Bài 2: Quản lý thu chi trong doanh nghiệp
38 TXNHTC02_Bai2_v1.0014112202
BÀI 2 QUẢN LÝ THU CHI TRONG DOANH NGHIỆP
Hướng dẫn học
Quản lý thu chi về bản chất chính là quản lý dòng tiền vào, ra xuất hiện trong hoạt động
thường ngày của doanh nghiệp, việc thực hiện tốt công tác quản lý thu, chi sẽ tạo điều
kiện cho sự hoạt động ổn định và trơn tru của doanh nghiệp trong ngắn hạn. Bài học này
có mục tiêu cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản liên quan đến công việc quản
lý thu chi trong doanh nghiệp. Do dòng tiền vào, ra có mối quan hệ mật thiết với các vấn
đề về doanh thu, chi phí, lợi nhuận cũng như các khoản thuế phải nộp khác nhau củ
a
doanh nghiệp, nên bên cạnh thu và chi của doanh nghiệp, thì doanh thu, chi phí, lợi nhuận
và thuế cũng sẽ được trình bày cẩn thận trong bài học này.
Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gi
a
thảo luận trên diễn đàn.
Đọc tài liệu:
1. Chương 2, trang 25 – 50, sách “Tài chính doanh nghiệp”, PGS.TS Lưu Thị Hương
và PGS.TS Vũ Duy Hào đồng chủ biên, Nxb ĐH Kinh tế Quốc dân, 2013.
2. Chương 14, trang 397 – 411, sách “Giáo trình Tài chính doanh nghiệp”, TS. Bùi
Văn Vần và TS. Vũ Văn Ninh đồng chủ biên, Nxb Tài chính, 2013.
3. Các phần tài liệu về doanh thu, chi phí, lợi nhuận trong môn học “Nguyên lý k
ế
toán” hoặc “Kế toán tài chính”.
4. Luật thuế Giá trị gia tăng, luật thuế Tiêu thụ đặc biệt, luật thuế Thu nhập doanh
nghiệp hiện hành của Việt Nam.
Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc
qua email.
Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học.
Nội dung
Bài học này trước hết trình bày về doanh thu, chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp, tiếp
theo đó là các vấn đề cơ bản liên quan đến một số loại thuế quan trọng mà doanh nghiệp
p
hải tính và nộp trong quá trình kinh doanh, và cuối cùng sẽ là các nội dung quản lý thu
chi trong doanh nghiệp (bao gồm quản lý thu ngân quỹ, quản lý chi ngân quỹ và cân đối
ngân quỹ).
Bài 2: Quản lý thu chi trong doanh nghiệp
TXNHTC02_Bai2_v1.0014112202 39
Mục tiêu
Sau khi học xong bài học này, sinh viên có thể thực hiện được các việc sau:
Trình bày được khái niệm doanh thu nói chung cũng như các bộ phận hợp thành tổng
doanh thu trong kỳ của doanh nghiệp nói riêng, nêu được ví dụ về từng bộ phận doan
h
thu ấy.
Trình bày được các khái niệm đồng thời lấy được các ví dụ về chi phí nói chung và chi
phí sản xuất kinh doanh, chi phí tài chính, chi phí khác nói riêng.
Trình bày được các khoản mục và yếu tố cơ bản của chi phí sản xuất kinh doanh.
Phân biệt được chi phí sản xuất kinh doanh với giá thành sản phẩm.
Trình bày được các vấn đề cơ bản về thuế Giá trị gia tăng, thuế Tiêu thụ đặc biệt và thuế
Thu nhập doanh nghiệp dựa theo các luật thuế hiện hành ở Việt Nam.
Phân biệt được thu với doanh thu và chi với chi phí của doanh nghiệp.
Lập được báo cáo ngân quỹ dựa trên các thông tin thu thập được về tình hình kinh doanh
trong kỳ của doanh nghiệp.
Bài 2: Quản lý thu chi trong doanh nghiệp
40 TXNHTC02_Bai2_v1.0014112202
Tình huống dẫn nhập
Người nuôi cá tra đang có nguy cơ lỗ nặng
Việt Nam là nước chiếm trên 80% thị phần cá da trơn trên thế giới, và có một tương lai rất sáng
sủa trong lĩnh vực nuôi và xuất khẩu loại thủy sản này. Song, thật đáng tiếc là tình trạng bỏ trống
ao nuôi đang lan tràn và phổ biến ở đồng bằng sông Cửu Long. Lý do rất giản đơn: người nuôi
cá tra đang có nguy cơ bị lỗ nặng.
Nếu như năm 2007, giá cá tra xuất khẩu bình quân 4,93 USD/kg, thì đến năm 2014, chỉ còn 1,8 –
2,5 USD/kg, do bị chính các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh ngược, kéo xuống; và để bù
đắp cho phần giảm sút này, các doanh nghiệp xuất khẩu quay lại chèn ép người nuôi, giảm giá
thu mua, trong khi chi phí về thức ăn, nhân công, thuốc thú y tăng mạnh. Hậu quả là có nhiều hộ
nuôi lớn – kinh doanh cá thể, khi xuất bán một lứa cá, thu về đến 2 – 3 tỷ đồng, song thực ra tổng
chi phí cho lứa cá nuôi đó lại lên tới 2,2 – 3,6 tỷ; khiến họ thua lỗ 200 – 600 triệu. Hệ quả là
không những họ gặp nhiều khó khăn trong việc trả nợ cho ngân hàng, mà ngay cả khả năng trang
trải cho các nhu cầu sinh hoạt thường nhật của gia đình cũng bị ảnh hưởng.
1. Việc thu được 2 – 3 tỷ tiền bán cá có mang lại niềm vui thực sự cho người
nông dân nuôi cá không?
2. Tại sao doanh thu lớn, nhưng người nuôi cá vẫn bị lỗ nặng?
3. Các hậu quả có thể xảy ra do tình trạng “doanh thu nhiều nhưng lỗ nặng”
như trong ví dụ này là gì?
Bài 2: Quản lý thu chi trong doanh nghiệp
TXNHTC02_Bai2_v1.0014112202 41
Nhận xét:
Hoạt động của doanh nghiệp trong một kỳ kinh doanh rất đa dạng và phức tạp. Trong
thực tiễn, để có thể quản trị được tốt các hoạt động của doanh nghiệp, người ta gần
như không bao giờ “vơ đũa cả nắm” để mà quản lý, thông thường, trước khi thực hiện
các công việc quản lý cụ thể, họ sẽ tiến hành phân chia cái tập hợp “cồng kềnh” các
hoạt động trong kỳ của doanh nghiệp này ra thành các tập hợp con (các nhóm nhỏ),
rồi sau đó mới bắt đầu tiến hành quản lý. Chính việc quản lý chi tiết theo từng nhóm
nhỏ kết hợp với quản lý chung như thế này mới giúp cho việc quản lý doanh nghiệp
được thực hiện dễ dàng, trơn tru và đạt được hiệu quả cao hơn.
Trên giác độ kế toán tài chính, người ta hiện đang sử dụng cách thức phân chia hoạt
động trong kỳ của doanh nghiệp như sau:
Trong đó:
Hoạt động sản xuất kinh doanh: được hiểu là một tập hợp bao gồm các hoạt
động về sản xuất, bán hàng và quản lý doanh nghiệp. Đây là mảng hoạt động tạo
nên doanh thu chủ yếu trong kỳ của doanh nghiệp.
Hoạt động tài chính: được hiểu là một tập hợp bao gồm các hoạt động: Huy động
vốn; Đầu tư vốn ra bên ngoài doanh nghiệp (Đầu tư tài chính) và Các hoạt động
mang tính chất tài chính khác như chiết khấu thanh toán, kinh doanh vàng, bạc, đá
quý, ngoại tệ...
Hoạt động khác: được hiểu là các hoạt động không thường xuyên, có tính chất bất
thường đối với doanh nghiệp.
Hệ thống tài khoản kế toán Việt Nam hiện nay cũng như mẫu Báo cáo kết quả hoạt
động kinh doanh theo chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành đều được xây dựng dựa
trên cách thức phân loại hoạt động trong kỳ của doanh nghiệp như trên.
Phần trình bày dưới đây cũng được thiết kế dựa trên cách thức phân chia ấy.
2.1. Doanh thu của doanh nghiệp
Khái niệm
Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế thuộc về doanh nghiệp, phát sinh từ các
hoạt động của doanh nghiệp trong kỳ kế toán, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu
của doanh nghiệp.
Hoạt động
của doanh nghiệp
Hoạt động
kinh doanh
Hoạt động khác
Hoạt động
sản xuất kinh doanh
Hoạt động
tài chính
Bài 2: Quản lý thu chi trong doanh nghiệp
42 TXNHTC02_Bai2_v1.0014112202
Các bộ phận hợp thành tổng doanh thu của doanh nghiệp
Quá trình hoạt động của doanh nghiệp tất yếu sẽ làm phát sinh các lợi ích kinh tế
nhất định, nếu như các lợi ích kinh tế ấy được xác định là thuộc về doanh nghiệp
và có xu hướng làm gia tăng quy mô số vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp đó, thì
các lợi ích kinh tế ấy được gọi là doanh thu của doanh nghiệp. Như vậy, có thể nói,
doanh thu chính là hệ quả đầu ra từ các hoạt động trong kỳ của doanh nghiệp.
Do hoạt động trong kỳ của doanh nghiệp lại được phân chia thành: Hoạt động kinh
doanh và hoạt động khác, sau đó, hoạt động kinh doanh lại tiếp tục được phân chia
thành hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tài chính. Nên doanh thu (với tư
cách là hệ quả của các hoạt động) hoàn toàn cũng có thể được phân chia thành
các bộ tương ứng, với nguyên tắc phân chia: “Hoạt động nào thì doanh thu nấy”.
Cụ thể như sau:
o Doanh thu hoạt động sản xuất kinh doanh
Đây là bộ phận doanh thu của doanh nghiệp được hình thành từ các hoạt động
sản xuất và bán hàng thông thường trong kỳ. Nói chi tiết hơn, Doanh thu hoạt
động sản xuất kinh doanh chính là tổng giá trị các lợi ích kinh tế thuộc về
doanh nghiệp, phát sinh từ các hoạt động sản xuất và bán hàng thông thường
của doanh nghiệp trong kỳ kế toán, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu của
doanh nghiệp.
Trong trường hợp doanh nghiệp tích cực sản xuất, nhưng việc tiêu thụ bị đình
đốn, doanh nghiệp không bán được hàng, như vậy, sẽ không thể có doanh thu.
Ngược lại, xét một doanh thương mại, họ không tiến hành hoạt động sản xuất,
nhưng việc mua hàng về và bán hàng ra vẫn cứ diễn ra đều đều, thì doanh thu
vẫn phát sinh và được ghi nhận bình thường. Như vậy, có thể nói, doanh thu
hoạt động sản xuất kinh doanh thực chất là được tạo ra từ hoạt động bán hành
của doanh nghiệp, hoạt động sản xuất chỉ tạo ra tiền đề cho hoạt động bán hàng
là thành phẩm mà thôi. Do đó, để thể hiện chính xác hơn nguồn gốc hình thành,
người ta còn gọi doanh thu hoạt động sản xuất kinh doanh bằng một cái tên
khác là doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
Doanh thu trong kỳ
của doanh nghiệp
Doanh thu
hoạt động kinh doanh
Doanh thu khác
(Thu nhập khác)
Doanh thu hoạt động sản xuất
kinh doanh (Doanh thu bán
hàng và cung cấp dịch vụ)
Doanh thu
hoạt động tài chính