Ch ng chín.ươ
N C PH B I TR N VÀ N C Đ C B KHU T PH C H N 1806-1807.ƯỚ Ổ Ạ Ậ ƯỚ Ứ Ị Ấ Ụ Ẳ
Ngày 8 tháng 10 năm 1806, Na-pô-lê-ông h l nh chi m x X c-x , đ ng minh c a n c Ph , và đ iạ ệ ế ứ ắ ơ ồ ủ ướ ổ ạ
quân t p trung Ba-vi-e t khi ký hòa c Prét-bua, l p t c v t qua biên gi i b ng ba mũi. Đi đ u mũiậ ở ừ ướ ậ ứ ượ ớ ằ ầ
gi a là k binh c a Muy-ra, theo sau là Na-pô-lê-ông cùng v i quân ch l c. Quân s c a đ i quân lúc đóữ ỵ ủ ớ ủ ự ố ủ ạ
ch ng 195.000 ngừi, t c là già n a t ng s l c l ng vũ trang c a Na-pô-lê-ông, vì Na-pô-lê-ông còn ph iờ ứ ử ổ ố ự ượ ủ ả
đ l i 70.000 ng i Ý và s còn l i g n b ng ng n y r i rác kh p trên các n c b chi m đóng. Th tể ạ ườ ở ố ạ ầ ằ ầ ấ ả ắ ướ ị ế ậ
ra, s 195.000 ng i y đã ph i b sung b ng nh ng tân binh đ c hu n luy n c p t c trong các tr i ố ườ ấ ả ổ ằ ữ ượ ấ ệ ấ ố ạ ở
h u ph ng. N c Ph ch ng l i Na-pô-lê-ông b ng nh ng l c l ng ít h n t 175.000 đ n 180.000ậ ươ ướ ổ ố ạ ằ ữ ự ượ ơ ừ ế
ng i. ườ
Mu n hi u đ c t n th t kh ng khi p cũng nhố ể ượ ổ ấ ủ ế ư không th c u vãn đ c đã làm n c Ph tan tành chể ứ ượ ướ ổ ỉ
sau vài ngày ng n ng i, đ ng nhiên không th ch chú ý đ n quân s chênh l ch không đáng k gi a đ iắ ủ ươ ể ỉ ế ố ệ ể ữ ạ
quân Pháp v i quân đ i Ph , cũng không nên ch nh c đ n thiên tài c a v t ng t ng ch huy Pháp ho cớ ộ ổ ỉ ắ ế ủ ị ướ ổ ỉ ặ
tài năng xu t s c c a các danh t ng c a Na-pô-lê-ông. Lúc đó, ng i ta đ c ch ng ki n cu c xung đ tấ ắ ủ ướ ủ ườ ượ ứ ế ộ ộ
c a hai h th ng xã h i và kinh t , c a hai ch đ chính tr , c a hai chi n thu t và t ch c vũ trang thu củ ệ ố ộ ế ủ ế ộ ị ủ ế ậ ổ ứ ộ
nh ng đi u ki n c a xã h i khác nhau. M t ch đ có tính ch t phong ki n và chuyên ch đi n hình, l cữ ề ệ ủ ộ ộ ế ộ ấ ế ế ể ạ
h u v m t công nghi p và ch có m t n n k thu t r t thô s xung đ t v i m t qu c gia đã căn b nậ ề ặ ệ ỉ ộ ề ỹ ậ ấ ơ ộ ớ ộ ố ả
bi n đ i sau cu c các m ng t s n th tiêu ch đ phong ki n và nông nô. ế ổ ộ ạ ư ả ủ ế ộ ế
Chúng ta đã nói v t ch c quân đ i c a Na-pô-lê-ông. Quân đ i Ph ph n ánh trung th c t t c cề ổ ứ ộ ủ ộ ổ ả ự ấ ả ơ
c u t ch c c a m t qu c gia xây d ng trên ch đ nông nô. Binh lính là nh ng ng i nông nô, đã còngấ ổ ứ ủ ộ ố ự ế ộ ữ ườ
l ng vì roi v t c a chúa đ t nay l i ch u đ ng ng n roi và súng g m c a b n sĩ quan, h là nh ng ng iư ọ ủ ấ ạ ị ự ọ ươ ủ ọ ọ ữ ườ
nô l c a nhà n c, ch u đ ng nh ng cái tát và nh ng mũi giày c a b t c k nào là c p trên c a h , kệ ủ ướ ị ự ữ ữ ủ ấ ứ ẻ ấ ủ ọ ể
t tên đ i nh t tr đi và h ph i ph c tùng mù quáng b n ch huy, h hoàn toàn hi u r ng dù có chi nừ ộ ấ ở ọ ả ụ ọ ỉ ọ ể ằ ế
đ u dũng c m và t n tâm đ n đâu đi n a, s ph n c a h cũng ch ng đ c c i thi n tí nào. Đi u ki nấ ả ậ ế ữ ố ậ ủ ọ ẳ ượ ả ệ ề ệ
duy nh t đ tr thành sĩ quan là ph i thu c dòng dõi quý t c và m t s trong b n chúng th ng t ph vấ ể ở ả ộ ộ ộ ố ọ ườ ự ụ ề
s kh c nghi t đ i v i binh lính, vì b n chúng coi đó là c s chân chính c a k lu t. M t khác, m t sĩự ắ ệ ố ớ ọ ơ ở ủ ỷ ậ ặ ộ
quan ch lên t i c p t ng khi nào đã g n v già, n u không thì ph i có s nâng đ ho c ph i d a vàoỉ ớ ấ ướ ầ ề ế ả ự ỡ ặ ả ự
ti ng tăm dòng dõi c a mình. ế ủ
Đ n t n gi a th k XVIII, nh ng t p quán c a ch đ cũ t n t i không nh ng trong quân đ i Ph màế ậ ữ ế ỷ ữ ậ ủ ế ộ ồ ạ ữ ộ ổ
còn c trong quân đ i c a m i n c khác. Trong chi n tranh b y năm, vua Phri-đrích đ nh đã có thả ở ộ ủ ọ ướ ế ả ệ ị ể
chi n th ng quân Pháp, Nga, Áo, nh ng không ph i ông ta không có lúc th t b i ghê g m. Phri-đrích đế ắ ư ả ấ ạ ớ ệ
nh bi t rõ r ng ch có m t th k lu t man r m i đ y đ c nh ng binh lính b áp b c và lòng đ y cămị ế ằ ỉ ộ ứ ỷ ậ ợ ớ ẩ ượ ữ ị ứ ầ
h n đi chi n đ u. Có l n, Phri-đrích đ nh đã nói v i m t viên t ng thân c n nh t c a mình: "Đ i v iờ ế ấ ầ ệ ị ớ ộ ướ ậ ấ ủ ố ớ
tr m, đi u huy n bí nh t là t i sao chúng ta l i có th h ng s an toàn ngay gi a đám binh lính c aẫ ề ề ấ ạ ạ ể ưở ự ở ữ ủ
chúng ta". 40 năm đã qua, nh ng n c Ph v n là n c Ph ngày x a. Ch có đi m này thay đ i: Phri-ư ướ ổ ẫ ướ ổ ư ỉ ể ổ
đrích không còn n a, và thay th ông ta là công t c Brun-xvích b t l c và b n t ng lĩnh khác đ cữ ế ướ ấ ự ọ ướ ượ
phong t c n i ti ng ch vì ngu xu n. ướ ổ ế ỉ ẩ
V y, kho ng cu i mùa h và đ u mùa thu năm 1806, trong gi i c m quy n Ph cái gì đã x y đ n vàoậ ả ố ạ ầ ớ ầ ề ổ ả ế
th i kỳ y, th i kỳ ng nghi m nh ng đi u mà đ nh m nh đã v ch s n cho h ? Phri-đrích Vin-hem đờ ấ ờ ứ ệ ữ ề ị ệ ạ ẵ ọ ệ
tam, ng i mà m t năm tr c đây đã quá run s khi ph i tham chi n ch ng v hoàng đ đáng s , tuy đãườ ộ ướ ợ ả ế ố ị ế ợ
liên minh v i n c Anh, n c Áo và n c Nga, t i sao bây gi l i dám c gan làm vi c đó? Tr c h t,ớ ướ ướ ướ ạ ờ ạ ả ệ ướ ế
ph i cho r ng do tuy t v ng mà sinh ra dũng c m, Vin-hem đ tam tin ch c là dù có đ u hàng cũng khôngả ằ ệ ọ ả ệ ắ ầ
hòng thoát kh i n n, vì d u sao đi n a Na-pô-lê-ông cũng s ti n công. Nh ng b n sĩ quan, b n t ngỏ ạ ẫ ữ ẽ ế ư ọ ọ ướ
lĩnh, t t th y b n quý t c th ng l u thì m ng quýnh và t ph huyênh hoang t ng lên r ng chúng sấ ả ọ ộ ượ ư ừ ự ụ ướ ằ ẽ
cho tay phiêu l u ng i Coóc kia, k th ph m sát h i công t c Ăng-ghiên, tên th lĩnh c a b n qu nư ườ ẻ ủ ạ ạ ướ ủ ủ ọ ầ
c c m t bài h c. B n chúng h i: "Cho t i nay, Na-pô-lê-ông đã chi n th ng đ c nh ng ai? Quân Áo ộ ộ ọ ọ ỏ ớ ế ắ ượ ữ ?
Ch ng qua đó là m t b y hèn nhát đ các ch ng t c. Hay b n m i r dã man nh quân Th và b n Ma-ẳ ộ ầ ủ ủ ộ ọ ọ ợ ư ổ ọ
m -lúc Ai C p? Hay quân Ý hèn y u? Hay quân Nga cũng m i r ch ng kém gì quân Th và b n Ma-ơ ở ậ ế ọ ợ ẳ ổ ọ
m -lúc Ai C p? D th ng cái vinh quang c a Na-pô-lê-ông s không b tan thành mây khói trong tr nơ ở ậ ễ ườ ủ ẽ ị ậ
ch m trán v i quân đ i c a Phri-đrích đ nh hay sao?". ạ ớ ộ ủ ệ ị
Tri u đình, t ng tá, b ch huy t i cao, gi i th ng l u, hoàng h u Lu-i-d v i b n c n th n, th t raề ướ ộ ỉ ố ớ ượ ư ậ ơ ớ ọ ậ ầ ậ
t t c b n y đ u đã b i tr n tr c khi xu t tr n vì s nông n i, tính hão huy n, tính h m hĩnh quái gấ ả ọ ấ ề ạ ậ ướ ấ ậ ự ổ ề ợ ở
c a h . B n h không ch u đ m x a đ n vi c Na-pô-lê-ông tìm ngu n b sung không ph i ch t n củ ọ ọ ọ ị ế ỉ ế ệ ồ ổ ả ỉ ừ ướ
Pháp, mà còn t nhi u n c l n và giàu có khác đã quy ph c. B n chúng còn tin là r i đây, ngay sau khiừ ề ướ ớ ụ ọ ồ
Napoléon Bonarparte. 134
quân đ i Ph đánh b i đ c Na-pô-lê-ông b ng m t đòn táo b o thì b n b o hoàng s n i d y h uộ ổ ạ ượ ằ ộ ạ ọ ả ẽ ổ ậ ở ậ
ph ng Na-pô-lê-ông và s nhân danh dòng h Bu c-bông mà l t đ Na-pô-lê-ông. Công t c Brun-ươ ẽ ọ ố ậ ổ ướ
xvích, t ng ch huy c a h là viên t ng đã t ng ch huy cu c can thi p vũ trang ch ng l i n c Pháp vàoổ ỉ ủ ọ ướ ừ ỉ ộ ệ ố ạ ướ
năm 1792, và trái v i ch tâm c a h n, h n đã làm cho dòng h Bu c-bông chóng s p đ b ng nh ng l iớ ủ ủ ắ ắ ọ ố ụ ổ ằ ữ ờ
tuyên b ngu xu n đ y n t n c a h n, h n có m i căm thù c a m t tên chúa đ t trong ch đ cũ đ i v iố ẩ ầ ạ ộ ủ ắ ắ ố ủ ộ ấ ế ộ ố ớ
nhân dân Pháp, v i nh ng ng i kh i nghĩa cách m ng gan góc. Nh ng Brun-xvích l i s t ng vô đ chớ ữ ườ ở ạ ư ạ ợ ướ ị
Bô-na-pác và không tán thành chút nào cái không khí h i hè và chi n th ng đang trùm lên đình th n t h uộ ế ắ ầ ả ữ
c a hoàng h u và hoàng t Lu-i. Trong các nhà th Béc-lin và các t nh, các m c s nh n trách nhi mủ ậ ử ờ ở ở ỉ ụ ư ậ ệ
c u xin s che ch đ y th n uy c a "Đ ng t i cao" mà x a kia, x a l m, ng i ta hi u r ng chínhầ ự ở ầ ầ ủ ấ ố ư ư ắ ườ ể ằ
"Ng i" đã r lòng ban n cho tri u đ i Hô-hen-xô-le. Ng i ta nóng lòng s t ru t ch đ i tin t c di nườ ủ ơ ề ạ ườ ố ộ ờ ợ ứ ễ
bi n c a chi n s . Không ai bi t là bên nào s vế ủ ế ự ế ẽ t biên gi i tr c. . . ợ ớ ướ
Ba đ o quân c a Na-pô-lê-ông đ u ti n v phía sông En-b , v t qua r ng Phran-cô-ni, tràn vào h uạ ủ ề ế ề ơ ượ ừ ậ
ph ng quân Ph đ c t đ t các đ ng giao thông c a Ph . ươ ổ ể ắ ứ ườ ủ ổ
Tr n giao chi n đ u tiên x y ra g n S -lai, vào ngày 9 tháng 10, m t ngày sau khi Na-pô-lê-ông đãậ ế ầ ả ở ầ ơ ộ
đ t nh p vào x X c-x . Quân ti n v Pháp, Muy-ra và Béc-na-đ t g p m t quân đoàn Ph và đ c l nhộ ậ ứ ắ ơ ề ệ ố ặ ộ ổ ượ ệ
c a Na-pô-lê-ông cho ti n công. Quân Ph b đánh tan ngay trong tr n giao chi n không quan tr ng này, bủ ế ổ ị ậ ế ọ ị
thi t m t 700 ng i, trong đó 300 ng i ch t. Ngày 10 tháng 10, m t tr n th hai, ác li t h n. Hoàng tệ ấ ườ ườ ế ộ ậ ứ ệ ơ ử
Lu-i, th lĩnh phái ch chi n có th l c trong tri u, cùng v i m t đ i quân 9.000 ng i chi m lĩnh Dên-ủ ủ ế ế ự ề ớ ộ ộ ườ ế
phen, b th ng ch Lan-n ti n công sau khi đã ti n đ c vào sát vùng lân c n Dên-phen, và cu i cùng,ị ố ế ơ ế ế ượ ậ ố
th ng l i cũng v phía quân Pháp. Sau m t cu c ch ng c k ch li t, quân Ph b ch y, đ l i trên chi nắ ợ ề ộ ộ ố ự ị ệ ổ ỏ ạ ể ạ ế
tr ng ch ng 1.500 ng i b gi t ho c b b t. Cu i cùng tr n đánh, hoàng t Lu-i b m t nhát lê đâmườ ừ ườ ị ế ặ ị ắ ố ậ ử ị ộ
ch t. ế
Tàn binh b Dên-phen ch y v nh p v i quân ch l c quân Ph đang t p trung g n I-ê-na d iỏ ạ ề ậ ớ ủ ự ổ ậ ở ầ ướ
quy n ch huy c a hoàng t Hô-hen-lô-he. M t quân đoàn ch y u khác c a quân Ph , do đích thân côngề ỉ ủ ử ộ ủ ế ủ ổ
t c Brun-xvích ch huy, rút lên phía b c, theo h ng Nau-m -bua, nh ng r i cũng không t i đ c Nau-ướ ỉ ắ ướ ơ ư ồ ớ ượ
m -bua. ơ
Khi liên ti p nh n đ c nh ng tin chi n s S -lai, Dên-phen và tin cái ch t c a hoàng t Lu-i, t tế ậ ượ ữ ế ự ở ơ ở ế ủ ử ấ
c m i ng i đ u hoang mang dao đ ng. Th t cũng đáng l r ng k t qu c a hai tr n chi n đ u kh nả ọ ườ ề ộ ậ ạ ằ ế ả ủ ậ ế ấ ố
kh và cũng không đáng k y l i có th làm thay đ i đổ ể ấ ạ ể ổ c tình hình chung đ n t n g c nh th . Cáiượ ế ậ ố ư ế
h m hĩnh h ng hách vô đ lúc đ u đã nhanh chóng bi n thành r i lo n và s hãi. Ch có hoàng h u Lu-i-ợ ố ộ ầ ế ố ạ ợ ỉ ậ
d là ch a th t v ng. Hoàng h u v a tán d ng v i c n th n tinh th n hy sinh anh dũng c a hoàng tơ ư ấ ọ ậ ừ ươ ớ ậ ầ ầ ủ ử
Lu-i, v a qu quy t r ng tr n đánh l n s p t i s l p t c làm thay đ i tình th . ừ ả ế ằ ậ ớ ắ ớ ẽ ậ ứ ổ ế
Na-pô-lê-ông cho r ng ch l c quân Ph t p trung vùng lân c n Vai-ma đ ti p t c rút v Béc-lin, vàằ ủ ự ổ ậ ở ậ ể ế ụ ề
d đoán r ng tr n chi n đ u quy t đ nh s di n ra g n Vai-ma vào ngày 15 tháng 10. Na-pô-lê-ông raự ằ ậ ế ấ ế ị ẽ ễ ở ầ
l nh cho Đa-vu ti n theo h ng Nau-m -bua và th c sâu h n n a vào h u ph ng quân đ ch. Béc-la-đ tệ ế ướ ơ ọ ơ ữ ậ ươ ị ố
nh n l nh h p vây cùng Đa-vu, nh ng không th c hi n đ c. Na-pô-lê-ông cùng v i Sun, Nây và Muy-raậ ệ ợ ư ự ệ ượ ớ
ti n v I-ê-na. T i 13 tháng 10, Na-pô-lê-ông vào đ c trong thành ph đó, và khi quan sát nh ng đi mế ề ố ượ ố ữ ể
cao bao quanh thành ph , Na-pô-lê-ông th y có nhi u l c l ng l n đang rút theo đ ng Vai-ma. Hoàngố ấ ề ự ượ ớ ườ
t Hô-hen-lô-he bi t quân Pháp đã chi m đ c I-ê-na nh ng tuy t nhiên không ng chính c Na-pô-lê-ôngử ế ế ượ ư ệ ờ ả
cũng đã có m t I-ê-na cùng v i nhi u quân đoàn. Đêm 13 r ng ngày 14, Hô-hen-lô-he đình ch vi c rútặ ở ớ ề ạ ỉ ệ
lui và h quy t tâm nghênh chi n, đi u mà Na-pô-lê-ông không ng t i. ạ ế ế ề ờ ớ
Tr c khi ánh m t tr i bu i sáng to chi u, Na-pô-lê-ông c i ng a đi duy t đ i ngũ, Na-pô-lê-ông đãướ ặ ờ ổ ả ế ưỡ ự ệ ộ
nói v i binh sĩ r ng, tr n đánh này s n p toàn b n c Ph cho quân đ i Pháp, r ng hoàng đ tin t ngớ ằ ậ ẽ ộ ộ ướ ổ ộ ằ ế ưở
vào truy n th ng dũng c m c a binh sĩ, và cũng theo nh th ng l , hoàng đ gi i thích cho binh sĩ ngheề ố ả ủ ư ườ ệ ế ả
đ i c ng k ho ch tác chi n c a mình. ạ ươ ế ạ ế ủ
R i bình minh c a ngày 14 tháng 10 năm 1806 b t đ u, ngày quy t đ nh s ph n n c Ph . Tr n chi nồ ủ ắ ầ ế ị ố ậ ướ ổ ậ ế
đ u đã x y ra ngay sau khi m t tr i m c. Tr n đánh kéo dài và ác li t, nh ng ngay t lúc đ u, quân Phápấ ả ặ ờ ọ ậ ệ ư ừ ầ
đã chi m đ c l i th , đ n n i quân Ph dù có c g ng đ n đâu đi n a cũng không tránh kh i th t b i.ế ượ ợ ế ế ỗ ổ ố ắ ế ữ ỏ ấ ạ
Lúc đ u quân Ph và quân X c-xông v a rút lui t t v a ngoan c ng ch ng c , nh ng vì bi t t p h pầ ổ ắ ừ ừ ừ ừ ườ ố ự ư ế ậ ợ
và bi t ch huy khéo léo các quân đoàn tinh nhu c a Sun, c a Lan-n , c a Ô-gi -rô, c a Nây và k binhế ỉ ệ ủ ủ ơ ủ ơ ủ ỵ
c a Muy-ra nên hoàng đ đã th c hi n đ c k ho ch c a mình t ng đi m m t. Khi quân Ph qu vàủ ế ự ệ ượ ế ạ ủ ừ ể ộ ổ ỵ
b t đ u ch y tr n thì li n b truy kích ngay và đ i v i k b b i tr n, cu c truy kích này còn kh ng khi pắ ầ ạ ố ề ị ố ớ ẻ ị ạ ậ ộ ủ ế
h n c tr n Au-xtéc-lít. Tàn quân v i vã ch y v h ng Vai-ma và b k binh c a Muy-ra bám ri t vàoơ ả ậ ộ ạ ề ướ ị ỵ ủ ế
t n trong thành ph . Đ n đây thì quân Ph ph i ch u nh ng t n th t n ng n nh t. K binh Pháp đangậ ố ế ổ ả ị ữ ổ ấ ặ ề ấ ỵ
hăng, chém s ch c nh ng ng i xin hàng. Quân Ph hoàn toàn b đánh b i. M t b ph n nh ch y thoátạ ả ữ ườ ổ ị ạ ộ ộ ậ ỏ ạ
Napoléon Bonarparte. 135
còn gi đ c cái mã nhà binh, còn bao nhiêu b đánh tan tành, b b t c m tù ho c m t tích (ph n nàyữ ượ ị ị ắ ầ ặ ấ ầ
chi m s l n nh t). ế ố ớ ấ
Hô-hen-lô-he, l n tránh trong đám tàn quân, đã tìm cách ch y v Nau-m -bua vì ông ta cho r ng đó,ẩ ạ ề ơ ằ ở
binh đoàn ch l c - l c l ng duy nh t mà t nay tr đi ng i ta có th trông c y, do công t c Brun-ủ ự ự ượ ấ ừ ở ườ ể ậ ướ
xvích ch huy - đ c an toàn cùng v i nhà vua. Nh ng, ch t g n t i, m t s binh lính khác h t ho ngỉ ượ ớ ư ợ ầ ố ộ ố ố ả
ch y đ n trà tr n vào đám b i quân t I-ê-na tr n v và loan báo r ng có m t tai h a m i v a giángạ ế ộ ạ ừ ố ề ằ ộ ọ ớ ừ
xu ng n c Ph . S là, tr c khi t i Nau-m -bua, công t c Brun-xvích đã d ng l i Au-e-xtát, cònố ướ ổ ố ướ ớ ơ ướ ừ ạ ở
cách I-ê-na ch a đ y 25 ki-lô-mét, thì đã ch m ngay ph i quân Pháp c a Đa-vu, và đi u này đã gi i thíchư ầ ạ ả ủ ề ả
cho binh lính c a hoàng đ hi u rõ t i sao có ti ng súng đ i bác t phía đó v ng t i tai h trong su t tr nủ ế ể ạ ế ạ ừ ọ ớ ọ ố ậ
đánh. M c d u s l ng quân Pháp ít h n, vì trong tay Đa-vu ch có binh đoàn c a mình, còn Béc-na-đ tặ ầ ố ượ ơ ỉ ủ ố
ch a t i chi vi n k p, nh ng đ i b ph n l c l ng c a quân Ph cũng đã b đánh b i tan tành. Côngư ớ ệ ị ư ạ ộ ậ ự ượ ủ ổ ị ạ
t c Brun-xvích b t th ng vào lúc gay go nh t. Th là quân b i tr n Au-e-xtát l n v i b i quân c aướ ị ử ươ ấ ế ạ ậ ở ẫ ớ ạ ủ
Hô-hen-lô-he ùn ùn t I-ê-na và Vai-ma kéo đi nh thác. ừ ư
Nhà vua bi t r ng, nh v y là trong ngày 14 tháng 10, quân đ i Ph h u nh không còn gì n a, sau khiế ằ ư ậ ộ ổ ầ ư ữ
đã b Na-pô-lê-ông và th ng ch Đa-vu đánh cho thua luôn hai tr n trong cùng m t ngày. châu Âu, ngayị ố ế ậ ộ Ở
trong s nh ng k đ ch t i nh t c a n c Ph , ch ng ai ng đ c r ng s vi c l i k t thúc nhanh chóngố ữ ẻ ị ồ ấ ủ ướ ổ ẳ ờ ượ ằ ự ệ ạ ế
đ n th , ch sáu ngày sau khi Na-pô-lê-ông b c vào chi n đ u. ế ế ỉ ướ ế ấ
Khi bên b i tr n truy n cho nhau bi t cái tin là đã b m t h t và quân đ i không còn thì s kinh kh ngạ ậ ề ế ị ấ ế ộ ự ủ
đ n c c đ và ch a t ng có xâm chi m l y h . ế ự ộ ư ừ ế ấ ọ
II.
Tàn quân Ph ti p t c tr n ch y h n đ n. Quân Pháp truy kích và v vét đ c r t nhi u l ng th c, xeổ ế ụ ố ạ ỗ ộ ơ ượ ấ ề ươ ự
c , l a ng a, pháo còn t t nguyên và t t c nh ng th tàn quân v t b l i trên đ ng tháo ch y. Na-pô-ộ ừ ự ố ấ ả ữ ứ ứ ỏ ạ ườ ạ
lê-ông th ng đ ng ti n v Béc-lin. D c đ ng, Na-pô-lê-ông ra l nh chi m đóng công qu c Hét-xe-cát-ẳ ườ ế ề ọ ườ ệ ế ố
xen, tuyên b ph b tri u vua đó, xâm chi m Brun-xvích, Vai-ma và Éc-phua, Nau-m -bua, Han-le vàố ế ỏ ề ế ơ
Vít-tem-be. Hoàng t Hô-hen-lô-he rút v phía tử ề ư c theo h ng b c, cùng v i ch ng 20.000 quân màớ ướ ắ ớ ừ
hoàng t đã t p h p đ c, h u nhử ậ ợ ượ ầ ư không có vũ khí, tinh th n b c nh c và không ph c tùng ch huyầ ạ ượ ụ ỉ
n a. ữ
Nh ng, trong cu c ch y tr n lên phía b c c a hoàng t , đám tàn quân đó luôn luôn b k binh c a Muy-ư ộ ạ ố ắ ủ ử ị ỵ ủ
ra t p kích nên càng ngày càng tan rã. Sau khi v t qua đ c Pren-x -lau, trên đ ng đi Xtét-tin, Hô-hen-ậ ượ ượ ơ ườ
lô-he đã b bao vây t phía và đã ph i đ u hàng. Tr c đó ít hôm, ngay sau khi th ng ch Lan-n v a m iị ứ ả ầ ướ ố ế ơ ừ ớ
kêu g i đ u hàng, v trí kiên c Xpan-đau đã h khí gi i đ u hàng không kháng c , cùng v i nh ng khoọ ầ ị ố ạ ớ ầ ự ớ ữ
tàng đ y p d ng c chi n tranh. Và sau khi Hô-hen-lô-he đ u hàng, t ng Lát-xan li n d n đ u đ i kầ ắ ụ ụ ế ầ ướ ề ẫ ầ ộ ỵ
binh ti n đ n chân pháo đài kiên c Xtét-tin, trong đó có h n 6.000 quân phòng gi cùng v i l c l ngế ế ố ơ ữ ớ ự ượ
pháo binh hùng h y, l ng th c và đ n d c d i dào; m t t ng k binh Pháp v a m i kêu g i hàng,ậ ươ ự ạ ượ ồ ộ ướ ỵ ừ ớ ọ
pháo đài này đã hàng ngay, không m t phát súng ch ng c trong khi đ i ph ng không có l y m t kh uộ ố ự ố ươ ấ ộ ẩ
pháo. M i kinh s đen t i nh t đã đè lên t ng lĩnh, sĩ quan, binh lính c a đám quân Ph đã s n sàng dângố ợ ố ấ ướ ủ ổ ẵ
mình cho th t b i. Không còn chút v t tích gì v cái k lu t mà x a nay h v n t ng khoe khoang. Hàngấ ạ ế ề ỷ ậ ư ọ ẫ ừ
nghìn binh lính Ph ra hàng quân Pháp. S s p đ tinh th n c a b n ch huy Ph làm cho ngay c nh ngổ ự ụ ổ ầ ủ ọ ỉ ổ ả ữ
k chi n th ng cũng l y làm l . Ng i ta không nh n ra đ c nh ng ng i mà cách đây nhi u l m là haiẻ ế ắ ấ ạ ườ ậ ượ ữ ườ ề ắ
tu n còn d ng d ng t đ c và tin ch c s tr kh đ c Na-pô-lê-ông. ầ ươ ươ ự ắ ắ ẽ ừ ử ượ
Ngày 27 tháng 10 năm 1806, 19 ngày sau khi chi n tranh bùng n , và 13 ngày sau tr n I-ê-na và Au-e-xtát,ế ổ ậ
Na-pô-lê-ông hát khúc kh i hoàn ti n vào Béc-lin cùng v i b n th ng ch và đ i k binh c n v đi tuỳả ế ớ ố ố ế ộ ỵ ậ ệ
tùng. Viên th tr ng giao n p th đô cho Na-pô-lê-ông và yêu c u đ ng b n phá thành ph . Na-pô-lê-ôngị ưở ộ ủ ầ ừ ắ ố
h l nh cho các c a hàng m c a và duy trì sinh ho t bình th ng c a thành ph . Dân chúng r i rít chúcạ ệ ử ở ử ạ ườ ủ ố ố
t ng, đón ti p hoàng đ m t cách s hãi, bi u l s quy ph c hoàn toàn. ụ ế ế ộ ợ ể ộ ự ụ
Đóng l i Béc-lin, Na-pô-lê-ông đã chú ý tr c nh t đ n vi c tiêu di t tàn quân Ph tan tác kh pạ ở ướ ấ ế ệ ệ ổ ở ắ
n i. R t cu c ch còn l i có đ i quân c a t ng Bluy-khe, viên t ng Ph kiên quy t nh t đã t p h pơ ố ộ ỉ ạ ộ ủ ướ ướ ổ ế ấ ậ ợ
đ c ch ng 20.000 v a sĩ quan và binh lính c a các đ n v tan rã, r i cùng ch y lên phía b c và b quânượ ừ ừ ủ ơ ị ồ ạ ắ ị
c a các th ng ch Béc-na-đ t, Sun và Muy-ra đu i đánh. Đ n Lu-b ch, tr c m t Bluy-khe là biên gi iủ ố ế ố ổ ế ế ướ ặ ớ
Đan M ch nh ng nạ ư c Đan M ch vì quá s Na-pô-lê-ông nên đã kiên quy t c m quân Ph không đ c đ tớ ạ ợ ế ấ ổ ượ ặ
chân lên lãnh th c a h . Nh v y là Bluy-khe không còn đ ng thoát vì quân Pháp đang đu i ngay phíaổ ủ ọ ư ậ ườ ổ ở
sau. Ngày 7 tháng 11, quân Pháp vào t i Lu-b ch và ti n công quân đoàn c a Bluy-khe ngay trong thànhớ ế ế ủ ở
ph . M t cu c giao chi n li u m ng b t đ u và trong tr n y, ch ng 6.000 quân Ph b quân Pháp gi tố ộ ộ ế ề ạ ắ ầ ậ ấ ừ ổ ị ế
Napoléon Bonarparte. 136
ho c b t làm tù binh. Bluy-khe d n đ u 14.000 quân tr n thoát kh i thành ph , nh ng đ n t i b quânặ ắ ẫ ầ ố ỏ ố ư ế ố ị
Pháp đu i k p và bao vây cánh đ ng Lu-b ch. Bluy-khe đ u hàng cùng v i t t c s còn l i trong sổ ị ở ồ ế ầ ớ ấ ả ố ạ ố
14.000 binh lính, sĩ quan và t ng lĩnh, toàn b s pháo và đ n d c c a mình. Cùng trong lúc đó, quânướ ộ ố ạ ượ ủ
Pháp l i đã xu t hi n Cu-xt -ranh trên Ô-đe. Quân Pháp đã bi t l i d ng tình tr ng m t tinh th n lạ ấ ệ ở ơ ế ợ ụ ạ ấ ầ ạ
lùng và không th t ng t ng đ c đang lan tràn kh p n c Ph sau tr n I-ê-na, đ n n i ch có b n đ iể ưở ượ ượ ắ ướ ổ ậ ế ỗ ỉ ố ạ
đ i b binh, không có pháo, hi n ra d i chân thành Cu-xt -ranh, r i viên ch huy đ i quân bé nh y đòiộ ộ ệ ướ ơ ồ ỉ ộ ỏ ấ
thành Cu-xt -ranh ph i đ u hàng cũng ch ng c n ph i dùng đ n hành đ ng nghi binh vây thành. V a m iơ ả ầ ẳ ầ ả ế ộ ừ ớ
g i hàng, thành Cu-xt -ranh đã h khí gi i cùng v i 4.000 quân trang b đ y đ , m t s l n pháo binh vàọ ơ ạ ớ ớ ị ầ ủ ộ ố ớ
nh ng kho l ng th c to l n. Hàng lo t các pháo đài kiên c y đ u hàng, không chút kháng c - m tữ ươ ự ớ ạ ố ấ ầ ự ộ
đi u ch a t ng th y có trong l ch s chi n tranh, đi n hình nh t là pháo đài Mát-đ -bua - là m t giai tho iề ư ừ ấ ị ử ế ể ấ ơ ộ ạ
kỳ l mà Na-pô-lê-ông tho t nghe báo cáo cũng s ng s t, ch a dám tin. ạ ạ ử ố ư
Mát-đ -bua, pháo đài duy nh t ch a đ u hàng, là pháo đài kiên c vào b c nh t và đ ng th i cũng làơ ấ ư ầ ố ậ ấ ồ ờ
m t trung tâm buôn bán l n, trù phú. đó, t p trung nhi u kho l ng th c và đ n d c l n, trong thànhộ ớ Ở ậ ề ươ ự ạ ượ ớ
có l c l ng đ n trú quan tr ng: 22.000 ng i trang b đ y đ , đ t d i quy n ch huy c a t ng Clai.ự ượ ồ ọ ườ ị ầ ủ ặ ướ ề ỉ ủ ướ
Sau khi Bluy-khe đ u hàng, 22.000 ng i y và pháo đài Mát-đ -bua là v trí đ c nh t còn sót l i c a cácầ ườ ấ ơ ị ộ ấ ạ ủ
l c l ng vũ trang Ph . Th ng ch Nây đã t i chân thành. Trong lúc c p bách và tin ch c là s thu đ cự ượ ổ ố ế ớ ấ ắ ẽ ượ
th ng l i nên Nây cũng không tính đ n vi c mang theo pháo đ công thành mà ch mang theo ba, b n kh uắ ợ ế ệ ể ỉ ố ẩ
súng c i dã chi n. Nây kêu g i Clai nên đ u hàng ngay. Th y đ i ph ng t ch i, Nây h l nh phát ho ;ố ế ọ ầ ấ ố ươ ừ ố ạ ệ ả
m y kh u pháo nh đem theo đã không gây ra và cũng không th gây h h i gì cho pháo đài đ c, nh ngấ ẩ ẹ ể ư ạ ượ ư
th là đ : ngày 8 tháng 11, Clai đ u hàng cùng v i toàn b thành quách. Nây ti n vào thành ph và th y ế ủ ầ ớ ộ ế ố ấ ở
đó r t nhi u kho quân nhu và kho hàng hóa đ s . Sau này, Clai gi i thích v hành đ ng y c a mìnhấ ề ồ ộ ả ề ộ ấ ủ
r ng: b i dân chúng khi p đ m vì súng c i c a quân Pháp, đã c u xin Clai, v i tằ ở ế ả ố ủ ầ ớ ư cách là ng i ch huyườ ỉ
thành, c n ph i s m đ u hàng. Th theo ý mu n đó mà Clai đã đ u hàng. ầ ả ớ ầ ể ố ầ
Khi đ c tin Mát-đ -bua đ u hàng, Na-pô-lê-ông, n c Pháp và toàn th châu Âu đ u th y rõ r ng sượ ơ ầ ướ ể ề ấ ằ ố
ph n n c Ph nh th là h t. Quân Ph b tiêu di t hay b b t, t t c các thành quách còn nguyên v nậ ướ ổ ư ế ế ổ ị ệ ị ắ ấ ả ẹ
cùng v i m t s l n kho quân trang, quân d ng, quân gi i, t t c đ u đã r i vào tay quân Pháp, th đô vàớ ộ ố ớ ụ ớ ấ ả ề ơ ủ
h u kh p các thành ph (tr Đan-xíc) đ u do nhà c m quy n Pháp cai tr và nhân dân đâu cũng t raầ ắ ố ừ ề ầ ề ị ở ỏ
th n ph c hoàn toàn. ầ ụ
Sau khi đi lang thang kh n kh h t t thành ph này đ sang thành ph khác, vua Ph , hoàng h u Lu-i-d ,ố ổ ế ừ ố ể ố ổ ậ ơ
con cái và qu n th n (còn l i r t ít) cu i cùng trú l i Me-men, biên gi i c a v ng qu c Ph . T t cầ ầ ạ ấ ố ạ ở ớ ủ ươ ố ổ ấ ả
nh ng hy v ng đình chi n và hòa bình mà Phri-đrích Vin-hem ôm p đ u đã tiêu tan h t, vì Na-pô-lê-ôngữ ọ ế ấ ề ế
đã đ ra nh ng đi u ki n r t nghi t ngã. Na-pô-lê-ông cho đăng trên báo Pháp nh ng bài m a mai châmề ữ ề ệ ấ ệ ữ ỉ
ch c tàn nh n, đ c ác đ i v i hoàng h u Lu-i-d , ch đích danh hoàng h u là ng i ch u trách nhi mọ ẫ ộ ố ớ ậ ơ ỉ ậ ườ ị ệ
chính v nh ng tai h a đã trút xu ng n c Ph . ề ữ ọ ố ướ ổ
Nh ng, nh ng s lăng m ác đ c c a k chi n th ng đã không c n tr vi c Phri-đrích Vin-hem đ tamư ữ ự ạ ộ ủ ẻ ế ắ ả ở ệ ệ
vi t cho Na-pô-lê-ông m t b c th l i l cung kính, t ý mong m i đ c hoàng đ Na-pô-lê-ông s đ cế ộ ứ ư ờ ẽ ỏ ỏ ứ ế ẽ ượ
hài lòng v nh ng ti n nghi trong hoàng cung P t-xđam hoàn toàn còn t t nguyên. Na-pô-lê-ông khôngề ữ ệ ở ố ố
thèm tr l i. ả ờ
Trên con đ ng võ nghi p dài d ng và đ y chi n th ng c a mình, tr c kia cũng nh sau này, ch aườ ệ ẵ ầ ế ắ ủ ướ ư ư
bao gi quy n l c c a Na-pô-lê-ông l i đ t đ n đ nh cao nh mùa thu năm 1806, và v sau không bao giờ ề ự ủ ạ ạ ế ỉ ư ề ờ
còn th y l i n a. Trong m t tháng, t lúc b t đ u chi n tranh (8 tháng 10) đ n ngày Mát-đ -bua đ u hàngấ ạ ữ ộ ừ ắ ầ ế ế ơ ầ
(8 tháng 11), Na-pô-lê-ông đã hoàn toàn đánh b i m t trong b n c ng qu c l n châu Âu vào h i b yạ ộ ố ườ ố ớ ở ồ ấ
gi mà x a nay Na-pô-lê-ông không dám khinh th ng. Chi n th ng c a Na-pô-lê-ông th t là hoàn mãn vàờ ư ườ ế ắ ủ ậ
hào hùng ch a t ng th y. Đây là l n đ u tiên Na-pô-lê-ông đ c th y s h n lo n, s ho ng h t c aư ừ ấ ầ ầ ượ ấ ự ỗ ạ ự ả ố ủ
chính ph và c a các t ng lĩnh Ph , đ u hàng ngay sau nh ng phát súng đ u tiên, s thu n ph c nhanhủ ủ ướ ổ ầ ữ ầ ự ầ ụ
chóng và hoàn toàn tin c y đ c c a dân chúng và c a các nhà c m quy n Ph . Quân Ma-m -lúc Ai C pậ ượ ủ ủ ầ ề ổ ơ ậ
đã kháng c , quân Áo đã kháng c , quân Ý đã kháng c , quân Nga đã b i tr n nh ng dũng c m tuy t v i,ự ự ự ạ ậ ư ả ệ ờ
và tr n Au-xtéc-lít, Na-pô-lê-ông đã ph i ca ng i tinh th n quy t chi n c a m t s đ n v Nga. Trongở ậ ả ợ ầ ế ế ủ ộ ố ơ ị
khi đó, m t quân đ i t hào v nh ng truy n th ng c a Phri-đrích đ nh , m t n c th a h ng m t tộ ộ ự ề ữ ề ố ủ ệ ị ộ ướ ừ ưở ộ ổ
ch c cai tr hoàn h o nh t và nhân dân có trình đ văn hóa không thua m t n c nào châu Âu h i y,ứ ị ả ấ ộ ộ ướ ở ồ ấ
b ng nhiên bi n thành m t kh i c ng đ b t đ ng. Toàn châu Âu s ng s kinh ng c và s hãi, c nhiên làỗ ế ộ ố ứ ờ ấ ộ ữ ờ ạ ợ ố
không nói đ n nh ng qu c gia Đ c, n c nào n c n y đang v i vã đ lên Na-pô-lê-ông, cung đi nế ữ ố ứ ướ ướ ấ ộ ệ ở ệ
P t-xđam nh ng l i cam k t hoàn toàn th n ph c. ố ữ ờ ế ầ ụ
R t t nhiên là trong nh ng ngày tháng 10 và tháng 11 y. Na-pô-lê-ông s ng trong m t màn s ng xánấ ự ữ ấ ố ộ ươ
l n, gi a nh ng tin t c hàng ngày t i t p bay v Béc-lin và P t-xđam báo tin đ u hàng c a các pháo đàiạ ữ ữ ứ ớ ấ ề ố ầ ủ
và các đám tàn quân cu i cùng c a Ph ; gi a nh ng s quy ph c van xin tha t i và che ch , nh ng số ủ ổ ữ ữ ự ụ ộ ở ữ ự
Napoléon Bonarparte. 137
khúm núm cam k t trung thành c a các v ng h u, công h u, vua chúa, thì r t t nhiên là Na-pô-lê-ôngế ủ ươ ầ ầ ấ ự
quy t đ nh giáng cho k thù chính c a mình, là n c Anh, m t đòn s m sét, và đòn y có th th c hi nế ị ẻ ủ ướ ộ ấ ấ ể ự ệ
đ c sau khi đã chi n th ng n c Ph . Ch a đ y hai tu n sau khi Mát-đ -bua đ u hàng th ng ch Nây,ượ ế ắ ướ ổ ư ầ ầ ơ ầ ố ế
ngày 21 tháng 11 năm 1806, hoàng đ ký đ o lu t Béc-lin, n i ti ng, ban b vi c phong t a l c đ a. ế ạ ậ ổ ế ố ệ ỏ ụ ị
III.
Cu c phong t a l c đ a đóng m t vai trò r t to l n trong l ch s c a đ qu c Na-pô-lê-ông, trong l ch sộ ỏ ụ ị ộ ấ ớ ị ử ủ ế ố ị ử
c a toàn châu Âu cũng nh châu M , nó tr thành c s c a toàn b cu c đ u tranh v kinh t và nhủ ư ỹ ở ơ ở ủ ộ ộ ấ ề ế ư
v y là c v chính tr n a, trong su t th i gian c a thiên anh hùng ca đ ch . ậ ả ề ị ữ ố ờ ủ ế ế
Nh ng đi m ch y u c a đ o lu t Béc-lin g m nh ng gì? Vi c c m thông th ng v i n c Anh có tữ ể ủ ế ủ ạ ậ ồ ữ ệ ấ ươ ớ ướ ừ
h i cách m ng và sau đó đã đ c s c l nh ngày 10 Tháng S ng mù năm th V (1796) quy đ nh và bồ ạ ượ ắ ệ ươ ứ ị ổ
sung cho rõ h n. D i th i Na-pô-lê-ông, s c l nh đó không nh ng đã đ c th a nh n, mà ngày 22 thángơ ướ ờ ắ ệ ữ ượ ừ ậ
2 cùng năm 1806 y, trong lúc c m nh p kh u các hàng d t và s i bông b t c t đâu đ a t i, m t l nấ ấ ậ ẩ ệ ợ ấ ứ ừ ư ớ ộ ầ
n a hoàng đ đã xác đ nh l i quan đi m b o h m u d ch ch t ch c a mình đ b o v n n k ngh c aữ ế ị ạ ể ả ộ ậ ị ặ ẽ ủ ể ả ệ ề ỹ ệ ủ
n c Pháp. B ng đ o lu t Béc-lin ngày 21 tháng 11 năm 1806, không ph i Na-pô-lê-ông ch ti p t c vàướ ằ ạ ậ ả ỉ ế ụ
c ng c đ c quy n n i th ng c a đ qu c, mà còn đánh ác li t vào toàn b n n kinh t Anh; ch ý c aủ ố ộ ề ộ ươ ủ ế ố ệ ộ ề ế ủ ủ
Na-pô-lê-ông là đ a nó đ n ch ch t ng t, đ n ch nhà n c phá s n, đ n ch đói kém và đ u hàng. L nư ế ỗ ế ạ ế ỗ ướ ả ế ỗ ầ ầ
này, đi u ch y u là không ph i ch t ng c Anh ra kh i đ qu c Pháp mà còn mu n t ng c Anh ra kh iề ủ ế ả ỉ ố ổ ỏ ế ố ố ố ổ ỏ
l c đ a châu Âu, gi t ch t Anh v m t kinh t , t c đo t các th tr ng châu Âu trong tay Anh. Đi u 1ụ ị ế ế ề ặ ế ướ ạ ị ườ ề
c a đ o lu t vi t: "N c Anh b coi là trong tình tr ng b phong t a" và đi u 2 nói: "T t c vi c buônủ ạ ậ ế ướ ị ở ạ ị ỏ ề ấ ả ệ
bán và giao thi p v i n c Anh đ u b c m". T t c vi c giao thi p b ng b u đi n ho c b ng cách khácệ ớ ướ ề ị ấ ấ ả ệ ệ ằ ư ệ ặ ằ
đ u b c m, l nh ban ra là ph i b t ngay t t c nh ng ng i Anh trú kh p m i n i, ph i t ch thu hàngề ị ấ ệ ả ắ ấ ả ữ ườ ở ắ ọ ơ ả ị
hóa và tài s n c a h nói chung. ả ủ ọ
Khi phân tích vi c phong t a l c đ a, dù cho có thi u r t nhi u nh ng đi u gi i thích c th , chi ti tệ ỏ ụ ị ế ấ ề ữ ề ả ụ ể ế
chăng n a - Na-pô-lê-ông không bao gi hà ti n vi c gi i thích này - thì ng i ta ch c n đ c văn b n đ oữ ờ ệ ệ ả ườ ỉ ầ ọ ả ạ
lu t Béc-lin cũng đ đ n m đ c th c ch t ý nghĩa l ch s c a nó: vi c phong t a kinh t n c Anh chậ ủ ể ắ ượ ự ấ ị ử ủ ệ ỏ ế ướ ỉ
có th thu đ c m t vài k t qu c th v i đi u ki n: n u toàn th châu Âu không hoàn toàn thu cể ượ ộ ế ả ụ ể ớ ề ệ ế ể ộ
quy n Na-pô-lê-ông thì ít ra cũng ph i đ t d i s ki m soát ng t nghèo c a Na-pô-lê-ông. Trái l i, chề ả ặ ướ ự ể ặ ủ ạ ỉ
c n m t c ng qu c không ch u khu t ph c và ti p t c buôn bán v i n c Anh thì cũng đ làm m t h tầ ộ ườ ố ị ấ ụ ế ụ ớ ướ ủ ấ ế
l c c a đ o lu t, b i vì t cái n c b t tr đó, hàng hóa Anh (v i nhãn hi u khác) s lan tràn d dàng vàự ủ ạ ậ ở ừ ướ ấ ị ớ ệ ẽ ễ
nhanh chóng trên toàn cõi châu Âu.
K t lu n đã rõ ràng: n u mu n th ng đ c n c Anh thì ph i đ c t t c các c ng qu c châu Âuế ậ ế ố ắ ượ ướ ả ượ ấ ả ườ ố
th c hi n ch t ch vi c phong t a l c đ a, ph i đ t toàn th châu Âu d i quy n Na-pô-lê-ông và đi uự ệ ặ ẽ ệ ỏ ụ ị ả ặ ể ướ ề ề
tr c tiên là ph i chi m t t c các b bi n châu Âu đ cho lính đoan và c nh binh Pháp hành đ ngướ ả ế ấ ả ờ ể ở ể ả ộ
đ c d dàng và tiêu di t đ c n n buôn l u. Không c n ph i hi u th u thâm ý chính tr c a Na-pô-lê-ượ ễ ệ ượ ạ ậ ầ ả ể ấ ị ủ
ông cũng th y đ c nh ng h u qu tai h i c a vi c phong t a không nh ng đ i v i n c Anh mà cònấ ượ ữ ậ ả ạ ủ ệ ỏ ữ ố ớ ướ
v i đông đ o khách hàng tiêu th châu Âu, vì nh v y h b thi u m t nhi u s n ph m k ngh vàớ ả ụ ở ư ậ ọ ị ế ấ ề ả ẩ ỹ ệ
hàng hóa thu c đ a c a Anh, t bông cho đ n cà-phê và đ ng. Na-pô-lê-ông cũng th a hi u tr c r ng,ộ ị ủ ừ ế ườ ừ ể ướ ằ
v ph n nh ng th ng nhân ngề ầ ữ ươ i Anh, vi c buôn l u s đem l i r t nhi u l i, và do đó nó s hoành hànhờ ệ ậ ẽ ạ ấ ề ờ ẽ
d , nó s quy n rũ nh ng th ng nhân Pháp v n th ng bán nguyên li u cho ng i Anh đ n m c nào.ữ ẽ ế ữ ươ ẫ ườ ệ ườ ế ứ
T t c nh ng đi u đó, Na-pô-lê-ông đ u đã có d ki n đ y đ và còn m t câu tr l i lô-gích nh sau:ấ ả ữ ề ề ự ế ầ ủ ộ ả ờ ư
ti p t c n t cu c chinh ph c l c đ a châu Âu, đã b t đ u m t cách r t t t đ p, đ vi c phong t a l c đ aế ụ ố ộ ụ ụ ị ắ ầ ộ ấ ố ẹ ể ệ ỏ ụ ị
tr thành hi n th c. ở ệ ự
Na-pô-lê-ông đã r t nhanh chóng nh n ra đ c r ng trong toàn châu Âu ch có m t t ng l p dân chúng -ấ ậ ượ ằ ỉ ộ ầ ớ
t ng l p t s n k ngh - là s l y làm hài lòng v vi c không ph i c nh tranh v i hàng Anh. Sau khiầ ớ ư ả ỹ ệ ẽ ấ ề ệ ả ạ ớ
n c Ph b b i tr n và t khi x X c-x ph n l i đ ng minh c a mình đ đi v i Na-pô-lê-ông và h aướ ổ ị ạ ậ ừ ứ ắ ơ ả ạ ồ ủ ể ớ ứ
th c hi n đ o lu t Béc-lin thì nh ng k ngh gia x X c-x l y làm sung s ng, bi u th ni m hoan hự ệ ạ ậ ữ ỹ ệ ứ ắ ơ ấ ướ ể ị ề ỉ
mãnh li t, nh ng còn th ng nhân, nông dân và qu ng đ i qu n chúng tiêu th l i l y làm lo l ng và th tệ ư ươ ả ạ ầ ụ ạ ấ ắ ấ
v ng. Na-pô-lê-ông có th bi t tr c đ c r ng ch còn có bi n pháp duy nh t là dùng s c m nh, d a n tọ ể ế ướ ượ ằ ỉ ệ ấ ứ ạ ọ ạ
và c ng b c m i bu c đ c các chính ph và nhân dân châu Âu ch p nh n và th c hi n đúng đ n cácưỡ ứ ớ ộ ượ ủ ấ ậ ự ệ ắ
đi u kho n c a vi c phong t a. ề ả ủ ệ ỏ
Napoléon Bonarparte. 138