I. Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
Ho t đ ng d y và h c đ t k t qu cao nh t khi có s h p tác,ạ ộ ạ ọ ạ ế ả ấ ự ợ
t ng tác gi a ng i d y và ng i h c nh m đ t đ c m c tiêu c a bàiươ ữ ườ ạ ườ ọ ằ ạ ượ ụ ủ
h c. V y làm th nào đ luôn có đ c s t ng tác hi u qu gi a ng iọ ậ ế ể ượ ự ươ ệ ả ữ ườ
d y và h c sinh trong quá trình d y h c? Đ làm đ c đi u đó, tr c tiênạ ọ ạ ọ ể ượ ề ướ
chúng ta ph i có nh ng ph ng ti n giao ti p hi u qu . M t trong nh ngả ữ ươ ệ ế ệ ả ộ ữ
ph ng ti n giao ti p hi u qu trong l p h c đó là vi c đ t câu h i. ươ ệ ế ệ ả ớ ọ ệ ặ ỏ
Đ t câu h i trong d y h c đ c bi t quan tr ng trong các ti t h cặ ỏ ạ ọ ặ ệ ọ ế ọ
Đ a lí. B i, Đ a lí là m t môn h c tìm hi u v s v n đ ng c a các y uị ở ị ộ ọ ể ề ự ậ ộ ủ ế
t t nhiên cũng nh các v n đ v kinh t - xã h i, vì v y c n có s tố ự ư ấ ề ề ế ộ ậ ầ ự ư
duy, t ng t ng và s sáng t o c a h c sinh. ưở ượ ự ạ ủ ọ
G n đây, các đ tài v lĩnh v c đ t câu h i trong d y h c Vi tầ ề ề ự ặ ỏ ạ ọ ở ệ
Nam cũng đ c nghiên c u sâu r ng. Tiêu bi u là các ho t đ ng nghiênượ ứ ộ ể ạ ộ
c u t i Tr ng Đ i h c Giáo d c – Đ i H c Qu c Gia Hà N i v i n iứ ạ ườ ạ ọ ụ ạ ọ ố ộ ớ ộ
dung “D y h c v i câu h i hi u qu ”. Các nhà giáo d c c a ch ng trìnhạ ọ ớ ỏ ệ ả ụ ủ ươ
D y h c cho t ng lai c a Intel nh n m nh vai trò c a đ t câu h i: “Đ tạ ọ ươ ủ ấ ạ ủ ặ ỏ ặ
câu h i là tr ng tâm c a ph ng pháp d y h cỏ ọ ủ ươ ạ ọ tích c c. Đi u quan tr ngự ề ọ
là ph i l a ch n đ c lo i câu h i thích h p đ kích thích t duy c a h cả ự ọ ượ ạ ỏ ợ ể ư ủ ọ
sinh và thu hút các em vào các cu c th o lu n hi u qu ”. ộ ả ậ ệ ả Ngh thu t đ tệ ậ ặ
câu h iỏ là m t trong nh ng k năng c b n c a giáo viên trong quá trìnhộ ữ ỹ ơ ả ủ
d y h c. ạ ọ
T t c nh ng khía c nh trên cùng v i th c t c a đ i t ng h cấ ả ữ ạ ớ ự ế ủ ố ượ ọ
t p đã thôi thúc tôi l a ch n nghiên c u v đ tài ậ ự ọ ứ ề ề “S d ng câu h iử ụ ỏ
hi u qu cao trong d y h c Đ a lí, áp d ng bài: Vũ Tr . H m t Tr iệ ả ạ ọ ị ụ ụ ệ ặ ờ
và Trái Đ t. H qu chuy n đ ng t quay quanh tr c c a Trái Đ t -ấ ệ ả ể ộ ự ụ ủ ấ
Đ a lí 10 c b n”ị ơ ả . V i mong mu n đóng góp m t cách th c s d ng tri tớ ố ộ ứ ử ụ ệ
đ , sáng t o ý t ng đó trong quá trình d y h c Đ a lý ph thông. T đóể ạ ưở ạ ọ ị ở ổ ừ
nâng cao hi u qu c a các gi d y Đ a lí tr ng ph thông.ệ ả ủ ờ ạ ị ở ườ ổ
1
II. GI I QUY T V N ĐẢ Ế Ấ Ề
1.C s lý lu n c a v n đơ ở ậ ủ ấ ề
1.1.Câu h i hi u qu cao. ỏ ệ ả
Câu h i trong d y h c là linh h n c a ti t h c. Câu h i trong d yỏ ạ ọ ồ ủ ế ọ ỏ ạ
h c chính là v n đ giáo viên đ t ra trên c s logic bài d y, yêu c u h cọ ấ ề ặ ơ ở ạ ầ ọ
sinh th c hi n d a trên n n t ng ki n th c s n có nh m hoàn thành m cự ệ ự ề ả ế ứ ẵ ằ ụ
tiêu bài h c. ọ
Câu h i trong d y h c có vai trò c c kỳ quan tr ng: t o môi tr ngỏ ạ ọ ự ọ ạ ườ
giao ti p; t o môi tr ng h c t p; là công c khai thác ki n th c, phátế ạ ườ ọ ậ ụ ế ứ
tri n t duy cho ng i h c; đ ng th i câu h i đ ki m tra, đánh giá k tể ư ườ ọ ồ ờ ỏ ể ể ế
qu c a ng i h c.ả ủ ườ ọ
Thuy t phân lo i c a Bloom th ng g n k t v i chi n lế ạ ủ ườ ắ ế ớ ế c đ t câuượ ặ
h i. Nh ng có ít giáo viên có th áp d ng đ c nh ng ki n th c đó khiỏ ư ể ụ ượ ữ ế ứ
h i h c sinh. Đi ti p con đ ng c a cha m ông, Ivan Hannel đã ng d ngỏ ọ ế ườ ủ ẹ ứ ụ
thành công phân lo i Bloom vào vi c đ t câu h i hi u qu cao, đ t tên làạ ệ ặ ỏ ệ ả ặ
HEQ.
Sau khi nghiên c u tài li u, tham kh o sách báo, ng i nghiên c uứ ệ ả ườ ứ
đ a ra khái ni m v HEQ nh sau:ư ệ ề ư
- Câu h i hi u qu cao trong d y h c là câu h i h ng t i s phátỏ ệ ả ạ ọ ỏ ướ ớ ự
tri n kh năng t duy phê phán và sáng t o c a ng i h c, phùể ả ư ạ ủ ườ ọ
h p v i môi tr ng d y h c và có s liên k t v i h th ng câuợ ớ ườ ạ ọ ự ế ớ ệ ố
h i trong bài h c nh m hình thành nên các khái ni m hoàn ch nhỏ ọ ằ ệ ỉ
(đáp ng yêu c u m c đích ng i h c)ứ ầ ụ ườ ọ
- Câu h i hi u qu cao là m t h th ng các câu h i cho m t bàiỏ ệ ả ộ ệ ố ỏ ộ
h c, đ c đ t ra theo các b c nh n th c Bloom; nh m m c đíchọ ượ ặ ậ ậ ứ ằ ụ
hình thành và phát tri n kh năng t duy phê phán và sáng t o choể ả ư ạ
ng i h c.ườ ọ
1.2.Các tiêu chu n xác đ nh tính hi u qu c a câu h i.ẩ ị ệ ả ủ ỏ
Câu h i hi u qu cao theo Ivan Hannel đ c xác đ nh b i các y u t : ỏ ệ ả ượ ị ở ế ố
2
- Ch t l ng câu h i, m c đích c a câu h i do ng i d y đ t raấ ượ ỏ ụ ủ ỏ ườ ạ ặ
cho h c sinh.ọ
- Ch t l ng câu tr l i c a h c sinh: Có 3 tiêu chu n đánh giá câuấ ượ ả ờ ủ ọ ẩ
tr l i c a m t h c sinh cho m t câu h i: M c đ c tr ng/c th ;ả ờ ủ ộ ọ ộ ỏ ứ ặ ư ụ ể
S hoàn thi n ; S đánh giá/minh ch ng. ự ệ ự ứ
-M c đ h ng thú v i các câu h i và cu i cùng là m c đ ki nứ ộ ứ ớ ỏ ố ứ ộ ế
th c h c sinh thu nh n đ c sau ti t h cứ ọ ậ ượ ế ọ .
Vì v y, câu h i hi u qu cao không ch là m t câu h i đ c l p mà đóậ ỏ ệ ả ỉ ộ ỏ ộ ậ
là m t h th ng các câu h i. H th ng câu h i này kích thích đ c khộ ệ ố ỏ ệ ố ỏ ượ ả
năng t duy phê phán sáng t o c a ng i h c. ư ạ ủ ườ ọ
1.3. Quy t c đ t câu h i c a Ivan Hannel.ắ ặ ỏ ủ
Theo Ivan Hannel, vi c đ t câu h i đ c xây d ng d a trên 7 quyệ ặ ỏ ượ ự ự
t c. Các quy t c này d a trên nh ng đ c đi m tâm lí c a h c sinh và môiắ ắ ự ữ ặ ể ủ ọ
tr ng d y h c.ườ ạ ọ
Quy t c 1ắ: H c sinh đ n tr ng là đ h c t p và chúng b t bu c ph iọ ế ườ ể ọ ậ ắ ộ ả
h c. ọ
N u chúng ta ch lên l p và mong đ i các h c sinh c a mình t giácế ỉ ớ ợ ọ ủ ự
tham gia vào bài h c thì đó là m t sai l m. N u không ph i t n t i các kỳọ ộ ầ ế ả ồ ạ
thi thì có l h c sinh t i tr ng ch đ g p m t chuy n trò. ẽ ọ ớ ườ ỉ ể ặ ặ ệ
Vì v y giáo viên hãy t ng tác và h i t t c các em h c sinh trongậ ươ ỏ ấ ả ọ
l p dù chúng gi tay hay không gi tay.ớ ơ ơ
Quy t c ắ 2 : H c sinh là nh ng ng i ch a đọ ữ ườ ư c giáo d c, rèn luy n đ yượ ụ ệ ầ
đ , ch không ph i thi u đ u óc suy nghĩ; chúng không ho t đ ngủ ứ ả ế ầ ạ ộ
ch không ph i đã ch t! ứ ả ế
Theo th ng kê , 90% h c sinh có m t b óc kho m nh, có thố ọ ộ ộ ẻ ạ ể
tham gia ho t đ ng m c ch p nh n đạ ộ ở ứ ấ ậ c hay m c cao trong các ho tượ ở ứ ạ
đ ng mang tính h c thu t. Do đó hãy h i h c sinh cùng m t l ng câu h iộ ọ ậ ỏ ọ ộ ượ ỏ
có ch t l ng nh nhau; ch n câu h i r i ch n h c sinh tr l i.ấ ượ ư ọ ỏ ồ ọ ọ ả ờ
3
Qui t c 3ắ: Chúng tôi cho r ng chi u sâu c a câu h i t o ra nh ng k t quằ ề ủ ỏ ạ ữ ế ả
khác nhau.
M c đích c a vi c đ t câu h i hi u qu là kích thích t duy phê phán c aụ ủ ệ ặ ỏ ệ ả ư ủ
h c sinh.ọ K t qu c a ho t đ ng t duy phê phán th hi n khác nhau tùyế ả ủ ạ ộ ư ể ệ
theo ch t l ng câu h i đ t ra. Vì v yấ ượ ỏ ặ ậ h i nhi u câu h i và c tránh kỏ ề ỏ ố ể
chuy n, g i ý, giúp đ hay nh ng hình th c d y h c không đ t câu h iệ ợ ỡ ữ ứ ạ ọ ặ ỏ
khác.
Quy t c 4ắ: S ch ng minh cũng quan trong nh câu tr l i đ c đ a ra.ự ứ ư ả ờ ượ ư
Đ th c hi n nguyên t c này giáo viên hãy ể ự ệ ắ đ ngh h c sinh đánhề ị ọ
giá câu tr l i c a b n , đ a ra lí do cho câu tr l i c a mìnhả ờ ủ ạ ư ả ờ ủ
Quy t c 5ắ: Duy trì môi tr ng đ t câu h i tích c c và thúc ườ ặ ỏ ự đ y nó.ẩ
Nguyên t c này không ch đ c l u ý trong các gi h c s d ng câuắ ỉ ượ ư ờ ọ ử ụ
h i mà còn c n chú ý v i t t c các ph ng pháp d y h c, nghĩa là t oỏ ầ ớ ấ ả ươ ạ ọ ạ
đ c s chú ý và duy trì h ng thú c a h c sinh trong su t gi h c. ượ ự ứ ủ ọ ố ờ ọ
Hãy h i v i gi ng trung tính, kh ng đ nh, tránh câu h i c ng đi u.ỏ ớ ọ ẳ ị ỏ ườ ệ
Quy t c 6ắ : Đ t câu h i có m c đích ch không ph i ng u nhiênặ ỏ ụ ứ ả ẫ
M t câu h i ng u nhiên có th không đúng hay không phù h p v iộ ỏ ẫ ể ợ ớ
h th ng câu h i c a bài h c làm cho s hình thành ki n th c c a h cệ ố ỏ ủ ọ ự ế ứ ủ ọ
sinh thêm khó khăn
Do v y giáo viên không nên h i vì m c đích suy đoán.ậ ỏ ụ
Quy t c 7:ắ Khi h c sinh tr l i "Em không bi t" đa ph n là m t cách tr nọ ả ờ ế ầ ộ ố
tránh s tham gia vào bài h c.ự ọ
Hãy h i 1 - 3 hay nhi u câu h i h n th sau khi nh n đỏ ề ỏ ơ ế ậ c câu tr l iượ ả ờ
"Em không bi t".ế
1.4.Các b c đ t câu h i c a Ivan Hannel.(7 b c đ t câu h i ng v iướ ặ ỏ ủ ướ ặ ỏ ứ ớ
các b c nh n th c: Nh , thông hi u, v n d ng, t ng h p- đánh giá)ậ ậ ứ ớ ể ậ ụ ổ ợ
B c 1: Đ t tên ( ng v i b c 1: nh c a phân lo i Bloom)ướ ặ ứ ớ ậ ớ ủ ạ
4
- Thao tác đ u tiên c a t duy có phê phán trong HEQ là đ t tên,ầ ủ ư ặ
xác đ nh hay tìm thông tin chính trong các n i dung.ị ộ
- Đây là m t k năng t duy b c th p.ộ ỹ ư ậ ấ
Ví d : Các em đã đ c đ c gì v bài h c ngày hôm nay c a chúng ta?ụ ọ ượ ề ọ ủ
B c 2: Liên k t ( ng v i b c 2: Hi u c a phân lo i Bloom)ướ ế ứ ớ ậ ể ủ ạ
B c 2 trong tr t t đ t câu h i là yêu c u h c sinh liên k t, suyướ ậ ự ặ ỏ ầ ọ ế
lu n, so sánh, đ i chi u và nh n ra nh ng s r i r c trong n i dung.ậ ố ế ậ ữ ự ờ ạ ộ
Do đó, b c 2 là b c liên k t các ch ng, ph n, m c. ướ ướ ế ươ ầ ụ
Ví dụ: Vì sao l i k t lu n nh v y?ạ ế ậ ư ậ
B c 3: Th t , tr t t , phân lo i, nhóm h p, tóm t t tr c và t ngướ ứ ự ậ ự ạ ọ ắ ướ ổ
h p ợ
( ng v i b c 2: Hi u c a phân lo i Bloom)ứ ớ ậ ể ủ ạ
Các câu h i trong b c 3 yêu c u h c sinh s p x p theo th t , tr tỏ ướ ầ ọ ắ ế ứ ự ậ
t ,phân lo i hay tóm t t tr c m t lo t các ý hay m t ph n n i dung.ự ạ ắ ướ ộ ạ ộ ầ ộ
Ghi chú: Ba b c đ u tiên trong 7 b c giúp cho h c sinh đi t b c cướ ầ ướ ọ ừ ướ ơ
b n đ t tên cho các ý đ n k t h p c chu trình hay các quá trình. M tả ặ ế ế ợ ả ộ
cách khác đ k t h p là đi t b ph n đ n t ng thể ế ợ ừ ộ ậ ế ổ ể.
B c 4 ướ ( ng v i b c 2 Áp d ng c a phân lo i Bloomứ ớ ậ ụ ủ ạ )
B c 4 áp d ng cho vi c giúp h c sinh gi i mã, hi u hay đ n gi nướ ụ ệ ọ ả ể ơ ả
tìm ra m t câu h i ộ ỏ đ t ra h i gì. Trong khi b c 1, 2 và 3 nh m vào n iặ ỏ ướ ằ ộ
dung c a bài h c, b c 4 đủ ọ ướ c áp d ng khi b n g p ph i các câu h iượ ụ ạ ặ ả ỏ
ki m tra vi t, câu h i ôn t p.ể ế ỏ ậ
B c 5: Mã hóa, tr l iướ ả ờ
( ng v i b c 2: Áp d ng c a phân lo i BloomỨ ớ ậ ụ ủ ạ )
Trong b c 5 h c sinh đướ ọ c đ ngh l a ch n hay tr l i cho các câuượ ề ị ự ọ ả ờ
h i mà các em đã gi i mã trong b c 4. N u b c 4 là "câu h i mu n h iỏ ả ướ ế ướ ỏ ố ỏ
gì và t i sao b n cho là nh th ?" Thì b c 5 là "câu tr l i c a b n là gìạ ạ ư ế ướ ả ờ ủ ạ
và t i sao b n l a ch n câu tr l i đó?” ạ ạ ự ọ ả ờ
B c 6: Áp d ng, ch n đoán, d án và khái ni m hóaướ ụ ẩ ự ệ
( ng v i b c 3: Áp d ng c a phân lo i BloomỨ ớ ậ ụ ủ ạ )
5