CHO CHA M , DO CHA MẸ Ẹ
T NG QUAN CH NG TRÌNH NHÀỔ ƯƠ Ở
Ngu n: http://www.icdl.comồ
Ng i d ch: Tr n Văn Côngườ ị ầ
Hà n i, năm 2006ộ
1
H NG D N T NG QUÁT CH NG TRÌNH D Y NHÀƯỚ Ẫ Ổ ƯƠ Ạ Ở
Chúng ta đã t ng làm quen v i ch ng trình nàyừ ớ ươ
Tr c khi chúng ta b t đ u h ng d n này, hãy cho phép chúng tôi gi i thi uướ ắ ầ ướ ẫ ớ ệ
v b n thân mình. Chúng tôi là hai ng i m đã th c hi n đ y đ mô hình Phátề ả ườ ẹ ự ệ ầ ủ
tri n, Khác bi t-Cá nhân, M i quan h n n t ng (ể ệ ố ệ ề ả Developmental, Individual-
Difference, Relationship-based - D.I.R), th ng xuyên tham kh o ch ng trình ườ ả ươ Th iờ
gian d i sànướ 1 (Floor Time), v i các con trai c a chúng tôi h n 7 và 10 năm nay.ớ ủ ơ
Chúng tôi đã h c h i toàn b ch ng trình D.I.R c b n t i nhà. Chúng tôi đã b tọ ỏ ộ ươ ơ ả ạ ắ
đ u ch ng trình c b n t i nhà m t cách r t tích c c và rút ra nhi u kinh nghi mầ ươ ơ ả ạ ộ ấ ự ề ệ
thành công bao g m c v n đ h c đ ng, b n bè và ho t đ ng xã h i (c a tr ).ồ ả ấ ề ọ ườ ạ ạ ộ ộ ủ ẻ
Khi chúng tôi ti p t c làm vi c v i b n tr theo cách riêng bi t và t p trung, chúngế ụ ệ ớ ọ ẻ ệ ậ
tôi c m th y r ng vì ch ng trình mà chúng tôi đã h c h i, b n tr đã “đ n m tả ấ ằ ươ ọ ỏ ọ ẻ ế ộ
trang m i c a cu c đ i”.ớ ủ ộ ờ
Chúng tôi cũng mu n đ c nói rõ t đ u h ng d n này r ng, vi c chúng tôiố ượ ừ ầ ướ ẫ ằ ệ
theo ch ng trình D.I.R m t cách toàn di n đã mang l i thành công, các y u t c aươ ộ ệ ạ ế ố ủ
mô hình D.I.R có th k t h p v i b t c ch ng trình nào mà b n áp d ng v i conể ế ợ ớ ấ ứ ươ ạ ụ ớ
mình. M c dù, n u b n không theo D.I.R m t cách toàn di n thì nó v n mang l iặ ế ạ ộ ệ ẫ ạ
nh ng giá tr đáng k .ữ ị ể
Chúng tôi g i l i c m n t i:ử ờ ả ơ ớ
1. T t c nh ng ph huynh áp d ng ấ ả ữ ụ ụ Th i gian D i sàn ờ ướ đã tr l i nh ng câuả ờ ữ
h i c a chúng tôi v vi c phát tri n và áp d ng ch ng trình nhà c a h .ỏ ủ ề ệ ể ụ ươ ở ủ ọ
2. Nh ng nhà lâm sàng tr i cho đã h ng d n chúng tôi.ữ ờ ướ ẫ
3. Nh ng đ a con đ c bi t c a chúng tôi, v n yêu th ng và nh h ng t iữ ứ ặ ệ ủ ẫ ươ ả ưở ớ
chúng tôi, m c dù có nh ng khi m i l i nói, c đ ng và t ng tác là cu c chi n đ uặ ữ ỗ ờ ử ộ ươ ộ ế ấ
vô cùng khó khăn khi chúng tôi b t đ u ch ng trình t i nhà.ắ ầ ươ ạ
1 Floor Time: Th i gian d i sànờ ướ , m t ch ng trình d y tr t k , th ng đi kèm v i mô hình ti p c n D.I.R c a TS.ộ ươ ạ ẻ ự ỷ ườ ớ ế ậ ủ
Greenspan và TS. Wieder.
2
4. Nh ng ng i b n đ i c a chúng tôi đã tham gia và ng h su t quá trình vàữ ườ ạ ờ ủ ủ ộ ố
nh ng anh ch em ru t đã giúp đ chúng tôi và yêu th ng chúng tôi, chia x nh ngữ ị ộ ỡ ươ ẻ ữ
c m nghĩ c a h và hi u bi t đ c nhi u h n nh ng k ni m gia đình.ả ủ ọ ể ế ượ ề ơ ữ ỷ ệ
M c đích c a chúng tôi trong vi c vi t ra h ng d n này là nh m giúp cha mụ ủ ệ ế ướ ẫ ằ ẹ
và ng i tr li u cho con h b t đ u thi t l p m t ch ng trình D.I.R/Th i gianườ ị ệ ọ ắ ầ ế ậ ộ ươ ờ
d i sàn t i nhà. Ch ng trình g m 3 ph n:ướ ạ ươ ồ ầ
1. Th i gian d i sàn (th i gian ch y u khi b n theo sau s ch đ ng c a conờ ướ ờ ủ ế ạ ự ủ ộ ủ
b nạ1 (b m theo sát con và đ tr d n đi, đ tr ch đ ng), c g ng đ xây d ngố ẹ ể ẻ ẫ ể ẻ ủ ộ ố ắ ể ự
m t h ng c a ý mu n và dòng ch y c a s t ng tác nh là b n b theo đu i, bộ ướ ủ ố ả ủ ự ươ ư ạ ị ổ ị
lôi cu n và b ve vãn b i c m xúc và năng l ng c a mình).ố ị ở ả ượ ủ
2. Hi u và can thi p vào v i nh ng nhu c u khác bi t v giác quan c a conể ệ ớ ữ ầ ệ ề ủ
b n (n m b t đ c tr t ra khác bi t nh th nào trong cách mà chúng nói và nghe,ạ ắ ắ ượ ẻ ỏ ệ ư ế
ti p nh n thông tin t giác quanế ậ ừ 2 và c m giác, cách mà chúng nhìn, tìm th y và tìmả ấ
ki m, cách mà chúng d ki n và ti p t c ho t đ ng c a chúng đ i v i ng i khácế ự ế ế ụ ạ ộ ủ ố ớ ườ
hay v i đ ch i).ớ ồ ơ
3. M t ph n k t c u trò ch i (b n t o ra c h i đ ch i và h c nh ng c mộ ầ ế ấ ơ ạ ạ ơ ộ ể ơ ọ ữ ả
xúc n n t ng b ng vi c khai thác đ ng c thúc đ y con b n). Tr nên đ c th yề ả ằ ệ ộ ơ ẩ ạ ẻ ượ ấ
kh năng đ đ c đi u ch nh và đ c h a h n (ph n th ng) và giao ti p m tả ể ượ ề ỉ ượ ứ ẹ ầ ưở ế ắ
tr c khi xây d ng nh ng k năng riêng bi t h n. ướ ự ữ ỹ ệ ơ
Tr c h t, chúng ta t p trung vào tr đang giai đo n s m nh t c a s phátướ ế ậ ẻ ở ạ ớ ấ ủ ự
tri n, làm vi c trên:ể ệ
- Đi u ch nh giác quan (đi u hoà c m giác).ề ỉ ề ả
- Nh ng ph n th ng h p d n (bao g m s k t h p v i c m xúc) và s chiaữ ầ ưở ấ ẫ ồ ự ế ợ ớ ả ự
x m i quan tâm (tr và ng i l n cùng quan tâm đ n m t th ).ẻ ố ẻ ườ ớ ế ộ ứ
1 You follow your child’s lead: B n theo sau s lãnh đ o c a trạ ự ạ ủ ẻ, có th hi u là đ tr ch đ ng trong ho t đ ng, tho iể ể ể ẻ ủ ộ ạ ộ ả
mái ch y nh y… và b m theo sát sau tr .ạ ả ố ẹ ẻ
2 Giác quan: con ng i có 5 giác quan: th giác (m t nhìn), thính giác (tai nghe), v giác (l i n m), xúc giác (c m giácườ ị ắ ị ưỡ ế ả
c a da), kh u giác (mũi ng i).ủ ứ ử
3
- Hai cách giao ti p có m c đích (tr m ra và đóng l i vòng tròn giao ti p v iế ụ ẻ ở ạ ế ớ
vi c c i, g t đ u và phát âm).ệ ườ ậ ầ
- Gi i quy t v n đ m t cách có m c đích (ví d nh tr kéo tay b n đ n tả ế ấ ề ộ ụ ụ ư ẻ ạ ế ủ
l nh đ đ c u ng n c ép hoa qu ).ạ ể ượ ố ướ ả
M t vài ghi chú đ i v i r i lo n t kộ ố ớ ố ạ ự ỷ
Nh b n đã đ c ph n h ng d n, nh n ra r ng tr m c r i lo n t kư ạ ọ ở ầ ướ ẫ ậ ằ ẻ ắ ố ạ ự ỷ
(Autistic Spectrum Disorder - ASD) v i tr khó khăn thi t l p quan h và v i tr khóớ ẻ ế ậ ệ ớ ẻ
khăn giao ti p là m t nhóm đa d ng, v i nh ng m i quan tâm, s c kho và s thíchế ộ ạ ớ ữ ố ứ ẻ ở
khác nhau. Vi c thi t k ch ng trình cho c m giác riêng c a tr và ti p c n vi cệ ế ế ươ ả ủ ẻ ế ậ ệ
h c là r t quan tr ng. Chúng tôi hy v ng nh ng g i ý này s giúp b n kh i đ ng sọ ấ ọ ọ ữ ợ ẽ ạ ở ộ ự
sáng t o và kh năng t ng t ng khi b n b t đ u suy nghĩ con b n có nh ng đ cạ ả ưở ượ ạ ắ ầ ạ ữ ặ
đi m riêng gì. Không ai hi u rõ con b n h n chính b n.ể ể ạ ơ ạ
M c đích c a chúng tôi khi vi t h ng d n này là nh m ch d n b n nâng caoụ ủ ế ướ ẫ ằ ỉ ẫ ạ
nh n th c v con b n khi:ậ ứ ề ạ
- H c nh ng đi u c b n đ b t đ u và h tr .ọ ữ ề ơ ả ể ắ ầ ỗ ợ
- Bi t cách mà các gia đình khác nhau gi i thích nh ng đi u c b n v chínhế ả ữ ề ơ ả ề
con cái, gia đình và môi tr ng nhà.ườ ở
- Nh n ra r ng khi b n theo sau con thì chi n l c tr nên rõ ràng cũng nhậ ằ ạ ế ượ ở ư
vi c ph i theo nguyên t c phát tri n, đ giúp tr phát tri n theo Thang Phát tri nệ ả ắ ể ể ẻ ể ể
Ch c năng C m xúc (Functional Emotional Developmental Ladder).ứ ả
- Nghe t r t nhi u b c ph huynh mà h mu n b n bi t r ng không có cáchừ ấ ề ậ ụ ọ ố ạ ế ằ
th c chung cho m i tr . Tháng 11 năm 1998, t i bu i H i th o liên quan t i h iứ ọ ẻ ạ ổ ộ ả ớ ộ
đ ng phát tri n và nghiên c u các r i lo n, Ti n sĩ Stanley Greenspan đã k t lu nồ ể ứ ố ạ ế ế ậ
r ng “… ch đ nh duy nh t m l i ra cho b t c tr nào là ch ng trình t t nh t choằ ỉ ị ấ ở ố ấ ứ ẻ ươ ố ấ
riêng tr đó”.ẻ
4
- M t ch ng trình t i u cho riêng con c a b n bao g m nh ng gì đ c cùngộ ươ ố ư ủ ạ ồ ữ ượ
đ a ra đây đ b n đ i chi u cho nhu c u riêng c a tr , cũng nh c a h th ng giaư ở ể ạ ố ế ầ ủ ẻ ư ủ ệ ố
đình và các m i quan h . Nâng cao nh n th c c a b n v v n đ này chính là chìaố ệ ậ ứ ủ ạ ề ấ ề
khoá.
Chúng tôi hi u nh ng c m nghĩ ban đ u nh th nào. Chúng ta đ uể ữ ả ầ ư ế ề
mong mu n có m t ng i h ng d n. Chúng tôi s là nh ng ng i h ngố ộ ườ ướ ẫ ẽ ữ ườ ướ
d n c a các b n.ẫ ủ ạ
Khi chúng tôi xem l i và m r ng h ng d n này, chúng tôi hy v ng đ a thêmạ ở ộ ướ ẫ ọ ư
thông tin đ giúp b n thi t k ch ng trình cho con b n. Chúng tôi cũng m r ngể ạ ế ế ươ ạ ở ộ
h ng d n này đ bao g m cho c tr m c đ cao h n c a Th i gian d i sàn vàướ ẫ ể ồ ả ẻ ở ứ ộ ơ ủ ờ ướ
theo s phát tri n. Chúng tôi hoan nghênh t t c ý t ng, ý ki n ph n h i và g i ýự ể ấ ả ưở ế ả ồ ợ
c a các b n. Hãy g i th v : parentnetwork@ICDL.com.ủ ạ ử ư ề
L u ý cu i cùng c a chúng tôi:ư ố ủ
Vì chúng tôi vi t b n h ng d n này đ i th là dành cho tr nam v i cách g iế ả ướ ẫ ạ ể ẻ ớ ọ
“cháu trai” “bé trai”. Đó là m t thói quen b i chúng tôi là ph huynh c a các cháuộ ở ụ ủ
trai! Th i gian d i sàn có giá tr nh nh đ i v i c tr nam và tr n và chúng tôiờ ướ ị ư ư ố ớ ả ẻ ẻ ữ
cũng bi t r ng có r t nhi u câu chuy n v tr gái khác n a. Chúng tôi hy v ng bế ằ ấ ề ệ ề ẻ ữ ọ ổ
sung thêm sau này. N u con b n là tr gái, hãy ch p nh cháu, đ c “cháu gái” hayế ạ ẻ ụ ả ọ
“bé gái” và hãy t ng t ng ra m t con búp bê hay m t th quý hi m thay vì nghĩưở ượ ộ ộ ứ ế
t i m t s thay đ i.ớ ộ ự ổ
Mô hình D.I.R là gì?
T i sao nên áp d ng mô hình D.I.R?ạ ụ
M t trong nh ng khía c nh đáng giá nh t c a mô hình D.I.R là s d hi u c aộ ữ ạ ấ ủ ự ễ ể ủ
nó. Khi b n áp d ng mô hình D.I.R đ giúp con b n leo lên nh ng b c thang c a sạ ụ ể ạ ữ ậ ủ ự
phát tri n, b n s tr thành m t chuyên gia v kh năng phát tri n c m xúc và nh nể ạ ẽ ở ộ ề ả ể ả ậ
th c c a con b n, s phát tri n c a v n đ ng và s n i ti p các kh năng, ch d n yứ ủ ạ ự ể ủ ậ ộ ự ố ế ả ỉ ẫ
sinh h c (n u có th áp d ng), và r t quan tr ng là con đ ng mà con b n ti p nh nọ ế ể ụ ấ ọ ườ ạ ế ậ
5