Ứng dụng công nghệ số trong số hóa và bảo tồn di sản Khu di tích Cổ Loa

Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu và quốc gia, việc ứng dụng công nghệ hiện đại để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trở thành xu thế tất yếu. Khu di tích Cổ Loa, một trung tâm khảo cổ và lịch sử quan trọng gắn liền với sự hình thành nhà nước Âu Lạc, đang đối mặt với yêu cầu vừa bảo tồn nguyên trạng vừa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Nghiên cứu này tập trung phân tích vai trò của công nghệ số như quét 3D, thực tế ảo/tăng cường (VR/AR), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và cơ sở dữ liệu mở trong việc số hóa hiện vật, tái hiện không gian và phát triển bảo tàng số tại Cổ Loa. Mục tiêu là đề xuất các giải pháp triển khai hiệu quả và bền vững nhằm nâng cao giá trị của di sản.

Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý di sản, hoạch định chính sách văn hóa và du lịch, cũng như các chuyên gia công nghệ và cộng đồng quan tâm đến bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng cấp thiết của việc ứng dụng công nghệ số để thực hiện số hóa di sản và bảo tồn văn hóa tại Khu di tích Cổ Loa. Mặc dù Cổ Loa là một trung tâm khảo cổ và lịch sử mang giá trị đặc biệt, nhưng hiện trạng cho thấy khu di tích này vẫn chưa nhận được sự đầu tư tương xứng vào ứng dụng công nghệ, đặc biệt so với các di sản khác ở Việt Nam. Bài viết chỉ ra ba khoảng trống chính: thiếu cơ sở dữ liệu số thống nhất, hạn chế trong việc sử dụng các công nghệ tiên tiến như quét 3D, GIS, thực tế ảo/tăng cường (VR/AR) để quản lý và trưng bày, và thiếu sự tham gia của cộng đồng vào quá trình chuyển đổi số. Phương pháp nghiên cứu bao gồm tổng hợp tài liệu, phân tích các mô hình số hóa di sản thành công trong nước và quốc tế, cùng với khảo sát thực địa tại Cổ Loa từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2025. Khảo sát này đánh giá hiện trạng bảo tồn, quản lý, tiếp cận công chúng và mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ thông qua quan sát trực tiếp và phỏng vấn. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng việc triển khai các công nghệ như quét 3D, VR/AR, GIS không chỉ giúp lưu giữ bền vững giá trị lịch sử - khảo cổ mà còn mở ra khả năng phát triển bảo tàng số và du lịch di sản thông minh. Điều này cải thiện đáng kể trải nghiệm của du khách, đổi mới giáo dục di sản và lan tỏa giá trị văn hóa Cổ Loa ra toàn cầu, góp phần vào mục tiêu “bảo tồn để phát triển” trong kỷ nguyên số. Nghiên cứu đề xuất một mô hình triển khai tích hợp nhiều bên để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.