0
Mục Lục
Mở đầu .......................................................................................................................................................... 2
Chương 1: Nhận thức chung về cướp giật tài sản ......................................................................................... 4
1.1 Khái niệm ............................................................................................................................................ 4
1.1.1 Cướp giật tài sản .......................................................................................................................... 4
1.1.2 Tâm lý xã hội ............................................................................................................................... 5
1.1.3 Các dấu hiệu pháp lý của tội cướp giật tài sản ............................................................................. 5
1.1.3.1 Khách thể của tội cướp giật tài sản ....................................................................................... 5
1.1.3.2 Chủ thể của tội cướp giật tài sản ........................................................................................... 6
1.1.3.3 Mặt khách quan của tội cướp giật tài sản .............................................................................. 7
1.1.3.4 Mặt chủ quan của tội cướp giật tài sản ................................................................................ 15
1.1.3.5 Trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội cướp giật tài sản .......................................... 16
1.2 Quy trình hình thành hành vi phạm tội ............................................................................................. 20
1.2.1 Nhu cầu và lợi ích ...................................................................................................................... 21
1.2.2 Động cơ, mục đích, ý định phạm tội .......................................................................................... 22
1.2.3 Quyết định thực hiện hành vi phạm tội ...................................................................................... 24
1.2.4 Phương thức thực hiện hành vi phạm tội ................................................................................... 25
Chương 2: Tình hình cướp và các nguyên nhân tâm lý xã hội của tội cướp giật tài sản tại thành phố Hồ
Chí Minh ..................................................................................................................................................... 25
2.1 Tình hình cướp giật tại Hồ Chí Minh ................................................................................................ 26
2.1.1 Thống kê các vụ cướp ............................................................................................................... 26
2.1.2 Một số thủ đoạn .......................................................................................................................... 26
2.1.3 Một số vụ cướp gây xôn xao dư luận thời gian qua ................................................................... 27
2.2 Các nguyên nhân xã hội của tội cướp giật tài sản ............................................................................. 30
2.2.1 Cơ chế kinh tế thị trường và quá trình đô thị hóa ...................................................................... 30
2.2.2 Công tác quản lý vĩ mô .............................................................................................................. 32
2.2.3 Quản lý vi mô : Gia đình – Nhà trường – Xã hội ....................................................................... 43
2.2.4 Ảnh hưởng văn hóa ngoại lai ..................................................................................................... 44
2.3 Các nguyên nhân tâm lý ................................................................................................................... 45
2.3.1 Nhu cầu vật chất ......................................................................................................................... 46
2.3.2 Nhu cầu khoái lạc ....................................................................................................................... 48
2.3.3 Hứng thú kỳ dị ........................................................................................................................... 49
2.3.4 Động cơ trả thù đời .................................................................................................................... 50
1
2.3.5 Quan điểm sai lầm: bần cùng sinh đạo tặc ................................................................................. 52
Chương 3: Một số Biện pháp ...................................................................................................................... 54
3.1 Dự báo tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phồ Hồ Chí Minh .................................... 54
3.2 Một số biện pháp phòng ngừa tội cướp giật trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh ........................... 54
3.2.1 Các biện pháp về kinh tế ............................................................................................................ 55
3.2.2 Các biện pháp xã hội .................................................................................................................. 55
3.2.3 Các biện pháp về tổ chức – quản lý xã hội ................................................................................. 56
3.2.4 Đẩy mạnh các biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ của cơ quan Công an và các cơ quan chức
năng khác. ........................................................................................................................................... 56
3.2.5 Nâng cao vai trò của quần chúng nhân dân ................................................................................ 57
3.2.6 Nâng cao vai trò của Tòa án trong công tác xét xử .................................................................... 57
Kết luận ....................................................................................................................................................... 59
Tài liệu tham khảo ...................................................................................................................................... 61
Sách và văn bản .......................................................................................................................................... 61
Website ........................................................................................................................................................ 62
Phụ Lục Hình Ảnh ....................................................................................................................................... 62
2
Mở đầu
Thành phồ Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, một trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa,
giáo dục, khoa học công nghệ, đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế, là đầu tàu, động lực,
có sức hút lan tỏa lớn của vùng kinh tế trong điểm phía Nam,có vị trí chính trị quan trọng
của cả nước. Với vị trí và vai trò của mình, thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ các dòng
dịch chuyển dân cư vào đô thị, dân số tăng nhanh cả về thường trú và tạm trú, các loại đối
tượng cùng tập trung về ẩn náu, hoạt động. Bên cạnh sự phát triển về các mặt đời sống
kinh tế - xã hội cũng nảy sinh và tồn tại những mặt trái quả nó, đó là sự tha hóa trong lối
sống, đạo sức, sự xuất hiện của một bộ phận thanh thiếu niên có lối sống tiêu cực, lệch
lạc về nhận thức, muốn hưởng thụ về vật chất nhưng lại không chịu lao động nên đã dấn
thân vào con đường tội phạm. Đặc biệt là sự xuất hiện ngày càng nhiều các tệ nạn xã hội
cũng như các hành vi phạm tội như trộm cắp, cướp giật tài sản…. trong đó cướp giật tài
sản là loại tội diễn ra phổ biến trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
Trong lịch sử phát triển, vấn đề lợi ích vật chất luôn là tâm điểm của mọi xung đột
xã hội. Bởi vậy, vấn đề bảo đảm quyền sở hữu các lợi ích vật chất cũng luôn được các
nhà nước trên thế giới quan tâm. Ở nước ta, quyền sở hữu được quy định và bảo hộ trong
Hiến Pháp và các văn bản quy phạm pháp luật trong các lĩnh vực: hình sự, dân sự…
Trong Bộ luật dân sự, quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền
định đoạt của chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản của mình. Tất cả mọi cá nhân, tổ chức
khác đều có nghĩa vụ tôn trọng quyền của chủ sở hữu đó không phân biệt tôn giáo, giai
cấp hay màu da. Nếu một chủ thể nào xâm phạm đến tài sản của chủ thế khác mà gây
thiệt hại thì phải bồi thường toàn bộ, kịp thời, tương ứng với thiệt hải xảy ra.
Trong pháp luật hình sự, quyền sở hữu được bảo vệ thông qua các quy định về các
tội phạm xâm phạm sở hữu. Đây cũng là một trong những nhóm tội được quy định sớm
nhất trong pháp luật hình sự trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng. Từ khi đất
nước chuyển sang nền kinh tế thị trường, diễn biến tình hình tội phạm nói chung, cũng
như các tội phạm xâm phạm sở hữu nói riêng hết sức phức tạp và ngày càng có chiều
3
hướng gia tăng, gây thiệt hại lớn về tài sản. Trong những năm qua, các cơ quan bảo vệ
pháp luật tuy đã tích cực đấu tranh ngăn chặn các hành vi xâm phạm sở hữu, nhưng việc
điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này còn chưa kịp thời, chưa có quy mô, chưa đáp
ứng được yêu cầu phòng chống tội phạm. Bởi vậy, loại tội phạm xâm hại sở hữu ngày
càng diễn biến phức tạp, gây dư luận không tốt cho xã hội, làm giảm lòng tin của quần
chúng đối với pháp luật, ảnh hưởng đến hình ảnh của thành phố.
Trước tình hình tội phạm nói chung và tội cướp giật tài sản nói riêng, bên cạnh
việc đề cao cảnh giác, chúng ta cần có những biện pháp để ngăn chặn tình hình phạm tội
đó ra khỏi đời sống xã hội. Để góp phần vào công tác phòng chống tội phạm này, nhóm
đã mạnh dạn chọn đề tài “Tìm hiểu những nguyên nhân tâm lý xã hội của tội cướp giật tài
sản tại thành phố Hồ Chí Minh” làm bài viết chuyên đề Tâm lý pháp lý.
Đề tài hướng tới việc trình bày tình hình loại tội phạm cướp giật tài sản, phân tích
những nguyên nhân xã hội và nguyên nhân tâm lý dẫn tới phạm tội này, đồng thời cũng
đề ra một số biện pháp phòng chống loại tội phạm này trên địa bàn thành phồ Hồ Chí
Minh.
4
Chương 1: Nhận thức chung về cướp giật tài sản
1.1 Khái niệm
1.1.1 Cướp giật tài sản
Trong các tội xâm phạm sở hữu được quy định trong Chương XIV: Các tội xâm
phạm sở hữu, khách thể mà nhà nước bảo vệ là quyền sở hữu của chủ thể nhất định. Tội
cướp giật tài sản được quy định tại Điều 136 BLHS năm 1999. Đây là một loại tội có tính
chiếm đoạt tài sản của chủ thể khác và được thực hiện một cách cố ý. Người thực hiện tội
phạm cướp giật tài sản phải là người có mục đích chiếm đoạt tài sản từ trước và thực hiện
hành vi chiếm đoạt tài sản của chủ thể sở hữu bằng cách nhanh chóng giật, giằng lấy tài
sản. Việc giật, giằng tài sản này diễn ra một cách công khai. Chủ thể của tội phạm cũng
không hề có ý định che giấu hành vi của mình đối với chủ sở hữu cũng như mọi người
xung quanh. Trong quá trình thực hiện tội phạm có thể phải sử dụng một tác động lực
nhất định nhưng là để nhằm chiếm đoạt tài sản nhanh chóng mà không để cho chủ sở hữu
kịp phản ứng. Như vậy, chỉ sở hữu tuy có biết hành vi phạm tội nhưng do diễn ra khá
nhanh nên chưa kịp phản ứng.
Trong nội dung Điều 136 BLHS năm 1999, các nhà lập pháp chỉ quy định tội cướp
giật tài sản như sau: "Người nào cướp giật tài sản của người khác, thì bị phạt...". Như
vậy, các nhà lập pháp đó không mô tả cụ thể những dấu hiệu của tội cướp giật tài sản mà
chỉ nêu tội danh. Tuy chưa có một định nghĩa chuẩn từ phía các nhà lập pháp nhưng xuất
phát từ lý luận và thực tiễn xét xử, chúng ta có thể đưa ra định nghĩa khoa học của khái
niệm tội cướp giật tài sản như sau:
Tội cướp giật tài sản là hành vi nhanh chóng, công khai chiếm đoạt tài sản
của chủ thể có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý.
Đại đa số các tội phạm trong chương này này được thực hiện bằng hình thức lỗi cố
ý, chỉ trừ tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản. Trong số 13 tội xâm phạm sở
hữu trong chương này, chúng ta có thể phân chia thành hai nhóm: nhóm các tội có tính