Nguy n Chíchễ
Nguy n Chíchễ (1382–1448) là công th n khai qu c ầ ố nhà H u Lêậ, ng i tham gia ườ kh i nghĩa Lam S nở ơ .
Ông quê xã Đông Ninh, huy n ở ệ Đông S nơ, t nh ỉThanh Hóa, Vi t Namệ.
D ng căn c Hoàng – Nghiêuự ứ
Theo Văn bia qu c tri u t m nh công th nố ề ả ệ ầ , Nguy n Chích m côi c cha l n m t nh . Ông là ng i ítễ ồ ả ẫ ẹ ừ ỏ ườ
nói, ít c i, hi n lành, trung th c, có chí l n.ườ ề ự ớ
Năm Nguy n Chích 25 tu i, n c ễ ổ ướ Đ i Nguạ c a ủnhà Hồ m t do cu c xâm l c c a ấ ộ ượ ủ nhà Minh. Ông nuôi
chí đánh đu i ng i Minh đ c u n c.ổ ườ ể ứ ướ
S sách không chép rõ th i đi m Nguy n Chích n i d y ch ng quân Minh, nh ng các nhà nghiên c u thìử ờ ể ễ ổ ậ ố ư ứ
ông kh i nghĩa kho ng sau khi ở ả nhà H u Tr nậ ầ m t (1413) cho t i tr c khi Lê L i kh i nghĩa Lam S nấ ớ ướ ợ ở ở ơ
(1418)[1]. Căn c ban đ u mà ông xây d ng là t i V n L c. T V n L c, Nguy n Chích đánh ra các vùngứ ầ ự ạ ạ ộ ừ ạ ộ ễ
xung quanh, c huy n Đông S n quân Minh không dám đ n c p pháả ệ ơ ế ướ [2].
Sau đó Nguy n Chích ti n quân đánh chi m núi Hoàng và núi Nghiêu là vùng giáp 3 huy n Đông S n,ễ ế ế ệ ơ
Nông C ng và Tri u S n, xây d ng khu v c này thành căn c l n. Căn c này có vách núi d ng đ ng vàố ệ ơ ự ự ứ ớ ứ ự ứ
sông Hoàng ch y qua là chi n hào t nhiên, thu n l i cho vi c phòng th l n ti n công.ả ế ự ậ ợ ệ ủ ẫ ế
T Hoàng Nghiêu, Nguy n Chích m r ng ph m vi ho t đ ng ra vùng lân c n Thanh Hoá và b c Nghừ ễ ở ộ ạ ạ ộ ậ ở ắ ệ
An. Sách Đ i Nam nh t th ng chíạ ấ ố chép: "Hi u l nh c a ông đ c thi hành các huy n Đông S n, Nôngệ ệ ủ ượ ở ệ ơ
C ng và Ng c S n"ố ọ ơ .
Quân Minh lo l ng. T ng ng i Vi t theo quân Minh là L ng Nh H t tìm cách d hàng Nguy nắ ướ ườ ệ ươ ữ ố ụ ễ
Chích nh ng th t b i.ư ấ ạ
Gia nh p quân Lam S nậ ơ
Năm 1418, Lê L iợ kh i nghĩa Lam S n (ở ở ơ Th Xuânọ, Thanh Hoá). Nghe tin thanh th c a Nguy n Chích,ế ủ ễ
Lê L i sai ng i mang th đ n m i ông v cùng tham gia quân Lam S n. Nguy n Chích đ ng ý theo Lêợ ườ ư ế ờ ề ơ ễ ồ
L i, nh ng th i gian đ u ông v n căn c Hoàng Nghiêu. T Hoàng Nghiêu, ông mang quân ra đánhợ ư ờ ầ ẫ ở ứ ừ
L ng Nh H t đ n C Vô, đ c Lê L i phong ch c Vinh l c đ i phu Lân h v t ng quân. Sau đóươ ữ ố ở ồ ổ ượ ợ ứ ộ ạ ổ ệ ướ
Lê L i l i phong ông làm Đô đ c đ o ph qu n t ng đô đ c quân dân, t c Quan n i h u.ợ ạ ố ạ ủ ả ổ ố ướ ộ ầ
Cu i năm 1420, ông mang toàn b l c l ng gia nh p v i Lê L i – lúc đó đóng m M ng Nanh. Ôngố ộ ự ượ ậ ớ ợ ở ườ
đ c Lê L i phong làm ượ ợ Thi t đ t h u v Đ ng t ng đ c ch quân sế ộ ữ ệ ồ ổ ố ủ ự.
T năm 1421 đ n 1423, ông tham gia nhi u tr n đánh v i quân Lam S n nh tr n Ba L m (tháng 12 nămừ ế ề ậ ớ ơ ư ậ ẫ
1421) và tr n Sách Khôi (tháng 2 năm 1422) đánh b i 10 v n quân Minh c a Tr n Trí. Ông đ c Lê L iậ ạ ạ ủ ầ ượ ợ
thăng lên ch c thi u uý.ứ ế
Dâng k vào Ngh Anế ệ
T năm 1418 đ n 1423, quân Lam S n ch ho t đ ng quanh qu n vùng núi ừ ế ơ ỉ ạ ộ ẩ ở Thanh Hoá, b quân Minhị
nhi u l n đánh b i. Trong tình th khó khăn, Lê L i đã ph i gi ng hoà v i quân Minh đ c ng c th cề ầ ạ ế ợ ả ả ớ ể ủ ố ự
l c. Cu i năm 1424, khi s gi quân Lam S n là Lê Trăn b quân Minh b t gi , Lê L i bèn c t đ t gi ngự ố ứ ả ơ ị ắ ữ ợ ắ ứ ả
hoà v i đ ch.ớ ị
Vào th i đi m đó, Nguy n Chích đã hi n k v i Lê L i:ờ ể ễ ế ế ớ ợ
Ngh An là n i hi m y u, đ t r ng ng i đông. Tôi đã t ng qua l i Ngh An nên r t thôngệ ơ ể ế ấ ộ ườ ừ ạ ệ ấ
thu c đ ng đ t. Nay hãy đánh tr c l y Trà Lân, chi m cho đ c Ngh An đ làm ch đ ngộ ườ ấ ướ ấ ế ượ ệ ể ỗ ứ
chân, r i d a vào nhân l c tài l c đ t y mà quay ra đánh Đông Quan thì có th tính xong vi cồ ự ự ự ấ ấ ể ệ
d p yên thiên h .ẹ ạ
Ch p thu n k ho ch c a ông, Lê L i quy t đ nh ti n vào Ngh An. Đ u tiên quân Lam S n t p kíchấ ậ ế ạ ủ ợ ế ị ế ệ ầ ơ ậ
đ n Đa Căng (ồTh Xuânọ, Thanh Hoá). Tháng 11 năm 1424 quân Lam S n liên ti p giành th ng l i, hơ ế ắ ợ ạ
thành Trà Lân và ti n vào Ngh An, sau đó đánh b i quân Minh Kh L u, B i (tháng 5 năm 1425).ế ệ ạ ở ả ư ồ Ả
Thành Ngh An b bao vây cô l p, quân Lam S n ti n ra đánh Di n châu và Tây Đô (tháng 6 năm 1425).ệ ị ậ ơ ế ễ
Nhân đà th ng l i, tháng 8 năm 1425, Lê L i sai ắ ợ ợ Tr n Nguyên Hãnầ mang quân vào đánh chi m đ t Tânế ấ
Bình và Thu n Hoá. Hai thành này cũng b vây.ậ ị
Các nhà s h c đánh giá r t cao v k vào ử ọ ấ ề ế Ngh Anệ c a Nguy n Chích. Ch trong vòng ch a đ y 1 nămủ ễ ỉ ư ầ
k t khi th c hi n k ho ch c a ông, quân Lam S n làm ch 1 vùng r ng l n t ể ừ ự ệ ế ạ ủ ơ ủ ộ ớ ừ Thanh Hoá và Thu nậ
Hoá, bao vây các thành đ ch. N u so sánh v i th i gian 6 năm 1418 – 1423 ch quanh qu n m y huy n ị ế ớ ờ ỉ ẩ ở ấ ệ ở
Thanh Hoá thì th y hi u qu c a vi c thay đ i chi n thu t này r t l n.ấ ệ ả ủ ệ ổ ế ậ ấ ớ [3]
Ti n ra b cế ắ
Tháng 9 năm 1426, Lê L i kéo đ i quân ra b c, quân Lam S n liên ti p th ng tr n, đánh tan các đ o vi nợ ạ ắ ơ ế ắ ậ ạ ệ
binh c a V ng An Lão và V ng Thông, đ y quân Minh vào th phòng th Đông Quan và các thành ủ ươ ươ ẩ ế ủ ở ở
B c B . Trong th i gian đó, Nguy n Chích đ c giao vi c vây thành ắ ộ ờ ễ ượ ệ Ngh Anệ. Sau đó ông đ c Lê L iượ ợ
đi u ra b c, gi ch c t ng tri H ng châu và Tân H ng.ề ắ ữ ứ ổ ồ ư
Đ u năm 1427, ông cùng t ng Bùi Qu c H ng mang quân bao vây, h thành Tiêu Diêu (ầ ướ ố ư ạ Gia Lâm, Hà
N iộ) và Th C u (ị ầ B c Ninhắ), quân Minh trong hai thành này ph i m c a ra hàng.ả ở ử
Sau khi các t ng vây thành Đông Quan là Đinh L , Lý Tri n t tr n và Nguy n Xí cùng Đ Bí b b t khiướ ễ ệ ử ậ ễ ỗ ị ắ
quân Minh đánh úp t trong ra, Lê L i đi u ông v vây m t nam thành này.ừ ợ ề ề ặ
Cu i năm 1427, vi n binh c a Li u Thăng và M c Th nh l i sang c u V ng Thông. Nguy n Chíchố ệ ủ ễ ộ ạ ạ ứ ươ ễ
cùng Ph m Văn X oạ ả , Tr nh Khị ả, Lê Khuy n lên tr n i Lê Hoa đ ch n M c Th nh. Nghe tin đ o quânể ấ ả ể ặ ộ ạ ạ
Li u Thăng b tiêu di t, M c Th nh rút quân v n c. Quân Lam S n đu i theo truy kích m t tr n n a.ễ ị ệ ộ ạ ề ướ ơ ổ ộ ậ ữ
Công th n nhà H u Lêầ ậ
Kh i nghĩa Lam S nở ơ th ng l i, ắ ợ Lê L iợ lên ngôi, l p ra ậnhà H u Lêậ. Năm 1429, Nguy n Chích đ c phongễ ượ
t c Đình th ng h u, ban cho h Lê c a vua. T đó ông đ c g i là Lê Chích.ướ ượ ầ ọ ủ ừ ượ ọ
Th i gian đ u, Lê Chích đ c tham gia tri u chính nh ng sau đó ông b Lê L i cách ch c. Các nhà nghiênờ ầ ượ ề ư ị ợ ứ
c u cho r ng, s không chép rõ v t i l i c a ông, vi c ông b cách ch c do s nghi ng i công th n c aứ ằ ử ề ộ ỗ ủ ệ ị ứ ự ạ ầ ủ
Lê L iợ[4].
Năm 1433, Lê Thái Tổ m t, con là ấLê Thái Tông lên thay. Lê Chích đ c ph c ch c làm Đ ng t ng qu nượ ụ ứ ồ ổ ả
châu Hoá, tr n th Thát i.ấ ủ Ả
Quân Chiêm Thành hai l n c p phá, ông đ u ch n đánh tan, gi yên biên gi i phía nam. Sau đó, Lê Chíchầ ướ ề ặ ữ ớ
còn l p công trong 2 l n đi đánh Chiêm Thành, đ c phong t c Đình h u.ậ ầ ượ ướ ầ
Tháng ch p năm 1448, Nguy n Chích m t, th 67 tu i. ạ ễ ấ ọ ổ Lê Nhân Tông truy t ng ông làm Nh p n i tặ ậ ộ ư
không bình ch ng s , Hi n qu c công, thu hi u là Trinh Vũ.ươ ự ế ố ỵ ệ
Th i Nguy n, ờ ễ Gia Long li t ông vào làm b c công th n khai qu c nhà Lê th nhì (năm 1802).ệ ậ ầ ố ứ
Đánh giá
Trong sách Ki n văn ti u l cế ể ụ , Lê Quý Đôn ca ng i ông nh sau:ợ ư
B y tôi có ông khai qu c, k v b c tài trí c n lao không ph i là hi m nh ng s dĩ [vua Lê Tháiầ ố ể ề ậ ầ ả ế ư ở
T ] đã bình đ nh đ c c n c là do m u ch c c a Lê Chích… Không c n ph i đánh mà đ cổ ị ượ ả ướ ư ướ ủ ầ ả ượ
thành Đông Đô, l y hoà hi u đ k t thúc chi n tranh, tuy là m u k c a ấ ế ể ế ế ư ế ủ Nguy n Trãiễ, nh ngư
tr c h t làm cho căn b n m nh đ thu th ng l i hoàn toàn th c ch t là b t đ u t Lê Chíchướ ế ả ạ ể ắ ợ ự ấ ắ ầ ừ
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở
