chÊt c¹nh tranh tμi chÝnh
cña doanh nghiÖp vËn t¶i
TS. lª xu©n thô
§¹i häc Giao th«ng VËn t¶i
Tãm t¾t: Bμi b¸o tr×nh bμy kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ kh¸i niÖm, th−íc ®o, ý nghÜa kinh tÕ, c«ng dông
vμ h×nh thøc biÓu hiÖn cña chÊt c¹nh tranh tμi chÝnh cña doanh nghiÖp vËn t¶i. Muèn tån t¹i vμ ph¸t
triÓn doanh nghiÖp vËn t¶i cÇn ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p ®Ó duy tr× vμ t¨ng c−êng chÊt c¹nh tranh tμi
chÝnh.
Summary:This article introduces the research results in notions, measurements, economic
meanings, effects and demonstration of financial competition competence of transport enterprises.
In order to exist and develop, transport enterprises have to seek various measures to maintain and
enhance the financial competition competence.
rong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, mét doanh
nghiÖp vËn t¶i muèn tån t¹i vµ ph¸t
triÓn, kh«ng nh÷ng chØ cÇn cã kh¶ n¨ng
vµ søc c¹nh tranh, mµ cÇn ph¶i cã chÊt c¹nh
tranh. Mét doanh nghiÖp vËn t¶i cã chÊt c¹nh
tranh lµ doanh nghiÖp cã kh¶ n¨ng tù duy tr× l©u
dµi ý chÝ chiÕn th¾ng vµ tinh thÇn hîp t¸c víi c¸c
®èi thñ c¹nh tranh nh»m giµnh phÇn cho m×nh
t−¬ng ®−¬ng víi sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng vËn
t¶i, Ýt nhÊt b»ng tØ lÖ lîi nhuËn b×nh qu©n cña
ngµnh vËn t¶i ®Ó cã thÓ ph¸t triÓn kh«ng ngõng.
ChÊt c¹nh tranh cña doanh nghiÖp vËn t¶i do
nhiÒu yÕu tè t¹o thµnh. Trong ®ã cã chÊt c¹nh
tranh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp.
1. Mét doanh nghiÖp vËn t¶i cã chÊt c¹nh
tranh tµi chÝnh ph¶i th−êng xuyªn cã kh¶ n¨ng
t¹o ra ®−îc mét l−îng tiÒn thùc s½n sµng ®¸p øng
nhu cÇu thanh to¸n c¸c kho¶n chi tiªu hµng ngµy
cho mäi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp, tr−íc hÕt lµ
ho¹t ®éng kinh doanh vËn t¶i.
2. ChÊt c¹nh tranh tµi chÝnh cña doanh
nghiÖp vËn t¶i lµ mét yÕu tè cã thÓ ®Þnh l−îng
®−îc. VÒ lý thuyÕt, chØ sè dïng ®Ó ®o "chÊt c¹nh
tranh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp " lµ "sè d− cña
nguån tµi chÝnh kinh doanh", ký hiÖu lµ ETE
(Exce'dent tresoreried' exploitation).
Trong thùc tÕ, l−îng tiÒn thùc mµ doanh
nghiÖp vËn t¶i rót ra ®−îc trong qu¸ tr×nh ho¹t
®éng kinh doanh cña m×nh gÇn s¸t víi sè d− cña
nguån tµi chÝnh kinh doanh - ETE. Do vËy, chÊt
c¹nh tranh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp vËn t¶i cã
thÓ biÓu hiÖn b»ng c«ng thøc sau ®©y:
SD
tc = Ttt - Ctt
trong ®ã:
SDtc - sè d− cña nguån tµi chÝnh kinh
doanh vËn t¶i (tÝnh b»ng ®¬n vÞ
tiÒn tÖ);
Ttt - sè tiÒn thu thùc tÕ hµng ngµy tõ
kinh doanh vËn t¶i (tÝnh b»ng ®¬n
vÞ tiÒn tÖ);
Ctt - sè tiÒn chi thùc tÕ hµng ngµy cho
ho¹t ®éng kinh doanh vËn t¶i (tÝnh
b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ).
Sè d− cña nguån tµi chÝnh kinh doanh vËn
t¶i sau mét kú kinh doanh cßn gäi lµ l−îng l−u
chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng kinh doanh vËn
T
t¶i. L−îng tiÒn ®ã bao gåm sè tiÒn l·i kinh doanh
vËn t¶i (sau khi ®· nép thuÕ thu nhËp doanh
nghiÖp vµ tr−íc khi chia l·i cho chñ së h÷u doanh
nghiÖp), tiÒn vèn khÊu hao ch−a sö dông, tiÒn dù
phßng nh÷ng tæn thÊt vÒ tµi chÝnh. Sè tiÒn ®ã sÏ
®−îc sö dông nh»m t¨ng thªm vèn lu©n chuyÓn
vµ t¸i ®Çu t− cho doanh nghiÖp vËn t¶i.
3. ý nghÜa kinh tÕ cña "sè d− cña nguån tµi
chÝnh kinh doanh vËn t¶i" ®−îc thÓ hiÖn ë ba mÆt
cña chÊt c¹nh tranh tµi chÝnh. §ã lµ sù sinh lêi,
®ñ vèn tiÒn tÖ vµ tÝnh linh ho¹t.
- Mét doanh nghiÖp vËn t¶i sinh lêi cµng
nhiÒu bao nhiªu sÏ cã chÊt c¹nh tranh tµi chÝnh
bÊy nhiªu, v× ®· sinh lêi th× sím hay muén, doanh
nghiÖp còng thùc hiÖn ®−îc kho¶n thu tµi chÝnh
lín h¬n c¸c kho¶n chi tµi chÝnh vµ cã sè d− tµi
chÝnh.
- Sè d− tµi chÝnh cña doanh nghiÖp vËn t¶i lµ
l−îng tiÒn thùc cã ®ñ ®Ó s½n sµng chi tr¶ cho
ho¹t ®éng kinh doanh b×nh th−êng cña doanh
nghiÖp.
- L−îng tiÒn thùc ®ã biÓu hiÖn tÝnh linh ho¹t
trong ho¹t ®éng tµi chÝnh cña doanh nghiÖp vËn
t¶i, võa ®ñ tiÒn ®Ó chi, mµ cßn cã mét møc tiÒn
d− ®Ó s½n sµng chi cho nhu cÇu cÇn thiÕt.
4. V× vËy, sè d− cña nguån tµi chÝnh kinh
doanh cã thÓ sö dông ®Ó chÈn ®o¸n chÊt c¹nh
tranh tµi chÝnh cña c¸c doanh nghiÖp vËn t¶i.
ChÊt c¹nh tranh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp
vËn t¶i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng th−êng ®−îc
ph¶n ¸nh b»ng 1 chØ tiªu tæng hîp vµ 3 chØ tiªu
chi tiÕt.
ChØ tiªu tæng hîp cña chÊt c¹nh tranh tµi
chÝnh cña doanh nghiÖp vËn t¶i lµ l−îng l−u
chuyÓn tiÒn thuÇn trong kú kinh doanh cña toµn
doanh nghiÖp. ChØ tiªu nµy ®−îc ph¶n ¸nh th«ng
qua 3 chØ tiªu chi tiÕt.
a) ChØ tiªu l−u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t
®éng kinh doanh vËn t¶i lµ hiÖu sè gi÷a sè tiÒn
thu ®−îc vµ sè tiÒn thùc chi trong kinh doanh vËn
t¶i:
- C¸c kho¶n tiÒn thu ®−îc trong kinh doanh
vËn t¶i, nh− tiÒn ®· thu c−íc vËn chuyÓn hµng
ho¸, vËn chuyÓn hµnh kh¸ch, vËn chuyÓn hµnh
lý; tiÒn ®· thu cña kh¸ch hµng tr¶ nî; tiÒn ®· thu
tõ c¸c kho¶n kh¸c…
- C¸c kho¶n tiÒn chi tiªu th−êng xuyªn trong
ho¹t ®éng kinh doanh vËn t¶i, nh− tiÒn ®· tr¶ cho
ng−êi b¸n nhiªu liÖu, vËt liÖu phô…; tiÒn ®· tr¶
cho nh÷ng ng−êi lao ®éng vËn t¶i, tiÒn ®· nép
thuÕ vµ c¸c kho¶n kh¸c cho Nhµ n−íc, tiÒn ®· tr¶
cho c¸c kho¶n nî kh¸c…
HiÖu sè (sè chªnh lÖch) gi÷a sè tiÒn thu
®−îc vµ sè tiÒn ®· chi tiªu trong kinh doanh vËn
t¶i gäi lµ "l−u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng kinh
doanh vËn t¶i". HiÖu sè nµy lµ sè d−¬ng biÓu thÞ
sè d− cña nguån tµi chÝnh kinh doanh vËn t¶i cña
doanh nghiÖp lµ tÝch cùc vµ ng−îc l¹i lµ kh«ng
tèt.
b) ChØ tiªu l−u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t
®éng ®Çu t− (dµi h¹n) lµ hiÖu sè gi÷a sè tiÒn ®·
thu ®−îc tõ ho¹t ®éng ®Çu t− vµ sè tiÒn ®· chi
tiªu cho ho¹t ®éng ®Çu t− cña doanh nghiÖp vËn
t¶i.
- C¸c kho¶n tiÒn ®· thu ®−îc tõ ho¹t ®éng
®Çu t−, nh− tiÒn thu håi c¸c kho¶n ®Çu t− vµo ®¬n
vÞ kh¸c, tiÒn thu håi tõ l·i c¸c kho¶n ®Çu t− vµo
®¬n vÞ kh¸c, tiÒn thu do b¸n tµi s¶n cè ®Þnh…
- C¸c kho¶n tiÒn ®· chi tiªu cho ho¹t ®éng
®Çu t−, nh− tiÒn ®· ®Çu t− vµo ®¬n vÞ kh¸c, tiÒn
®· mua tµi s¶n cè ®Þnh…
HiÖu sè (sè chªnh lÖch) gi÷a c¸c kho¶n tiÒn
®· thu ®−îc tõ ho¹t ®éng ®Çu t− vµ c¸c kho¶n
tiÒn ®· chi tiªu cho ho¹t ®éng ®Çu t− gäi lµ "l−u
chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng ®Çu t−", lµ sè d−
nguån tµi chÝnh ®Çu t−.
c) ChØ tiªu l−u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t
®éng tµi chÝnh lµ hiÖu sè gi÷a sè tiÒn ®· thu ®−îc
tõ ho¹t ®éng tµi chÝnh vµ sè tiÒn ®· chi tiªu cho
ho¹t ®éng tµi chÝnh.
- C¸c kho¶n tiÒn ®· thu tõ ho¹t ®éng tµi
chÝnh, nh− tiÒn ®· thu do ®i vay; tiÒn ®· thu do
c¸c chñ së h÷u gãp vèn; tiÒn ®· thu tõ l·i tiÒn
göi…
- C¸c kho¶n tiÒn ®· chi tiªu cho ho¹t ®éng
tµi chÝnh, nh− tiÒn ®· tr¶ nî vay; tiÒn ®· hoµn vèn
cho c¸c chñ së h÷u, tiÒn l·i ®· tr¶ cho c¸c nhµ
®Çu t− vµo doanh nghiÖp vËn t¶i.
HiÖu sè (sè chªnh lÖch) gi÷a c¸c kho¶n tiÒn
®· thu vµ ®· chi tiªu vÒ ho¹t ®éng tµi chÝnh cña
doanh nghiÖp vËn t¶i gäi lµ sè d− nguån tµi chÝnh
trong ho¹t ®éng tµi chÝnh, lµ "l−u chuyÓn tiÒn
thuÇn tõ ho¹t ®éng tµi chÝnh".
5. ChØ tiªu l−u chuyÓn tiÒn thuÇn trong kú
cña doanh nghiÖp vËn t¶i lµ tæng hîp c¶ 3 chØ
tiªu l−u chuyÓn tiÒn thuÇn trong ho¹t ®éng kinh
doanh, ho¹t ®éng ®Çu t− vµ ho¹t ®éng tµi chÝnh.
Khi chØ tiªu tæng hîp nãi trªn lµ sè d−¬ng, cã
nghÜa lµ doanh nghiÖp cã chÊt c¹nh tranh tµi
chÝnh vµ ng−îc l¹i. ChÝnh v× thÕ, doanh nghiÖp
vËn t¶i muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn b×nh th−êng
trong thÞ tr−êng vËn t¶i th× ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p
®Ó duy tr× vµ t¨ng c−êng chÊt c¹nh tranh tµi
chÝnh, lu«n ®¶m b¶o cho sè d− cña nguån tµi
chÝnh ®ñ ®Ó thanh to¸n mäi kho¶n chi tiªu hµng
ngµy cña doanh nghiÖp.
Tµi liÖu tham kh¶o
[1]. ViÖn nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ Trung −¬ng. ChÊt
c¹nh tranh vµ qu¶n lý xÝ nghiÖp. NXB ChÝnh trÞ
quèc gia, 1994.
[2]. Vâ TÊn Phong. VÊn ®Ò c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh
nghiÖp Nhµ n−íc. Ph¸t triÓn kinh tÕ. Sè 7, 1995.
[3]. Lª ViÕt Th¸i. ViÖn nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ Trung
−¬ng - ChÝnh s¸ch c¹nh tranh mét c«ng cô cÇn
thiÕt trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng - Nghiªn cøu kinh
tÕ. Sè 221. 10 -1996.
[4]. Ng« V¨n Th«ng. DiÔn biÕn cña m«i tr−êng c¹nh
tranh ViÖt Nam C¸c vÊn ®Ò vÒ doanh nghiÖp. Sè 9,
1997.
[5]. TiÕn sÜ Lª Xu©n §×nh. TiÕp tôc n©ng cao hiÖu qu¶
vµ søc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ. PhÊn ®Êu
thùc hiÖn NghÞ quyÕt §¹i héi VIII cña §¶ng. Sè 8,
4 -1998 ¡
