Sáng kiến kinh nghiệm THPT: Phương pháp dạy đọc - hiểu tác phẩm sử thi trong chương trình Ngữ văn 10

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông hiện nay, việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn, đặc biệt là ở cấp THPT, đóng vai trò then chốt trong việc khơi dậy niềm đam mê học tập và phát triển toàn diện năng lực học sinh. Các tác phẩm sử thi, một phần quan trọng của văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn 10, thường gặp thách thức trong việc tiếp cận do khoảng cách thời gian và đặc trưng thể loại riêng biệt. Vì vậy, nghiên cứu này nhằm đề xuất những phương pháp dạy đọc hiểu hiệu quả, giúp học sinh vượt qua rào cản, hiểu sâu sắc giá trị tác phẩm và từ đó hình thành tư duy sáng tạo, trân trọng bản sắc văn hóa dân tộc.

Giáo viên Ngữ văn cấp THPT, cán bộ quản lý giáo dục, và các nhà nghiên cứu về phương pháp giảng dạy văn học.

Nghiên cứu này tập trung vào việc cải thiện chất lượng dạy và học tác phẩm sử thi trong chương trình Ngữ văn 10, nhằm khắc phục những hạn chế của phương pháp truyền thống và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Tác giả đã đề xuất một giải pháp toàn diện bao gồm ba trụ cột chính: dạy đọc hiểu theo đặc trưng thể loại, tích hợp kiến thức liên môn, và tích cực hóa vai trò của người học. Cụ thể, phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm sử thi nhấn mạnh việc phân tích cốt truyện, bối cảnh lịch sử – xã hội và đặc điểm nhân vật sử thi theo đúng tính chất thể loại, tránh tiếp cận theo lối tiểu thuyết hóa. Việc tích hợp kiến thức được thực hiện cả theo chiều dọc (liên kết kiến thức đã học ở các cấp dưới) và chiều ngang (kết nối với các môn học khác như lịch sử, địa lý, văn hóa, xã hội), giúp học sinh có cái nhìn đa chiều và toàn diện. Để tăng tính chủ động, phương pháp gợi mở và xây dựng tình huống có vấn đề được áp dụng, khuyến khích học sinh thảo luận, tìm tòi và phát huy sáng tạo. Đồng thời, việc đổi mới kiểm tra đánh giá thông qua các hình thức trắc nghiệm và trò chơi ô chữ được đề xuất để củng cố kiến thức một cách hứng thú. Kết quả áp dụng cho thấy sự tiến bộ đáng kể trong việc tiếp thu của học sinh, chứng minh tính khả thi và hiệu quả của sáng kiến này không chỉ cho sử thi mà còn cho các thể loại tự sự dân gian khác, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn tại THPT và phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.