TOÅNG QUAN VEÀ KEÁ TOAÙN QUAÛN TRÒ
Heä thoáng keá toaùn quaûn trò cung caáp thoâng tin nhaèm hoã trôï cho caùc
nhaø quaûn trò trong vieäc hoaïch ñònh vaø kieåm soaùt hoaït ñoäng cuûa hoï.
Chöùc naêng keá toaùn quaûn trïi bao goàm choïn loïc, phaân loaïi, xöû lyù,
phaân tích vaø baùo caùo thoâng tin cho caùc nhaø quaûn trò. Khaùc vôùi keá
toaùn taøi chính, thoâng tin ñöôïc soaïn thaûo ñeå cung caáp cho caùc thaønh
phaàn ôû beân ngoaøi DN nhö nhaø ñaàu tö, chuû nôï, nhaø cung caáp, cô quan
thueá vaø caùc cô quan chöùc naêng khaùc, thoâng tin keá toaùn quaûn trò seõ
ñöôïc thieát keá ñeå cung caáp cho vieäc ra quyeát ñònh trong noäi boä DN. Vì
theá, phaïm vi cuûa keá toaùn quaûn trò ñöôïc môû roäng, ngoaøi caùc thöôùc ño truyeàn thoáng
ñöôïc söû duïng ñeå ño löôøng chi phí, doanh thu töø caùc nghieäp vuï ñaõ phaùt sinh, noù coøn bao
goàm caùc thoâng tin veà doanh thu öôùc tính, soá löôïng, giaù caû, nhu caàu veà nguoàn löïc, vaø
môû roäng hôn laø vieäc söû duïng theâm caùc thöôùc ño hieän vaät vaø thöôùc ño phi taøi chính.
Do thoâng tin k ế toán qu ản tr ị nhaèm hoã trôï cho vieäc hoaïch ñònh vaø
kieåm soaùt hoaït ñoäng trong noäi boä DN khoâng baét buoäc phaûi coâng khai
cho beân ngoaøi, neân heä thoáng k ế toán qu ản tr ị coù theå söû duïng caùc döõ
kieän mang tính keùm khaùch quan vaø xaùc thöïc hôn döõ kieän ñöôïc söû duïng
trong heä thoáng keá toaùn taøi chính. Roäng hôn, laø noù coù theå söû duïng
caû nhöõng döõ kieän höôùng ñeán töông lai chaúng haïn nhö döï baùo vaø öôùc
tính cuõng nhö tính toaùn chi phí cô hoäi töø nhöõng nghieäp vuï khoâng phaùt
sinh. Cuoái cuøng, m ục đích cuûa moät heä thoáng k ế toán qu ản tr ị laø taïo
ñoäng cô thuùc ñaåy vaø hoã trôï caùc nhaø quaûn trò trong vieäc ñaït tôùi muïc
tieâu cuûa toå chöùc moät caùch kòp thôøi, höõu hieäu vaø hieäu quaû. S öï thích
hôïp cuûa thoâng tin ñöôïc ñaùnh giaù cao hôn tính khaùch quan vaø tính coù
theå kieåm toaùn, tuy nhieân duø baát cöù döõ kieän naøo ñöôïc söû duïng thì
cuõng phaûi roõ raøng vaø cuõng coù theå hoã trôïđ đcắ lực cho caùc nhaø quaûn
trò.
NGUOÀN GOÁC CUÛA HEÄ THOÁNG QUAÛN TRÒ CHI PHÍ
Söï löu taâm trong quaù trình hoaït ñoäng cuûa caùc phöôøng hoäi ôû Anh thôøi
Trung coå gôïi yù raèng caùc thaønh vieân cuûa hoäi söû duïng thoâng tin chi
tieát veà giaù phí vaät tö vaø lao ñoäng ñeå chöùng nhaän chaát löôïng saûn
phaåm ñoái vôùi khaùch haøng tieàm naêng. Theá nhöng tröôùc theá kyû 19,
haàu nhö caùc toå chöùc quaûn lyù hoaït ñoäng cuûa hoï đ độc l ập vôùi taát caû
caùc toå chöùc khaùc nhau ñeå thöïc hieän caùc vai troø rieâng leû trong quy
trình s ản xu ất. Khi phaàn lôùn caùc nghieäp vuï phaùt sinh vaø ñöôïc thöïc hieän
ôû beân ngoaøi coâng ty vaø m tộ vaøi khoaûn ñaàu tö daøi haïn ñöôïc thöïc hieän
trong coâng ty thì heä thoáng keá toaùn taøi chính ñöôïc s ử duïng ñeå ghi cheùp
caùc nghieäp vuï naøy nhaèm cung caáp thoâng tin caàn thieát cho vieäc ñaùnh
giaù hieäu quaû vaø lôïi nhuaän cuûa coâng ty.
Nguoàn goác cuûa keá toaùn quaûn trò hieän ñaïi coù theå đñược xuaát
hieän từ söï hieän höõu cuûa caùc nhaø quaûn trò caùc caáp ôû caùc coâng ty töø
raát sôùm ôû theá kyû 19 chaúng haïn nhö caùc xöôûng cheá taïo vuõ khí vaø
caùc xöôûng deät. Caùc coâng ty naøy ñöôïc thaønh laäp ñeå toå chöùc ñieàu
haønh vaø kieåm soaùt quaûn lyù moät heä thoáng caùc giai ñoaïn cheá bieán
Tông quan vê kê toan quan tri – bai dich – TS.Huynh L i ơ
trong quy trình saûn xuaát cuûa moät toå chöùc ñôn leû. Caùc toå chöùc ñaõ taän
duïng cô hoäi trong vieäc giaûm bôùt chi phí saûn xuaát töø vieäc caân ñoái caùc
yeâu caàu ñoøi hoûi voán lôùn tôùi vieäc thueâ möôùn caùc nhoùm coâng nhaân
saûn xuaát – nhöõng ngöôøi taïo ra saûn löôïng cuûa nhaø maùy. Thöôøng thì,
caùc thieát bò saûn xuaát hoaëc nhaø maùy thöôøng ñaët gaàn nguoàn naêng
löôïng saün saøng cho saûn xuaát chaúng haïn nhö nguoàn nöôùc maïnh, ñòa
theá taùch rôøi caùc khu ñoâ thò, nhaø vaên phoøng cuûa caùc chuû sôû höõu.
Thoâng tin caàn thieát ñeå thay theá cho caùc thoâng tin tröôùc nay saün coù töø
caùc caùc giao dòch thò tröôøng vì theá hieäu quaû cuûa quy trình saûn xuaát
noäi boä coù theå ñöôïc ño löôøng töø vieäc di chuyeån saûn phaåm trong noäi
boä töø giai ñoaïn naøy ñeán giai ñoaïn khaùc. Vaø cuõng theá, vaên phoøng
muoán coù moät heä thoáng thoâng tin ñeå thuùc ñaåy caùc giaùm ñoác ôû caùc
nhaø maùy coù vò trí caùch xa vaø ñeå ñaùnh giaù naêng löïc cuûa caùc giaùm
ñoác vaø coâng nhaân ôû nhaø maùy. Nhö vaäy, ñoái vôùi moät xöôûng deät,
caùc thöôùc ño noäi boä ñoù laø chi phí cho moät ñoàng nhaø xöôûng, chi phí cho
caùc giai ñoaïn rieâng bieät trong quy trình saûn xuaát nhö chaûi len, xe chæ,
deät, vaø nhuoäm vaûi.
Coù leõ, söï taùc ñoäng lôùn nhaát ñeå heä thoáng keá toaùn quaûn trò
phaùt trieån laø töø söï phaùt trieån nhanh choùng vaø maïnh meõ cuûa ngaønh
ñöôøng saét töø giöõa theá kyû 19. Ngaønh ñöôøng saét laø moät trong nhöõng
toå chöùc lôùn vaø phöùc taïp nhaát luùc baáy giôø ñöôïc taïo ra bôûi con ngöôøi,
coù hoaït ñoäng ñöôïc ñieàu khieån vaø phoái hôïp töø taát caû caùc ñòa ñieåm
vôùi khoaûng caùch ñòa lyù roäng lôùn. Raát may maén, maùy ñieän baùo ñaõ
ñöôïc phaùt minh trong cuøng khoaûng thôøi gian naøy, vaø noù ñaõ goùp phaàn
trong vieäc cung caáp naêng löïc cho vieäc truyeàn thoâng ñöôïc nhanh choùng,
vôùi giaù reû giöõa caùc vuøng hoaït ñoäng coù khoaûng caùch ñòa lyù khaù
lôùn. Caùc nhaø quaûn trò ngaønh ñöôøng saét ñaõ coù yù töôûng môùi trong
vieäc phaùt trieån phöông thöùc tinh vi hôn ñeå xöû lyù caùc nghieäp vuï taøi
chính theo yeâu caàu môû roäng hoaït ñoäng cuûa hoï. Caùc thöôùc ño môùi nhö
chi phí cho moät taán haøng tính theo moät daëm vaän chuyeån; chi phí tính cho
moät haønh khaùch cho moät daëm vaän chuyeån vaø caùc chæ soá hoaït ñoäng
(chæ soá chi phí hoaït ñoäng so vôùi doanh thu) ñaõ ñöôïc trieån khai vaø hoã trôï
ñaéc löïc cho caùc nhaø quaûn trò trong vieäc ñaùnh giaù hieäu quaû hoaït ñoäng
cuûa hoï.
Coù raát nhieàu yù töôûng coù tính chaát saùng kieán cuûa keá toaùn
quaûn trò ñaõ ñöôïc trieån khai bôûi caùc nhaø quaûn trò ngaønh ñöôøng saét
sau ñoù ñaõ ñöôïc öùng duïng vaø môû roäng hôn bôûi caùc nhaø quaûn trò caùc
coâng ty trong ngaønh coâng nghieäp saét theùp. Cuï theå nhö Andrew Carnegie
noåi tieáng trong vieäc coù moät noåi aùm aûnh veà chi phí vaø vôùi söï coá
gaéng lieân tuïc ñeå caûi thieän caáu truùc chi phí cuûa ñôn vò oâng ta ñoái vôùi
caùc ñoái thuû caïnh tranh:
Moãi moät boä phaän lieät keâ toaøn boä soá löôïng vaø chi phí vaät tö vaø nhaân coâng ñaõ
söû duïng cho moãi moät ñôn ñaët haøng khi noù vöøa ñöôïc thöïc hieän. Caùc thoâng tin (ñöôïc söû
duïng ñeå chuaån bò) nhö baùo caùo haøng thaùng, haøng ngaøy thaäm chí haøng giôø ñeå cung
caáp döõ kieän veà chi phí cuûa quaëng, ñaù voâi, than ñaù, than coác, gang, gang kính, kim loaïi
chòu löûa, nhieân lieäu vaø nhaân coâng cho moãi taán thanh saét ñöôïc saûn xuaát…
Nhöõng baùo caùo veà chi phí naøy ñöôïc xem nhö nhöõng coâng cuï kieåm soaùt sô khai cuûa
Carnegie. Chi phí luoân laø noåi aùm aûnh cuûa Carnegie….OÂng ta cöù maõi hoûi (nhöõng ngöôøi
Tông quan vê kê toan quan tri – bai dich – TS.Huynh L i ơ
ñöùng ñaàu boä phaän)lyù do veà söï thay ñoåi chi phí ñôn vò saûn phaåm. Carnegie taäp trung…
vaøo maûng chi phí cho caùc tyû soá hoaït ñoäng, so saùnh chi phí hieän haønh cuûa töøng ñôn vò
saûn phaåm vôùi chi phí cuûa thaùng tröôùc vaø vôùi baát cöù ôû ñaâu coù theå, vôùi chi phí naøy
cuûa caùc coâng ty khaùc… Thaät ra, moät lyù do ñeå Carnegie lieân keát kinh doanh vôùi Bessemer
laø ñeå anh ta coù cô hoäi nhaän dieän ñöôïc caùc khoaûn chi phí cuûa ñoái thuû caïnh tranh cuûa
mình. Nhöõng ñieàu naøy quaû laø hieäu nghieäm trong vieäc kieåm soaùt chi phí … Caùc khoaûn chi
phí chi tieát veà vaät lieäu vaø nhaân coâng trong moãi boä phaän xuaát hieän töø ngaøy naøy ñeán
ngaøy khaùc, töø tuaàn naøy ñeán tuaàn khaùc trong caùc taøi khoaûn; ñöôïc moïi ngöôøi ôû boä
phaän ñoù taïo ra vaø chaúng maáy choác seõ ñöôïc nhaän dieän.
Theâm vaøo vôùi vieäc söû duïng baûng keâ chi phí ñeå ñaùnh giaù söï thöïc hieän coâng vieäc cuûa
caùc giaùm ñoác boä phaän, toå tröôûng vaø coâng nhaân, Carnegie (vaø Toång giaùm ñoác cuûa
anh ta) döïa vaøo ñoù ñeå kieåm tra chaát löôïng vaø vieäc keát hôïp caùc nguyeân vaät lieäu thoâ.
Hoï söû duïng chuùng ñeå ñaùnh giaù vieäc caûi tieán quy trình saûn xuaát vaø ñöa ra quyeát ñònh
cho vieäc phaùt trieån saûn phaåm phuï thu ñöôïc töø vieäc söû duïng caùc nguyeân vaät lieäu cho
quaù trình saûn xuaát. Veà giaù caû, khi caùc maët haøng ñaëc bieät khoâng ñöôïc chuaån hoùa vaø
khoâng theå saûn xuaát haøng loaït thì caùc baûng keâ chi phí quaû laø voâ giaù.
Ñoái vôùi caùc nhaø buoân lôùn nhö Sears-Roebuck, Marshall Field, vaø Woolworth,
trieån vaøo cuoái theá kyû 19 ñaõ taän duïng lôïi theá cuûa vieäc giaûm chi phí töø vieäc
phaân phoái haøng tieâu duøng. Nhöõng coâng ty naøy caàn coù caùc thöôùc ño ñeå ñaùnh
quaû hoaït ñoäng trong noäi boä coâng ty. Caùc thöôùc ño truyeàn thoáng trong ngaønh
cheá bieán nhö chi phí cho 1 ñôn vò troïng löôïng hoaëc chi phí cho moät ñôn vò vaän chuye
thích hôïp ñoái vôùi hoaït ñoäng mua baùn haøng hoùa cuûa caùc toå chöùc baùn leû. Thay
caùc coâng ty naøy söû duïng caùc thöôùc ño nhö laõi goäp (doanh thu baùn haøng tröø ñi
vaø chæ soá quay voøng haøng toàn kho (doanh soá mua haøng hoùa chia cho giaù trò toà
ño löôøng lôïi nhuaän vaø toác ñoä löu chuyeån cuûa haøng hoùa.
Trong taát caû caùc thí duï treân ôû coâng ty deät, ngaønh ñöôøng saét, caùc coâng ty
caùc toå chöùc baùn leû, caùc nhaø quaûn trò coâng ty ñaõ phaùt trieån caùc thöôùc ño ñeå
hieäu quaû ñieàu haønh hoaït ñoäng doanh nghieäp. Hoï ñaõ ít quan taâm ñeán thöôùc ño
cuûa caùc saûn phaåm khaùc nhau hay thaäm chí caû “lôïi nhuaän” haøng kyø cuûa coâng ty
chöùc naøy ñaõ chæ xöû lyù coù hieäu quaû caùc saûn phaåm töông ñoái ñoàng nhaát:
nguyeân vaät lieäu thaønh saûn phaåm cuoái cuøng nhö vaûi hoaëc theùp, vaän chuyeån ha
hoaëc haøng hoùa, hoaëc baùn laïi haøng hoùa ñaõ mua. Neáu caùc hoaït ñoäng cô baûn ñ
hieän coù hieäu quaû, thì caùc nhaø quaûn trò tin töôûng raèng coâng ty seõ coù laõi. Caùc
ñöôïc khai trieån ñaõ ñöôïc cuï theå hoùa ñoái vôùi daïng saûn phaåm vaø quy trình cuûa to
nhöng ñaõ coù moät ñaëc tính phoå bieán, hoï ño löôøng hieäu quaû cuûa vieäc söû duïng ca
löïc ñaàu vaøo ñeå saûn xuaát saûn phaåm hoaøn thaønh hoaëc doanh thu. Cho duø quy
xuaát saûn phaåm cuûa caùc toå chöùc naøy hoaøn toaøn phöùc taïp, bao goàm nhieàu giai
ngheä cheá bieán, caùc toå chöùc naøy vaãn coù moät soá ít saûn phaåm troïng taâm cho ph
duïng nhöõng baûn toùm taét ñôn giaûn veà ñaàu ra. Ñaàu ra cuûa caùc coâng ty deät laø
cuûa ngaønh ñöôøng saét laø toång soá taán-km, hoaëc cöôùc phí vaän chuyeån; ñoái vôùi
ty theùp laø taán theùp coøn ñoái vôùi caùc toå chöùc baùn leû laø ñoàng (doanh thu). Vì th
saûn phaåm coù theå ñöôïc söû duïng cuøng vôùi caùc thöôùc ño töông töï ñeå thuùc ñaåy
giaù hieäu quaû ñieàu haønh hoaït ñoäng cuûa caùc nhaø quaûn trò .
SÖÏ BIEÁN ÑOÅI CUÛA KHOA HOÏC QUAÛN LYÙ
Tông quan vê kê toan quan tri – bai dich – TS.Huynh L i ơ
Caùc coâng ty saûn xuaát kim loaïi tinh luyeän noåi leân vaøo giöõa theá kyû 19, ñaõ ñem
loaït thaùch thöùc môùi cho heä thoáng keá toaùn quaûn trò. Caùc xöôûng saûn xuaát kim
vaø kim loaïi ñònh hình ñaõ saûn xuaát ña daïng bao goàm nhieàu chuûng loaïi saûn ph
nguoàn nguyeân lieäu ñaàu vaøo ñöôïc söû duïng cuõng phaûi ña daïng töông öùng. Do sö
veà nhu caàu saûn phaåm ñaàu ra ñöôïc thöïc hieän töø voán cuûa coâng ty, nhaân coân
nguoàn vaät löïc, caùc thöôùc ño ñôn giaûn nhö chi phí cho moät ñôn vò ñaàu ra khoâng c
hôïp ñeå ñaùnh giaù hieäu suaát cuûa quaù trình saûn xuaát. M c dù, m t “phiên b n” đu tiên v chiặ ộ ả ầ ề
phí theo th t công vi c nh chi phí nguyên v t li u và chi phí nhân công th c t có th t p h pứ ự ệ ư ậ ệ ự ế ể ậ ợ
đc nh ng nh ng chi phí này không bao g m các kho n chi phí v các ngu n l c đã s d ng đượ ư ữ ồ ả ề ồ ự ử ụ ể
u n cong, t o dáng, ho c c t kim lo i và không có tiêu chu n ho c th m chí là các “khuynh h ng”ố ạ ặ ắ ạ ẩ ặ ậ ướ
tr c đó đã t n t i đ xác đnh xem các kho n chi phí th c t phát sinh có th đi di n đ xem xétướ ồ ạ ể ị ả ự ế ể ạ ệ ể
hi u qu ho t đng đi u hành doanh nghi p đc hay không. ệ ả ạ ộ ề ệ ượ
Các t n t i này đã đc gi i đáp b i m t nhóm các k s c khí- nh ng ng i đã tìm ra sồ ạ ượ ả ở ộ ỹ ư ơ ữ ườ ự
bi n đi c a khoa h c qu n lý. Frederick Taylor là ng i n i ti ng nh t c a nhóm này, nh ng cóế ổ ủ ọ ả ườ ổ ế ấ ủ ư
nhi u cá nhân khác đóng vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n lĩnh v c m i quan tr ng này. Cácề ọ ệ ể ự ớ ọ
k s khoa h c qu n lý đã nghiên c u k l ng quy trình làm vi c c t đ thi t k l i, tính toán l iỹ ư ọ ả ứ ỹ ưỡ ệ ố ể ế ế ạ ạ
l ng nguyên v t li u và nhân công c n s d ng cũng nh phân tích quy trình công ngh ph c t pượ ậ ệ ầ ử ụ ư ệ ứ ạ
thành m t chu i các quy trình đn gi n h n và có th ki m soát d dàng. M c tiêu đa ra là đnộ ỗ ơ ả ơ ể ể ễ ụ ư ơ
gi n hóa công vi c, t o cho công nhân làm vi c có hi u qu h n đ có th nâng cao năng su t laoả ệ ạ ệ ệ ả ơ ể ể ấ
đng. Chi ti t và đnh m c v v t li u và nhân công s d ng đã đc khai tri n đ đi u hành vàộ ế ị ứ ề ậ ệ ử ụ ượ ể ể ề
ki m soát quá trình s n xu t cũng nh tính l ng ph i tr cho công nhân theo kh i l ng công vi cể ả ấ ư ươ ả ả ố ượ ệ
đc xem là “quy t đnh khoa h c”.ượ ế ị ọ
Năng su t làm vi c c a công nhân là m i quan tâm hàng đu c a Frederic, và Ông y tinấ ệ ủ ố ầ ủ ấ
t ng vào t ng kh i l ng v t li u và nhân công s d ng theo tiêu chu n nên th p h n trong nh ngưở ổ ố ượ ậ ệ ử ụ ẩ ấ ơ ữ
đi u ki n lý t ng. Nh ng ng i khác thì quan tâm trong vi c đánh giá s thành công v tình hìnhề ệ ưở ữ ườ ệ ự ề
tài chính c a công ty ch không ch quan tâm đn vi c t i đa hóa hi u su t lao đng c a t ng côngủ ứ ỉ ế ệ ố ệ ấ ộ ủ ừ
nhân. Nh ng k s này và các k toán viên đã m r ng h n t ng s các đnh m c ngoài m t s chữ ỹ ư ế ở ộ ơ ổ ố ị ứ ộ ố ỉ
tiêu mà các k s khoa h c qu n lý đã đa ra, ch ng h n nh chi phí tính cho m t gi lao đng vàỹ ư ọ ả ư ẳ ạ ư ộ ờ ộ
chi phí v t li u tính cho t ng đn v s n ph m đc xem nh đnh m c v nhân công và v t li u cóậ ệ ừ ơ ị ả ẩ ượ ư ị ứ ề ậ ệ
th đc tri n khai cho các quy trình s n xu t. B ng cách này, chi phí v t li u đnh m c và chi phíể ượ ể ả ấ ằ ậ ệ ị ứ
nhân công đnh m c s đc s d ng đ l p d toán và sau đó s đc so sánh v i chi phí phát sinhị ứ ẽ ượ ử ụ ể ậ ự ẽ ượ ớ
th c t . Vào kho ng th p k đu tiên c a th k 20, m t h th ng tinh vi v ghi chép và phân tíchự ế ả ậ ỷ ầ ủ ế ỷ ộ ệ ố ề
bi n đng gi a chi phí th c t và chi phí đnh m c đã đc hình thành m t cách khá hoàn ch nh.ế ộ ữ ự ế ị ứ ượ ộ ỉ
Tr c khi có s hình thành c a các xí nghi p s n xu t kim lo i và ho t ướ ự ủ ệ ả ấ ạ ạ đng khoa h c qu nộ ọ ả
lý, h th ng k toán qu n tr t p trung vào vi c đo l ng các chi phí phát sinh tr c ti p nh chi phíệ ố ế ả ị ậ ệ ườ ự ế ư
v t li u, nhân công đ có th d dàng tính toán đu ra, cho dù các chi phí qu n lý s n xu t và chiậ ệ ể ể ễ ầ ả ả ấ
phí s d ng v n luôn t n t i trong t t c các t ch c. Nh ng dây chuy n s n xu t nh c a cácử ụ ố ồ ạ ấ ả ổ ứ ữ ề ả ấ ỏ ủ
công ty l n ban đu cũng đã t o ra m t ít nhu c u c n c g ng xác đnh các kho n chi phí gián ti pớ ầ ạ ộ ầ ầ ố ắ ị ả ế
đ s n xu t s n ph m. Các nhà qu n tr đt tr ng tâm vào vi c s d ng hi u qu lao đng tr cể ả ấ ả ẩ ả ị ặ ọ ệ ử ụ ệ ả ộ ự
ti p và v t li u tiêu hao cho quá trình s n xu t, và h đã cho r ng l i nhu n t ng x ng s đcế ậ ệ ả ấ ọ ằ ợ ậ ươ ứ ẽ ượ
t o ra n u qu n lý các ch tiêu này hi u qu . Cũng v y, v i vi c đt tr ng tâm vào các s n ph mạ ế ả ỉ ệ ả ậ ớ ệ ặ ọ ả ẩ
đn chi c c a nh ng t ch c có quy trình s n xu t t ng t , d dàng có đc các báo cáo v t ngơ ế ủ ữ ổ ứ ả ấ ươ ự ễ ượ ề ổ
s chi phí cho m t đn v s n ph m đc s n xu t ra.ố ộ ơ ị ả ẩ ượ ả ấ
Tuy nhiên, các xí nghi p s n xu t kim lo i đã có nh ng s n ph m có tính đa d ng cao vàệ ả ấ ạ ữ ả ẩ ạ
t ng thích đã phát sinh các chi phí gián ti p cũng nh chi phí h tr cao. Các k s và nhà qu n trươ ế ư ỗ ợ ỹ ư ả ị
c a h đã tìm ki m các ph ng th c đ phân b chi phí qu n lý s n xu t cho các s n ph m. Cáchủ ọ ế ươ ứ ể ổ ả ả ấ ả ẩ
đây m t th k , do vi c thu th p thông tin v chi phí s n xu t là vi c làm r t t n kém, và chi phíộ ế ỷ ệ ậ ề ả ấ ệ ấ ố
Tông quan vê kê toan quan tri – bai dich – TS.Huynh L i ơ
qu n lý đc xem là ít quan tr ng h n so v i các chi phí tr c ti p nh chi phí v t li u và nhân công,ả ượ ọ ơ ớ ự ế ư ậ ệ
nó không đc xem là đáng đ đu t m t s ti n l n v năng l c và tài nguyên cho vi c xác đnhượ ể ầ ư ộ ố ề ớ ề ự ệ ị
và phân b m t cách chính xác chi phí gián ti p và c a các b ph n ph c v đn s n ph m. Các quyổ ộ ế ủ ộ ậ ụ ụ ế ả ẩ
t c đn gi n đã đc ng d ng, ch ng h n nh s ghi nh n s gi lao đng tr c ti p b ng m t tắ ơ ả ượ ứ ụ ẳ ạ ư ự ậ ố ờ ộ ự ế ằ ộ ỷ
l ph n trăm t t s gi a chi phí gián ti p và chi phí c a các b ph n ph c v (ví d chi phí s nệ ầ ừ ỉ ố ữ ế ủ ộ ậ ụ ụ ụ ả
xu t chung) đ d đoán s l ng lao đng tr c ti p. Th t c này không t n kém b i l lao đngấ ể ự ố ượ ộ ự ế ủ ụ ố ở ẽ ộ
tr c ti p đc đo l ng đ th c hi n c hai vi c là giám sát hi u su t lao đng c a t ng cá nhânự ế ượ ườ ể ự ệ ả ệ ệ ấ ộ ủ ừ
và cũng đ tr l ng cho h . Vì th , th c ti n c a vi c áp d ng tính tóan chi phí s n xu t chungể ả ươ ọ ế ự ễ ủ ệ ụ ả ấ
cho s n ph m trên c s t l v i l ng lao đng tr c ti p đi v i các quy trình s n xu t s d ngả ẩ ơ ở ỷ ệ ớ ượ ộ ự ế ố ớ ả ấ ử ụ
m t l ng l n lao đng tr c ti p đã có cách đây c m t th k .ộ ượ ớ ộ ự ế ả ộ ế ỷ
Vi c c tính m t cách t ng đi chi phí s n xu t chung t s l ng lao đng tr c ti pệ ướ ộ ươ ố ả ấ ừ ố ượ ộ ự ế
trong t ng s n ph m đã b ch trích ngay c vào th i b y gi :ừ ả ẩ ị ỉ ả ờ ấ ờ
Chúng ta th y r ng so v i chi phí nhân công tr c ti p là 100$ trong đn đt hàng, thì chúngấ ằ ớ ự ế ơ ặ
ta có chi phí gián ti p là 59$, chi phí qu n lý c a xí nghi p chi m 59% chi phí nhân công tr c ti pế ả ủ ệ ế ự ế
cho m t k kinh doanh là m t v n đ c n bàn đn. Dĩ nhiên, đi u này r t đn gi n. Nó cũngộ ỳ ộ ấ ề ầ ế ề ấ ơ ả
th ng là không chính xác. Nó ch đúng khi đu ra c a xí nghi p là toàn b s n ph m có liên quanườ ỉ ầ ủ ệ ộ ả ẩ
phù h p v i chi phí chung. Và trong tr ng h p c a xí nghi p v i nhi u máy móc thi t b cùng kíchợ ớ ườ ợ ủ ệ ớ ề ế ị
th c và cùng lo i, vi c th c hi n s n xu t h u nh gi ng nhau v i ý nghĩa này m t t l l ngướ ạ ệ ự ệ ả ấ ầ ư ố ớ ộ ỷ ệ ươ
trung bình thì không ph i là không đúngả.
Th nh ng, n u chúng ta áp d ng ph ng pháp này v i các xí nghi p l n v i m t l ngế ư ế ụ ươ ớ ệ ớ ớ ộ ượ
máy móc ít có giá thanh toán cao và chi phí nhân công l i r , t t c các chi ti t n ng và các chi ti tạ ẻ ấ ả ế ặ ế
nh đc cùng s n xu t, thì k t qu không còn đáng tin c y n a tr khi có các th c đo h trỏ ượ ả ấ ế ả ậ ữ ừ ướ ỗ ợ
khác.
Tuy nhiên, c g ng s d ng s gi máy, nhi u c p b c nhân công, hay s d ng nhi u lo iố ắ ử ụ ố ờ ề ấ ậ ử ụ ề ạ
v t li u nh các tiêu th c phân b chi phí s n xu t chung là không thành công, ch c ch n là vì cácậ ệ ư ứ ổ ả ấ ắ ắ
kho n chi phí s phát sinh thêm t vi c xác đnh các tiêu th c này. Máy móc thi t b thì không ph iả ẽ ừ ệ ị ứ ế ị ả
thanh toán, vì v y đó là lý do duy nh t đ l a ch n s gi v n hành máy làm tiêu th c phân b chínhậ ấ ể ự ọ ố ờ ậ ứ ổ
xác h n kho n chi phí s n xu t chung cho s n ph m. Tho t nhìn, l i nhu n t vi c phân b chínhơ ả ả ấ ả ẩ ạ ợ ậ ừ ệ ổ
xác h n chi phí s n xu t chung cho s n ph m ph i th p h n chi phí c a các s tính toán b sungơ ả ấ ả ẩ ả ấ ơ ủ ự ổ
t ng t , b i l , th c t thì không th c đnh t ng b ph n riêng l c a quy trình s n xu t. Tuyươ ự ở ẽ ự ế ể ố ị ừ ộ ậ ẻ ủ ả ấ
nhiên, vi c phân b chi phí s n xu t chung cho s n ph m d a vào tiêu th c s gi v n hành máy đãệ ổ ả ấ ả ẩ ự ứ ố ờ ậ
đc s d ng ph bi n trong các quy trình s n xu t c a các ngành công nghi p- nh ngành hóaượ ử ụ ổ ế ả ấ ủ ệ ư
ch t, th y tinh, và ngành xăng d u- nh ng ngành này chi phí nhân công ít có liên quan đn th iấ ủ ầ ở ữ ế ờ
gian s n xu t c a quy trình s n xu t ch bi n s n ph m. ả ấ ủ ả ấ ế ế ả ẩ
M t m i quan tâm th hai là vi c x lý các kho n chi phí không đt công su t. H.L.Gantt,ộ ố ứ ệ ử ả ạ ấ
ng i đng th i v i Frederic Taylor, đã băn khoăn nh th . Vi c phân b l n đu tiên v i bi tườ ươ ờ ớ ư ế ệ ổ ầ ầ ớ ế
bao tiêu th c đã đc s d ng nh ng r i sau đó t p trung vào vi c phân b chi phí cho các s nứ ượ ử ụ ư ồ ậ ệ ổ ả
ph m s n xu t th c t . ẩ ả ấ ự ế
Có m t vài ph ng pháp chung đc s d ng đ phân b chi phí gián ti p. M t trong s đóộ ươ ượ ử ụ ể ổ ế ộ ố
là phân b t ng chi phí gián ti p theo chi phí nhân công tr c ti p. Cách khác thì phân b chi phí đóổ ổ ế ự ế ổ
m t ph n theo chi phí nhân công tr c ti p, m t ph n theo s gi v n hành máy. Các ph ng phápộ ầ ự ế ộ ầ ố ờ ậ ươ
còn l i thì phân b theo chi phí v t li u,…H u h t các ph ng pháp này đu suy xét v vi c phânạ ổ ậ ệ ầ ế ươ ề ề ệ
b t t c các chi phí gián ti p c a các nhà máy s n xu t, tuy nhiên ph n nhi u là cho các s n ph mổ ấ ả ế ủ ả ấ ầ ề ả ẩ
đc s n xu t ra, b t k s n l ng nh th nào.ượ ả ấ ấ ể ả ượ ư ế
N u nhà máy đc ho t đng v i công su t t i đa, ho c v i công su t bình th ng, thìế ượ ạ ộ ớ ấ ố ặ ớ ấ ườ
trong th i gian này chi phí gián ti p tính cho m t đn v s n ph m th ng là th p. N u nhà máy chờ ế ộ ơ ị ả ẩ ườ ấ ế ỉ
ho t đng v i m t ph n công su t, ho c ch v i phân n a công su t và s n l ng ch b ng phânạ ộ ớ ộ ầ ấ ặ ỉ ớ ử ấ ả ượ ỉ ằ
Tông quan vê kê toan quan tri – bai dich – TS.Huynh L i ơ