V n qu c gia Phong Nha - K Bàngườ ố ẻ
Giá tr kh o c , l ch s , văn hóaị ả ổ ị ử
V n qu c gia Phong Nha-K Bàng cũng ch a đ ng nhi u di v tườ ố ẻ ứ ự ề ậ
kh o c . Các b ng ch ng v s sinh s ng c a con ng i khu v cả ổ ằ ứ ề ự ố ủ ườ ở ự
này là các đ u rìu thu c ầ ộ Th i kỳ Đ đá m iờ ồ ớ và các hi n v t t ng tệ ậ ươ ự
đã đ c các nhà kh o c Pháp và Vi t Nam tìm th y trong các hangượ ả ổ ệ ấ
đ ngộ[3]. Năm 1899, m t giáo sĩ truy n đ o ng i Pháp tên là Léopoldộ ề ạ ườ
Cadière đã kh o sát và nghiên c u v v văn hoá và phong t c, t pả ứ ề ề ụ ậ
quán c a ng i dân vùng thung lũng sông Son. Trong th vi t choủ ườ ư ế
Tr ng Vi n Đông bác cườ ễ ổ, ông kh ng đ nh: “Nh ng gì còn l i c a nóẳ ị ữ ạ ủ
đ u r t quí giá đ i v i s h c. Gi nó là giúp ích cho khoa h c”.ề ấ ố ớ ử ọ ữ ọ
Đ u th k 20, các nhà thám hi m hang đ ng và và h c gi Anh, Phápầ ế ỷ ể ộ ọ ả
đã đ n Phong Nha và h đã phát hi n đây m t s di tích ế ọ ệ ở ộ ố Chăm và
Vi t c nh bàn th Chàm, ch Chàm kh c trên vách đá, g ch, t ngệ ổ ư ờ ữ ắ ạ ượ
đá, t ng ph t, m nh g m và nhi u bài v v.v.ượ ậ ả ố ề ị
Năm 1995, Vi n Kh o c h c Vi t Namệ ả ổ ọ ệ nh n đ nh đ ng Phong Nhaậ ị ộ
có d u hi u là m t di tích kh o c h c vô cùng quan tr ng. Vi n nàyấ ệ ộ ả ổ ọ ọ ệ
cho r ng có kh năng d u tích hang Bi Ký trong đ ng là m t thánhằ ả ấ ở ộ ộ
đ ng Chăm Pa t th k 9 đ n th k 11. T i đ ng Phong Nha,ườ ừ ế ỷ ế ế ỷ ạ ộ
ng i ta đã phát hi n nhi u m nh thân và mi ng các bình g m cóườ ệ ề ả ệ ố
tráng men c a Chàm v i các m nh g m thô s có lõi đen, có vòngủ ớ ả ố ơ
mi ng loe r ng so v i thân, t o m t góc g n vuông. Ngoài ra, ng i taệ ộ ớ ạ ộ ầ ườ
còn phát hi n ra các m nh g m hoa văn mi ng hình cánh sen, màuệ ả ố ệ
xanh ng c, màu lông th h ng nh tọ ỏ ồ ạ [46].
Đ ng Phong Nha là n i vua ộ ơ Hàm Nghi trú ng trong th i kỳ th c hi nụ ờ ự ệ
Chi u C n V ngế ầ ươ kháng chi n ch ng th c dân Pháp.ế ố ự
Các di tích l ch s cách m ng có: B n phà Xuân S n, ị ử ạ ế ơ Đ ng mòn Hườ ồ
Chí Minh và đ ng 20 Quy t Th ng, M Gi , A.T.P, Trà Ang, Càườ ế ắ ụ ạ
Tang, cua Ch A, Khe Ve... hay các di tích Hang Tám Cô, hang Chínữ
T ng, b n phà Nguy n Văn Tr i, các kho hàng hoá trong h th ngầ ế ễ ỗ ệ ố
hang đ ng Tuyên Hoá, Minh Hóa trong th i kỳ ộ ở ờ Chi n tranh Vi tế ệ
Nam [46]
.
Di s n thiên nhiên th gi iả ế ớ
V nườ qu cố gia Phong Nha-Kẻ Bàng
Di s n th gi i UNESCOả ế ớ
Qu cố gia Vi t Namệ
D ngạThiên nhiên
Tiêu chu nẩ viii
Tham
kh oả951
Vùng† Châu Á - Thái Bình D ngươ
L ch s công nh nị ử ậ
Công nh nậ2003 (Kỳ h p th 27)ọ ứ
* D ch t tên chính th c trên danh sáchị ừ ứ
Di s n th gi i.ả ế ớ
† Vùng đ c UNESCO phân lo i chínhượ ạ
th c.ứ
Di s n th gi i l n 1: tiêu chí đ a ch t, đ a m oả ế ớ ầ ị ấ ị ạ
H s đ ngh công nh n v n qu c gia này là di s n th gi i đãồ ơ ề ị ậ ườ ố ả ế ớ
đ c Chính ph Vi t Nam trình lên ượ ủ ệ UNESCO năm 1998. Lý do đ a raư
đ đ ngh công nh n v n qu c gia này là di s n th gi i bao g m:ể ề ị ậ ườ ố ả ế ớ ồ
s đa d ng sinh h c cao, s đ c đáo và v đ p c a h th ng hangự ạ ọ ự ộ ẻ ẹ ủ ệ ố
đ ng và phong c nh núi đá vôiộ ả [30].
Ban đ u, Chính ph Vi t Nam đ ngh UNESCO công nh n Khu b oầ ủ ệ ề ị ậ ả
t n Phong Nha năm 1998 và ồIUCNđã ti n hành ki m tra t i hi nế ể ạ ệ
tr ng trong tháng 1 và 2 năm 1999.ườ
T i cu c h p bình th ng vào tháng 7 năm 1999, y ban đánh giá c aạ ộ ọ ườ Ủ ủ
UNESCO đã k t lu n r ng Khu b o t n Phong Nha đ c đ c sế ậ ằ ả ồ ượ ề ử ẽ
đáp ng đ c tiêu chí (i) và (iv) c a UNESCO cho ng c viên di s nứ ượ ủ ứ ử ả
th gi i n u nh ranh gi i đ c m ra thành v n qu c gia Phongế ớ ế ư ớ ượ ở ườ ố
Nha-K Bàng r ng h n. y ban này cũng đ ngh hai nhà n c Vi tẻ ộ ơ Ủ ề ị ướ ệ
và Lào th o lu n và k t n i hai khu b o t n Phong Nha-K Bàngả ậ ế ố ả ồ ẻ
(Vi t Nam) và ệHin Namno (Lào) thành m t khu b o t n liên t c độ ả ồ ụ ể
ph i h p b o t n.ố ợ ả ồ
Trong l n đ ngh th hai c a Chính ph Vi t Nam g i UNESCO vàoầ ề ị ứ ủ ủ ệ ử
năm 2000, ph m vi khu v c đ c g m c khu v c r ng K Bàng nhạ ự ề ử ồ ả ự ừ ẻ ư
ý ki n năm 1999 c a UNESCO.ế ủ
Tuy nhiên, vào th i đi m này, Chính ph Vi t Nam cũng tuyên b xâyờ ể ủ ệ ố
d ng ựđ ng H Chí Minhườ ồ và đ ng n i qu c l 20 v i đ ng Hườ ố ố ộ ớ ườ ồ
Chí Minh c t qua vùng lõi c a v n qu c gia này. Nhi u t ch cắ ủ ườ ố ề ổ ứ
qu c t nh ố ế ư IUCN và T ch c đ ng th c v t qu c t đã thuy t ph cổ ứ ộ ự ậ ố ế ế ụ
và khuyên Chính ph Vi t Nam th n tr ng trong vi c xây d ng cácủ ệ ậ ọ ệ ự
con đ ng này qua V n qu c gia Phong Nha-K Bàng.ườ ườ ố ẻ
Trong m t b c th c a T ch c đ ng th c v t g i UNESCO ngày 15ộ ứ ư ủ ổ ứ ộ ự ậ ử
tháng 12 năm 2000 c tính c n 4,5 t n thu c n cho m i km đ ng.ướ ầ ấ ố ổ ỗ ườ
Do đó vi c xem xét đánh giá đ công nh n là di s n th gi i đ i v iệ ể ậ ả ế ớ ố ớ
v n qu c gia này không ti n tri n gì h n. Tháng 5 năm 2002, Chínhườ ố ế ể ơ
ph Vi t Nam cung c p thêm thông tin cho UNESCO v vi c nângủ ệ ấ ề ệ
c p Khu b o t n Phong Nha-K Bàng thành V n qu c gia Phongấ ả ồ ẻ ườ ố
Nha-K Bàng v i di n tích r ng h n hai l n đ c tr c (85.754 ha)ẻ ớ ệ ộ ơ ầ ề ử ướ
kèm theo k ho ch b o t n (quy t đ nh c a Chính ph tháng 12 nămế ạ ả ồ ế ị ủ ủ
2001).
Chính ph đã thay đ i tuy n đ ng H Chí Minh và UNESCO đãủ ổ ế ườ ồ
đánh giá tuy n m i không nh h ng đ n v n qu c gia này doế ớ ả ưở ế ườ ố
tuy n đ ng đ c xây v i m c đ trách nhi m đ i v i môi tr ngế ườ ượ ớ ứ ộ ệ ố ớ ườ
cao, ngoài ra tuy n đ ng này cung c p đ ng ti p c n khu v cế ườ ấ ườ ế ậ ự
v n nh ng v n cho r ng đ ng n i đ ng H Chí Minh và đ ngườ ư ẫ ằ ườ ố ườ ồ ườ
20 đi qua khu lõi v n qu c gia này là không c n thi t và tác đ ngườ ố ầ ế ộ
x u đ n h đ ng th c v t đây (ch t cây, xe c gây xáo tr n cu cấ ế ệ ộ ự ậ ở ặ ộ ộ ộ
s ng sinh v t, t o đi u ki n thu n l i cho săn b t đ ng v t và ch tố ậ ạ ề ệ ậ ợ ắ ộ ậ ặ
cây). y ban đánh giá cho r ng tiêu v n qu c gia này đ c đ nghỦ ằ ườ ố ượ ề ị
theo hai tiêu chí i (l ch s Trái Đ t và n i b t đ a ch t) và iv (đa d ngị ử ấ ổ ậ ị ấ ạ
sinh h c và các loài b đe d a) ch a đ t do ch a có b ng ch c th c vọ ị ọ ư ạ ư ằ ứ ự ề
đ a ch t đ a m o đ c cung c p trong h s và khu v c v n qu cị ấ ị ạ ượ ấ ồ ơ ự ườ ố
gia này ch a đ r ng đ b o t n các loài quý hi mư ủ ộ ể ả ồ ế [19].
Chính ph Vi t Nam đã b sung thông tin v giá tr đ a ch t đ a m oủ ệ ổ ề ị ị ấ ị ạ
khu v c v n qu c gia này. T i kỳ h p toàn th l n th 27 t ự ườ ố ạ ọ ể ầ ứ ừ 30
tháng 6 đ n ế5 tháng 7 năm 2003, đ i di n 160 qu c gia thu c ạ ệ ố ộ T ch cổ ứ
Giáo d c, Khoa h c và Văn hóa Liên Hi p Qu cụ ọ ệ ố (UNESCO) đã công
nh n V n Qu c gia Phong Nha-K Bàng, cùng v i 30 đ a danh khácậ ườ ố ẻ ớ ị
trên toàn th gi i, là ế ớ di s n thiên nhiên th gi iả ế ớ . V n qu c gia Phongườ ố
Nha-K Bàng đ c UNESCO công nh n là di s n th gi i vì đ t tiêuẻ ượ ậ ả ế ớ ạ
chu n viii “là ví d n i b t đ i di n cho các giai đo n c a l ch s tráiẩ ụ ổ ậ ạ ệ ạ ủ ị ử
đ t, bao g m b ng ch ng s s ng, các ti n tri n đ a ch t đang di n raấ ồ ằ ứ ự ố ế ể ị ấ ễ
đáng k đang di n ra trong quá trình di n bi n c a các ki n t o đ aể ễ ễ ế ủ ế ạ ị
ch t hay các đ c đi m đ a ch t và đ a văn”ấ ặ ể ị ấ ị [4].