SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 3
SÁNG KIẾN
Đề tài:
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC, SÁNG TẠO CỦA
HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC THEO TRẠM
CHƯƠNG “NĂNG LƯỢNG, CÔNG, CÔNG SUẤT”
VẬT LÍ 10
Lĩnh vực: Vật lí
Nhóm tác giả:
1. Nguyễn Đình Mỹ; ĐT: 0986.104.818
2. Nguyễn Trọng Cường; ĐT: 0977.828.767
Nghệ An , tháng 4/ 2024
I. PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................... 1
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................ 2
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 2
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 2
6. Tính mới của đề tài ............................................................................................ 2
II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ........................................................................ . 3
2.1. Cơ sở lí luận .................................................................................................... 3
2.1.1. Phương pháp dạy học tích cực .................................................................... 3
2.1.2. Phương pháp tổ chức dạy học theo trạm ..................................................... 5
2.2. Cơ sở thực tiễn: Tìm hiểu thực tế bước đầu dạy học nội dung kiến thức
chương trình Vật lí 10 chương trình giáo dục phổ thông mới ............................ 11
2.3. Thiết kế tiến trình dạy học theo trạm một số nội dung kiến thức chương “Năng
lượng, công, công suất” Vật lí 10 ....................................................................... 17
2.3.1. Thiết kế tiến trình dạy học theo trạm nội dung kiến thức bài “Năng lượng.
Công cơ học – Vật lí 10” ..................................................................................... 17
2.3.1.1. Kiến thức cần xây dựng .......................................................................... 17
2.3.1.2. Mục tiêu HS cần đạt được trong bài Năng lượng. Công cơ học ............ 17
2.3.1.3. Tổng quan các trạm ................................................................................ 19
2.3.1.4. Nội dung các trạm .................................................................................. 19
2.3.2. Thiết kế tiến trình dạy học theo trạm nội dung kiến thức bài “Công suất–
Vật lí 10” .............................................................................................................. 28
2.3.2.1. Kiến thức cần xây dựng .......................................................................... 28
2.3.2.2. Mục tiêu HS cần đạt được trong bài Năng lượng. Công cơ học ............ 28
2.3.2.3. Tổng quan các trạm ................................................................................ 29
2.3.2.4. Nội dung các trạm .................................................................................. 29
2.3.3. Các bước tổ chức dạy học ........................................................................ 40
III. KẾT QUẢ VÀ ỨNG DỤNG ...................................................................... 41
3.1. Kết quả .......................................................................................................... 41
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ................................................................ 41
3.1.2. Đối tượng, phương pháp thực nghiệm sư phạm ........................................ 41
3.1.3. Diễn biến và kết quả thực nghiệm sư phạm .............................................. 41
3.2. Ứng dụng ...................................................................................................... 47
IV. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................... 48
4.1. Kết luận ........................................................................................................ 48
4.2. Kiến nghị ...................................................................................................... 48
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
STT
Kí hiệu chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
1
GV
Giáo viên
2
HS
Học sinh
3
THPT
Trung học phổ thông
4
ĐC
Đối chứng
5
TN
Thực nghiệm
6
PPDH
Phương pháp dạy học
1
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, toàn nghành giáo dục đang hướng tới công cuộc đổi mới căn bản,
toàn diện về chất lượng và hiệu quả của giáo dục phổ thông. Định hướng cơ bản của
việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang
nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực của mỗi học sinh. Để
việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 thành công, điều tiên quyết và
bắt buộc là mỗi GV phải đổi mới phương pháp dạy học, đa dạng các hình thức dạy
học, biết áp dụng một cách linh hoạt các phương pháp dạy học mới để phù hợp với
mục tiêu và nội dung của bài học. Một trong những phương pháp dạy học mới đã và
đang được sử dụng trong dạy học nhằm tăng cường các họat động tự chủ, sáng tạo
của HS đó là hình thức dạy học theo trạm (học theo vòng tròn). Dạy học theo trạm
là một phương pháp tổ chức dạy học khá hiệu quả. Ngoài mục tiêu truyền đạt kiến
thức, dạy học theo trạm còn kích thích hứng thú say mê nghiên cứu, rèn luyện năng
lực giải quyết các vấn đề phức hợp, gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động,
rèn luyện năng lực cộng tác làm việc theo nhóm. Dạy học theo phương pháp này,
năng lực của bản thân người học được bộc lộ và phát triển hoàn toàn tự nhiên và theo
cấp bậc, tự chủ chiếm lĩnh tri thức, từ đó làm nền tảng để phát triển các kĩ năng giải
quyết vấn đề, các kĩ năng xã hội học,… Phương pháp này là một trong số những
phương pháp dạy học tích hợp. Một mặt, các vấn đề sẽ không còn giới hạn trong nội
dung SGK, mặt khác không gian học tập không chỉ bó hẹp trong phạm vi lớp học mà
có thể mở rộng ra ở môi trường xung quanh.
Với một phương pháp đầy tiềm năng, việc nghiên cứu, phát triển và vận dụng
trong dạy học phổ thông nói chung và dạy học trong ngành Vật lí nói riêng là rất cần
thiết và hoàn toàn đáp ứng được nhiệm vụ của công việc truyền tải kiến thức một
cách linh động nhất có thể. Trong chương trình Vật lí 10 – chương trình giáo dục phổ
thông mới 2018 - có rất nhiều nội dung kiến thức phù hợp với phương pháp dạy học
hiện đại này, đặc biệt như một số nội dung kiến thức trong chương “Năng lượng,
công, công suất” - Vật lí 10. Khi thực hiện giảng dạy phần kiến thức này có thể tổ
chức giờ học theo phương pháp tổ chức dạy học theo trạm nhằm phát huy tính tích
cực, năng động, sáng tạo, đem lại hiệu quả đáng kể cho người học.
Xuất phát từ các lí do trên, chúng tôi xét thấy cần thiết phải phát triển phương
pháp tổ chức dạy học theo trạm và tiến hành nghiên cứu đề tài: Phát triển năng lực
tự học, sáng tạo của học sinh thông qua dạy học theo trạm chương “Năng lượng,
công, công suất” vật lí 10.
2. Mục đích nghiên cứu
- Biên soạn tiến trình dạy học theo trạm một số nội dung kiến thức chương
“Năng lượng, công, công suất – Vật lí 10” nhằm đáp ứng yêu cầu phát huy tính tích
cực, tự lực và sáng tạo của HS.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
2
- Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa hiện hành, sách GV và các tài liệu
tham khảo có liên quan đến chương trình Vật lí 10 THPT mới 2018.
- Tìm hiểu thực tế dạy và học môn Vật lí 10, đặc biệt là nội dung kiến thức
chương “Năng lượng, công, công suất - Vật lí 10”.
- Biên soạn tiến trình dạy học theo trạm một số nội dung kiến thức chương
Năng lượng, công, công suất – Vật lí 10 đáp ứng yêu cầu phát huy tính tích cực, tự
lực và sáng tạo của HS.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm theo tiến trình đã biên soạn để đánh giá hiệu
quả của nó đối với việc lĩnh hội kiến thức mới và việc phát huy tính tích cực, tự lực
và sáng tạo của HS trong quá trình học tập, từ đó bổ sung sửa đổi tiến trình dạy học
đã biên soạn cho phù hợp cũng như vận dụng linh hoạt mô hình này vào thực tiễn
dạy học một số bài học khác thuộc chương trình Vật lí phổ thông.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức chương: Năng lượng, công, công suất - Vật lí 10.
- Hoạt động dạy và học của GV và HS chương: Năng lượng, công, công suất
- Vật lí 10 ở trường THPT Đô Lương 3.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các tài liệu về các quan điểm,
sự định hướng việc dạy và học tích cực cũng như đổi mới phương pháp, hình thức,
sách giáo khoa, sách GV và các tài liệu khác liên quan.
- Phương pháp điều tra: Tìm hiểu việc dạy (thông qua nghiên cứu giáo án, dự
giờ, phiếu khảo sát giáo viên) và việc học (thông qua phiếu khảo sát học sinh, bài
kiểm tra) nhằm sơ bộ đánh giá tình hình dạy học nội dung tiếp cận chương trình Vật
lí 10.
- Phương pháp thực nghiệm khoa học giáo dục: Tiến hành thực nghiệm sư
phạm với tiến trình dạy học đã biên soạn theo kế hoạch. Phân tích kết quả thu được
trong quá trình thực nghiệm sư phạm, đối chiếu với mục đích nghiên cứu và rút ra
kết luận của đề tài.
- Phương pháp thống kê toán học.
6. Tính mới của đề tài
Đề tài đã vận dụng phương pháp dạy học theo trạm để thiết kế một số nội dung
kiến thức chương Năng lượng, công, công suất – Vật lí 10, đáp ứng yêu cầu đổi mới
phương pháp học – phương pháp dạy của HS và GV đối với Chương trình giáo dục
phổ thông mới. Đề tài là cơ sở để mở rộng triển khai vận dụng phương pháp vào các
nội dung kiến thức khác của chương trình Vật lí THPT
