LUẬN VĂN:
Tỡm hiểu nền văn hóa phong kiến
Nhật Bản (Từ thế kỷ VII đến cuối
thế kỷ XIX)
mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Nhật Bản và Việt Nam là hai quốc gia ở Châu á, hai nước không chỉ gần nhau về
mặt địa lý mà còn có nhiều điểm tương đồng về văn hóa và tính dân tộc. Xuất phát từ tình
cảm thân thiết đó, từ lâu hai dân tộc đã hình thành sự giao lưu trên nhiều lĩnh vực.
Mặc dù, mối quan hệ giữa hai dân tộc trong lịch sử cũng có những lúc thăng
trầm, nhưng tình cảm hữu nghị giữa hai nước vẫn mãi mãi trường tồn cùng với thời gian.
Trong những năm gần đây, chính sách mở cửa và xu hướng xích lại gần nhau của
các quốc gia dân tộc trong khu vực và trên thế giới đang đặt ra nhu cầu giao lưu và hòa
nhập trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội. Cùng với xu hướng đó, quan
hệ giữa hai nước Nhật Bản và Việt Nam đang ngày càng được tăng cường mở rộng, trao
đổi với nhau về nhiều phương diện. Trong đó, sự giao lưu văn hóa giữa hai nước được
coi là vấn đề quan trọng, nhằm để tìm ra tiếng nói chung và để tìm thấy nét đẹp trong
những nét riêng biệt về văn hóa của nhau. Mục tiêu đó đã được Hội nghị lần thứ 5 Ban
chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII nêu rõ: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội,
vừa là động lực, vừa là mục tiêu, vừa là tấm gương phản chiếu để điều tiết sự phát triển
kinh tế xã hội".
Ngoài những giá trị chuẩn mực xã hội, văn hóa còn là một thực thể tinh thần luôn
ở trạng thái giao lưu, học hỏi. Đặc biệt là trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay,
đó là điều kiện cần thiết để nắm bắt những cái tiến bộ, loại trừ những cái xấu xa, lỗi thời,
để tự mình vươn lên chứ không tự đánh mất mình, hòa nhập mà không hòa tan và hiểu
người để hiểu mình.
Do vậy, chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội. Thiếu
nền tảng tinh thần tiến bộ lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa
phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì không thể có sự phát triển kinh tế xã
hội bền vững. Điều đó, Tổng Bí thư Đỗ Mười đúc kết một câu rằng: Quá trình tiến hóa
của một Quốc gia luôn luôn phải gắn với cội nguồn, phát triển trên nền bản sắc văn hóa
dân tộc đi đôi với việc tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại... Nếu phát triển tách khỏi
cội nguồn, xa rời những giá trị văn hóa truyền thống, nhất định sẽ lâm vào nguy cơ đánh
mất bản thân, chẳng những không thể đóng góp cho nền văn hóa chung của nhân loại mà
còn trở thành bản sao mờ nhạt của dân tộc khác.
Chính bởi vậy, nhận thức đúng về văn hóa là một điều kiện không thể thiếu trong
việc trang bị hành trang tiến vào tương lai. Để bước sang thế kỷ XXI này, làm cho mối
quan hệ sâu sắc hơn theo tinh thần "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trong
cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình độc lập và phát triển" cũng như mối quan hệ
giữa Việt Nam và Nhật Bản nói riêng cần phải phát huy hơn nữa thì việc tăng cường sự
hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc và nhân dân Việt Nam - Nhật Bản là điều cần thiết.
Bằng những ý nghĩa thực tiễn như trên, chúng tôi chọn đề tài " Tỡm hiểu nền
văn hóa phong kiến Nhật Bản (Từ thế kỷ VII đến cuối thế kỷ XIX)" làm đề tài nghiên
cứu.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trong thời đại ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội của các
quốc gia dân tộc thì việc tìm hiểu, giao lưu văn hóa giữa các Quốc gia với nhau trở thành
một vấn đề quan trọng. Cũng như nhiều quốc gia khác, đặc biệt là sự thành công về kinh
tế của Nhật Bản sau những thập kỷ chiến tranh thế giới thứ hai đã thu hút sự quan tâm
của các quốc gia trên thế giới và khu vực. ở Việt Nam, việc nghiên cứu Nhật Bản đã
được quan tâm từ lâu và đã có những công trình được xuất bản, những bài đăng trên tạp
chí.
Cùng với quá trình đổi mới, sự quan tâm của các nhà lãnh đạo và nhân dân Việt
Nam ngày càng tăng. Đặc biệt là hiện nay, mối quan hệ Nhật Bản - Việt Nam ngày càng
được tăng cường thì nhu cầu tìm hiểu về Nhật Bản càng trở nên cần thiết.
Vì thế, khi nghiên cứu về Nhật Bản đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, một số
các tác giả đã có những công trình nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực. Trong đó nghiên cứu
về văn hóa như chữ viết, văn học, nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng... cũng đã được nhiều
tác giả đề cập đến. Tiêu biểu như: Năm 1989 tác giả Hữu Ngọc trong cuốn "Hoa Anh
Đào và điện tử" đã có nhiều gợi ý về những thành tựu đã đạt được của nền văn hóa đó
qua các giai đoạn lịch sử. Năm 1990 San Som tác giả của hai tập "Lược sử văn hóa Nhật
Bản" đã miêu tả sơ lược về nguồn gốc và những đặc điểm của tín ngưỡng dân tộc ở
chương III, quá trình tiếp thu, phát triển về tư tưởng Nho giáo và Phật giáo ở chương VI.
Chương XII bàn về sự hình thành và Nhật Bản hóa hệ thống tư tưởng này. Ngoài ra, tác
giả còn lý giải về quá trình ra đời và sự hình thành của chữ viết, văn học, nghệ thuật Nhật
Bản ở chương VI và chương XII. Sự phát triển phổ biến của nền văn hóa Nhật Bản mang
màu sắc dân tộc được tác giả bàn tới ở chương XVI và XVIII. Năm 1991 tác giả Vĩnh
Sính trong cuốn "Nhật Bản cận đại" đã đưa ra những khẳng định khái quát về những
thành tựu văn hóa trong từng giai đoạn lịch sử của chế độ phong kiến Nhật Bản. Năm
1995, các tác giả Rechard Bowring và Peter Nikki trong cuốn "Bách khoa toàn thư Nhật
Bản" đã đưa ra những đặc điểm, mục đích khái quát về văn học, nghệ thuật, tôn giáo kiến
trúc, hội họa điêu khắc v.v...
Năm 1997, các tác giả Lương Duy Thứ, Phan Nhật Chiêu, Phan Thu Hiền trong
"Đại cương văn hóa phương Đông" đã viết:
Văn hóa Nhật Bản chịu ảnh hưởng cả hai nền văn hóa ấn - Trung và
sau này của phương Tây mà vẫn kiến tạo được một bản sắc độc đáo, Nhật Bản
là một biểu mẫu của thân hóa, dung hợp và phát triển các ngọn nguồn văn
minh khác nhau [35, tr. 223].
Trong các công trình ấy, đều nói về các tiêu đề văn học, nghệ thuật, tôn giáo,
kiến trúc hội họa, điêu khắc... đã được các tác giả đề cập đến.
Ngoài các công trình nghiên cứu trên, các tác giả: Nguyễn Thị Việt Thanh đã
đóng góp nhiều ý kiến trong việc nghiên cứu về hệ thống chữ Kana của Nhật Bản. Trần
Hải Yến trong "Một số nét đặc trưng của văn học Nhật Bản" đã viết:
Văn học Nhật Bản có những nét đặc trưng liên quan tới văn học Trung
Quốc và văn học phương Tây, những đặc trưng này gắn liền với 5 nhân tố
chính đó là: Vai trò của văn học trong văn hóa Nhật Bản với tư cách một tổng
thể, mô hình phát triển của lịch sử văn học, ngôn ngữ Nhật Bản và hệ thống
chữ viết của nó, cơ sở xã hội của văn học và những yếu tố tôn giáo và triết học
[34].
Trong "Tìm hiểu Đạo Phật ở Nhật Bản", Nguyễn Thị Thúy Anh đã chia quá trình
hình thành và phát triển của Đạo Phật Nhật Bản ra 3 thời kỳ "Truyền bá, Nhật Bản hóa,
Tồn tại" [4].
Các công trình nghiên cứu trên là những tư liệu quý có ý nghĩa quan trọng trong
việc gợi ý, hướng dẫn chúng tôi thực hiện đề tài.
Như vậy, vấn đề mà đề tài đặt ra còn mới mẻ. Theo suy nghĩ của chúng tôi,
nghiên cứu để góp thêm một ý kiến nhằm đáp ứng phần nào đó về nhu cầu tìm hiểu nền
văn hóa phong kiến Nhật Bản là điều cần thiết và bổ ích.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của đề tài là nghiên cứu, tìm hiểu về nền văn hóa thời phong kiến Nhật
Bản, nhằm nâng cao hơn nữa về sự hiểu biết nền văn hóa, và những nét truyền thống nổi
bật của đất nước Nhật Bản.
Để thực hiện được mục đích đó, chúng tôi đã nghiên cứu về các vấn đề văn hóa
như chữ viết, văn học, nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng... thông qua các giai đoạn lịch sử,
thiết chế chính trị thời phong kiến Nhật Bản. Qua việc nghiên cứu cho thấy, quá trình
hình thành và phát triển Nhật Bản nói chung, là một dân tộc gặp nhiều khó khăn. Do sự
tác động của điều kiện địa lý cũng như chịu sự ảnh hưởng nền văn hóa bên ngoài. Nhưng
nhân dân Nhật Bản đã tự vượt qua mọi khó khăn, từng bước vươn lên trở thành một biểu
tượng của một quốc gia phát triển nhất ở phương Đông thời hiện đại. Quá trình ảnh
hưởng, tiếp thu và xây dựng đó là cơ sở cho đề tài chúng tôi cần nghiên cứu.
Chúng tôi hy vọng rằng, đề tài thành công sẽ đóng góp một phần nhỏ bé vào việc
nghiên cứu, trao đổi với nhau trong mối quan hệ giữa hai nền văn hóa Nhật Bản và Việt