm không an toàn: Các loại động vật hoặc thực phẩm
có khả năng gây dị ứng hoặc nguy hại cho sức khỏe con người.
- Chất ma túy: Các chất ma túy cấm sử dụng.
- Vật phẩm có giá trị lớn: Các vật phẩm quý hiếm có giá trị cao như kim cương,
vàng, bạc.
- Các loại vật liệu radioactif: Vật liệu phóng xạ có thể gây nguy hại đối với sức
khỏe và môi trường.
Quy định về hàng hóa bị cấm vận có thể thay đổi theo từng thời điểm và từng quốc gia,
do đó, người vận chuyển hàng hóa cần luôn cập nhật thông tin từ các cơ quan chức năng
và hãng hàng không để đảm bảo tuân thủ các quy định an toàn và pháp lý liên quan.
2.2. Ưu điểm
- Nhanh chóng: Tốc độ của vận tải hàng không cao, tốc độ khai thác lớn, thời gian
vận chuyển nhanh. Gấp 27 lần vận tải đường biển, 10 lần ô tô và 8 lần tàu hỏa.
- Vận tải hàng không an toàn hơn so với các phương tiện vận tải khác:
● Tuyến đường trong vận tải hàng không là không trung, tự nhiên và hầu như
trong nhiều trường hợp là đường thẳng. Một số trường hợp không được bay
qua vùng cấm bay thì máy bay sẽ đi theo đường không phải là đường thẳng
● Thông thường, tuyến đường hàng không là tuyến đường ngắn nhất, ngắn
hơn tuyến đường sắt và đường ô tô trên 20%, ngắn hơn tuyến đường sông
khoảng 10%.
- Phí bảo hiểm thấp do thời gian vận chuyển ngắn hơn nên phí bảo hiểm do vận tải
hàng không thông thường sẽ thấp hơn so với các phương tiện khác.
- Chất lượng dịch vụ cao: Cung cấp các dịch vụ tiêu chuẩn hơn hẳn so với các
phương thức vận tải khác.
● Vận tải hàng không thường áp dụng tiêu chuẩn an toàn và kiểm soát
nghiêm ngặt do đặc thù kỹ thuật và chi phí cao (ví dụ: quy định IATA,
ICAO về an toàn hàng không và vận chuyển hàng nguy hiểm).
● Chất lượng dịch vụ cũng được đánh giá cao hơn ở tính nhanh chóng, đúng
giờ, phù hợp với hàng hóa giá trị cao, dễ hỏng (dược phẩm, linh kiện điện
tử, hoa tươi…).
● Hệ thống quản lý hiện đại, bảo hiểm trách nhiệm rộng, và dịch vụ logistics
hàng không (door-to-door, cold chain logistics) thường đi kèm các tiêu
chuẩn quốc tế.
● Vận tải đường hàng không luôn đòi hỏi sử dụng công nghệ cao, do phục vụ
chuyên chở hành khách, hàng hóa có giá trị cao, hàng cứu trợ khẩn cấp,... là
chính nên đòi hỏi an toàn tuyệt đối trong suốt quá trình chuyên chở. Vì vậy
nên yêu cầu rất khắt khe về tiêu chuẩn công nghệ kỹ thuật.
2.3. Nhược điểm
- Giá cước vận tải hàng không cao hơn rất nhiều so với các ngành vận tải khác: gấp
8 lần vận tải đường biển, gấp từ 3 – 4 lần vận tải ô tô và vận tải đường sắt. Nguyên
nhân là do máy bay tiêu thụ nhiên liệu cao hơn, do chi phí trang thiết bị hiện đại,
chi phí cho sân bay, chi phí khấu hao máy bay, cùng với nhiều loại chi phí dịch vụ
khác như hệ thống đảm bảo an toàn khi bay,... cũng rất cao.
- Hạn chế về trọng lượng và kích thước: Đường hàng không có các giới hạn về
trọng lượng và kích thước của hàng hóa, làm cho việc vận chuyển những hàng hóa
cồng kềnh, siêu trường siêu trọng hay quá lớn trở nên khó khăn và tốn kém.
- Thời gian biểu không linh hoạt: Mặc dù tốc độ vận chuyển hàng hóa bằng đường
hàng không nhanh chóng, nhưng thời gian biểu của các chuyến bay có thể không
linh hoạt do các lịch trình cố định.
- Dễ dàng bị ảnh hưởng bởi thời tiết: Vận tải hàng không bị ảnh hưởng nghiêm
trọng bởi thời tiết bất lợi. Nên không chắc chắn và không dễ dàng đoán trước
được. Thường các chuyến bay bị huỷ do bão lớn, sương mù hay tuyết rơi.
- Vận tải đường hàng không đòi hỏi đầu tư lớn về cơ sở vật chất kỹ thuật, phương
tiện máy bay, chi phí sân bay, phí đào tạo nhân lực bay, hệ thống kiểm soát không
lưu, chi phí tham gia các tổ chức quốc tế về hàng không cũng rất lớn.
Từ đó ta thấy rằng, vận tải hàng không không thích hợp cho việc vận chuyển các loại
hàng hóa giá trị thấp, khối lượng lớn và cồng kềnh, do máy bay có dung tích và trọng tải
không lớn, nếu so với những tàu trong vận tải đường biển thì nhỏ hơn rất nhiều. Vận
chuyển hàng hóa bằng đường hàng không thích hợp đối với một loạt các mặt hàng, đặc
biệt là những mặt hàng cần đến nhanh chóng, hoặc có các yêu cầu đặc biệt như bảo quản
nhiệt độ, an toàn, và tính toàn vẹn.
Một số loại hàng hóa thích hợp cho vận chuyển bằng đường hàng không:
- Hàng thời trang và hàng tiêu dùng nhanh: Các mặt hàng thời trang mới, giày dép,
phụ kiện và các sản phẩm tiêu dùng có thể được vận chuyển bằng đường hàng
không để đáp ứng nhu cầu thị trường nhanh chóng.
- Hàng điện tử và thiết bị công nghệ: Các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính
bảng, máy ảnh và các linh kiện công nghệ khác thường được vận chuyển bằng
đường hàng không để đảm bảo sự nhanh chóng và an toàn.
- Hàng dược phẩm và y tế: Các mặt hàng dược phẩm, thuốc, vắc xin và thiết bị y tế
có thể cần đến đích trong thời gian ngắn để đảm bảo tính toàn vẹn và hiệu quả.
- Hàng hóa quý và giá trị cao: Trang sức, nghệ thuật, đồ cổ và các sản phẩm quý có
thể được vận chuyển bằng đường hàng không để đảm bảo tính an toàn và giữ gìn
giá trị.
- Hàng tươi sống: Thực phẩm tươi sống như hoa quả, rau củ, thịt và hải sản có thể
được vận chuyển bằng đường hàng không để đảm bảo tính tươi ngon và đảm bảo
an toàn thực phẩm.
- Hàng hóa công nghiệp và sản xuất: Máy móc, linh kiện và các mặt hàng công
nghiệp khác có thể được vận chuyển bằng đường hàng không để đảm bảo tiến độ
sản xuất và dự án.
- Hàng hóa khẩn cấp: Trong các tình huống khẩn cấp, như việc cung cấp hỗ trợ sau
thảm họa tự nhiên hoặc tình huống y tế khẩn cấp, vận chuyển hàng hóa bằng
đường hàng không có thể cứu sống và hỗ trợ người dân.