BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TO
TRƯỜNG ĐI HỌC PHẠM NỘI
------ ------
PHẠM ANH TOÀN
TÍNH CHÍNH QUY VÀ ỔN ĐỊNH NGHIỆM
CỦA MỘT LỚP PHƯƠNG TRÌNH VI PHÂN
KHÔNG ĐỊA PHƯƠNG TRÊN KHÔNG GIAN
BANACH
Chuyên ngành : Phương trình vi phân và tích phân
số : 9.46.01.03
TÓM TT LUẬN ÁN TIẾN TOÁN HỌC
Nội - 2025
Luận án được hoàn thành tại Trường Đại học phạm Nội
Hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Như Thắng
PGS.TS. Trần Đình Kế
Phản biện 1: PGS.TS. Đỗ Đức Thuận
Trường Đại học Bách khoa Nội
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Sơn
Trường Đại học Công Nghiệp Nội
Phản biện 3: GS.TS. Cung Thế Anh
Trường Đại học phạm Nội
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường
họp tại Trường Đại học phạm Nội
vào hồi giờ ngày tháng năm
thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia, Nội,
hoặc Thư viện Trường Đại học phạm Nội
MỞ ĐẦU
1 do chọn đề tài
thuyết phương trình vi phân không địa phương (nonlocal dif-
ferential equation) mang đặc điểm khác biệt căn bản với phương trình
vi phân địa phương (phương trình vi phân với cấp nguyên), khi các đạo
hàm của hàm trạng thái trong phương trình không xác định qua lân
cận bé tùy ý của từng điểm xác định một cách toàn cục thông qua
một công thức tích phân (còn gọi đạo hàm “có nhớ”). Hai dụ tiêu
biểu của đạo hàm “có nhớ” đạo hàm phân thứ kiểu Caputo CDα
0và
Riemann-Liouville phân thứ RLDα
0cấp α(0,1) được định nghĩa như
sau
CDα
0u(t) = 1
Γ(1 α)Zt
0
u(s)
(ts)αds,
RLDα
0u(t) = 1
Γ(1 α)
d
dt Zt
0
u(s)
(ts)αds.
Khi đó ta gọi lớp phương trình vi phân ứng với các đạo hàm này
phương trình vi phân phân thứ. thể nói phương trình vi phân phân
thứ hình tiêu biểu của phương trình vi phân không địa phương,
hiện đang chủ đề nghiên cứu tính thời sự.
Một cách tự nhiên, đạo hàm không địa phương tổng quát, đặc trưng
bởi lớp nhân dị k(t) sự mở rộng của đạo hàm phân thứ kiểu Caputo
và Riemann-Liouville phân thứ, khi thay các đạo hàm y bởi đạo hàm
không địa phương cho bởi công thức
CD{k}
0u(t) = Zt
0
k(ts)u(s)ds,
RLD{k}
0u(t) = d
dt Zt
0
k(ts)u(s)ds.
Lớp phương trình không địa phương tiêu biểu sau đây tả các quá
1
2
trình khuếch tán dị thường (anomalous diffusion)
CD{k}
0u(t, x) = u(t, x),(1)
trong đó u=u(t, x) hàm trạng thái, k một hàm khả tích địa phương,
toán tử Laplace theo biến không gian. Trong trường hợp đặc biệt,
khi
k(t)=g1α(t) = tα
Γ(α),0< α < 1,(2)
thì phương trình trên phương trình vi phân phân thứ Caputo cấp α
theo biến thời gian tả quá trình dưới khuếch tán (subdiffusion),
đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà toán học trong hai thập kỷ qua.
Phương trình (1) với nhân kđược cho bởi (2) chính phương trình vi
phân (đạo hàm riêng) phân thứ loại Caputo.
Những kết quả này gợi ý cho chúng tôi những vấn đề nghiên cứu
mới, trong đó đối tượng nghiên cứu phương trình vi phân không địa
phương nửa tuyến tính tổng quát trong các không gian Banach hoặc
Hilbert dạng
CD{k}
0u(t)+Au =f(t, u),(3)
với A toán tử tuyến tính đóng và sinh ra một nửa nhóm liên tục
mạnh, f một hàm phi tuyến xác định trên không gian Banach.
Dưới giả thiết nhân khoàn toàn dương, thuyết giải thức cho phép
chuyển phương trình không địa phương (3) v phương trình tích phân
Volterra
u(t)+m Au(t) = F(t, u),(4)
đó hiệu tích chập Laplace, m hàm liên kết với nhân k
thỏa mãn điều kiện (k m) (t)=1,t>0và F(t, u) = u0+Rt
0m(t
s)f(s, u(s)) ds. Đối với phương trình tuyến tính thuần nhất, toán tử
nghiệm của (3) thể được nghiên cứu thông qua giải thức của (4). Tuy
3
nhiên các ước lượng đủ tốt cho toán tử nghiệm của (3) vẫn chưa được
khảo sát đầy đủ. Khi xét trên không gian Hilbert, các tác giả sử dụng
biểu diễn qua họ các véc-tơ riêng của toán tử Laplace và khai thác các
ước lượng của hàm giảm dư. Tuy nhiên khi xét các bài toán trên không
gian Banach, việc khai triển toán tử theo các véc-tơ riêng không còn phù
hợp và ta cần cách tiếp cận mới. Hơn nữa do tính không địa phương
của đạo hàm và trong trường hợp tổng quát, sự thiếu hụt các tính chất
của hàm đặc biệt thay thế hàm Mittag-Leffler, tính chất nghiệm của các
phương trình không địa phương chịu ảnh hưởng của trễ hay xung vẫn
còn vấn đề mở thực sự.
Với mục tiêu nghiên cứu các tính chất định tính đã nêu trên cho lớp
phương trình (3), chúng tôi mong muốn sẽ đóng góp một phần vào sự
hoàn thiện của thuyết phương trình vi phân không địa phương.
2 Mục đích nghiên cứu
Luận án nghiên cứu các vấn đề định tính của một số lớp phương trình
dưới khuếch tán dạng (3), bao gồm tính đặt đúng của bài toán (sự tồn
tại duy nhất nghiệm, tính ổn định của nghiệm với dữ kiện địa phương)
và tính chính quy của nghiệm.
3 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện những nội dung nghiên cứu nêu trên, chúng tôi sử
dụng các công cụ của giải tích hàm phi tuyến, thuyết phương trình
đạo hàm riêng phi tuyến, thuyết giải thức, thuyết các hàm đặc biệt.
4 Cấu trúc và các kết quả của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình được công
b và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Tính chất của toán tử giải thức trên không gian Banach.