BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
CHÂU THỊ KIM NGÂN
PH¸T TRIÓN N¡NG LùC D¹Y HäC HîP T¸C
TRONG D¹Y HäC T¸C PhÈm V¨N CH-¬NG
CHO SINH VI£N S¦ PH¹M NG÷ V¡N
Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Văn và tiếng Việt
Mã số: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2018
Công trình đƣợc hoàn thành tại: Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN VIẾT CHỮ
Phản biện 1: ............................................................................
Phản biện 2: ............................................................................
Phản biện 3: ............................................................................
Luận án sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng chấm luận án cấp Trƣờng
họp tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
Vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm 2018
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
- Thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
- Thƣ viện Quốc Gia Việt Nam
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Yêu cầu đào tạo giáo viên đáp ứng xu hướng đổi mới theo định
hướng phát triển năng lực người học một trong những vấn đề trọng tâm của
giáo dục hiện nay. Để đáp ứng yêu cầu này, đội ngũ giáo viên, trước hết phải
những người năng lực thật sự.Vì thế, sứ mệnh, mục tiêu đặt ra cho các
trường phạm là phải những cải tiến phù hợp về quan điểm, chương trình,
phương thức đào tạo để đáp ng yêu cầu đổi mới trên. Vấn đề đào tạo, đào tạo
lại bồi dưỡng giáo viên, trước hết đổi mới quá trình đào tạo sinh viên
phạm theo tiếp cận năng lực nghề hướng tới đáp ứng yêu cầu mới của giáo
dục phổ thông sau 2018 đặt ra bức thiết hơn bao giờ hết.
1.2. Thực tiễn đào tạo năng lực nghề cho sinh viên phạm Ngữ văn tại
các trường phạm hiện nay còn nhiều bất cập. Đó vẫn còn tình trạng nặng
về cung cấp kiến thức hơn phát triển năng lực rèn luyện các kỹ năng cụ
thể cho SV. Việc trang bị những kỹ năng chuyên biệt, đặc thù theo yêu cầu của
bộ môn mặc vẫn được quan tâm bồi dưỡng rèn luyện nhưng hội để
SV được thao tác cọ xát vẫn chưa nhiều. Nhiệm vụ đào tạo giáo viên Ngữ
văn ở các trường sư phạm, vì thế, không chỉ là vấn đề cung cấp những kiến thức
bản, kiến thức sở, kiến thức nghiệp vcòn vấn đề chú trọng phát
triển các năng lực. Đặc biệt năng lực thực hành nghề nghiệp cho GV Ngữ
văn tương lai. Việc làm này không chỉ sở nâng cao kết quhọc tập, rèn
luyện của sinh viên mà còn nền tảng quan trọng giúp SV đnăng lực để
xử lý và vận dụng trong thực tiễn nghề nghiệp sau này.
1.3. Dạy học hợp tác một trong những năng lực quan trọng cần hình
thành phát triển cho SV. Dạy học hợp tác chính một trong những xu
hướng dạy học hiện đại, tích cực đã và đang được áp dụng sâu rộng ở nhiều bậc
học khác nhau. Ưu điểm lớn nhất của DHHT chính việc tạo ra môi trường
học tập dân chủ, bình đẳng giúp người học thphát huy tối đa mọi tiềm
năng, khnăng của mình để học tập, phát triển. Hiệu quả của DHHT, thế,
được thừa nhận không chỉ vai trò định hướng, rèn luyện cho HS cách học tập
năng động trên tinh thần cộng tác mà còn bồi đắp và phát triển cho HS năng lực
duy, phản biện trong việc tiếp cận xử thông tin. Tất cả các môn học,
trong đó có Ngữ văn, xét ở yếu tố tích cực và tính hiệu quả trên, đều có thể khai
thác, vận dụng quan điểm dạy học này.
1.4. Tác phẩm văn chương nhà trường phổ thông tiềm tàng những khả
năng để tổ chức các hoạt động dạy học hợp tác hiệu quả. Với bản chất là “đề án
tiếp nhận” một cấu trúc mở”, TPVC luôn cần đến sự cộng hưởng thẩm
mỹ” trong tiếp nhận. Quá trình dạy học TPVC chính sự đồng cảm, chia sẻ
sáng tạo để cảm thụ, tiếp nhận. DHHT chính một trong những môi trường
thuận lợi để quá trình ấy có điều kiện được thực thi.
1.5. Các hc phần PPDH trong cơng tnh đào tạo c nhân sư phm
2
Ng văn các trường phm hiện nay chưa có phn cung cấp tri thc về
DHHT và vấn đ hợp tác trong dy học TPVC. Bên cạnh đó, các hc phần
rèn luyện nghiệp v sư phm thưng xun cũng ca có ni dung n k
năng DHHT này. Vi mong muốn giải quyết đưc phần o những bất cập
nêu trên, trên s vận dụng, kế thừa nhng thành tựu, tinh thần của dy học
hợp tác, cng tôi lựa chọn nghn cứu vấn đề: Phát triển năng lc dạy học
hợp c trong dy hc c phm n chương cho sinh viên phạm Ng
văn. Qua ng tnh nghn cứu này, ngưi viết mong mun góp thêm một
ch nhìn mới vvai trò của DHHT trong việc hình thành và phát triển năng
lực sư phạm của ni GV Ngữ văn ơng lai. Từ đó, khẳng định sự p hợp
và tính kh thi của DHHT trong thực tiễn dạy hc văn trường phổ tng
tc u cầu đổi mới hiện nay.
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Đốing nghn cứu ca đề tài làng lực DHHT trong dạy học TPVC và
vấn đề pt trin ng lực DHHT trong dạy học TPVC cho sinh viên phm
Ngữ n.
2.2. Phạm vi nghiên cứu
Đ điều kiện chuyên sâu cho phần nghn cứu này, đề i ch đánh giá
thc trạng m kiếm c biện pháp phát triển NL DHHT trong dy hc TPVC
cho SV phạm Ngữ văn tn cơ sở các học phần PPDH Ngữ văn (phn n hc).
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ những sở lý luận và những tiền đề thực tiễn chi phối việc phát
triển năng lực DHHT trong dạy học TPVC cho SV phạm Ngữ văn; Đề xuất
quy trình hệ thống bài tập để phát triển năng lực DHHT trong dạy học
TPVC nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả trong đào tạo sinh viên
Ngữ văn ở các trường đại học sư phạm.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài nhiệm vụ nghiên cứu các vấn đề sau: Nghiên cứu sở luận
và thực trạng vấn đề phát triển năng lực DHHT trong dạy học TPVC cho SV sư
phạm Ngữ văn; Khảo sát, đánh giá thực trạng học tập và thực hành nghề nghiệp
về DHHT của SV Ngữ văn trong các trường đại học phạm; Xây dựng quy
trình hthống bài tập phát triển năng lực DHHT trong dạy học TPVC cho
SV sư phạm Ngữ văn; Thực nghiệm kiểm chứng những biện pháp đã đề xuất.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Đ gii quyết đề i này, cng tôi đã vận dng tng hp các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê và biểu đồ
5. Giả thuyết khoa học
3
Nếu đề tài đề xuất được quy trình hệ thống bài tập để phát triển năng
lực DHHT trong dạy học TPVC cho SV phạm Ngữ văn thì năng lực DHHT
trong dạy học TPVC của SV sẽ được phát triển, đồng thời nâng cao chất lượng
đào tạo SV sư phạm Ngữ văn tại các trường đại học.
6. Đóng góp của luận án
- Về mặt luận: Luận án bổ sung luận về DHHT và DHHT trong dạy
học TPVC ở trường phổ thông
- V mt thực tiễn: Lun án cung cấp quy trình và h thống bài tp rèn luyn,
PT ng lực DHHT trong dy học TPVC cho SV phạm Ngữ văn; Luận án i
liệu tham khảo cho GgV, GV tại các tng đại học, phthông và SV sư phạm Ng
văn về DHHT nói chung DHHT trong dy học TPVC i riêng.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phn m đu và kết lun, ni dung ca lun án đưc kết cu thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chương 2: sở luận thực tiễn của vấn đề phát triển năng lực
DHHT trong dạy học TPVC cho SV sư phạm Ngữ văn
Chương 3: Tổ chức phát triển năng lực DHHT trong dạy học TPVC cho
SV sư phạm Ngữ văn
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Chƣơng 1
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Những nghiên cứu về dạy học hợp tác dạy học hợp tác trong
môn Ngữ văn
1.1.1. Những nghiên cứu về dạy học hợp tác
Vấn đ dạy học tương tác, dạy học hợp tác (cooperative teaching) đã
được bàn đến tlâu trên thế giới với quan điểm là tất cả cùng m việc, ng
chia sthông tin với nhau để đạt được mục đích cuối cùng. tưởng dạy học
tiến bộ này đã được rất nhiều nhà giáo dục, các triết gia, chuyên gia bàn đến
với những tên tuổi như: J.Dewey, Kurt Lewin, J.Cooper, David
R.JohnsonHiện nay, DHHT đã trở thành một quan điểm, xu hướng dạy học
rất phổ biến ở nhiều ớc trên thế giới.
Việt Nam, vấn đtổ chức hợp tác trong dạy học, tổ chức học hợp
tác đã nhiều người bàn đến với nhiều cách tiếp cận, khai thác khác nhau. Các tác
giả Nguyễn Hữu Châu, Đặng Thành Hưng, Hoàng Minh, Thái Duy Tuyên
đều đã đi đến khẳng định DHHT là một trong những quan điểm dạy học tích cực
ưu điểm tạo ra những thành công trong học tập; tăng cường khả năng
duy, phê phán; tăng cường thái độ tích cực với các môn học; nâng cao năng lực
hợp tác giữa các học sinh với nhau; tạo ra tâm lành mạnh; phát triển và hòa
nhập xã hội; yêu thương lẫn nhau …