i
LỜI MỞ ĐẦU
- Để sinh viên nắm được các kiến thức cơ bản về đấu nối, vận hành, kiểm tra các khí
cụ điện, các động cơ điện. Lắp ráp và kiểm tra sửa chữa được mạng chiếu sáng thông dụng
và mạch điện điều khiển động cơ điện đảm bảo đúng trình tự. Đáp ứng các yêu cầu về kỹ
thuật, mỹ thuật, kinh tế, thời gian, an toàn. Quấn hoàn thiện máy biến áp 1 pha đúng trình tự,
đảm bảo đúng yêu cầu. Tác giả đã biên soạn tập bài giảng môn học thực hành Kỹ thuật điện
làm tài liệu giảng dạy cho sinh viên cao đẳng và đại học ngành Công nghệ tự động.
Bài giảng gồm các phần sau:
+ An toàn điện: Trang bị cho sinh viên tác hại của dòng điện đối với cơ thể con
người, các trường hợp điện giật, các phương pháp bảo vệ an toàn, các loại bảng báo và
các phương pháp sơ cấp cứu tai nạn về điện, sử dụng các dụng cụ an toàn và thao tác
đúng phương pháp sơ cứu tai nạn về điện.
+ Khí cụ điện: Trình bày được trình tự các bước công việc tháo lắp, kiểm tra các
khí cụ điện, thao tác vận hành và kiểm tra chất lượng các khí cụ điện hạ thế đảm bảo
đúng kỹ thuật
+ Điện cơ bản: Trang bị cho sinh viên kỹ năng vẽ và phân tích được sơ đồ mạch
điện điều khiển bóng đèn tròn, đèn huỳnh quang, mạch điện đèn cầu thang, điều khiển
chuông điện, nắm trình tự các bước lắp ráp mạch điện. Lắp ráp, kiểm tra vận hành các
mạch điện điều theo đúng trình tự, đảm bảo kỹ thuật, mỹ thuật và thời gian.
+ Trang bị điện: Trang bị cho sinh viên trình tự công việc đấu nối, vận hành,
kiểm tra thông số kỹ thuật động cơ điện. Xác định được cực tính và đấu nối, vận hành
và kiểm tra thông số kỹ thuật động cơ điện. phân tích được sơ đồ nguyên lý và sơ đồ
lắp ráp của mạch điện khởi động từ đơn, khởi đồng từ kép, mạch khởi động sao – tam
giác. Lắp ráp, kiểm tra vận hành các mạch điện điều theo đúng trình tự, đảm bảo kỹ
thuật, mỹ thuật và thời gian.
+ Quấn máy biến áp 1pha: Trang bị cho sinh viên cách tính toán các thông số
quấn máy biến áp 1 pha cảm ứng và tự ngẫu. Quấn hoàn thiện máy biến áp 1 pha, vận
hành và kiểm tra các thông số kỹ thuật.
Với lần biên soạn đầu tiên không tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận được
sự góp ý chân thành của các đồng nghiệp, các bạn sinh viên để bài giảng được hoàn
thiệu hơn.
CÁC TÁC GIẢ
ii
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................................. i
MỤC LỤC .................................................................................................................................. ii
BÀI 1: AN TOÀN ĐIỆN ............................................................................................................ 1
I. Mục tiêu học tập .................................................................................................................. 1
II. Lý thuyết liên quan ............................................................................................................ 1
1. Tác dụng của dòng điện đối với cơ thể con người. ........................................................ 1
2. Các trường hợp gây ra tay nạn về điện ........................................................................... 4
3. Các phương tiện bảo vệ và dụng cụ kiểm tra điện ......................................................... 5
4. Các loại biển báo ........................................................................................................... 9
5. Các phương pháp sơ cứu nạn nhân khi bị điện giật ...................................................... 11
III. Dự trù thiết bị, vật tư thực hành ..................................................................................... 15
IV. Thực hành ....................................................................................................................... 16
V. Phiếu kiểm tra đánh giá. .................................................................................................. 23
BÀI 2: THÁO LẮP, KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG CÁC KHÍ CỤ ĐIỆN ................................ 26
I. Mục tiêu học tập ................................................................................................................ 26
II Lý thuyết liên quan. .......................................................................................................... 26
1. Khí cụ điện đóng cắt bằng tay ...................................................................................... 26
2. Khí cụ điện đóng cắt tự động. ....................................................................................... 32
3. Khí cụ điện điều khiển và bảo vệ ................................................................................. 35
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. .................................................................................... 45
IV. Thực hành ....................................................................................................................... 46
1. Công tắc. ....................................................................................................................... 47
2 Cầu dao. ............................................................................................................................. 48
3. Áp tô mát ...................................................................................................................... 49
4. Công tắc tơ .................................................................................................................... 50
5. Khởi động từ ................................................................................................................. 51
6. Rơ le trung gian ............................................................................................................ 51
7. Rơ le nhiệt .................................................................................................................... 52
8. Rơ le thời gian .............................................................................................................. 53
9. Nút ấn ........................................................................................................................... 53
V. Phiếu kiểm tra đánh giá. .................................................................................................. 56
BÀI 03: ĐẤU NỐI MẠNG ĐIỆN KHÍ CỤ ĐIÊN THÔNG DỤNG ...................................... 57
I. Mục tiêu học tập ................................................................................................................ 57
II. Lý thuyết liên quan. ......................................................................................................... 57
1. Kỹ thuật nối dây điện ................................................................................................... 57
2. Lắp ráp mạch điện đèn tròn .......................................................................................... 57
3. Lắp đặt và sửa chữa mạch điện đèn cầu thang ............................................................. 58
4. Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang .................................................................................... 58
iii
5.Lắp đặt và sửa chữa mạch đèn tổng hợp ....................................................................... 60
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. .................................................................................... 60
IV. Thực hành ....................................................................................................................... 61
1. Thực hành nối dây ........................................................................................................ 61
1.1 Quy trình nối dây ........................................................................................................ 61
1.2 Những sai phạm thường gặp. ...................................................................................... 66
2. Lắp ráp mạch điện đèn tròn .......................................................................................... 67
3. Lắp ráp mạch điện cầu thang ........................................................................................ 70
4. Lắp ráp mạch đèn huỳnh quang .................................................................................... 72
5. Lắp ráp mạch điện tổng hợp ......................................................................................... 75
V. Phiếu kiểm tra đánh giá. .............................................................................................. 79
BÀI 04: VẬN HÀNH VÀ KIỂM TRA CÁC THÔNG SÔ KỸ THUẬT ................................ 80
ĐỘNG CƠ ĐIỆN ..................................................................................................................... 80
I. Mục tiêu học tập ................................................................................................................ 80
II. Lý thuyết liên quan. ......................................................................................................... 80
1. Động cơ điện 1 pha. ...................................................................................................... 80
2 Động cơ không đồng bộ 3 pha. .......................................................................................... 81
3. Động cơ đồng bộ 3 pha. ................................................................................................ 82
4. Động cơ 1 chiều ............................................................................................................ 84
5. Phương pháp xác định đầu đầu, đầu cuối cuộn dây động cơ điện xoay chiều 3 pha. .. 85
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. .................................................................................... 86
Dây điện đơn VINACAP 1x1.5 ................................................................................................ 86
IV. Thực hành ....................................................................................................................... 87
1. Động cơ điện không đồng bộ 1 pha. ............................................................................. 87
2. Vận hành và kiểm tra các thông số kỹ thuật động cơ điện KĐB xoay chiều 3 pha ..... 95
V. Phiếu kiểm tra đánh giá. ................................................................................................ 109
BÀI 05: LẮP RẠP MẠCH ĐIỆN KHỞI ĐỘNG ĐỘNG CƠ ĐIỆN ..................................... 110
I. Mục tiêu học tập .............................................................................................................. 110
II. Lý thuyết liên quan ........................................................................................................ 110
1. Mạch điện mở máy trực tiếp động cơ điện không đảo chiều quay động cơ dùng khởi
động từ đơn ..................................................................................................................... 110
2. Mạch điện mở máy trực tiếp động cơ điện đảo chiều quay động cơ dùng khởi động từ
kép .................................................................................................................................. 111
3. Mạch điều khiển mở máy động cơ xoay chiều không đồng bộ 3 pha theo phương pháp
đổi nối Y/ (đổi nối ở trạng thái có điện) ........................................................................... 112
4. Mạch điều khiển mở máy động cơ xoay chiều không đồng bộ 3 pha theo phương pháp
đổi nối Y/ (đổi nối ở trạng thái có điện dùng rơ le thời gian) ...................................... 113
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. .............................................................................. 114
IV. Thực hành ..................................................................................................................... 115
iv
1. Lắp ráp mạch điện mở máy trực tiếp động cơ điện không đảo chiều quay động cơ
dùng khởi động từ đơn.................................................................................................... 115
2. Lắp ráp mạch điện mở máy trực tiếp động cơ điện đảo chiều quay động cơ dùng khởi
động từ kép ..................................................................................................................... 118
3. Lắp rạp mạch điều khiển mở máy động cơ xoay chiều không đồng bộ 3 pha theo
phương pháp đổi nối Y/ (đổi nối ở trạng thái có điện) ................................................. 121
4. Lắp rạp mạch điều khiển mở máy động cơ xoay chiều không đồng bộ 3 pha theo
phương pháp đổi nối Y/ (đổi nối ở trạng thái có điện dùng rơ le thời gian) ................ 123
V. Phiếu kiểm tra đánh giá. ................................................................................................ 133
BÀI 06: LẮP RẠP MẠCH ĐIỆN ĐIỀU CHỈNH TỐC ĐỘ ĐỘNG CƠ ĐIỆN ..................... 134
I. Mục tiêu học tập .............................................................................................................. 134
II. Lý thuyết liên quan ........................................................................................................ 134
1. Mạch điện khởi động Y/YY ....................................................................................... 134
2.Mạch điều chỉnh tốc độ động cơ chạy 2 cấp tốc độ......................................................... 136
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. ...................................................................................... 137
IV. Thực hành ......................................................................................................................... 138
1. . Mạch điện khởi động Y/YY ......................................................................................... 138
2. Mạch điều chỉnh tốc độ động cơ chạy 2 cấp tốc độ.................................................... 140
IV.Phiếu kiểm tra đánh giá. ................................................................................................ 147
PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HÀNH ............................................................. 147
BÀI 07: QUẤN MÁY BIẾN ÁP 1 PHA ................................................................................ 148
I. Mục tiêu học tập .............................................................................................................. 148
II. Lý thuyết liên quan ........................................................................................................ 148
1. Máy biến áp cảm ứng ................................................................................................. 148
2. Máy biến áp tự ngẫu
................................................................................................. 150
3. Tính toán thông số quấn máy biến áp 1 pha cảm ứng ................................................ 152
4.Cách
tính
toán
MBA TN
:
....................................................................................... 164
III. Dự trù vật tư, thiết bị thực hành. .................................................................................. 169
IV. Thực hành. .................................................................................................................... 169
V.Phiếu kiểm tra đánh giá. ..................................................................................................... 179
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................................... 180
1
BÀI 1: AN TOÀN ĐIỆN
I. Mục tiêu học tập
Sau khi học xong bài học này sinh viên có khả năng:
Kiến thức:
+ Trình bày được tác hại của dòng điện đối với cơ thể con người, các trường hợp
điện giật, các phương tiện bảo vệ,
+ Các phương pháp sơ cấp cứu tai nạn về điện
Kỹ năng:
+ Sử dụng các dụng cụ an toàn;
+ Nhận biết được các loại biển báo
+ Thao tác đúng phương pháp sơ cứu tai nạn về điện.
Thái độ:
+ Rèn luyện tính cẩn thận, thái độ học tập nghiêm túc, phát huy trí sáng tạo
trong thực hành.
+ Tổ chức nơi thực hành gọn, sạch, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị.
II. Lý thuyết liên quan
1. Tác dụng của dòng điện đối với cơ thể con người.
Khi cơ thể chạm vào vật dẫn điện thì sẽ có khả năng chịu sự tổn thương gây ra
bởi dòng điện chạy qua. Khi dòng điện chạy qua cơ thể người sẽ gây ra các tác dụng:
- Tác dụng nhiệt: gây đốt nóng các mô và môi trường sinh học của cơ thể, dẫn
đến sự quá nhiệt của toàn bộ cơ thể và phá huỷ toàn bộ quá trình trao đổi chất. Sự tác
động nhiệt học gây bỏng ở các phần khác nhau của cơ thể.
- Tác dụng điện phân: gây phân huỷ máu, huyết tương và các dung dịch sinh
lý khác của cơ thể người dẫn đến sự phá huỷ trầm trọng các thành phần lý hoá của các
cơ quan trong cơ thể, làm cho chúng không còn khả năng thực hiện được nhiệm vụ của
mình được nữa.
- Tác dụng sinh học: gây sự phấn khích của các mô và phá huỷ các quá trình
nội điện sinh trong cơ thể.
Sự nguy hiểm do điện giật phụ thuộc vào nhiều yếu tố sau:
a. Điện trở của người
Hình 1.1 Điện trở của người