VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
VIỆN NGHIÊN CỨU TÔN GIÁO
TÀI LIỆU
MỘT SỐ GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM
(Thuộc Đề án Hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về
dân tộc, tôn giáo theo quyết định số 219-QĐ/TTg ngày 21 tháng 2 năm 2019)
Hà Nội, năm 2022
1
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ...................................................................................................... 2
PHẦN NỘI DUNG .............................................................................................. 5
Chuyên đề 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIÁ TRỊ CỦA TÔN GIÁO .. 5
1.1. Giá trị và hệ giá trị ...................................................................................... 5
1.2. Giá trị tôn giáo và hệ giá trị tôn giáo ........................................................ 17
1. 3. Một số quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giá trị tôn giáo ............. 27
Chuyên đề 2 GIÁ TRỊ NHẬN THỨC CỦA TÔN GIÁO .............................. 31
2.1. Giá trị nhận thức của Phật giáo ................................................................. 31
2.2. Giá trị nhận thức của Công giáo và Tin Lành ........................................... 47
2.3. Giá trị nhận thức của Islam giáo ............................................................... 59
2.4. Giá trị nhận thức của đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo........................ 62
Chuyên đề 3 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CỦA TÔN GIÁO ................................... 79
3.1. Giá trị đạo đức của Phật giáo .................................................................... 79
3.2. Giá trị đạo đức của Công giáo và Tin Lành .............................................. 83
3.3. Giá trị đạo đức của Islam giáo .................................................................. 90
3.4. Giá trị đạo đức của đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo ........................... 93
Chuyên đề 4 GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA TÔN GIÁO .................................. 105
4.1. Giá trị văn hóa của Phật giáo .................................................................. 105
4.2. Giá trị văn hóa của Công giáo và Tin Lành ............................................ 113
4.3. Giá trị văn hóa của Islam giáo ................................................................ 119
4.4. Giá trị văn hóa của đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo ......................... 126
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 136
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 138
2
LỜI MỞ ĐẦU
Việt Nam là quốc gia đa tộc người, đa tôn giáo nhưng người Việt Nam đã tạo
dựng cho mình một cộng đồng tương đối đoàn kết, vững mạnh đủ sức chiến đấu chống
lại thiên tai, địch họa. Trong quá khứ cũng như hiện tại, tín ngưỡng, tôn giáo đã có
những đóng góp không nhỏ cho sự nghiệp đoàn kết các dân tộc, xây dựng và phát triển
văn hóa, đạo đức, lối sống của người Việt.
Tuy nhiên, trong mấy thập niên gần đây, xã hội Việt Nam đã và đang phải đối
mặt với nhiều thách thức như đạo đức xã hội xuống cấp; thói quen hưởng thụ vật chất;
lối sống vô cảm; gia đình đổ vỡ; môi trường tự nhiên suy thoái,… Việc tìm kiếm các
giải pháp nhằm giải quyết những thách thức và hướng tới một xã hội phát triển bền vững
trở thành vấn đề cần thiết hơn bao giờ hết. Các tôn giáo ở Việt Nam đã và đang cho thấy
những giá trị cốt lõi có thể cung cấp một trong những giải pháp đó.
Ở Việt Nam, trước năm 1986, tín ngưỡng, tôn giáo được coi là sự phản ánh hư
ảo hiện thực, cản trở tiến bộ xã hội, gắn với mê tín dị đoan và do đó cần bị loại trừ.
Nhưng sau Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI năm 1986, Đảng, Nhà nước và
Chính phủ tiến hành đổi mới về kinh tế và sau đó là đổi mới tư duy trên nhiều lĩnh vực
như chính trị, văn hóa, xã hội,… Trong đó, đối với tôn giáo, những quan điểm mới mà
khởi đầu là Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 16/10/1990 của Bộ Chính trị “Về tăng cường
công tác tôn giáo trong tình hình mới”. Nghị quyết này lần đầu tiên khẳng định: tín
ngưỡng, tôn giáo là vấn đề còn tồn tại lâu dài; tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần
của một bộ phận nhân dân; đạo đức tôn giáo có nhiều điều phù hợp với công cuộc xây
dựng xã hội mới,... Đồng thời, Nghị quyết 24-NQ/TW cũng đã định hướng công tác
quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo theo hướng vừa quan tâm giải quyết hợp lý
nhu cầu tín ngưỡng của quần chúng, vừa kịp thời đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo; nội
dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quần chúng và công tác tôn giáo
là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị. Như vậy, Đảng và Nhà nước ta bắt đầu
thừa nhận những chức năng, vị trí, vai trò và giá trị của tôn giáo trong việc hỗ trợ, giải
quyết những vấn nạn mà xã hội đang đương đầu, đồng thời góp phần phát triển xã hội
bền vững. Nghị quyết 25-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt
3
Nam ngày 12 tháng 3 năm 2003; Nghị quyết 33-NQ/TW, ngày 04/6/2014; Nghị quyết
Hội nghị lần thứ 9 của BCH Trung ương Khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa,
con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đều đề cập đến "tình
hình hoạt động tôn giáo còn có những diễn biến phức tạp, tiềm ẩn những nhân tố có thể
gây mất ổn định. Một số người chưa tuân thủ pháp luật, còn tổ chức truyền đạo trái
phép; còn lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để hành nghề mê tín dị đoan. Việc khiếu kiện
và tranh chấp liên quan đến đất đai và cơ sở vật chất của tôn giáo ở một số nơi tăng lên,
có nơi gay gắt, phức tạp. Ở một số nơi, nhất là ở vùng dân tộc thiểu số, một số người đã
lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để tiến hành những hoạt động chống đối, kích động tín đồ
nhằm phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây mất ổn định chính trị”. Do đó, hoạt
động tôn giáo, công tác tôn giáo hướng tới sự tăng cường đoàn kết đồng bào các tôn
giáo; phát huy sức mạnh dân tộc; thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước; xây dựng và bảo vệ tổ quốc; vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh”.
Nhìn chung, những giá trị của tôn giáo đối với xã hội ngày càng được làm sâu
sắc, cụ thể qua các chính sách về tôn giáo của Đảng, Nhà nước và các công trình nghiên
cứu của các học giả. Trong đó, Đề án “Hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về dân tộc, tôn
giáo” đã được Thủ tướng Chính phủ ký tại Quyết định số 219/QĐ-TTg ngày 21/02/2019
là sự cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công
tác tôn giáo trong tình hình mới. Đề án này nhằm phát huy được sức mạnh, nguồn lực
của tôn giáo vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển bền vững đất nước theo nền
kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa nhưng phải giàu bản sắc dân tộc.
Việc nhìn nhận, tìm hiểu, đánh giá những giá trị của các tôn giáo, đâu là các giá
trị cơ bản là vấn đề quan trọng. Bởi chỉ khi tìm ra được những giá trị mang tính phổ
quát của các tôn giáo thì mới có thể đề xuất các cách thức phát huy những giá trị tốt đẹp
đó cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam hiện nay và mai sau. Do đó,
nhiệm vụ “Một số giá trị cơ bản của tôn giáo ở Việt Nam” được thực hiện là cần thiết,
nhất là khi các tôn giáo lớn ngày càng có đóng góp nhiều hơn, sâu rộng hơn trên các
lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Tài liệu này bao gồm 04 chuyên đề như sau:
Chuyên đề 1: Một số vấn đề chung về giá trị tôn giáo
Chuyên đề 2: Giá trị nhận thức của tôn giáo
4
Chuyên đề 3: Giá trị đạo đức của tôn giáo
Chuyên đề 4: Giá trị văn hóa của tôn giáo
