intTypePromotion=1

Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4, 5 trong trường Tiểu học

Chia sẻ: Hòa Phát | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:37

0
18
lượt xem
1
download

Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4, 5 trong trường Tiểu học

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục tiêu của sáng kiến kinh nghiệm này nhằm lôi cuốn và thu hút học sinh yêu thích học hát, tìm hiểu để hiểu biết về các làn điệu dân ca nhiều hơn. Bên cạnh đó còn giáo dục thái độ yêu mến, lòng tự hào cũng như ý thức giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc Việt Nam mà đặc biệt là hát Dân Ca.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4, 5 trong trường Tiểu học

  1. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học MỘT VÀI PHƯƠNG PHÁP DẠY HÁT DÂN CA CHO HỌC SINH KHỐI  LỚP 4, 5 TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC I. PHẦN MỞ ĐẦU: 1. Lí do chọ đề tài: Dân ca là một nghệ thuật của dân gian, nó có đầy đủ tính truyền miệng,  tính tập thể, tính truyền thống và tính sáng tạo. Những làn điệu Dân ca không  chỉ  mang lại những cảm xúc vui sướng trong đời sống tinh thần mà còn tạo  điều kiện cho sự  phát triển toàn diện cho mỗi con người chúng ta nói chung  và đặc biệt cho học sinh Tiểu học nói riêng Đối với trường Tiểu học Hà Huy Tập nơi tôi đang công tác, trường   đóng trên địa bàn xa trung tâm thuộc vùng nông thôn tương đối khó khăn, kinh  tế xã hội đang trên đà phát triển vì thế các nền văn hóa đặc trưng của các dân  tộc cũng hòa nhập và dần bị mai một, nên các em cũng được tiếp thu các nền   văn hóa mới, các dòng nhạc hiện đại đang từng ngày lan tràn là những nguyên  nhân đã làm cho các em ít quan tâm tới việc lưu trữ các nền văn hóa đặc trưng  riêng của quê hương mình.          Những làn điệu dân ca ấy còn được vang vọng bao lâu nữa nếu như các   em nhỏ  không còn được nghe tiếng ru của bà, của mẹ. Với cuộc sống thành  thị  quá bận rộn khiến cho người lớn quay cuồng trong nhịp sống hối hả,   không còn bình tâm để đưa các em bé vào giấc ngủ êm đềm qua tiếng hát ru  nữa, bên cạnh đó cả  thế  giới Âm nhạc đang nóng lên bởi những dòng nhạc  Trẻ, nhạc Rock dòng nhạc phong trào phục vụ  nhu cầu đã làm  ảnh hưởng   không nhỏ  đến các em học sinh, ngay cả trong gia đình, các em cũng thường   xuyên được nghe các bài hát của người lớn, những bài hát mang tính chất giải   trí, do vậy các em đã tiếp thu nhanh hơn so với các bài hát mà các em được  học  ở  trường. Bên cạnh đó những bài hát dân ca tương đối khó đối với học   1 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  2. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học sinh Tiểu học nên mỗi khi giáo viên dạy các bài hát dân ca học sinh thường  căng thẳng vì học hát mãi mà hát vẫn không  đúng, học múa mãi mà múa vẫn không được dẻo vì các bài hát dân ca thường   phải luyến láy nhiều, có khi phải lấy hơi dài hơn, mỗi bài dân ca thuộc các  vùng miền hay dân tộc khác nhau thì làm thế  nào để  các em thực hiện tốt  được? và điều đó dẫn đến học sinh không thích học hát các bài hát dân ca. Vì   thế đa số  sau khi ra trường tất cả đều bị  các em quên lãng, nên gần như  thế  hệ trẻ đã không còn biết đến và không còn muốn nghe những làn điệu dân ca  xưa nữa. Mặc dù Bộ  Giáo Dục và Đào Tạo  đã  điều chỉnh nội dung của   chương trình môn Âm Nhạc bắt buộc khối lớp nào cũng có từ hai đến ba bài   dân ca, còn rất hạn chế, do vậy sự hiểu biết của các em học sinh Tiểu học về  dân ca chưa thật sự sâu rộng.  Vậy làm thế nào để các em thích học các bài hát dân ca điều này đòi hỏi   giáo viên phải có phương pháp dạy để học sinh yêu thích học hát dân ca hơn,   khi các em trình bày, biểu diễn tốt các bài hát đó và sau khi các em thực hiện   tốt, tự nhiên các em sẽ thấy yêu thích các bài hát dân ca hơn. Đây là một quá  trình tìm hiểu, học hỏi và tập luyện hết sức khó khăn của cả  Cô và Trò. Từ  những vấn đề đã đặt ra ở trên và qua khảo sát thực tế ở trường nơi đang công  tác, nhận thấy việc để  giúp các em học sinh được tiếp xúc và ngày càng yêu  thích các làn điệu dân ca Việt Nam, để  nó không bị  mai một và trôi vào quên  lãng là một vấn đề  rất quan trọng. Vì thế  tôi mạnh dạn đưa ra  “Một vài  phương pháp dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4, 5 trong trường   Tiểu học”.       2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 2 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  3. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học         Nhằm lôi cuốn và thu hút học sinh yêu thích học hát, tìm hiểu để  hiểu  biết về các làn điệu dân ca nhiều hơn. Bên cạnh đó còn giáo dục thái độ  yêu  mến, lòng tự hào cũng như ý thức giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc Việt Nam   mà đặc biệt là hát Dân Ca.  3. Đối tượng nghiên cứu ­ Những phương pháp sư phạm dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4,   5 trong trường Tiểu học.               4. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu: Một vài phương pháp dạy hát dân ca cho học sinh khối lớp 4, 5 trong   Trường tiểu học Hà Huy Tập ­ Huyện Krông Ana ­ Tỉnh Đăk Lăk. Năm học  2014 ­ 2015. 5. Phương pháp nghiên cứu: ­ Nghiên cứu chương trình, Sách giáo khoa môn Âm nhạc tiểu học. ­ Phương pháp dạy học Âm nhạc ở tiểu học. ­ Các bài hát dân ca trong và ngoài chương trình Âm nhạc tiểu học. ­ Thu thập tài liệu về dạy hát dân ca cho học sinh phổ thông. ­ Vận dụng những kinh nghiệm của cá nhân vào các tiết dạy hát dân ca ở  trường. ­ Trao đổi với đồng nghiệp về những kết quả thu được, điều chỉnh cho  phù hợp với thực tế dạy học tại nhà trường. II. PHẦN NỘI DUNG: 1. Cơ sở lý luận: Học sinh Tiểu học rất nhạy cảm với Âm nhạc, cuộc sống của các em   không thể thiếu được loại nghệ thuật này, môn Âm nhạc giúp các em hướng   3 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  4. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học tới cái đẹp, góp phần giáo dục các em trở  thành những người phát triển toàn  diện.          Ngoài ra nó còn giúp các em có tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau   những giờ học căng thẳng. Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học. Học hát là nội dung trọng tâm,  được thực hiện từ  lớp 1 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh yêu thích  nhất. Phân môn học hát có ba dạng là: bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân ca và   các bài hát nước ngoài. Khả năng Âm nhạc của học sinh Tiểu học có sự phát triển rõ rệt. Ví dụ  học sinh lớp 1, 2 có trí nhớ còn hạn chế, các em khó học thuộc những bài hát   có lời ca tương đối dài hoặc có nhiều lời ca, Đến lớp 4,5 khả  năng ghi nhớ  của học sinh đã được nâng cao hơn so với giai đoạn trước. Biểu hiện về năng  lực Âm  nhạc của học sinh rất khác biệt, mỗi lớp thường có những em năng khiếu Âm   nhạc rất tốt, nhưng bên cạnh đó lại có một số  em năng khiếu còn hạn chế.   Cũng có những học sinh có năng khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác,  ví dụ: hát đúng về  cao độ  thì lại chưa vững về  trường độ, có khả  năng gõ  đệm tốt nhưng lại yếu về vận động theo nhạc… Đa số học sinh có khả năng  hát kết hợp các hoạt động khác như: vận động theo nhạc, gõ đệm, tham gia   trò chơi… Hứng thú, sở  thích Âm nhạc của học sinh không hoàn toàn giống  nhau, cảm nhận thẩm mĩ của các em cũng khác biệt 2. Thực trạng: Ban đầu việc các em học sinh trình bày các bài hát dân ca đang rất thụ  động, hát chưa chính xác, còn sai về  cao độ, tiết tấu và chưa thể  hiện đúng   chất dân ca, còn lúng túng khi nhận biết và phân biệt các thể loại dân ca của  các vùng miền, vì bài hát dân ca là những bài hát tương đối khó đối với học  4 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  5. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học sinh Tiểu học nên mỗi khi giáo viên dạy bài hát dân ca học sinh thường căng  thẳng  với những chỗ  hát luyến và những câu hát phải lấy hơi dài lại thuộc   nhiều vùng miền phải thể  hiện đúng chất của vùng miền  ấy vì thế  các em   không thích học. Chính vì không thích học của các em điều đó khiến học sinh   dần dần sẽ  lãng quên trong thời gian. Bởi vậy làm thế  nào để  các em thích  học các bài hát dân ca? Là giáo viên dạy Âm Nhạc nhận thấy muốn các em  yêu thích các bài hát dân ca thì giáo viên phải có phương pháp dạy học phong   phú, đa dạng cả về nội dung lẫn hình thức để  nhằm lôi cuốn và thu hút học   sinh thích thú và ham học hơn.  2.1. Thuận lợi ­ khó khăn * Thuận lợi: ­ Ban giám hiệu nhà trường quan tâm tạo điều kiện tốt cho cô và trò.   Đồng thời luôn thúc đẩy, khích lệ giáo viên luôn có những sáng kiến, tìm tòi,  học hỏi kinh nghiệm nơi các đồng nghiệp. ­ Bản thân qua lớp đào tạo sư phạm Âm nhạc và là sở thích. ­ Khi lên lớp có đầy đủ  nhạc cụ  như: đàn, thanh phách, đĩa nhạc, máy  nghe.         ­ Trường lớp sạch đẹp, phòng học thoáng mát, rộng rãi. ­ Một số em rất có năng khiếu về môn Âm nhạc. ­ Một số phụ huynh có năng khiếu và đam mê về Âm nhạc nên cũng góp  phần dạy dỗ con em mình lúc ở nhà. * Khó khăn: ­ Trường thuộc vùng nông thôn, phụ  huynh phải đi làm vất vả  và suốt   ngày lam lũ nơi đồng áng, nên không có thời gian để quan tâm tới con cái. ­ Đa số phụ huynh chưa quan tâm đến bộ môn Âm nhạc xem đây là môn  học không quan trọng. 5 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  6. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học ­ Khả năng tiếp thu bài của các em không đồng đều. ­ Chưa có phòng học Âm nhạc riêng. 2.2. Thành công ­ hạn chế * Thành công: ­ Bản thân tôi nhận thấy sau khi áp dụng các phương pháp thì chất lượng  dạy và học các bài hát dân ca của học sinh được tăng lên đáng kể như: Các em   thích thú hơn, hào hứng hơn khi học môn Âm nhạc và đặc biệt là học hát dân   ca, hát đúng giai điệu tiết tấu, hát to rõ ràng, hòa giọng biết thể hiện sắc thái,  vận động theo bài hát. Nhưng một điều đáng quan tâm đó là sự mạnh dạn tự  tin hơn khi tham gia hoạt động Âm nhạc ở trường cũng như ở địa phương. Đó  chính là sự thành công của đề tài. * Hạn chế: ­ Nhưng không phải việc gì cũng chỉ có thành công bên cạnh những mặt   được thì cũng còn những mặt hạn chế như thời gian tiết học ngắn mà các tiết   phân bố  quá thưa, khả  năng tiếp thu Âm nhạc các em không đồng đều lại ít  được tiếp xúc làm quen với Âm nhạc nên việc thực hiện các phương pháp  mới trong giảng dạy còn nhiều mặt han chế.         2.3. Mặt mạnh ­ Mặt yếu:       * Mặt mạnh:      ­ Khi thực hiện các phương pháp trên thì hầu hết các em đều thích thú,  tham gia môn học một cách linh hoạt, mạnh dạn, thông minh qua việc sáng   tạo các động tác múa phụ họa kết hợp khi hát thực hiện tốt mục tiêu yêu cầu   của bài học thông qua các phần học hát, đặc biệt là hát dân ca. Thích tham gia   6 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  7. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học vào các hoạt động Âm nhạc do lớp, nhà trường, các cấp hay địa phương phát  động. Đó chính là mặt mạnh của phương pháp này. * Mặt yếu:           ­ Một số  em tiếp thu bài chậm, khả  năng Âm nhạc của các em còn hạn   chế  chưa biết thực hiện được đầy đủ  hoặc chưa làm tốt một số  hoạt động  như  các bạn khác, làm chất lượng của bộ  môn chưa cao đó cũng là điều mà  tôi trăn trở trong khi sử dụng đề tài vào thực tế. 2.4. Các nguyên nhân, các yếu tố tác động  Với các dòng nhạc phong trào hiện đại bấy giờ như nhạc trẻ, nhạc Rock   đang lan tràn dễ  lôi cuốn học sinh yêu thích nó hơn, nên đã làm cho các em  không còn nhớ   đến những làn  điệu dân ca  ềm  đềm tha thiết, cũng chính  những người lớn trong gia đình như các Bà các Mẹ ít và thậm chí là không hát  ru con mình những lời ru ngọt ngào sâu lắng bằng những làn điệu Dân Ca như  trước đây nữa mà toàn hát những bài nhạc trẻ, nhạc phong trào. Bên cạnh đó   những bài hát dân ca tương đối khó hát, có nhiều chỗ luyến láy, có những câu   hát phải lấy hơi dài, lại thuộc dân ca nhiều vùng miền khi hát phaỉ  thể  hiện   đúng chất  khác nhau. So với lứa tuổi học sinh Tiểu học là điều hơi khó khăn,   những tác động đó đã làm cho học sinh không thích học hát dân ca và dần dần   đi vào lãng quên. 2.5. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đặt ra:  Qua quá trình thực tế  giảng dạy trước đây vì giáo viên chưa có phương   pháp dạy phong phú để lôi cuốn các em mà chỉ cho học sinh học những bài hát  có trong sách giáo khoa của chương trình học chính, chưa cho các em tìm hiểu  thêm, nhiều qua băng đĩa, hình về dân ca ngoài chương tình học cũng như tìm  hiểu rộng hơn về các vùng, miền khác nhau. Đặc biệt trước đây chỉ nghe Cô  hát mẫu bài hát và được Cô giáo tập hát từng câu sau đó cho vỗ tay theo nhịp   7 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  8. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học của bài hát và được giáo viên hướng dẫn cho một số  động tác múa phụ  đơn   giản như vậy là xong một tiết học. Với cách làm như vậy thấy tình trạng học   sinh chưa có sự  đam mê và chưa thích thú với học hát và tìm hiểu về các làn   điệu dân ca mà cứ chạy đua theo dòng nhạc phong trào, nhạc trẻ hiện nay, vì  giáo viên chưa chưa thực sự  có phương pháp giảng dạy phong phú, hấp dẫn  để lôi cuốn học sinh, nhiều em chưa có năng khiếu, chưa hiểu biết gì về các  làn điệu dân ca, ngại khi thể hiện bản thân, đôi khi giáo viên chưa khôn khéo  đánh giá học sinh trước lớp, làm cho các em cảm thấy tự  ti, xấu hổ  không  dám thể  hiện mình trước tập thể. Bên cạnh đó phụ  huynh ít quan tâm đến  việc học tập của con em mình, chưa quan tâm đến bộ môn Âm nhạc, và đặc   biệt hơn nữa là học hát về các làn điệu dân ca. Vì vậy người giáo viên khi lên   lớp không chỉ  nắm vững kiến thức về  các làn điệu dân ca, có phương pháp   giảng dạy phong phú, đa dạng với nhiều hình thức để  truyền thụ  cho học  sinh mà phải luôn gần gũi, quan tâm sâu sắc, lắng nghe ý kiến của các em   nắm bắt và hiểu được tâm lí, sở thích của học sinh. Không những dạy những  nội dung, kiến thức, kĩ năng của các làn điệu dân ca mà phải thường xuyên  thay đổi, tìm ra những hình thức, phương pháp mới giảng dạy để  tạo không   khí sôi nổi cho các em có niềm đam mê, thích thú về  học các bài hát dân ca  hơn. Tổ chức nhiều hoạt động khác nhau, như tổ chức một số trò chơi có liên   quan đến tiết học nhằm giúp các em giảm bớt căng thẳng vừa lĩnh hội được  kiến thức vừa được vui chơi thoải mái. “Học mà chơi chơi mà học” vì khi   tham gia trò chơi các em cảm thấy vui, phấn khởi được gần gũi với cô và bạn  bè hơn, vì thế các em sẽ yêu thích và tự tin khi trình bày các bài hát dân ca.    Ngoài sự gần gũi, thân thiện với học sinh thì lời khen ngợi của giáo viên  cũng rất quan trọng và cần thiết đối với học sinh vì lứa tuổi của các em rất   thích  8 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  9. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học được khen. Bởi vậy trong tiết học em nào tìm ra hoặc nhận biết được một bài  hát dân ca mới thuộc một vùng miền nào đó chẳng hạn thì giáo viên kịp thời   đánh giá, khen ngợi trước lớp, nhằm giúp các em cảm thấy phấn khởi và phát  huy khả  năng của mình trong các tiết học kế tiếp. Với những hình thức trên   thì học sinh có sự  đam mê và yêu thích học Âm nhạc hơn và đặc biệt là học   hát dân ca, như vậy tiết dạy sẽ thành công rất lớn và học sinh sẽ  không lãng  quên đi một dòng nhạc truyền thống của Nước nhà đó là các làn điệu Dân ca   vốn quý. 3. Giải pháp ­ Biện pháp: 3.1. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:   Để  khắc phục một số  vấn đề  nêu trên, với mục đích và giải pháp thực  hiện của bản thân, nhằm để  đưa dân ca đến gần hơn với học sinh, tạo cho   các em yêu thích, ham học và hiểu biết về  dân ca nhiều hơn. Qua đó các em   biết giữ gìn bản sắc Dân tộc vốn quý của nước nhà, mặt khác ngày càng đáp  ứng tốt hơn chương trình giáo dục Âm nhạc ở bậc Tiểu học. 3.2. Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp: * Phương pháp 1: Quy trình giảng dạy bài hát phong phú Một tiết dạy hát dân ca được thực hiện theo các bước như sau: ­ Giới thiệu bài hát:  Ở phần giới thiệu bài hát Tôi sử  dụng bản đồ  để  giới thiệu vị trí địa lí, dùng tranh ảnh hoặc dùng máy chiếu để  giới thiệu về  sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, về  phong cảnh các vùng miền, xuất  xứ  và nét đặc trưng của bài dân ca (thang âm, các từ  đệm, trang phục, động  tác múa…) sao cho phù hợp với sự  tiếp thu của học sinh, cũng có thể  giới   thiệu sơ lược về nhạc cụ dân tộc của vùng miền dân ca đó.  ­ Tìm hiểu bài hát: Tìm hiểu bài hát giáo viên chia các câu hát trong bài  dân ca phải hết sức linh hoạt, có thể có câu hát dài, có câu hát ngắn vì bài dân   ca Việt Nam thường được xây dựng từ  thơ  lục bát, lời ca đệm thêm bằng  9 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  10. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học những hư từ nên cấu trúc không cân đối. Giáo viên cần giải thích cho học sinh  những từ khó trong bài dân ca, ví dụ: Xòe hoa là múa hoa, Lí cây xanh là khúc  hát ngắn  về cây xanh, Bắc kim thang là bài đồng dao (bản thân từ  này không có nghĩa   gì), cò lả  diễn tả  cánh cò bay chập chờn (con cò cũng là hình tượng người   nông dân Việt Nam), bài cò lả hình thành từ câu ca dao:  Con cò bay lả bay la                                       Bay từ cửa sổ bay ra cánh đồng            Trời sinh, mẹ đẻ tay không                                       Cho nên bay khắp tây đông kiếm mồi                                              Trước là nuôi cái thân tôi                                       Sau nuôi bọn trẻ nên đời cò con ­ Nghe hát mẫu: Đối với quá trình dạy một bài hát, hát mẫu là một bước  rất quan trọng. Hát mẫu để  học sinh nghe và biết được giai điệu của bài hát,   nắm được lời ca, tính chất của bài hát trước khi vào học từng câu. Đối với   việc dạy một bài hát dân ca đòi hỏi giáo viên khi hát mẫu không những thuộc  lời ca, hát đúng giai điệu của bài hát về cao độ, trường độ, nhịp phách mà hát  mẫu các bài hát dân ca giáo viên còn thể hiện cho học sinh thấy rõ những chỗ  luyến láy, dấu hoa mỹ và đặc biệt là thể  hiện được sắc thái biểu cảm cũng  như  tính chất dặc trưng của bài hát dân ca. Điều đó giúp cho học sinh hình  thành được giai điệu và động tác biểu diễn bài hát, gây được lòng yêu thích  bài hát khi nghe cô hát mẫu.     Với việc dạy một bài hát dân ca mà nhất là học sinh lớp 4 lớp 5 giáo viên   không chỉ cho học sinh nghe mẫu một lượt mà sau khi giáo viên hát mẫu cho  các em nghe, giáo viên nên cho học sinh nghe lại để nắm được giai điệu của  bài hát qua băng nhạc một hai lượt nữa và trong khi nghe, giáo viên yêu cầu  10 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  11. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học học sinh vừa nghe vừa theo dõi vào lời ca của bài hát trong sách ( băng nhạc   ghi âm bài hát phải là giọng thiếu nhi để các em thấy gần gũi với mình ), với   phương pháp hát mẫu này sẽ giúp cho giáo viên khi dạy hát từng câu dễ dàng   hơn.          ­ Khởi động giọng: Khởi động giọng giúp định âm được giọng của học  sinh để khi vào học hát sẽ  không mắc phải lỗi hướng dẫn học sinh hát thấp   quá hoặc cao quá. Luyện thanh, khởi động giọng phải dùng vần (các vần này  tương  ứng với các nốt nhạc trong bài luyện thanh) sao cho vần đó giúp khẩu hình  của các em mở rộng và tròn khẩu hình , ví dụ  như  : Mi, mê, ma, mô…. Như  vậy sẽ  giúp các em phát âm chuẩn hơn và hát vang hơn. điều này buộc giáo   viên phải có sự  chuẩn bị  giọng hát ngay từ  bước hát mẫu đến bước luyện   thanh và khi vào học hát phải cùng một giọng, tránh tình trạng đang hát giọng  cao rồi lại hát thấp xuống và đang hát thấy thấp quá lại hát lại cho cao hơn. Ví dụ: Luyện thanh, khởi động giọng vào dạy hát bài: Chim sáo ­ dân ca   Khơ me ( Nam bộ ) ­ Âm nhạc lớp 4.            Bài hát này viết  ở  giọng Fdur (pha trưởng) nên khi cho học sinh hát   đúng giọng Fdur học sinh hát sẽ  bị   trầm dẫn đến hát không hay vì thế  giáo  viên khi hát mẫu, luyện thanh và dạy hát ở giọng Gdur (sol trưởng).           ­ Đọc lời ca: Đọc lời ca là một bước rất quan trọng trong việc dạy hát  mà nhất là dạy hát một bài hát dân ca. Đọc lời ca giúp các em phân biệt được   câu hát và không bị bỡ ngỡ về lời ca khi vào học hát. Đọc lời ca giúp các em   biết được chỗ lấy hơi, chỗ nghỉ, biết được tiết tấu của bài hát. Khi bước vào   đọc lời ca giáo viên thường hướng dẫn học sinh đọc lời ca theo tiết tấu của  bài hát nhưng đối với những bài hát dân ca giáo viên nên cho học sinh đọc lời   ca theo nhịp vì các bài hát dân ca thường viết ở nhịp thiếu. Vì thế khi giáo viên  11 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  12. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học cho học sinh đọc lời ca theo tiết tấu sẽ tạo cho các em hát mạnh ngay từ tiếng  đầu tiên, điều này sẽ dẫn đến khi dạy xong bài hát giáo viên cho học sinh vỗ  tay theo nhịp học sinh sẽ vỗ tay vào tiếng đầu tiên của bài hát nghĩa là vỗ tay  vào nhịp thiếu của bài và rất khó sửa nếu các em đã thành thói quen. Cho học  sinh đọc lời ca theo nhịp ngoài việc hình thành nhịp cho học sinh mà với  phương pháp này còn giúp học sinh khi học hát sẽ hát được mềm mại hơn.             Ví dụ: Khi đọc lời ca của bài hát: Hát mừng ­ Dân ca Tây Nguyên­ Âm  nhạc lớp 5            Cùng múa hát nào, cùng cất tiếng ca, mừng đất nước ta sống vui hòa …                         x          x               x            x               x            x           x …                  ­ Dạy hát từng câu: Trước khi vào dạy hát từng câu bất cứ một bài hát   nào giáo viên cũng phải phân tích các ký hiệu Âm nhạc có trong bài hát cho  học sinh biết. Đối với việc dạy hát các bài hát dân ca giáo viên lại càng phải   phân tích kỹ  bởi các bài hát dân ca thường hay có nhiều ký hiệu Âm nhạc,   giáo viên giới thiệu bài hát viết  ở  nhịp mấy, bài hát chia làm mấy câu, trong  bài có những ký hiệu âm nhạc nào, nốt nhạc cao nhất, nốt nhạc thấp nhất,   những chỗ  có dấu luyến hay là những câu có thêm những nốt nhạc nhỏ  hơn  bên cạnh gọi là dấu hoa mỹ …     Tiếp theo là giáo viên dạy truyền khẩu theo lối móc xích từ câu này nối   sang câu kia. Khi dạy hát một bài hát dân ca ngoài yêu cầu cần phải hát đúng   lời, chính xác về  cao  độ, trường  độ  cũng như  tiết tấu thì giáo viên phải   hướng dẫn học sinh hát chính xác những chỗ luyến lên, luyến xuống, chỗ lấy   hơi dài, tốc độ  hát của bài hát vừa phải hay chậm rãi… Muốn thực hiện tốt   được điều này thì giáo viên phải hát thật chính xác, rõ ràng và hướng dẫn tỉ  mỉ, kỹ càng cho học sinh. 12 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  13. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học     Năm bài hát dân ca trong chương trình Âm nhạc lớp 4 lớp 5 thì có tới 3   bài viết ở nhịp thiếu nên khi hướng dẫn học sinh hát, giáo viên phải thật chú  ý tới ô nhịp đầu tiên bởi nếu không hướng dẫn kỹ  học sinh hát sẽ  sai nhịp.  Với những  bài hát này giáo viên hướng dẫn học sinh hát vỗ tay theo phách và  nhịp thì tiếng đầu tiên của bài các em mở tay ra hai bên rồi vào tiếng đầu tiên  ở ô nhịp thứ hai mới vỗ tay vào nhau, có như  vậy những ô nhịp sau học sinh   mới vỗ tay đúng được.      Sau mỗi câu hoặc mỗi đọan, giáo viên nên đệm đàn hát mẫu lại cho các   em nghe và kiểm tra so sánh giai điệu của bài. Việc tập hát từng câu và kết   nối theo lối móc xích sẽ  giúp các em nhanh nhớ  lời ca và hát chuẩn xác giai   điệu hơn. Việc củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát ngoài việc giúp các  em cảm nhận giai điệu và lời ca còn giúp cho các em tự  tin hát đúng cao độ,  câu hát  không rời rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời đặc biệt là giúp các em loại  bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được câu hát.      Khi các em hát được lời ca và giai điệu của bài, để giúp cho việc luyện  tập củng cố, khắc sâu bài học giáo viên phải giúp các em vừa hát, vừa gõ đệm  nhạc cụ  để  tạo sự  sinh động của bài hát, và giúp các em giữ  được nhịp độ  của bài mà không bị cuốn nhanh. Việc sử  dụng các nhạc cụ  để  gõ đệm theo  khi hát làm cho bài hát sinh động, gây hứng thú và tránh được sự  nhàm chán   đơn điệu của tiết học. Thông thường có ba cách gõ đệm để  luyện tập củng  cố bài hát đó là: “Hát gõ đệm theo nhịp, hát gõ đệm theo phách và hát gõ đệm  theo tiết tấu lời ca”. Tuy nhiên đối với các bài hát dân ca thì giáo viên nên cho  học sinh hát và gõ đệm theo nhịp để  các em hát và thể  hiện được tính chất  mềm mại của bài hát dân ca. 13 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  14. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học      Dạy cho học sinh hát đúng được rồi sau đó giáo viên chuyển sang dạy  cho học sinh hát hay, hát có sắc thái tình cảm. Tuy nhiên điều này còn phụ  thuộc vào năng khiếu của từng em. Với việc dạy bài hát dân ca để  hát thể  hiện được tính chất, tình cảm của bài hát giáo viên phải vận dụng nhiều   phương pháp như chỉ ra tiếng đệm lót của bài dân ca. Ngoài những tiếng đệm  lót như: Là, mà, bằng, thì… mà trong dân ca thường gặp còn có những tiếng  đưa hơi như: ai, ê, ơi… và những tiếng điệp từ thì giáo viên phải hướng dẫn  học sinh khi gặp những tiếng đệm lót, những tiếng đưa hơi, tiếng điệp từ này   thì khi hát chúng ta phải hát nhẹ hơn.       Để  khích lệ  các em trong học tập và tạo điều kiên cho các em chứng   minh khả  năng cảm nhận của mình, sau khi nắm được cơ  bản giai điệu của  bài hát giáo viên phải tổ chức cho các em thể hiện theo các hình thức đơn ca,  song ca, hoặc tốp ca. Ở giai đoạn này việc động viên, khuyến khích các em là   hết sức quan trọng cho dù các em có thể chưa thực hiện được các bài hát một  cách chính xác và tốt nhất. với phương pháp này, giáo viên sẽ nghe được học  sinh hát kỹ hơn và sửa sai kịp thời cho học sinh khi học sinh hát sai.                Những ký hiệu riêng của giáo viên khi dạy môn Âm nhạc cũng góp   phần cho học sinh hát đúng nhịp và thể  hiện được sắc mặt vui vẻ  của học  sinh khi hát như giơ một ngón tay thì dừng lại không hát, giơ hai ngón tay thì   hát lại hai lần câu hát vừa học, hai tay cô chắp vào nhau thì vỗ tay theo phách,   cô để tay lên đầu thì vừa hát vừa nghiêng đầu theo nhịp…            Ví dụ: Khi dạy bài hát: Chim sáo ­ dân ca Khơ  me ( Nam bộ ) ­ Âm  nhạc lớp 4. Trước   hết   giáo   viên   chỉ   cho   học  sinh   thấy  những   ký  hiệu   có   trong  tương  ứng với những câu hát gồm: Dấu lặng đơn, dấu lặng đen, dấu chấm  dôi, nốt hoa mĩ, dấu luyến lên, bài hát viết  ở  nhịp 4/4, nốt nhạc thấp nhất   14 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  15. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học trong bài là nốt Đồ, nốt nhạc cao nhất là nốt La. Bài hát có hai lời, chia làm 6  câu, mỗi lời có 3 câu hát, Giáo viên vừa thuyết trình vừa chỉ cho học sinh theo  dõi và quan sát trên bảng phụ. Sau khi giới thiệu các ký hiệu Âm nhạc trong   bài xong giáo viên tiến hành dạy từng câu và chú ý dạy những câu cần hơi dài,  những câu hát ngân dài,  những chỗ hát luyến, những câu hát nhẹ hơn. Bài hát Hát Chim sáo mang tính  chất rộn ràng, tươi sáng, vui vẻ, nên khi dạy hát giáo viên cho học sinh vừa  hát vừa lắc lư đầu tạo không khí thoải mái cho học sinh khi học hát.    ­ Hát cả bài: Giáo viên nên tổ chức cho học sinh vừa hát bài dân ca vừa   kết hợp với các trò chơi dân gian như: tập tầm vông, nhảy dây, chơi chong  chóng, tò he, sáo diều…            ­ Ôn tập: Bắt đầu từ  tiết thứ  2, việc chỉnh sửa cao độ, tiết tấu của   từng câu hát phải được giáo viên hướng dẫn các em thực hiện đúng nguyên   tắc cơ bản. Thông thường sau tiết một các em được học tiết 2 tiếp theo là sau   khoảng thời  gian một tuần. Việc nhớ  lại hoàn toàn giai điệu của bài hát  không phải học sinh nào cũng làm được. Lúc này người giáo viên phải lấy  giọng cho các em, lại phải thực hiện hát mẫu cho các em nghe bài hát qua  băng để các em nhớ lại giai điệu của bài. Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại   bài hát. Việc đầu tiên là phát hiện  những câu, những từ trong bài các em hát chưa đúng để sửa chữa cho các em . Khi các em thực hiện đúng cao độ  của các câu hát trong bài, việc tiếp   theo là giúp các em luyện tập, củng cố. Giáo viên cần xác định mục tiêu,   những yêu cầu, nêu rõ những nhiệm vụ mà các em phải thực hiện khi luyện   tập. Việc luyện tập bắt đầu từ từng cá nhân, nhóm, bàn. Giáo viên lắng nghe,  chữa từng lỗi sai sót nhỏ  của các em, cũng có thể  dùng đàn tấu các câu mà  15 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  16. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học học sinh hát chưa đúng đó để các em nghe và tự sửa lỗi cho mình. Việc luyện  tập hay sửa lỗi cho học sinh phải thực hiện một cách tổng quát, mặc dù  ở  thời điểm đó có thể chỉ sửa lỗi cho một em.     Tóm lại, phương pháp luyện tập củng cố  một bài hát là hết sức đa  dạng, tuỳ theo từng thời điểm, từng bài mà người giáo viên sử dụng, lựa chọn   1 phương pháp thích hợp. Duy chỉ có một điều dù có thực hiện phương pháp  nào thì người giáo viên vẫn phải luôn luôn sử dụng nhạc cụ để thực hiện, có  như  vậy các em mới cảm nhận thực sự  những âm thanh và đặc biệt là gây   hứng thú cho các em khi học.            Ví dụ: Khi ôn tập bài hát: Chim sáo ­ dân ca Khơ  me (Nam Bộ) ­ Âm  nhạc lớp 4.          Đối với bài hát Chim sáo có tám chỗ luyến lên nên khi ôn tập giáo viên   phải chú ý hướng dẫn học sinh hát luyến cho đúng từ  như  chỗ  luyến lên  ở  câu 1, chỗ: “trong rừng cây xanh sáo đùa sáo bay” khi học sinh hát thường hát  luyến lên cả chữ “xanh, đùa” bởi vậy giáo viên khi gặp phải học sinh hát sai   như  vậy phải sửa sai bằng cách hướng cho các em thấy chữ  “xanh, đùa” hát  bình thường chứ không hát luyến và đàn giai điệu của câu đó hoặc hát đi hát  lại nhiều lần để học sinh nghe và sửa sai dễ hơn.           ­ Biểu diễn các động tác phụ hoạ: Khi các em đã thực hiện chuẩn xác  giai điệu, tiết tấu, nhịp, phách của bài hát rồi, để  khắc sâu, gây  ấn tượng  trong tâm trí các em. Hơn nữa để cho việc thể hiện bài hát thêm sinh động  và  hoàn chỉnh hơn,  giáo viên phải hướng dẫn các em thực hiện một số động tác  múa phụ  hoạ cho bài hát. Các động tác phụ hoạ của bài phải phù hợp với lời ca và giai   điệu. Các bước đi phải ăn khớp với động tác tay và nhịp của bài hát. Tuy  16 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  17. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học nhiên  không nên tìm động tác quá khó, chỉ  cần đơn giản nhưng phù hợp thì  hiệu quả đem lại mới cao. Tóm lại, việc dạy cho các em múa phụ  hoạ  cho một bài hát dân ca thì  giáo viên phải sưu tầm được nhiều động tác phụ hoạ, có nhiều động tác dạy  rồi giáo viên phải có phương pháp để  uốn nắn cho các em múa các động tác  đó làm sao cho có hồn, làm sao cho thật dẻo và để phát huy tính tích cực của   học sinh giáo viên nên hướng cho các em tự  nghĩ ra các động tác phụ  hoạ,   chỉnh sửa và nhắc nhở  khi các em nghĩ ra các động tác chưa phù hợp với bài  hát. Thành quả chính của các em nghĩ ra đó phù hợp với bài hát thì chọn một  vài em múa đẹp nhất đứng lên tập cho cả lớp múa phụ  họa luôn, như thế sẽ  giúp cho các em nhớ lâu và thấy tự tin hơn khi biểu diễn bài hát.  * Phương pháp 2: Tạo cho học sinh chú ý, hiểu biết thêm và yêu  thích hơn đối với dân ca + Giới thiệu sơ lược về dân ca: Đầu tiên yêu cầu 1 em trình bày lại một bài hát dân ca trong chương trình   đã học (bài cò lả) và hỏi đó là dân ca miền nào? (dân ca Bắc Bộ) và yêu cầu  học sinh củng cố lại các kiến thức đã học về dân ca: Dân ca là gì? Là những bài hát không phải do một nhạc sĩ nào sáng tác mà  nó được người dân tự hát lên trong khi lao động sản xuất hoặc trong các sinh   hoạt văn háo văn nghệ. Sau đó các bài hát  ấy được lưu truyền qua từng thế  hệ  này đến thế  hệ  khác trở  thành các bài hát đặc trưng của từng vùng, từng  miền khác nhau… Và dân ca của vùng nào thì thể hiện rõ ngữ điệu, giọng nói,  và cuộc sống của người dân vùng đó. + Hướng dẫn học sinh cách nhận biết đơn giản các vùng dân ca:  ­ Dân ca Bắc Bộ: Cho các em chú ý nghe và xem hình ảnh, trang phục các   bài hát để thi đua nhận biết tên bài và xuất xứ của các bài hát dân ca. 17 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  18. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học Bài thứ nhất: cho các em nghe bài hát dân ca: (mở máy chiếu video hoặc giáo  viên hát). Bài: Lý cây đa Trèo lên quán dốc ngồi gốc ới à cây đa, rằng tôi lý ới à cây đa, rằng tôi lới ơi   à cây đa, ai xui ôi à tính tang tình rằng cho cô nàng gặp, xem hội cái đêm hôm   rằm rằng tôi lý ôi à cây đa, rằng tôi lới ối à cây đa…        Sau khi cho các em nghe xong, hỏi các em về xuất xứ của bài hát. Chọn   một trong những đáp án sau:                                                    A. Dân ca Bắc Bộ B. Dân ca Nam Bộ C. Dân ca Trung Bộ Từ đó tôi hướng dẫn cho các em nhận biết một bài dân ca: Đầu tiên ta có  thể  dựa vào ngôn từ, trang phục, lời ca của từng bài hát,  ở  bắc bộ  có các từ  như: í a, ì a, tính tang tình, tính tình, í ì i…  (Trang phục dân ca Bắc Bộ )         18 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  19. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học                       + Dân ca Nam bộ: Tiếp theo cho các em nghe một bài dân ca khác Bài Lý con cua:            Con cua quẫy, nó ở trong hang quẫy a rượng a quẫy a rượng a, nó kêu  ở rình boong ơi quẫy a rượng a lang tang tính lính tính tang lịnh tịnh tang, giã  gạo chày ba quẫy a rượng a.          Sau khi nghe hát, cho các em nhận biết xem đó là bài dân ca vùng nào?   Dựa vào ngôn ngữ đặc trưng: ớ rịnh bong rình, quẫy a, rượng a, lang tang tính   và các cách phát âm: Quẫy > wẩy, chày > chài, dấu hỏi hát thành dấu ngã: ở >  ỡ. (giáo viên phát âm lại)                                                                                                                                     (Trang phục dân ca Nam Bộ)         + Dân ca Miền trung: Về dân ca miền trung học sinh có thể khó nhận biết hơn vì nó có nhiều   thể loại và nhiều dạng, trong đó có các bài đặc trưng như: Lý ngựa ô, lý chiều  chiều 19 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
  20. Sáng kiến kinh nghiệm: Một vài phương pháp dạy hát Dân ca cho học sinh khối lớp   4;5 trong trường Tiểu học lý kéo chài… Và ngôn ngữ đặc trưng của miền trung nhiều nhất có lẽ  là các  ngôn từ đất Huế, như trong bài Lý qua đèo (dân ca Thừa thiên Huế). Chiều ơ chiều, dắt ớ ơ bạn dắt  ớ  ơ bạn  tà là đèo mà qua đèo. Chim bớ  kêu. Chim bớ kêu tình kêu bên nớ, uẩy, wá, chi rứa ức ức con vượn trèo tà là  đèo mà  qua đèo, kia bên kia hỡi con vượn trèo, kìa bên kia… Các từ ngữ đặc trưng dễ  nhận biết của miền trung: Chi rứa, uấy úa, và các từ  đệm như:  ố  tang tình  tang, ơ hờ, ơi hời (hỡi), tà là, í a bằng răng… (Trang phục dân ca Trung bộ) + Dân ca Tây Nguyên: Đặc biệt dân ca và văn hóa cồng chiêng Tây nguyên đã được thế  giới   công nhận là một giá trị  văn hóa phi vật thể  của thế giới, chứng tỏ bản sắc  rất độc đáo của nền văn hoá Tây nguyên. Cho các em nghe 1 vài bài dân ca  Tây nguyên: Bài: Ru em (Dân ca Xê Đăng) 20 Người thực hiện: Dương Thị Thúy Nga
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2