nh÷ng b−íc chÝnh ®Ó thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh
häc tiÕng anh chuyªn ngμnh
ThS. vò thanh hiÒn
Bé m«n Anh v¨n
Khoa Khoa häc c¬ b¶n - Tr−êng §¹i häc GTVT
Tãm t¾t: Mét ch−¬ng tr×nh tiÕng Anh chuyªn ngμnh (TACN) phï hîp lμ mét yÕu tè rÊt
quan träng trong viÖc d¹y TACN. Bμi b¸o xin ®−îc tr×nh bμy nh÷ng b−íc chÝnh ®Ó thiÕt kÕ mét
ch−¬ng tr×nh tiÕng Anh chuyªn ngμnh.
Summary: It is agreed that the choice of an appropriate ESP syllabus is a major decision
in ESP teaching. The article presents some main steps to design an ESP syllabus.
i. ®Æt vÊn ®Ò
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, viÖc gi¶ng
d¹y TACN ë c¸c tr−êng ®¹i häc ngµy cµng
®−îc chó träng. Víi nh÷ng yªu cÇu ngµy cµng
cao cña ng−êi häc ®èi víi TACN, th× viÖc thiÕt
kÕ ch−¬ng tr×nh TACN mµ ®¸p øng ®−îc nhu
cÇu cña ng−êi häc trë thµnh mét vÊn ®Ò cÊp
thiÕt ®èi víi c¸c gi¸o viªn d¹y TACN. H¬n thÕ
n÷a, viÖc thiÕt kÕ gi¸o tr×nh phï hîp lµ mét
trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh trùc tiÕp ®Õn
chÊt l−îng gi¶ng d¹y TACN. ThiÕt kÕ nh− thÕ
nµo ®Ó cã ®−îc mét ch−¬ng tr×nh phï hîp?
Sinh viªn sau khi ra tr−êng cã ®¸p øng ®−îc
nhu cÇu cña x· héi hay kh«ng? Vµ quan träng
h¬n hÕt lµ víi sè l−îng ®¬n vÞ häc tr×nh dµnh
cho TACN chØ lµ 4®vht - 60 tiÕt, th× viÖc thiÕt
kÕ ch−¬ng tr×nh cho phï hîp kh«ng ph¶i lµ
mét ®iÒu dÔ dµng. ChÝnh v× vËy, bµi b¸o xin ®Ò
cËp ®Õn nh÷ng b−íc chÝnh ®Ó thiÕt kÕ ®−îc
mét ch−¬ng TACN phï hîp.
ii. néi dung
Theo c¸c nhµ ng«n ng÷ häc trªn thÕ giíi
nh− Nunan (1988), Yalden(1983) ®Ó thiÕt kÕ
®−îc mét ch−¬ng tr×nh TACN phï hîp ph¶i
theo 5 b−íc sau:
+ Ph©n tÝch nhu cÇu cña ng−êi häc.
+ X¸c ®Þnh môc ®Ých, môc tiªu cÇn ®¹t
®−îc cña ch−¬ng tr×nh.
+ Biªn so¹n néi dung.
+ Lùa chän ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y.
+ X¸c ®Þnh h×nh thøc kiÓm tra, ®¸nh gi¸
phï hîp.
1. Ph©n tÝch nhu cÇu cña ng−êi häc
TiÕng Anh chuyªn ngµnh cã mét ®Æc thï
kh¸c, râ nÐt víi tiÕng Anh c¬ së ®ã chÝnh lµ nã
nh»m môc ®Ých ®¸p øng nhu cÇu häc tiÕng
Anh cô thÓ cña mét nhãm ®èi t−îng häc trong
mét lÜnh vùc nhÊt ®Þnh. §Ó ®¸p øng ®−îc c¸c
nhu cÇu cña nh÷ng nhãm ®èi t−îng häc cô thÓ
nµo ®ã th× viÖc ph©n tÝch nhu cÇu cña ng−êi
häc lµ rÊt quan träng v× chØ cã lµm nh− vËy c¸c
nhµ thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh míi cã thÓ thiÕt kÕ
®−îc mét ch−¬ng tr×nh phï hîp nh»m thóc ®Èy
còng nh− gióp ng−êi häc häc TACN nhanh h¬n
vµ hiÖu qña h¬n. Do vËy, ph©n tÝch nhu cÇu
cña ng−êi häc lµ b−íc ®Çu tiªn vµ quan träng
trong viÖc thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh TACN.
§Ó ph©n tÝch ®−îc nhu cÇu cña ng−êi häc
th× cã mét sè ph−¬ng ph¸p nh−: quan s¸t,
pháng vÊn, phiÕu ®iÒu tra... Ph−¬ng ph¸p hay
®−îc sö dông nhÊt lµ ph−¬ng ph¸p dïng
phiÕu ®iÒu tra. Víi ph−¬ng ph¸p nµy th× c¸c
nhµ thiÕt kÕ sÏ ¸p dông ®−îc cho nhiÒu ®èi
t−îng häc, h¬n n÷a cã thÓ ®iÒu tra nhanh vÒ
nhiÒu vÊn ®Ò nh−: ®éng c¬, tr×nh ®é, ph−¬ng
ph¸p häc, nh÷ng mong muèn cña ng−êi häc
vÒ néi dung häc, ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cña
gi¸o viªn, thêi gian häc... H¬n n÷a khi tr¶ lêi
nh÷ng phiÕu ®iÒu tra ng−êi häc sÏ kh«ng e
ng¹i khi cã thÓ nãi ra nh÷ng nhËn xÐt thùc cña
m×nh h¬n lµ ph−¬ng ph¸p pháng vÊn. §ång
thêi ph−¬ng ph¸p nµy kh«ng tèn kÐm, mÊt Ýt
thêi gian vµ phï hîp víi ®èi t−îng häc kh«ng
chuyªn ng÷.
§Ó cã ®−îc nh÷ng th«ng tin ®Çy ®ñ,
chÝnh x¸c, toµn diÖn vÒ ng−êi häc, c¸c nhµ
thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh ®−îc gîi ý nªn cã ®−îc
mét phiÕu ®iÒu tra tèt víi nh÷ng c©u hái ‘®ãng’
vµ nh÷ng c©u hái ‘më’ víi néi dung ng¾n gän,
c« ®äng, ®Çy ®ñ, dÔ hiÓu.
NÕu sö dông ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra vµ kÕt
hîp cïng mét sè ph−¬ng ph¸p kh¸c n÷a th×
ch¾c ch¾n ta sÏ cã ®−îc nh−ng th«ng tin rÊt
®Çy ®ñ vÒ ng−êi häc.
2. X¸c ®Þnh môc ®Ých, môc tiªu cÇn ®¹t
®−îc cña ch−¬ng tr×nh
ViÖc x¸c ®Þnh môc ®Ých, môc tiªu cÇn ®¹t
®−îc cña ch−¬ng tr×nh còng rÊt quan träng.
Nh÷ng môc ®Ých vµ môc tiªu nµy sÏ quyÕt
®Þnh toµn bé qu¸ tr×nh thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh.
Chóng gióp c¸c nhµ thiÕt kÕ x¸c ®Þnh ®−îc néi
dung cña ch−¬ng tr×nh, c¸c d¹ng bµi tËp, bµi
luyÖn cho ng−êi häc vµ ph−¬ng ph¸p gi¶ng
d¹y cña gi¸o viªn.
§Ó ®Æt ra ®−îc nh÷ng môc ®Ých, môc tiªu
cho ch−¬ng tr×nh c¸c nhµ thiÕt kÕ sÏ dùa trªn
kÕt qu¶ ph©n tÝch nhu cÇu cña ng−êi häc, yªu
cÇu ®µo t¹o cña nhµ tr−êng.
Khi x¸c ®Þnh môc ®Ých cña ch−¬ng tr×nh,
c¸c nhµ thiÕt kÕ ®−îc khuyªn nªn cÇn c©n
nh¾c Ýt nhÊt ba nh©n tè chÝnh sau:
+ Ph¶i biÕt ®−îc kiÕn thøc nÒn còng nh−
®éng c¬ cña ng−êi häc.
+ Xem xÐt, c©n nh¾c nghÒ nghiÖp hiÖn
nay hoÆc sau nµy cña ng−êi häc.
+ HiÓu ®−îc nh÷ng ®Æc ®iÓm chÝnh cña
nh÷ng kü n¨ng ng«n ng÷ sÏ ®−îc d¹y.
Sau mçi mét bµi häc, c¸c nhµ thiÕt kÕ nªn
®Ò ra nh÷ng môc tiªu thÝch hîp nh»m nh¾c nhë
gi¸o viªn nh÷ng yªu cÇu cÇn ®¹t ®−îc sau khi
häc xong bµi ®ã, ®ång thêi nh÷ng môc tiªu tiªu
nµy cßn gióp gi¸o viªn lùa chän nh÷ng ph−¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp.
3. Biªn so¹n néi dung
3.1. Chän läc néi dung
Chóng ta ®Òu biÕt ph©n tÝch nhu cÇu cña
ng−êi häc còng nh− x¸c ®Þnh môc ®Ých, môc
tiªu cÇn ®¹t ®−îc cña ch−¬ng tr×nh lµ nh÷ng
b−íc quan träng ®èi víi viÖc thiÕt kÕ ch−¬ng
tr×nh TACN, nh−ng ®ã chØ lµ nh÷ng b−íc lµm
®Çu tiªn. B−íc tiÕp theo ®ã chÝnh lµ chän läc
vµ biªn so¹n nh÷ng néi dung cÇn ®−îc gi¶ng
d¹y ®Ó ®−a vµo ch−¬ng tr×nh.
§èi víi môc ®Ých kh¸c nhau cña tõng lo¹i
ch−¬ng tr×nh mµ c¸c nhµ thiÕt kÕ sÏ sö dông
c¸c nguyªn t¾c thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh kh¸c nhau
nh»m ®¹t ®−îc nh÷ng môc tiªu ®· ®Ò ra. §èi
víi ch−¬ng tr×nh TACN, phÇn lín nh÷ng ng−êi
thiÕt kÕ ®−îc khuyªn nªn sö dông h×nh thøc
dùa trªn chñ ®Ò (theme - based) vµ dùa trªn
ph¸t triÓn kü n¨ng (skill - based) lµ nguyªn t¾c
chÝnh ®Ó biªn so¹n thiÕt kÕ tõng bµi trong
ch−¬ng tr×nh, vµ trong néi dung tõng bµi ng−êi
häc nªn ®−îc häc ®Çy ®ñ c¸c phÇn sau:
- C¸c chñ ®Ò vÒ lÜnh vùc chuyªn m«n cña
tõng ngµnh.
- C¸c kü n¨ng ng«n ng÷ nh−: nghe, nãi,
®äc, viÕt.
- CÊu tróc ng÷ ph¸p.
- ThuËt ng÷ chuyªn ngµnh.
TÊt nhiªn c¸c chñ ®Ò, kü n¨ng vµ cÊu
tróc ng÷ ph¸p ®−îc chän trong ch−¬ng tr×nh lµ
kÕt qu¶ cña cuéc ®iÒu tra, kh¶o s¸t. Dùa trªn
kÕt qu¶ cña cuéc kh¶o s¸t, c¸c nhµ thiÕt kÕ sÏ
x¸c ®Þnh cô thÓ c¸c chñ ®Ò, c¸c d¹ng bµi tËp
luyÖn kü n¨ng ®Ó ®−a vµo ch−¬ng tr×nh.
3.2. S¾p xÕp néi dung
Th«ng th−êng khi s¾p xÕp trËt tù cña
tõng bµi trong ch−¬ng tr×nh, cã mét sè quan
®iÓm cho r»ng c¸c bµi nªn ®−îc s¾p xÕp theo
nguyªn t¾c tõ dÔ ®Õn khã, tõ ®¬n gi¶n ®Õn
phøc t¹p. Tuy nhiªn còng cã mét sè quan
®iÓm kh¸c cho r»ng víi ph−¬ng ph¸p d¹y
ngo¹i ng÷ theo ®−êng h−íng giao tiÕp nh−
hiÖn nay th× ngo¹i ng÷ ®−îc d¹y theo chøc
n¨ng cña tõng cÊu tróc, nªn kh«ng thÓ nãi
cÊu tróc nµo khã h¬n cÊu tróc nµo ®−îc. Tuy
nhiªn ®èi víi viÖc gi¶ng d¹y ngo¹i ng÷ ë ViÖt
nam, chóng ta vÉn kÕt hîp gi÷a ph−¬ng ph¸p
gi¶ng d¹y truyÒn thèng víi c¸c ph−¬ng ph¸p
gi¶ng d¹y kh¸c. Ta kh«ng thÓ nãi lµ nªn dïng
cô thÓ mét ph−¬ng ph¸p gi¶ng nµo, vµ còng
kh«ng cã mét ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y nµo lµ
tèt nhÊt. Gi¸o viªn nªn kÕt hîp nhiÒu ph−¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y nh»m ®¹t ®−îc nh÷ng môc
®Ých ®· ®Ò ra cña mçi bµi.
Do vËy c¸c nhµ thiÕt kÕ vÉn ®−îc khuyªn
nªn s¾p xÕp c¸c bµi trong ch−¬ng tr×nh theo
nguyªn t¾c tõ dÔ ®Õn khã, tõ ®¬n gi¶n ®Õn
phøc t¹p cña c¸c cÊu tróc ng÷ ph¸p, c¸c kü
n¨ng vµ thËm chÝ c¶ c¸c chñ ®Ò. Còng nh− vËy
c¸c d¹ng bµi tËp luyÖn trong mçi bµi còng nªn
®−îc s¾p xÕp theo nguyªn t¾c tõ dÔ ®Õn khã
cña c¸c cÊu tróc ng÷ ph¸p vµ c¸c kü n¨ng.
3.3. Thêi gian d¹y cña ch−¬ng tr×nh
Dùa trªn sè l−îng thêi gian dµnh cho
m«n häc mµ c¸c nhµ thiÕt kÕ sÏ quyÕt ®Þnh bè
trÝ sè l−îng bµi trong ch−¬ng tr×nh còng nh−
sè tiÕt dµnh cho mçi bµi vµ c¸c nhµ thiÕt kÕ
®−îc khuyªn nªn dµnh 60% thêi gian cho
phÇn lý thuyÕt vµ 40% cho phÇn thùc hµnh.
3.4. CÊu tróc cña mét bμi
§èi víi ch−¬ng tr×nh TACN, c¸c nhµ thiÕt
kÕ ®−îc gîi ý nªn bè côc mét bµi nh− sau:
- Bµi kho¸:
Bµi häc sÏ b¾t ®Çu b»ng mét bµi kho¸ vÒ
lÜnh vùc chuyªn ngµnh mµ ng−êi häc cÇn, sau
®ã giíi thiÖu mét sè thuËt ng÷ vÒ lÜnh vùc ®ã.
Sau bµi ®äc, ng−êi häc ph¶i lµm mét sè bµi tËp
®Ó luyÖn kü n¨ng ®äc hiÓu hoÆc kü n¨ng dÞch.
- Ng÷ ph¸p:
Trong phÇn nµy, c¸c nhµ thiÕt kÕ nªn giíi
thiÖu c¸c hiÖn t−îng ng÷ ph¸p chÝnh cã trong
bµi kho¸ vµ tiÕp theo sÏ ®−a ra mét sè bµi tËp
luyÖn hiÖn t−îng ng÷ ph¸p trªn (cã thÓ d−íi
d¹ng nãi hoÆc viÕt).
- LuyÖn nãi tù do hoÆc luyÖn viÕt:
§Ó cho ch−¬ng tr×nh phong phó, ®a d¹ng,
c¸c d¹ng bµi tËp trong mçi bµi kh¸c nhau nªn
thay ®æi ®Ó ®¶m b¶o ng−êi häc cã thÓ luyÖn
®−îc ®Çy ®ñ c¸c kü n¨ng mµ hä cÇn.
4. Ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y
Cã ®−îc mét ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp,
sÏ quyÕt ®Þnh viÖc ng−êi gi¸o viªn cã ®¹t ®−îc môc
tiªu ®· ®Ò ra cho ch−¬ng tr×nh hay kh«ng.
C¸c nhµ ng«n ng÷ häc còng nh− gi¸o
dôc häc trªn thÕ giíi còng ®· dµy c«ng nghiªn
cøu ®Ó t×m ra ®−îc nh÷ng ph−¬ng ph¸p gi¶ng
d¹y tèt nhÊt. Hä ®Òu nhÊt trÝ r»ng ph−¬ng
ph¸p kÕt hîp tÊt c¶ c¸c ph−¬ng ph¸p gi¶ng
d¹y hiÖn nay lµ ph−¬ng ph¸p tèt nhÊt (eclectic
method). T¸c gi¶ Palmer viÕt trong cuèn
“Principle of language study” (1921) ®· cho
r»ng nh÷ng c¸i hay, ®a d¹ng trong c¸c
ph−¬ng ph¸p hiÖn nay ®Òu ®−îc thÓ hiÖn
trong ph−¬ng ph¸p kÕt hîp nµy. ¤ng cho r»ng
ph−¬ng ph¸p tèt nhÊt tr−íc hÕt ph¶i lµ ph−¬ng
ph¸p tæng hîp vµ kÕt hîp tõ nh÷ng ph−¬ng
ph¸p kh¸c. Theo «ng, ph−¬ng ph¸p kÕt hîp lµ
ph−¬ng ph¸p chän läc ®−îc nh÷ng c¸i tèt
nhÊt, phï hîp nhÊt tõ nh÷ng ph−¬ng ph¸p
®ang ®−îc ¸p dông.
Cã thÓ nãi r»ng gi¸o viªn ph¶i hÕt søc
linh ho¹t trong viÖc lùa chän, ¸p dông ph−¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y phï hîp cho tõng bµi trong
ch−¬ng tr×nh còng nh− cho tõng ®èi t−îng
ng−êi häc kh¸c nhau.
5. X¸c ®Þnh h×nh thøc kiÓm tra, ®¸nh
gi¸ phï hîp
KiÓm tra, ®¸nh gi¸ còng cã mét vai trß rÊt
quan träng trong viÖc thiÕt kÕ ch−¬ng tr×nh,
viÖc d¹y vµ häc. KiÓm tra, ®¸nh gi¸ sÏ gióp
gi¸o viªn ®¸nh gi¸ ®óng viÖc häc cña ng−êi
häc, hä häc hiÖu qu¶ nh− thÕ nµo vµ qua ®ã
gi¸o viªn còng cã thÓ biÕt ®−îc nh÷ng môc
tiªu cña ch−¬ng tr×nh häc cã ®¹t ®−îc hay
kh«ng, ch−¬ng tr×nh cã cÇn ®iÒu chØnh vµ
chØnh söa g× hay kh«ng. Nãi mét c¸ch kh¸c,
kiÓm tra, ®¸nh gi¸ nh»m cung cÊp nh÷ng
th«ng tin vÒ nh÷ng mÆt m¹nh còng nh− nh÷ng
®iÓm cßn h¹n chÕ trong viÖc tiÕp thu kiÕn thøc
cña ng−êi häc. Nã còng gióp c¸c nhµ thiÕt kÕ
còng nh− gi¸o viªn cã nh÷ng thay ®æi hîp lý
®Ó ®iÒu chØnh ch−¬ng tr×nh còng nh− ph−¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y.
H×nh thøc phæ biÕn cña kiÓm tra, ®¸nh
gi¸ lµ c¸c bµi test. C¸c nhµ thiÕt kÕ còng nªn
x¸c ®Þnh c¸c lo¹i bµi test, c¸c d¹ng bµi test
nµo phï hîp ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng, ®Çy ®ñ viÖc
häc cña ng−êi häc. Nãi chung bÊt kÓ lµ lo¹i
bµi kiÓm tra nµo ®Òu nªn theo nh÷ng tiªu chÝ
sau: ®é tin cËy (reliability), tÝnh gi¸ trÞ (validity),
kh¶ n¨ng ph©n biÖt (discrimination), tÝnh kh¶
thi (praticality)
III. KÕt luËn
Khi thiÕt kÕ bÊt kÓ mét ch−¬ng tr×nh häc
nµo, ®Æc biÖt lµ ch−¬ng tr×nh TACN, c¸c nhµ
thiÕt kÕ nªn tu©n theo nh÷ng b−íc chÝnh trªn
– nh÷ng b−íc c¬ b¶n ®· ®−îc c¸c nhµ thiÕt kÕ
ch−¬ng tr×nh, c¸c nhµ ng«n ng÷ häc, vµ c¸c
nhµ gi¸o dôc häc trªn thÕ giíi t×m tßi vµ tæng
kÕt ®−îc. Cã ®−îc mét ch−¬ng tr×nh gi¶ng d¹y
phï hîp lµ mét yÕu tè rÊt quan träng quyÕt
®Þnh trùc tiÕp tíi chÊt l−îng gi¶ng d¹yTACN.
Tµi liÖu tham kh¶o
[1]. Candlin, C.1987. Syllabus Design as a Critical Process.
[2]. Crookes, G., and Long, M.H. 1993. Tasks in a
Pedagogical Context. University of Hawaii.
[3]. Hughes, A. 1983.The teacher’s Role in
Curriculum Design. OUP.
[4]. Hutchinson, T., and Waters, A. 1987. English
for Specific Purposes. Cambridge University Press.
[5]. Nunan, D. 1988. Syllabus Design. Adelaide: OUP.
[6]. Read, J.A.S. 1983. Trends in Language
Syllabus Design. Singapore University Press for
SEAMEO Regional Language Centre.
[7]. Taban, H. 1962. Curriculum Development:
Theory and Practice – New York.
[8]. Yalden, J.1983. The Communicative Syllabus:
Evolution, Designand Implementation. Pergamon
Institute of English♦
