T t Trung Thuế
[22/09/2007 - Tác gi : ảadmin1 - Vietnam Review]
Nguy n Quý Đ iễ ạ
Munich cu i hè 2007ố
Th ng Cu i ng i g c cây đaằ ộ ồ ố
Th trâu ăn lúa g i cha i i ả ọ ờ ờ
Cha còn c t c bên tr iắ ỏ ờ
M còn c i ng a đi m i quan viênẹ ỡ ự ờ
Quan thì c m bút c n nghiênầ ầ
Quan thì c m ti n đi chu c lá đaầ ề ộ
Tháng 9 th i ti t mát, nh ng c n m a giông nh h t, c cây xanh lá s đ i màu cho muàờ ế ữ ơ ư ỏ ạ ỏ ẽ ổ
Thu s p đ n. Có nh ng đêm không mây mù bao ph , b u tr i đ p quang đãng, ánh trăngắ ế ữ ủ ầ ờ ẹ
vàng mát d u, theo âm l ch r m tháng 8 là t t Trung Thu. C ng đ ng ng i Vi t t n nị ị ằ ế ộ ồ ườ ệ ị ạ
chu n b t ch c T t Trung Thu cho tr em, nh ng ti m th c ph m Á Châu bán bánh trungẩ ị ổ ứ ế ẻ ữ ệ ự ẩ
thu, l ng đ n l ng l y. Nh ng h p bánh Trung thu màu đ s m, bánh d o, bánh n ng.ồ ề ộ ẫ ữ ộ ỏ ậ ẻ ướ
Nh ng chi c l ng đèn g i cho chúng ta nh th i u th , vào d p T t Trung Thu theo m raữ ế ồ ợ ớ ờ ấ ơ ị ế ẹ
ch , mua nh ng đ ch i b ng gi y b i, ho c dán lên b khung b ng tre n a nh l ng đènợ ữ ồ ơ ằ ấ ồ ặ ộ ằ ứ ư ồ
hình ngôi sao, hình bánh ú .. m t s đ ch i l n nh đèn kéo quân, t i th p n n sáng cácộ ố ồ ơ ớ ư ố ắ ế
vòng dán hình ng i, thú và c nh v t t chuy n đ ng, t ngoài nhìn qua các l p gi y bóngườ ả ậ ừ ể ộ ừ ớ ấ
màu, các ho t c nh c liên t c di n ra nh p nhàng, s ng đ ng nh m t màn hình, các l ngạ ả ứ ụ ễ ị ố ộ ư ộ ồ
đèn v i d ng đ u s t , ti n sĩ gi y… Nguy n Khuy n trong bài th Ông nghè tháng támớ ạ ầ ư ử ế ấ ễ ế ơ
đã vi t ế
"M y chú Hoa Nam khéo v trò,ấ ẽ
cũng c cũng cũng bi n cũng cân đai“ờ ể
Ngày x a ph hàng Mã Hà N i, ng i ta th ng bày bán đ các lo i l ng đèn, nhi uư ở ố ộ ườ ườ ủ ạ ồ ề
ki u đ màu, không thi u hình các ông ti n sĩ gi y, Nhi u ng i thích mua cho con ch i vàể ủ ế ế ấ ề ườ ơ
m c con cái sau n y s là nh ng ng i khoa b ng có đi v trong xã h i. Các ph hàngơ ướ ầ ẽ ữ ườ ả ạ ị ộ ố
Đ ng, hàng Bu m bán đ các lo i bánh Trung Thu. Ngày nay kh p n i đ u có bày bánườ ồ ủ ạ ắ ơ ề
quà bánh Trung Thu, l ng đèn, theo văn minh phát tri n cu khoa h c, thêm nh ng đ ch iồ ễ ả ọ ữ ồ ơ
b ng nh a, nh ng con b n, chim b câu b ng đi n t bay l n quanh gian hàng, càngằ ự ữ ướ ồ ằ ệ ử ượ
tăng ph n h p d n h n. Sài gòn kh p n i đ u có bán bánh Trung Thu, r m tháng 8 trầ ấ ẫ ơ Ở ắ ơ ề ằ ở
thành m t l H i l n cho tr em, ng i l n mua bánh đ bi u nh ng ng i mình mang nộ ễ ộ ớ ẻ ườ ớ ể ế ữ ườ ơ
H ng năm ng i Vi t h i ngo i th ng t ch c t t Trung Thu, đ tr em có c h i g pằ ườ ệ ở ả ạ ườ ổ ứ ế ể ẻ ơ ộ ặ
nhau, t ch c d thi l ng đèn, có các m c nh : thi ca nh c v i qu c ph c, thi v v i đ tàiổ ứ ự ồ ụ ư ạ ớ ố ụ ẽ ớ ề
v T t Trung Thu, đ vui đ h c . vv. đ nh l i k ni m th i th u xa x a quê nhà.ề ế ố ể ọ ể ớ ạ ỷ ệ ờ ơ ấ ư ở
Chúng ta tìm hi u v T t Trung Thu t i sao có l ng đèn ông sao? ti n sĩ gi y..múa lân v iể ề ế ạ ồ ế ấ ớ
ti ng tr ng vui nh n kh p n i t thành th cho đ n thôn quê. ế ố ộ ắ ơ ừ ị ế
Theo huy n tho i thì T t Trung thu b t đ u t đ i nhà Đ ng; th i vua Du Tôn, niênề ạ ế ắ ầ ừ ờ ườ ờ ệ
hi u Văn Minh. Nguyên năm đó, vào đêm R m tháng tám trăng tròn sáng t , gió mát . Nhàệ ằ ỏ
vua ng ch i ngoài thành t i khuya. B ng xu t hi n ông già đ u b c tr ng ch ng g y t iự ơ ớ ỗ ấ ệ ầ ạ ắ ố ậ ớ
bên nhà vua. Trông ng i và theo c ch , nhà vua đoán ngay là m t v th ng tiên giángườ ử ỉ ộ ị ượ
th . Ông già kính c n chào nhà vua r i h i:ế ẩ ồ ỏ
-B h có mu n lên thăm cung trăng không?ệ ạ ố
-Nhà vua li n tr l i “có”ề ả ờ
V tiên li n đ a chi c g y lên tr i, hoá phép ra m t chi c c u v ng, m t đ u giáp cungị ề ư ế ậ ờ ộ ế ầ ồ ộ ầ
trăng, còn m t đ u giáp m t đ t. Tiên ông đ a nhà vua trèo lên c u v ng, đ n cung trăng.ộ ầ ặ ấ ư ầ ồ ế
Phong c nh n i đây th t đ p v i v đ p khác xa n i tr n th . Có nh ng nàng tiên n nhanả ơ ậ ẹ ớ ẻ ẹ ơ ầ ế ữ ữ
s c xiêm y c c kỳ l ng l y, xinh nh m ng, nh y múa nh ng đi u vô cùng quy n rũ...Nhàắ ự ộ ẫ ư ộ ả ữ ệ ế
vua đang say s a v i nh ng c nh đ p thì tiên ông l i đ a nhà vua tr l i cung đi n. V t iư ớ ữ ả ẹ ạ ư ở ạ ệ ề ớ
tr n th , nhà vua còn luy n ti c c nh trên cung Qu ng và nh ng gi phút đ y th m ngầ ế ế ế ả ả ữ ờ ầ ơ ộ
nhà vua đã s ng qua. Đ k ni m cái ngày du Nguy t đi n, nhà vua đ t ra T t Trung thu.ố ể ỷ ệ ệ ệ ặ ế
Trong ngày T t này, ng i ta u ng r u, u ng trà th ng trăng, và vì v y T t này cònế ườ ố ượ ố ưở ậ ế
đ c g i là T t Trông Trăng. V ng trăng m h i liên hoan, ngày r m Trung thu nh m vàoượ ọ ế ầ ở ộ ằ ằ
ti t Thu phân nên khí âm và d ng đi u hòa v i đêm ngày b ng nhau. B u tr i quang đãng,ế ươ ề ớ ằ ầ ờ
khí h u ôn hòa nên ng i ta c m th y d ch u nh t trong năm. H n n a, Thu là mùa lúaậ ườ ả ấ ễ ị ấ ơ ữ
chín, nên vi c đ ng áng r nh r i.. Đây là d p "ăn m ng v ng trăng t p th "m t cách cệ ồ ả ỗ ị ừ ầ ậ ể ộ ụ
th c a t c l xã h i trong c nh liên hoan náo nhi t v i t c r c đèn, múa lân . Nhi u giaể ủ ụ ệ ộ ả ệ ớ ụ ướ ề
đình nhân d p làm nhi u th bánh bày c trông trăng, làm l cúng t tiên ông bà, c Trungị ề ứ ổ ễ ổ ỗ
Thu r t phong phú nhi u trái cây, bánh k o. ấ ề ẹ
Các vì sao trên tr i cao, đ c b sung b ng l ng đèn hình ngôi sao c a các em nh m iờ ượ ổ ằ ồ ủ ư ờ
trăng, r c trăng v d c v i các em, tr em lũ l t kéo nhau ra ph , m i đ á c m ch iướ ề ự ỗ ớ ẻ ượ ố ỗ ư ầ ơ
m t cái l ng đ n th p n n bên trong, càng t o không khí huy n ho c nh c nh cungộ ồ ề ắ ế ạ ề ặ ư ả
Qu ng Hàn gi a tr n gian, các em cùng nhau hát g i trăng nh ng bài đ ng dao. - V i nhiả ở ữ ầ ọ ữ ồ ớ
đ ng là v ng trăng c a bài ca "Ông gi ng, Ông giăng ...", c a nh ng chuy n k th n tho iồ ầ ủ ẳ ủ ữ ệ ể ầ ạ
v "Th ng cu i", "H ng Nga", "Thi m th ", "Cung Qu ng", c a nh ng trò ch i "Th đ aề ằ ộ ằ ề ừ ả ủ ữ ơ ả ỉ
ba ba", " R ng r n Ông th y", Ph đ ng ch i.. th i l i mà lên" d i ánh trăng vàng v ngồ ắ ầ ụ ồ ổ ổ ổ ướ ằ
v c. ặ
Ông Giăng i, xu ng ch i v i tôiơ ố ơ ớ
Nhà tôi có m t bát c m xôiộ ơ
Có n i c m n p, có n p bánh ch ngồ ơ ế ệ ư
Có l ng hũ r u, có kh u đánh đuư ượ ướ
Th ng cu gi l i, m đ b ng conằ ữ ạ ẹ ẻ ồ
Cái lon múc n c, cái l c ch i đ uướ ượ ả ầ
Con trâu cày chiêm, cái li m hái láề
Con cá có vây, th rèn có buáợ
Nhà chuá có tàn, nhà quan có l ng.. ọ
H t ng i hát v tay, các em l i đ ng lên n m tay nhau thành vòng tròn xung quanh mâm c ,ế ồ ỗ ạ ứ ắ ỗ
v a đi v a hát: ừ ừ
Dung dăng dung d , d t tr đi ch iẻ ắ ẻ ơ
Đ n c a nhà tr i, tìm n i gió mátế ử ờ ơ
Cùng hát véo von, m i ông trăng trònờ
Ra ch i v i bé, xì xà xì x p..ơ ớ ạ
…
Sau đó các em đi ng c l i và hát ti p nh đi p khúc:ượ ạ ế ư ệ
Dung dăng dung d , d t tr đi ch iẻ ắ ẻ ơ
Đ n c a nhà tr i, l y c u l y mế ử ờ ạ ậ ạ ợ
Cho cháu v quê, cho dê đi h cề ọ
Cho cóc nhà, cho gà b i b pở ớ ế
Ng i x p xu ng đây…ồ ệ ố
Đôi khi tr em quây qu n bên bà n i hay m nghe k chuy n v trăng có H ng Nga d uẻ ầ ộ ẹ ể ệ ề ằ ị
dàng t i tr , ho c v chú Cu i láu l nh “ng i g c cây đa, th trâu ăn lúa, g i cha h iươ ẻ ặ ề ộ ỉ ồ ố ả ọ ờ
h i…” Các em nghe chuy n, ăn quà bánh trông trăng, ng i l n cũng vui v i trăng hoàờ ệ ườ ớ ớ
mình v i thiên nhiên : Nói v trăng nh nh ng luy n ái v i nhân gian. V i l a tu i nam nớ ề ư ữ ế ớ ớ ứ ổ ữ
yêu đ ng là nh ng v ng trăng th , trăng chia phôi, trăng nh nhung, trăng kh c kho i...ươ ữ ầ ề ớ ắ ả
trong truy n Ki u 3522 câu l c bát ch nh c đ n hai ba ch "n ng" nh ng đã nh c đ n 38ệ ề ụ ỉ ắ ế ữ ắ ư ắ ế
ch "trăng" v i bao nhiêu s c v tr tình nh trăng b c, trăng già, trăng gió, trăng hoa, trăngữ ớ ắ ẻ ữ ư ạ
khuy t, trăng m i, trăng tà, trăng tàn, trăng thâu, trăng th , trăng tròn ... ế ớ ề
V ng trăng r t quan h đ n sinh ho t, tính khí và sinh lý c a v n v t trên m t đ t quaầ ấ ệ ế ạ ủ ạ ậ ặ ấ
hi n t ng th y tri u và nh h ng huy n bí trên mùa màng cây c . V hình dáng và th iệ ượ ủ ề ả ưở ề ỏ ề ờ
đi m xu t hi n c a v ng trăng trong tháng đ c nhà nông k thu c lòng theo v n theoể ấ ệ ủ ầ ượ ể ộ ầ
đi u nh sau: ệ ư
M ng m t lá trai, ồ ộ
M ng hai lá lúa, ồ
M ng ba câu liêm, ồ
M ng b n l i li m, ồ ố ưỡ ề
M ng năm li m gi t, ồ ề ậ
M ng sáu th t trăng, ồ ậ
M i r m trăng náu, ườ ằ
M i sáu trăng treo, ườ
M i b y s y gi ng chi u, ườ ả ả ườ ế
M i tám trăng l m, ườ ẹ
M i chín d n d n, ườ ụ ị
Hai m i gi c t t, ươ ấ ố
Hăm m t n a đêm, ố ử
Hăm hai b ng tai, ằ
Hăm ba b ng đ u, ằ ầ
Hăm b n b ng râu, ố ằ
Hăm lăm b ng c m, ằ ầ
Hăm sáu đã v y, ậ
Hăm b y làm sao, ả
Hăm tám th nào, ế
Hăm chín th y, ế ấ
Ba m i không trăng. ươ
Qua nh ng kinh nghi m theo ngh nông vi t Nam còn có nh ng câu sau đ tiên đoán vi cữ ệ ề ệ ữ ể ệ
nông
Mu n ăn lúa ré, xem trăng r m tháng giêng,ố ằ
Mu n ăn lúa tháng 5, xem trăng r m tháng 8ố ằ
Mu n ăn lúa tháng 10, xem trăng m ng tám tháng 4ố ồ
Hay là
Trăng thanh v ng v c gi a tr iằ ặ ữ ờ
Nh tình nh nghiã nh n i h n hòớ ớ ớ ơ ẹ
Trăng tròn ch có đêm r mỉ ằ
Tình ta tháng tháng quanh năm v n trònẫ
Trăng bao nhiêu tu i trăng giàổ
Núi bao nhiêu tu i g i là núi non ……….ổ ọ
Tô Đông Pha trong hai bài Ti n Xích bích phú và H u Xích bích b t h sáng tác vào mùaề ậ ấ ủ
thu năm Nhâm Tu t (năm 1082) đã t o m t nh h ng sâu đ m c nh sông n c Tr ngấ ạ ộ ả ưở ậ ả ướ ườ
giang d i ánh trăng thu, Tô Đông Pha đã lu n v thân ph n phù du c a con ng i trong vũướ ậ ề ậ ủ ườ
tr mênh mang b t di t đ k t lu n v i cái tri t lý h ng l c tr c m t trong kho tàngụ ấ ệ ể ế ậ ớ ế ưở ạ ướ ắ
thiên nhiên vô t n: ậ
N c kia v n xuôi giòng ch y xi t, ướ ẫ ẩ ế
Mà ch a t ng đi h t chút nao! ư ừ ế
Trăng kia có lúc đ y hao, ầ
Mà ta ch a th y khi nào b t thêm ư ấ ớ
C lúc bi n mà xem tr i đ t, ứ ế ờ ấ
Thì ch ng qua ch p m t mà thôi. ẳ ớ ắ
C khi không bi n mà coi, ứ ế
Thì ai ai cũng lâu dài nh nhau ư
(Ti n Xích Bích Phú d ch nôm c a Đào Nguyên Ph ) ề ị ủ ổ
Nói v Trăng là c m t ngu n thi h ng đ sáng tác. Các thi nhân ca t ng trăng khi ngheề ả ộ ồ ứ ể ụ
đ n hát, khi ng m hoa, khi lên núi cao, khi dong thuy n trên sông n c.... Nh ng áng vănờ ắ ề ướ ữ
n i ti ng c a nh ng thi hào đ u đ c sáng tác d i trăng: Trong bài T ng ti n t u, thi báổ ế ủ ữ ề ượ ướ ươ ế ử
Lý B ch khuy n khích ng i ta: ạ ế ườ
Khôn n đ chén vàng tr d i nguy t.ỡ ể ơ ướ ệ
Nhân sinh khi đ c ý nên càng, ắ
Trong Tỳ bà hành (mùa thu năm 816 CN), B ch C D đã t : ạ ư ị ả
Thuy n không đ u b n m c ai, ề ậ ế ặ
Quanh thuy n trăng gi i, n c trôi l nh lùng. ề ả ướ ạ
C thi sĩ Hàn M c T , yêu th ng nh ng mùa trăng trong cu n lo n ố ặ ử ươ ữ ồ ạ
Trăng ! Trăng ! Trăng ! là Trăng! Trăng ! Trăng
Ai mua Trăng tôi bán trăng cho....
Ánh trăng m ng quá không chê n iỏ ổ
Nh ng v xanh xao c a m t hữ ẻ ủ ặ ồ
Nh ng nét bu n bu n t li u rữ ồ ồ ơ ễ ủ
Nh ng l i năng n c a h vôữ ờ ỉ ủ ư
Nh ng ngày xa quê h ng mu n có nh ng đêm trăng đ th ng th c r t khó, vì th i ti t ữ ươ ố ữ ể ưở ứ ấ ờ ế ở
Âu Châu vào thu tr i không đ p nh bên quê nhà, ánh đèn đi n sáng kh p n i làm m t điờ ẹ ư ở ệ ắ ơ ấ
m t ph n nào v đ p cu thiên nhiên v i ánh trăng vàng vào d p t t Trung Thu! T n Đàộ ấ ẽ ẹ ả ớ ị ế ả
v i th ngông, chán đ i đã g i ch H ng m t ph n tâm sớ ơ ờ ở ị ằ ộ ầ ự
Đêm thu bu n l m ch H ng i ! ồ ắ ị ằ ơ
Tr n gi i em nay chán n a r i. ầ ớ ử ồ
Cung Qu đã ai ng i đó ch a ? ế ồ ử
Cành đa xin ch nh c lên ch i ị ắ ơ
...
Ai đâu tr l i mùa thu tr c, ở ạ ướ
Nh t l y cho tôi nh ng lá vàngặ ấ ữ
Nh c ph m Th ng Cu i (1) c a nh c sĩ Lê Th ng (m t năm 1996). Bài hát này không chạ ẩ ằ ộ ủ ạ ươ ấ ỉ
cu n hút th gi i tu i th mà c ng i l n ố ế ớ ổ ơ ả ườ ớ
"Bóng trăng tr ng ngà, có cây đa to, có th ng Cu i già, ôm m t m i m . L ng yên, ta nóiắ ằ ộ ộ ố ơ ặ
Cu i nghe: cung trăng mãi làm chi? Bóng trăng tr ng ngà. Có cây đa to..."ộ Ở ắ
Trăng qua thi ca th t h p d n g i tình, hình nh các nàng tiên xinh đ p v i chi H ng Nga ậ ấ ẫ ợ ả ẹ ớ ằ ở
cung qu ng th m ng, đã b qu y r y b i chuy n bay Apollo 11 kh i hành ngày 16.7.1969ả ơ ộ ị ấ ầ ở ế ở
đã đáp xu ng m t trăng vào ngày 24.7.1969. Con ng i đã khám phá cu c s ng bí m t c aố ặ ườ ộ ố ậ ủ
không gian, thiên th . H ng Nga xinh đ p và các nàng tiên đã b đi n i khác!!! cây đa c aể ằ ẹ ỏ ơ ủ
chú Cu i (xem ph n đì n tích trích d i) ch tr v trong nh ng ngày r m tháng Tám. ộ ầ ể ướ ỉ ở ề ữ ằ
K ni m th i u th vui ch i mùa Trung Thu, v i nh ng chi c l ng đèn xinh đ p, r cỷ ệ ờ ấ ơ ơ ớ ữ ế ồ ẹ ướ
đèn trong đêm trăng r m tháng Tám, đ c ăn bánh Trung thu c a gia đình hay tr ng h cằ ượ ủ ườ ọ
phân phát, th ng th c vui đùa h n nhiên d i ánh trăng vàng di u v i. K ni m đó chưở ứ ồ ướ ệ ợ ỷ ệ ỉ
còn l i trong ký c tu i đ i theo bóng ngã chi u tà. ạ ứ ổ ờ ề
Munich cu i hè 2007ố
________________________________________
S tích chú Cu i cung trăngự ộ
Ngày x a m t mi n n có m t ng i ti u phu tên là Cu i. M t hôm, nh l th ng,ư ở ộ ề ọ ộ ườ ề ộ ộ ư ệ ườ
Cu i vác rìu vào r ng sâu tìm cây mà ch t. Khi đ n g n m t con su i nh , Cu i b ng gi tộ ừ ặ ế ầ ộ ố ỏ ộ ỗ ậ
mình trông th y m t cái hang c p. Nhìn tr c nhìn sau anh ch th y có b n con c p conấ ộ ọ ướ ỉ ấ ố ọ
đang v n nhau. Cu i li n xông đ n vung rìu b cho m i con m t nhát lăn quay trên m tờ ộ ề ế ổ ỗ ộ ặ
đ t. Nh ng v a lúc đó, c p m cũng v t i n i. Nghe ti ng g m kinh h n sau l ng,ấ ư ừ ọ ẹ ề ớ ơ ế ầ ồ ở ư
Cu i ch k p qu ng rìu leo tho t lên ng n m t cây cao. T trên nhìn xu ng, Cu i th y c pộ ỉ ị ẳ ắ ọ ộ ừ ố ộ ấ ọ
m l ng l n tr c đàn con đã ch t. Nh ng ch m t lát, c p m l ng l ng đi đ n m t g cẹ ồ ộ ướ ế ư ỉ ộ ọ ẹ ẳ ặ ế ộ ố
cây g n ch Cu i n, đ p l y m t ít lá r i tr v nhai và m m cho con, b n con c p conầ ỗ ộ ẩ ớ ấ ộ ồ ở ề ớ ố ọ
đã v y đuôi s ng l i, khi n cho Cu i vô cùng s ng s t. ch cho c p m tha con đi n iẫ ố ạ ế ộ ử ố ờ ọ ẹ ơ
khác, cu i đ n cây l kia đào g c vác v nhà.ộ ế ạ ố ề
